ਤਾਜਾ ਖ਼ਬਰਾਂ


ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਚੰਨੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਰੇਤ ਮਾਫੀਆ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ - ਹਰਸਿਮਰਤ ਕੌਰ ਬਾਦਲ
. . .  1 day ago
ਭਗੀਰਥ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਲੋਪੋ ਯੂਥ ਅਕਾਲੀ ਦਾ ਸੀਨੀਅਰ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਿਯੁਕਤ
. . .  1 day ago
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 20 ਜਨਵਰੀ- ਸੰਤ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਲੋਪੋਂ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਭਗੀਰਥ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਲੋਪੋਂ ਨੂੰ ਯੂਥ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਸੀਨੀਅਰ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਓ.ਐਸ.ਡੀ (ਓ.ਐਸ.ਡੀ ਟੂ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ) ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ 'ਤੇ ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ...
ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਚੰਨੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਈਨਿੰਗ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ-ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ
. . .  1 day ago
ਛੇਹਰਟਾ, 20 ਜਨਵਰੀ (ਪੱਤਰ ਪ੍ਰੇਰਕ)-ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਪੱਛਮੀ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ-ਬਸਪਾ ਗਠਜੋੜ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਡਾ.ਦਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਵੇਰਕਾ ਦੀ ਚੋਣ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਭਰਵਾਂ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ, ਜਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਤੇ ਮਾਝੇ...
ਰੀਟਰੀਟ ਸੈਰੇਮਨੀ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਦਰਸ਼ਕ ਗੈਲਰੀ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਵੀ.ਆਈ.ਪੀ. ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਇਜਾਜ਼ਤ
. . .  1 day ago
ਅਟਾਰੀ, 20 ਜਨਵਰੀ (ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀ)- ਭਾਰਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੋਹਾਂ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੀ ਅਟਾਰੀ ਵਾਹਗਾ ਸਰਹੱਦ ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸਾਂਝੀ ਰੀਟਰੀਟ ਸੈਰੇਮਨੀ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਦਰਸ਼ਕ ਗੈਲਰੀ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ..
ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ: ਕਾਂਗਰਸ ਵਲੋਂ ਅਬਜ਼ਰਵਰਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ
. . .  1 day ago
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 20 ਜਨਵਰੀ-ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ: ਕਾਂਗਰਸ ਵਲੋਂ ਅਬਜ਼ਰਵਰਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ..
ਵਿਧਾਇਕ ਬੈਂਸ ਸਮੇਤ ਸੱਤ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਭਗੌੜਾ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ
. . .  1 day ago
ਲੁਧਿਆਣਾ, 20 ਜਨਵਰੀ (ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਆਹੂਜਾ)- ਲੋਕ ਇਨਸਾਫ਼ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਹਲਕਾ ਆਤਮ ਨਗਰ ਤੋਂ ਵਿਧਾਇਕ ਸਿਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੈਂਸ ਸਮੇਤ ਸੱਤ ਹੋਰਨਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਜਬਰ-ਜਨਾਹ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਅਦਾਲਤ ਵਲੋਂ ਭਗੌੜਾ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ..
ਪੰਜਾਬ ਚੋਣਾਂ : ਬਸਪਾ ਨੇ 14 ਸੀਟਾਂ ਤੋਂ ਐਲਾਨੇ ਉਮੀਦਵਾਰ
. . .  1 day ago
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 20 ਜਨਵਰੀ-ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨਾਲ ਗਠਜੋੜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲੜਨ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਚੋਣਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਸਪਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀਆਂ 14 ਸੀਟਾਂ ਤੋਂ ਅੱਜ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ..
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ 'ਚ ਕੋਰੋਨਾ ਦਾ ਕਹਿਰ ਜਾਰੀ, ਦੋ ਔਰਤਾਂ ਸਮੇਤ 8 ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਹੋਈ ਮੌਤ
. . .  1 day ago
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 20 ਜਨਵਰੀ (ਰੇਸ਼ਮ ਸਿੰਘ)- ਲਗਾਤਾਰ ਘਾਤਕ ਹੋ ਰਿਹਾ ਕੋਰੋਨਾ ਦਾ ਕਹਿਰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਰੁਕਣ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਲੈ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਅੱਜ ਦੂਜੇ ਦਿਨ 2 ਔਰਤਾਂ ਸਮੇਤ 8 ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਤੇ ਦਿਨ 7 ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਸੀ ਜਦੋਂਕਿ...
ਚੰਨੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ 111 ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਰੇਤ ਦੀ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਈਨਿੰਗ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ : ਹਰਸਿਮਰਤ ਕੌਰ ਬਾਦਲ
. . .  1 day ago
ਬਠਿੰਡਾ, 20 ਜਨਵਰੀ- ਸਾਬਕਾ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਹਰਸਿਮਰਤ ਕੌਰ ਬਾਦਲ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨੇ 'ਤੇ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ 111 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ...
ਐੱਮ.ਐੱਲ.ਏ. ਗੁਰਪ੍ਰਤਾਪ ਵਡਾਲਾ ਦੀ ਕੈਂਪੇਨ ਦੌਰਾਨ ਚੱਲੀ ਗੋਲੀ, ਇਕ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
. . .  1 day ago
ਜਲੰਧਰ, 20 ਜਨਵਰੀ- ਥਾਣਾ ਨਕੋਦਰ ਦੇ ਚੂਹੜ ਪਿੰਡ ਵਿਖੇ ਐੱਮ.ਐੱਲ.ਏ. ਗੁਰਪ੍ਰਤਾਪ ਵਡਾਲਾ ਦੀ ਕੈਂਪੇਨ ਦੌਰਾਨ ਗੋਲੀ ਚੱਲਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ । ਇਸ ਗੋਲੀ ਦੇ ਚੱਲਣ ਨਾਲ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਗੰਭੀਰ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ..
ਈ.ਡੀ. ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਾਂਗਰਸ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ
. . .  1 day ago
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 20 ਜਨਵਰੀ-ਈ.ਡੀ. ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਾਂਗਰਸ ਆਗੂਆਂ ਵਲੋਂ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ 'ਤੇ ਰਣਦੀਪ ਸੂਰਜੇਵਾਲਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਜਪਾ 'ਆਪ' ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਚੰਨੀ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸਾਜ਼ਿਸ਼..
ਮੌਜੂਦਾ ਸਰਪੰਚ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ
. . .  1 day ago
ਗੁਰੂ ਹਰਸਹਾਏ, 20 ਜਨਵਰੀ (ਕਪਿਲ ਕੰਧਾਰੀ) - ਗੁਰੂ ਹਰਸਹਾਏ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਅਤੇ ਬਸਪਾ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸਰਦਾਰ ਵਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਨੋਨੀ ਮਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਗੁਰੂ ਹਰਸਹਾਏ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਪਿੰਡ ਰਾਜਾ ਰਾਏ ਦਾ...
ਪੰਜਾਬੀ ਨੌਜਵਾਨ ਦੀ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇਹ ਮਨੀਲਾ ਤੋਂ ਪਿੰਡ ਪਹੁੰਚਣ 'ਤੇ ਹੋਇਆ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ
. . .  1 day ago
ਨੱਥੂਵਾਲਾ ਗਰਬੀ, 20 ਜਨਵਰੀ (ਸਾਧੂ ਰਾਮ ਲੰਗੇਆਣਾ)-ਪਿੰਡ ਲੰਗੇਆਣਾ ਪੁਰਾਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੋਗਾ ਦੇ ਵਾਸੀ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਣਜਾ ਜਗਮੀਤ ਸਿੰਘ 24 ਸਾਲ ਪੁੱਤਰ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੱਟ ਸਿੱਖ ਵਾਸੀ ਪੰਜਗਰਾਈਂ ਖ਼ੁਰਦ ਜਿਸ ਦਾ ਕੁਝ ਦਿਨ..
ਲਾਹੌਰ 'ਚ ਧਮਾਕੇ ਨਾਲ 3 ਦੀ ਮੌਤ, 28 ਜ਼ਖ਼ਮੀ, ਟੀ. ਟੀ. ਪੀ. 'ਤੇ ਹਮਲੇ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਦਾ ਸ਼ੱਕ
. . .  1 day ago
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 20 ਜਨਵਰੀ (ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੋਛੜ) - ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਅਨਾਰਕਲੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਇਲਾਕੇ 'ਚ ਅੱਜ ਸੜਕ ਕਿਨਾਰੇ ਲੱਗੇ ਸਟਾਲ 'ਤੇ ਧਮਾਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਕ ਬੱਚੇ ਸਮੇਤ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਧਮਾਕੇ 'ਚ 28 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਦੱਸੇ ਜਾ ਰਹੇ ...
ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ
. . .  1 day ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 20 ਜਨਵਰੀ - ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਦੇ ਹਮਰੁਤਬਾ ਪ੍ਰਵਿੰਦ ਕੁਮਾਰ ਜੁਗਨਾਥ ਨੇ ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਵਿਚ ਭਾਰਤ-ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੋਸ਼ਲ ਹਾਊਸਿੰਗ ਯੂਨਿਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ ਕਾਲਜ ਅਤੇ 8 ਐੱਮ.ਡਬਲਯੂ. ਸੋਲਰ ਪੀ.ਵੀ. ਫਾਰਮ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ...
ਸਰਕਾਰੀ ਸਮਾਰਟ ਸਕੂਲ ਢੱਡਾ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦੇ 12 ਅਧਿਆਪਕ ਹੋਏ ਕੋਰੋਨਾ ਪਾਜ਼ੀਟਿਵ
. . .  1 day ago
ਬੁੱਲ੍ਹੋਵਾਲ, 20 ਜਨਵਰੀ (ਲੁਗਾਣਾ)-ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਢੱਡਾ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੋ ਦਰਜਨ ਦੇ ਕਰੀਬ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦਾ ਕੋਰੋਨਾ ਪਾਜ਼ੀਟਿਵ ਆ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਇਲਾਕੇ ਭਰ 'ਚ ਸਨਸਨੀ ਫ਼ੈਲ ਗਈ। ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ...
ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੂੰ ਲਿੱਖਿਆ ਪੱਤਰ
. . .  1 day ago
ਕੋਲਕਾਤਾ, 20 ਜਨਵਰੀ - ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੂੰ ਪੱਤਰ ਲਿੱਖ ਕੇ ਆਈ.ਏ.ਐੱਸ. ਕਾਡਰ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਸੋਧ ਦਾ ਖਰੜਾ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ...
ਦੇਸ਼ 'ਚ ਕੋਰੋਨਾ ਟੀਕਾਕਰਨ ਦਾ ਆਂਕੜਾ 160 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਪਾਰ, ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ
. . .  1 day ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 20 ਜਨਵਰੀ- ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਪਿਛਲੇ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿਚ 73 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਰੋਨਾ ਟੀਕੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਕੁੱਲ ਟੀਕਾਕਰਨ 160 ਕਰੋੜ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕੇਂਦਰੀ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਮਨਸੁਖ ਮਾਂਡਵੀਆ ਨੇ...
ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਅਨਾਰਕਲੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਖ਼ੇਤਰ 'ਚ ਧਮਾਕਾ, ਇਕ ਦੀ ਮੌਤ ਕਈ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
. . .  1 day ago
ਲਾਹੌਰ, 20 ਜਨਵਰੀ- ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਤੋਂ ਖ਼ਬਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ ਕਿ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਅਨਾਰਕਲੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਖ਼ੇਤਰ 'ਚ ਧਮਾਕਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਧਮਾਕੇ 'ਚ ਇਕ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ...
ਮਹਿਲਾ ਸਰਪੰਚ ਤੇ 15 ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ
. . .  1 day ago
ਗੁਰੂ ਹਰਸਹਾਏ, 20ਜਨਵਰੀ (ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ)-ਗੁਰੂ ਹਰਸਹਾਏ ਹਲਕੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿਰਕ ਖ਼ੁਰਦ ਕਰਕਾਂਦੀ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਸਰਪੰਚ ਭੱਪੋ ਭਾਈ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ 'ਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਸਰਪੰਚ ਬੀਬੀ ਭੱਪੋ ਬਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ ...
ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ 'ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ' ਦੇ ਨਾਂਅ ਬਦਲਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉੱਠੀ ਆਵਾਜ਼
. . .  1 day ago
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 20 ਜਨਵਰੀ - ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਚੁੱਕੇ 1984 ਬੈਚ ਦੇ ਆਈ.ਏ.ਐੱਸ ਕੇ.ਬੀ.ਐੱਸ ਨੇ ਟਵੀਟ ਕਰ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਕਿਸਾਨ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ'' ਨਾਂਅ ਦਿੱਤੇ...
ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਧੂਰੀ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਲੜਨਗੇ ਚੋਣ, ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੋਇਆ ਐਲਾਨ
. . .  1 day ago
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 20 ਜਨਵਰੀ-ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਵਲੋਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਚਿਹਰਾ ਐਲਾਨੇ ਗਏ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਧੂਰੀ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜਨਗੇ। ਇਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਹਿ ਇੰਚਾਰਜ ਰਾਘਵ ਚੱਢਾ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ...
ਮਹਿਲਾ ਪਟਵਾਰੀ ਰਿਸ਼ਵਤ ਲੈਂਦੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ
. . .  1 day ago
ਲੁਧਿਆਣਾ, 20ਜਨਵਰੀ (ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਆਹੂਜਾ)-ਪਟਵਾਰ ਹਲਕਾ ਭਨੌਹੜ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਪਟਵਾਰੀ ਆਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਵਿਜੀਲੈਂਸ ਬਿਊਰੋ ਵਲੋਂ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਰਿਸ਼ਵਤ ਲੈਂਦੇ ਰੰਗੇ ਹੱਥੀਂ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਐੱਸ.ਐੱਸ.ਪੀ. ਵਿਜੀਲੈਂਸ ਮੈਡਮ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਪੁਰੇਵਾਲ ਨੇ ਦੱਸਿਆ...
ਹਲਕਾ ਅਟਾਰੀ ਵਿਚ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ 25 ਕੱਟੜ ਕਾਂਗਰਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ
. . .  1 day ago
ਛੇਹਰਟਾ, 20 ਜਨਵਰੀ (ਪੱਤਰ ਪ੍ਰੇਰਕ)- ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਅਟਾਰੀ ਵਿਚ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਝਟਕੇ ਲੱਗ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਅੱਜ ਪਿੰਡ ਰਾਮਪੁਰਾ ਵਿਖੇ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਲੱਗਾ ਜਦੋਂ 25 ਕੱਟੜ ਕਾਂਗਰਸੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ ਮਥਾਜ ...
ਪਠਾਨਕੋਟ 'ਚ ਅੱਜ ਫ਼ਿਰ ਕੋਰੋਨਾ ਦਾ ਹੋਇਆ ਬਲਾਸਟ, 210 ਨਵੇਂ ਕੇਸ ਆਏ ਸਾਹਮਣੇ
. . .  1 day ago
ਪਠਾਨਕੋਟ, 20 ਜਨਵਰੀ (ਸੰਧੂ)-ਪਠਾਨਕੋਟ ਵਿਚ ਅੱਜ ਫਿਰ ਕੋਰੋਨਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਬਲਾਸਟ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਮਿਲੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ 210 ਨਵੇਂ ਕੋਰੋਨਾ ਦੇ ਕੇਸ ਆਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਠਾਨਕੋਟ ਵਿਚ ਕੋਰੋਨਾ ਦੇ ਐਕਟਿਵ ਕੇਸਾਂ...
ਹੋਰ ਖ਼ਬਰਾਂ..
ਜਲੰਧਰ : ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ 1 ਮਾਘ ਸੰਮਤ 553
ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਵਾਹ: ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਦਾ ਅਰਥ ਸੰਵਾਦ ਰਾਹੀਂ ਸਰਕਾਰ ਚਲਾਉਣਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਹੀ ਅਸਰਦਾਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੇ ਸ਼ੋਰ-ਸ਼ਰਾਬਾ ਨਾ ਹੋਵੇ। -ਕਲੇਮੈਂਟ ਐਟਲੇ

ਕਿਤਾਬਾਂ

09-01-2022

ਬਦਨੋਂ ਮਹਿਕਾਂ
ਲੇਖਕ : ਟਹਿਲ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 132
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039.


'ਚਾਹਲ' ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ 79 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਿਆਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀ ਮੁੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ ਬਿੰਬਾਵਲੀ ਵਿਚ ਪੱਤੇ, ਟਾਹਣੀਆਂ, ਬਿਰਖ, ਜੜ੍ਹਾਂ, ਹਵਾ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਮਿੱਟੀ, ਆਲ੍ਹਣੇ, ਬੋਟ, ਚੰਨ, ਤਾਰੇ, ਸੂਰਜ, ਬੱਦਲ, ਕੰਡੇ, ਫੁੱਲ, ਨਦੀਆਂ, ਦਰਿਆ, ਸਾਗਰ ਆਦਿ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਸੁਹੱਪਣ ਦਾ ਸ਼ੁਦਾਈ ਹੈ। ਅਨੇਕਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀਆਂ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਵੀ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਤੜਫ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਜਦ ਉਹ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਤਣਿਆਂ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ : 'ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਤਣੇ ਵਿਚ, ਵੇਖੇ ਕਿੱਲ ਠੁਕਦੇ। ਸਲੀਬੋਂ ਰੁੱਖ ਬਣੇ ਜੀਸਸ ਦਿਖਦੇ।' ਪੰ. 11
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਵੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਅਹਿਮ ਵਿਸ਼ਾ 'ਸਵੈਜੀਵਨਾਤਮਿਕ ਝਲਕਾਂ' ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ 'ਸੀਹਾਂ ਦੌਦ' ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਦੇ ਪੇਕੇ ਪਿੰਡ 'ਗਿੱਲ' ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੋਹੜਾਂ, ਨਿੰਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਸਤਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਵਡੇਰੇ ਅਤੇ ਵਿਛੜੇ ਹਾਣੀ ਯਾਦ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। 'ਗਿੱਲ' ਪਿੰਡ ਦੇ ਜੀ.ਐਨ.ਈ. ਕਾਲਜ ਦੀ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਹਾਈਵੇਅ ਦੀ ਵੀ। ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਦੇ ਬੋਂਦਲੇ ਸ਼ਾਹ, ਹੈਦਰਸ਼ੇਖ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਰ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਵਾਸ 'ਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਕਵੀ ਦੇ ਮਾਤਭੂਮੀ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਤੜਫ਼ ਵੇਖੋ :
ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਜੋ ਮਾਪਦਾ ਵੀ ਨਾ ਬਣ ਸਕਿਆ,
ਜਾਪੇ ਮੈਨੂੰ ਮੈਂ, ਸਕਿਆਂ ਦੇ ਮਨੋਂ ਮਰਜੂੰ। ਪੰ. 67
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਰੋਨਾ ਮਹਾਂਮਾਰੀ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ, ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਗਦੇ ਛੇਵੇਂ ਦਰਿਆ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਪਦੇ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ, ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਨਫ਼ਸਾਂ, ਹਵਸਾਂ ਦੀ ਸਤਾਈ ਔਰਤ ਦੇ ਰੋਣੇ ਰੋਂਦਾ ਹੈ।
ਕਲਮ ਕਵੀ ਦੀ ਕੂਕ ਰਹੀ, ਪਾਠਕ ਸੱਜਣੋਂ,
ਤਹਿ ਕਰੋ ਨਾਰੀ ਸੰਗ ਚੰਗੀ ਜਾਂ ਮੰਦੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪੰ. 126
ਕਵੀ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦੀ ਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਿਬੂਬਾ ਦੇ 'ਬਦਨੋ ਮਹਿਕ' ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਰੰਗ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਵੇਖੋ :
ਰੰਗੋਂ ਗੋਰੀ, ਅੱਖੋਂ ਬਿੱਲੀ, ਦਿਲੋਂ ਹੈ ਡੰਗਦੀ।
ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ ਫ਼ਿਤਰਤ ਗੋਰੇ ਰੰਗ ਦੀ। ਪੰ. 112
ਕਲਾਤਮਿਕ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਗ਼ਜ਼ਲਨੁਮਾ-ਨਜ਼ਮਾਜਲੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਬਹੁਤੀ ਵਾਰ ਇਕੋ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਸਾਰਾਂ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਕਰਨ ਪੱਖੋਂ ਸਾਰੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਅਪਾਦਾਨ ਕਾਰਕੀ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਨਾਂਅ ਵੀ ਅਪਾਦਾਨ ਕਾਰਕੀ ਰੂਪ (ਬਦਨੋ ਮਹਿਕਾਂ) ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਭਾਵੰਸ਼ਾਂ (ਮਾਰਫ਼ੀਆਂ) ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ 'ਮੌਲਾ' (ਰੱਬ) ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਰੂਪਮਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 'ਮੌਲਾ' ਨਜ਼ਮਾਂ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਾਫ਼ੀਆ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਜ਼ਮਾਂ ਵੱਧ ਹਨ, ਰਦੀਫ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਮਿਸਰਿਆਂ ਵਿਚ ਕਾਮਿਆਂ (,) ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਾਲ ਸ਼ਿਅਰ ਬਹੁਪਰਤੀ ਹੋਂਦ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਖ਼ਾਹਸ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ:
ਮਿਲਾਂਗੇ ਅਗਲੇ ਜਨਮ, ਕਰਿਉ ਨਾ ਤਕਰਾਰ,
ਮੌਲਾ ਸੰਗ ਕੀਤੇ ਮੈਂ, ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਇਕਰਾਰ। ਪੰ. 127
'ਚਾਹਲ' ਆਪਣੇ ਅਸਤਿੱਤਵ ਨੂੰ 'ਫੱਕਰ' ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।


ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
vatish.dharamchand@gmail.com


ਮਾਪੇ ਵੱਖਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ
ਨਾਵਲਕਾਰ : ਨਦੀਮ ਪਰਮਾਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 86
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039.


ਨਦੀਮ ਪਰਮਾਰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਵਸਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਇਕ ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣਾ ਨਵਾਂ ਨਾਵਲ 'ਮਾਪੇ ਵੱਖਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ' ਲੈ ਕੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਜੋਵਿਨ ਦੇ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ 'ਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਾਲਣਹਾਰੀ ਮਾਂ ਯੱਸ਼ੋ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਚੁਣੀ ਗਈ ਲੜਕੀ ਸ਼ਾਨੀਆ ਦਾ ਵੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ 'ਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਨਾਵਲਕਾਰ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਪਿਛਲਝਾਤ ਦੀ ਜੁਗਤ ਦੁਆਰਾ ਯੱਸ਼ੋ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਦਾ ਵਾਹ-ਵਾਸਤਾ ਪਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਯੱਸ਼ੋ ਮੂਲ ਵਿਚ ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਜੰਮੀ-ਪਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਲੰਮੇ ਅਰਸੇ ਪਿੱਛੋਂ ਪੰਜਾਬ ਪਰਤਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਛੱਡ ਕੇ ਹੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਯੱਸ਼ੋ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਜਬਰ ਨੂੰ ਝੱਲਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਜਦੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਝੱਲਦਾ ਹੋਇਆ ਇਕ ਪੜ੍ਹਿਆ-ਲਿਖਿਆ ਨੌਜਵਾਨ ਇੰਗਲੈਂਡ ਜਾ ਕੇ ਯੱਸ਼ੋ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਉਥੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਆ ਕੇ ਵਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਾਤ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਯੱਸ਼ੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਹਾਲਾਤ ਕਰਕੇ ਇਕੱਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੌਸਟਰ ਕੇਅਰ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਹੋਰ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਪਾਲਦੇ ਹਨ। ਯੱਸ਼ੋ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਬੱਚੇ ਜੋਵਿਨ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਲਈ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਸਣ, ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਬੇਸ਼ੱਕ ਆਰਥਿਕ ਕਾਰਨ ਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ ਪਰ ਇਕ ਭਾਵੁਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਹ ਨਾਵਲ ਬੜੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।


ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋ: 98141-68611.


ਜਸਬੀਰ ਭੁੱਲਰ ਦੀਆਂ ਇਕੱਤੀ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਲੇਖਕ : ਜਸਬੀਰ ਭੁੱਲਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 220 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 164
ਸੰਪਰਕ : 94638-36591.


ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਨਾਂਅ ਤੋਂ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਇਕੱਤੀ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਇਉਂ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਨਾਂਅ 'ਮੇਰੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਇਕੱਤੀ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ' ਰੱਖ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਵਧੇਰੇ ਢੁੱਕਵਾਂ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਖਜੂਰ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਗਿਟਕ, ਬਿੱਲੀ ਤੇ ਬਿਜੜੇ, ਦੋ ਖਜੂਰਾਂ, ਆਫ਼ਤ, ਖਜੂਰ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੁਆਲੇ ਬੁਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਆਫ਼ਤ ਵਿਚ ਕੋਰੋਨਾ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਬਾਰੇ ਬਿਜੜੇ ਅਤੇ ਖ਼ਜੂਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦਾ ਸੰਵਾਦ ਇਨਸਾਨਾਂ ਤੇ ਜੀਕੁਣ ਇਕ ਤਨਜ਼ ਕੱਸਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਗਿਰਝਾਂ ਦੀ ਦੋਸਤੀ, ਕੀੜੀ ਦਾ ਸਬਕ, ਤੂੰ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਕਹਿ, ਜੀਵ ਜੰਤੂਆਂ ਦੇ ਵਤੀਰੇ ਅਤੇ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਖਰੀ ਪੈਂਡੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ, ਕਮਰੇ ਦਾ ਭੂਤ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਦੀ ਭਾਲ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚੋਂ ਲਏ ਗਏ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਿਵੇਂ 'ਤਕੀਏ ਦਾ ਭੂਤ' ਭੂਤਾਂ ਬਾਰੇ ਭਰਮ ਭੁਲੇਖੇ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਖੂਹੀ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ, ਅੱਬੂ ਦੇ ਕੁੱਕੜ ਕੁਕੜੀ, ਗਿਠਮੁੱਠੀਆਂ ਵਾਲਾ ਖੂਹ, ਬੱਗੀ ਗਊ ਦਾ ਨਿਆਂ, ਬਾਬੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਕੱਛੂਕੁੰਮੇ ਤੇ ਖ਼ਰਗੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਲੁਕਣਮੀਟੀ, ਸਤਰੰਗੀ ਤਿਤਲੀ, ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਮਛੇਰਾ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਕ ਅਲੱਗ ਜਿਹਾ ਅਹਿਸਾਸ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਰਗੀ ਉਡਾਰੀ ਵੀ ਹੈ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਵਰਗੇ ਖਿਆਲ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਰਗੀ ਚੰਚਲਤਾ ਵੀ ਲੱਭ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਜਸਬੀਰ ਭੁੱਲਰ ਦੇ ਬਾਲ ਨਾਵਲ 'ਪਤਾਲ ਦੇ ਗਿਠਮੁਠੀਏ' ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵੱਡਿਆਂ ਲਈ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਨਾਵਲ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਵਾਰਤਕ, ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ, ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਲਿਖ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਚੋਖੀ ਅਮੀਰੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਹੈ। ਜਸਬੀਰ ਭੁੱਲਰ ਚੋਖੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਉਹ ਅੱਜ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਲੋੜਾਂ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਜਗਿਆਸਾ, ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦਾ ਬਾਲਮਨ 'ਤੇ ਅਸਰ, ਆਨਲਾਈਨ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਮੋਬਾਈਲ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮਾਂ ਵਿਚ ਬੁਰੀ ਤਰਾਂ ਜਕੜਿਆ ਬਚਪਨ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਬਣਾਵੇਗਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦਾ ਹਾਰਦਿਕ ਸਵਾਗਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਲਾਹ ਦੇਣੀ ਚਾਹਾਂਗਾ ਕਿ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਬੱਚੇ, ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਮਾਪੇ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਨ।


ਹਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਾਇਰ
ਮੋ: 97806-67686


ਸਰਸਰਾਹਟ
ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰਾ : ਡਾ. ਦੇਵਿੰਦਰ ਦਿਲਰੂਪ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 94174-72696.


ਹਥਲਾ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰਾ ਡਾ. ਦੇਵਿੰਦਰ ਦਿਲਰੂਪ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਦਿਲ ਦਾ ਦਰਪਣ' ਅਤੇ 'ਚਾਨਣ ਦਾ ਟਿੱਕਾ' ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਦੇਵਿੰਦਰ ਇਕ ਵਿਦਵਾਨ ਨਾਰੀ ਕਵਿੱਤਰੀ, ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਕੋਲ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸੱਚ ਹੈ। ਲੋਕਾਈ ਦੀ ਸਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਾ ਦੀ ਮਹਿਕ ਹੈ। ਦਿਲਰੂਪ ਦੀ ਸ਼ਿਅਰਕਾਰੀ ਦਿਲ 'ਤੇ ਲਿਖੀ ਇਬਾਦਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਜ਼ਹੀਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਮਹਿਕ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਦੇਵਿੰਦਰ ਦਿਲਰੂਪ ਮਹਿਜ਼ ਸੁਭਾਅ ਹੀ ਸਾਦਾ ਜਿਹੇ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਗਹਿਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਗੀਤਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਿਲਰੂਪ ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ, ਸ਼ਿਲਪ ਅਤੇ ਸੁਹਜ-ਸੰਵੇਦਨਾ ਸਦਕਾ ਆਪਣੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਸੋਹਣਾ ਕਲਾਤਮਿਕ ਮਿਆਰ ਸਿਰਜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ...। ਬਲਬੀਰ ਸੈਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵਿੰਦਰ ਦਿਲਰੂਪ ਨੇ ਜੋ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਸਿਰਜੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਰਲਤਾ ਤੇ ਸਹਿਜਤਾ ਤਾਂ ਹੈ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਵੀ ਲੋਹੜੇ ਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਦੇਵਿੰਦਰ ਦਿਲਰੂਪ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਸਵੈ-ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਦਿਲਦਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਮੋਹ ਦੀ ਮਹਿਕ ਹੈ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਨਾਰੀ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਮਰਦ ਦੇ ਅਨੁਰੂਪ ਢਲ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਮਰਦ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਰਧਾਂਗਣੀ ਸਮਝੇ। ਦਿਲਰੂਪ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਚ ਨਾਰੀ ਦੀ ਜਾਤ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਧਰਾਤਲ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਨਾਰੀ ਹੀ ਜਾਣਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਦਿਲਰੂਪ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਮੁੱਲ ਤੈਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨਾਰੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੋਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਚੰਬੇ ਦੀ ਕਲੀ ਹਵਾ ਵਿਚ ਅਛੋਪਲੇ ਹੀ ਮਹਿਕ ਘੋਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਅਰ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਕੁਝ ਸ਼ਿਅਰ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਜੀ ਆਇਆਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ :
-ਉੱਡੀ ਜੋ ਬਾਹਰ ਧੂੜ ਤਾਂ ਮੂੰਹ ਸਿਰ ਨੂੰ ਢਕ ਲਿਆ
ਉਸ ਦਾ ਕਰੋਗੇ ਕੀ ਕਿ ਜੋ ਅੰਦਰ ਭੁਚਾਲ ਹੈ?
-ਅਸਾਂ ਯਾਰ ਪੂਜਿਆ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕੀਂ ਪੂਜਦੇ ਰੱਬ ਨੂੰ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ
ਮੈਂ ਗਰੂਰ ਖ਼ੁਦ ਤੇ ਨਾ ਕਿਉਂ ਕਰਾਂ, ਪਾ ਕੇ ਪਿਆਰ ਮੈਂ ਰੱਬ ਨੂੰ ਪਾ ਲਿਆ।
-ਕੱਚੇ-ਪਿੱਲੇ ਵਾਅਦੇ ਸਾਰੇ, ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਦੇ...
ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਨਾਤੇ ਅਤੇ ਯਾਰੀਆਂ
-ਕਦੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਵੀ ਇਕ ਬਾਤ ਬੁੱਝੇਂ।
ਕਦੇ ਇਸ 'ਦਿਲ' ਦਾ ਵੀ ਦਰਪਣ ਕਹਾਵੇਂ।


ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ
ਮੋ: 94174-84337.


ਅਦੁੱਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤਿੰਨ ਭਾਸ਼ੀ ਸ਼ਬਦ-ਕੋਸ਼
ਕੋਸ਼ਕਾਰ : ਰਾਮ ਮੂਰਤ ਸਿੰਘ
ਸੰਪਾਦਕ : ਪਵਨ ਹਰਚੰਦਪੁਰੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 192
ਸੰਪਰਕ : 73556-90934.


ਰਾਮ ਮੂਰਤ ਸਿੰਘ ਪਿਛਲੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਲਿਖਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਬਤੌਰ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਇਕ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸਫ਼ਰਨਾਮਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅੱਠ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਸੁੰਦਰ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਤੌਰ ਕੋਸ਼ਕਾਰ ਉਸ ਨੇ ਅਖਾਣ ਕੋਸ਼ ਤੇ ਮੁਹਾਵਰਾ ਕੋਸ਼ (ਦੋਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) ਵਿਚ ਲਿਖ ਕੇ ਅਨੂਠਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਬਦ ਕੋਸ਼ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਪੰਜਾਬੀ), ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ (ਪੰਜਾਬੀ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਰੋਮਨ-ਉਰਦੂ), ਸ਼ਬਦ ਕੋਸ਼ (ਪੰਜਾਬੀ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਰੋਮਨ), ਬਾਲ ਕੋਸ਼ (ਤਿੰਨ ਭਾਸ਼ੀ) ਛਪਾਈ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਪਵਨ ਹਰਚੰਦਪੁਰੀ (ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਬਾਲ ਪੁਸਤਕ ਜੇਤੂ) ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਜੁਗਲਬੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਵੇਕਲੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ 'ਤੇ ਸਾਰਥਕ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਨਾਂਅ ਤੋਂ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਵੇਕਲਾ ਕੋਸ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ। ਕੋਸ਼ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ-ਰੋਮਨ ਲਿਪੀ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਪੀ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ 'ਵਾਲੀਆਂ' ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਵਾਲੀਆਂ-walliyan- Ear rings-ਈਅਰਰਿੰਗਜ਼।
ਇਸ ਕੋਸ਼ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਿੰਡ, ਘਰ, ਰਸੋਈ, ਭੋਜਨ, ਦਾਲਾਂ, ਗਰਮੀਆਂ/ਸਰਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਗਰਮੀਆਂ/ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਫਲ, ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ, ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਭੋਜਨ, ਤਲਿਆ ਭੋਜਨ, ਮਸਾਲੇ, ਮਰਦਾਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ, ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ, ਰਿਸ਼ਤੇ-ਨਾਤੇ, ਵਿਆਹ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਮਠਿਆਈਆਂ, ਗੀਤ, ਤਾਲ-ਸਾਜ਼, ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਜ਼, ਤੰਤੀ ਸਾਜ਼, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਰਾਗ, ਸੱਤ ਸਰਗਮ, ਰਾਗ ਦੇ ਸੁਰ, ਲੋਕ ਨਾਚ, ਤਿਉਹਾਰ, ਰੁੱਤਾਂ, ਗਹਿਣੇ ਰੂਪੀ ਹਥਿਆਰ, ਰੁੱਖ-ਪੌਦੇ, ਪੰਛੀ, ਘਰੇਲੂ ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰ, ਜੰਗਲੀ ਦਰਿੰਦੇ, ਜੰਗਲੀ ਚਰਿੰਦੇ, ਪੰਖੇਰੂ ਕੀੜੇ, ਜਲ ਜੀਵ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਂ, ਨਿਹੰਗ ਬੋਲੇ, ਰੰਗ, ਭੈੜੇ ਸ਼ਬਦ, ਕਿੱਤੇ ਤੇ ਸੰਦ, ਬੌਲੀਵੁੱਡ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ, ਵਰਣਮਾਲਾ, ਗਿਣਤੀ, ਸਰੀਰਕ ਅੰਗ, ਸਰੀਰਕ ਭਾਸ਼ਾ, ਇੰਦਰੀਆਂ, ਵਜ਼ਨ ਤੋਲ, ਸਿੱਕੇ, ਦਰਿਆ, ਅਸੀਸਾਂ, ਦੁਰਅਸੀਸਾਂ ਆਦਿ 74 ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਅੰਤਲੇ ਪੰਨਿਆਂ (180-192) ਤੇ ਕੁਝ ਸੰਦਾਂ, ਘਰੇਲੂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹਨ। ਪੰਨਾ 77 'ਤੇ ਵਰਣਿਤ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਰਾਗਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਛਪ ਸਕਿਆ। ਇੱਥੇ ਮਾਝ ਤੋਂ ਸਿਰੀ ਰਾਗ ਤੱਕ 31 ਰਾਗ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਿਰੀ ਰਾਗ ਤੋਂ ਜੈਜਾਵੰਤੀ ਹਨ। ਇਸੇ ਵਿਚ ਹੀ ਕ੍ਰਮ ਨੰ. 8 ਤੇ 'ਸੋਰਠਿ' ਦੀ ਥਾਂ 'ਸੌਰਭ' ਛਪ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੋਸ਼ ਵਿਚ ਦਰਜ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਕੋਸ਼ਕਾਰ/ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਅਣਥੱਕ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਵਾਕਈ ਇਹ ਕੋਸ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਅਦੁੱਤੀ ਤੇ ਨਿਵੇਕਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਲੰਮੀ ਭੂਮਿਕਾ ਡਾ. ਅਮਰ ਕੋਮਲ ਨੇ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪਾਠਕ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਚ ਇਸ ਕੋਸ਼ ਦਾ ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ। ਮੈਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਇਸ ਉਪਰਾਲੇ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਦਾਦ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।


ਪ੍ਰੋ. ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 94176-92015


ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬੋਲ
ਸੰਪਾਦਕ : ਨਿਰਮਲ ਕੌਰ ਕੋਟਲਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 98766-51390.


ਉੱਘੀ ਕਵਿੱਤਰੀ ਨਿਰਮਲ ਕੌਰ ਕੋਟਲਾ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਹੇਠਲੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਕਿਸਾਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਗੀਤਾਂ, ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਇਸਤਰੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕਵਿੱਤਰੀਆਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਮੰਚ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਸੰਪਾਦਕ ਦਾ ਇਹ ਉੱਦਮ ਬਹੁਤ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਹੈ।
'ਹੁਣ ਤੇ ਦਿੱਲੀਏ ਰਹਿਮ ਕਰ' ਨੇਚਰਦੀਪ ਕੌਰ ਕਾਹਲੋਂ ਵਲੋਂ ਰਚਿਤ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਕਾਵਿ-ਕ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਰਾਜਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਢਿੱਲੋਂ, ਕੁਲਜੀਤ ਗ਼ਜ਼ਲ, ਕਿਰਨਜੋਤ ਕੌਰ, ਗੁਲਾਫਸਾ ਬੇਗ਼ਮ, ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ 'ਅੰਬਾਨਵੀ', ਨਵਰੂਪ ਕੌਰ, ਸਤਿੰਦਰ ਕਾਹਲੋਂ, ਕਰਮਜੀਤ ਕੌਰ, ਕਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਕਿਸਾਵਲ, ਰਣਜੀਤ ਕੌਰ ਬਾਜਵਾ, ਨਵਜੋਤ ਕੌਰ, ਕੰਵਲਜੀਤ ਕੌਰ, ਬੁਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਖੁਰਾਣਾ, ਕੈਲਾਸ਼ ਕੌਰ ਠਾਕੁਰ, ਨੀਟਾ ਭਾਟੀਆ, ਸੋਨੀਆ ਕੌਰ ਸਿਮਰ, ਪਰੀਤ ਕੌਰ ਰਿਆੜ, ਸੁਖ ਰੰਧਾਵਾ, ਖੁਸ਼ਪ੍ਰੀਤ ਚਹਿਲ, ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਰਾਜਬੀਰ ਕੌਰ, ਰਣਜੀਤ ਕੌਰ ਰਈਆ, ਕਰਮਜੀਤ ਦਿਓਣ, ਸਰਬਜੀਤ ਰਾਜੀਪੁਰ, ਮਨਦੀਪ ਰਿੰਪੀ, ਹਰਮੀਤ ਮੀਤ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕੌਰ ਸਰਾਂ, ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਰਿਸ਼ਮ, ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ ਦੇਵਗਣ, ਨਿਰਮਲ ਕੌਰ ਕੋਟਲਾ, ਤਰਨਜੀਤ ਵਰਪਾਲ, ਸੰਦੀਪ ਚੀਮਾ, ਪਰਜਿੰਦਰ ਕਸੈਲ, ਰੁਪਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਹਰਕੀ ਵਿਰਕ, ਅਮਨਦੀਪ ਜੋਗਾ, ਜਗਜੀਤ ਕੌਰ ਢਿਲਵਾਂ, ਪਰਮਿੰਦਰ ਕੌਰ ਪਿੰਦਰ, ਤਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਚੰਡੋਕ, ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੱਧੂ, ਡਾ. ਸਵਰਨਜੀਤ ਕੌਰ, ਜਸਬੀਰ 'ਜਸ', ਅੰਜੂ ਵਰੱਤੀ, ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਮੋਰਿੰਡਾ, ਰਾਜਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਜਟਾਣਾ, ਸੁਲਤਾਨਾ ਬੇਗ਼ਮ, ਰਜਵੰਤ ਕੌਰ ਰੰਧਾਵਾ, ਗਗਨਦੀਪ ਧਾਲੀਵਾਲ, ਨਿਰਲੇਪ ਸੇਖੋਂ, ਫਿੰਦਰ ਜਲਾਲਾਬਾਦੀ, ਹਰਮੇਸ਼ ਕੌਰ ਜੋਧੇ, ਬਰਾੜ ਜੱਸੀ, ਰਾਜਿੰਦਰ ਰਾਣੀ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੇਵਲ, ਮਨਦੀਪ ਭਦੌੜ, ਗੁਰਬਿੰਦਰ ਗਿੱਲ, ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ ਦੇਵਗਣ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਜ਼ੀਨਤ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਇਕੋ-ਇਕ ਮਰਦ ਕਵੀ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਦੀ ਨਜ਼ਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਕੁਝ ਵੰਨਗੀਆਂ :
ਭਾਜੜ ਮੋਦੀ ਦਲ ਨੂੰ ਪਾਉਣੀ,
ਵੇਖੀਂ ਕਿਵੇਂ ਨਾਨੀ ਚੇਤੇ ਕਹਾਉਣੀ,
'ਨਿਰਮਲ' ਨੇ ਕਲਮ ਤਲਵਾਰ ਬਣਾਉਣੀ।
(ਪੰਨਾ 53)
ਨਿਰਮਲ ਕੌਰ ਕੋਟਲਾ
ਸੁਲਤਾਨ ਜਾਨ ਵੀ ਜੇਕਰ ਮੰਗਦਾ
ਬਿਨ ਮੰਗਿਆਂ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਸੁਣ ਲੈ।
ਹੁਣ ਤਾਂ ਗਿੱਦੜ ਖੇਤੀਂ ਵੜਿਐਂ,
ਦਿਨ ਰਹਿ ਗਏ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸੁਣ ਲੈ। (ਪੰਨਾ 70)
ਸੁਲਤਾਨਾ ਬੇਗ਼ਮ
ਘੋਲ ਦੀਆਂ ਪਈਆਂ ਧਮਾਲਾਂ ਨੀ
ਭੱਜ ਲੈ ਜਿਥੋਂ ਤਾਈਂ ਭੱਜਣਾ,
ਲੋਕ ਚੁਕਾਉਣਗੇ ਛਾਲਾਂ ਨੀ। (ਪੰਨਾ 77)
ਸਵਰਨਜੀਤ ਕੌਰ (ਡਾ.)
ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਅੰਤਲੀ ਕਵਿਤਾ 'ਪੰਜਵੀਂ ਉਦਾਸੀ' ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੀ ਹੈ।
ਲੋਕ ਹੜ੍ਹ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੈ
ਧਰਤੀ ਪੁੱਤ, ਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਗ਼ਰੀਬ ਮਜ਼ਲੂਮ ਰਲ,
ਪੰਜਵੀਂ ਉਦਾਸੀ 'ਤੇ ਹਨ (ਪੰਨਾ 95)
ਅੰਜਨਾ ਮੈਨਨ
ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ।


ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98154-61710.

08-01-2022

 ਸਿਰਜਕਾਂ ਸੰਗ ਸੰਵਾਦ
ਲੇਖਕ : ਧਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਹਿਬਦੀਪ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਭਿੱਖੀ, ਮਾਨਸਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 143
ਸੰਪਰਕ : 98152-82283.

ਸੰਪਾਦਨਾ, ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਤੇ ਮੌਲਿਕ ਸਿਰਜਣਾ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਧਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ 'ਸਿਰਜਕਾਂ ਸੰਗ ਸੰਵਾਦ' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣ 'ਚ ਸਫਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਲ ਗੁਫ਼ਤਗੂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੀ ਵਿਧਾ 'ਚ ਪ੍ਰੋਣਾ ਮਿਹਨਤ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਸਹਿਜਤਾ ਅਤੇ ਸਿਰੜਤਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਆਪਣਾ ਸਥਾਨ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮੁਲਾਕਾਤ ਸਾਹਿਤ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹੀ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਧਾ ਬਾਰੇ ਡਾ. ਆਤਮ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਮੁੱਲਵਾਨ ਹਨ ਤੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ : 'ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਨੇ ਇਕ ਵੱਖਰੀ ਵਿਧਾ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਬਣਾ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਵੰਨਗੀ ਪ੍ਰਤੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਰੁਚੀ ਬਹੁਤ ਵਧੀ ਹੈ। ਹਰ ਪਾਠਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚਰਚਿਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਉਸ ਦੇ ਬਿੰਬ, ਉਸ ਦੇ ਛੁਪੇ ਰਾਜ਼, ਸੰਘਰਸ਼, ਸੁਪਨਿਆਂ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।' ਇਸ ਉਕਤ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਧਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ ਦੀਆਂ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਪਰਖ ਕਸਵੱਟੀ 'ਤੇ ਪੂਰੀਆਂ ਉਤਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਰਗ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ 'ਤੁਰ ਗਏ ਗੁਆਂਢੋਂ ਯਾਰ' 'ਚ ਸੱਤ ਸਵਰਗੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਉਮਾ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ, ਪਰਮਿੰਦਰਜੀਤ, ਦਲਬੀਰ ਚੇਤਨ, ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਕੰਵਲ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਧੰਜਲ ਬਾਰੇ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਉੱਤਰ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਭਾਵਕ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਸਰਗ 'ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਜਾਰੀ ਹੈ' ਵਿਚ ਵੀ ਸੱਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਨਿਰਮਲ ਅਰਪਣ, ਨਿਰਦੇਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਮੁਖ਼ਤਾਰ ਗਿੱਲ, ਪੂਨਮ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ, ਅਨੀਤਾ ਦੇਵਗਨ, ਡਾ. ਸੁਹਿੰਦਰਬੀਰ ਅਤੇ ਬਖਤਾਵਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਹਨ। ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਖੇਤਰਾਂ 'ਚ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਬਣੀਆਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਸਰਗ 'ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰਾ ਹਮਸਫ਼ਰ' 'ਚ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਨੀਤਾ ਦੇਵਗਨ ਨੂੰ ਅਦਾਕਾਰ ਪਤੀ ਹਰਦੀਪ ਗਿੱਲ ਬਾਰੇ ਦਸ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਹਨ। ਅੰਤ 'ਚ ਡਾ. ਅਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਧਾਲੀਵਾਲ ਨੂੰ ਨਾਟਕਕਾਰ ਪਤੀ ਕੇਵਲ ਧਾਲੀਵਾਲ ਬਾਰੇ ਦਸ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਸਾਹਿਤਕ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਪਿੱਛੇ ਲੇਖਕ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਸਮਝਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਿਰਜਕ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਦਾਨਸ਼ਵਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਉਸਰੱਈਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸ੍ਰੀ ਔਲਖ ਦਾ ਉੱਦਮ ਖੋਜੀ ਕਾਰਜ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੀ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਜੇਕਰ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੀ ਛਾਪੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ।\

ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋ: 98151-23900.

ਕਰੀਮ ਪਾਊਡਰ ਤੇ ਹੋਰ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ. ਰਾਮ ਮੂਰਤੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਅਲਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮਲੀਆਂ ਖੁਰਦ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 108
ਸੰਪਰਕ : 94174-49665.

'ਕਰੀਮ ਪਾਊਡਰ ਤੇ ਹੋਰ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ' ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਥੋੜ੍ਹੇ ਵਿਚ ਹੀ ਬਹੁਤਾ ਕਹਿ/ਲਿਖ ਦੇਣਾ ਯਾਨੀ ਕੁੱਜੇ ਵਿਚ ਗਿਆਨ ਰੂਪੀ ਸਮੁੰਦਰ ਬੰਦ ਕਰਦਿਆਂ ਗੁੱਝੀਆਂ ਰਮਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕਰ ਦੇਣਾ ਹੀ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਭਾਵਪੂਰਤ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਭਾਵਪੂਰਤ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਿਆਂ ਹੀ ਡਾ. ਅਨੁਰਾਗ ਸ਼ਰਮਾ, ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਹਾਜੀਪੁਰ, ਡਾ. ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ, ਸ਼ਹਿਬਾਜ਼ ਖਾਨ, ਡਾ. ਸਵਾਮੀ ਸਰਬਜੀਤ, ਹੈਪੀ ਸ਼ਾਹਕੋਟੀ, ਹਰਲੀਨ ਕੌਰ ਬਡਿਆਲ, ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਸੰਘਾ, ਪਰਸ਼ੋਤਮ ਲਾਲ ਸਰੋਏ, ਡਾ. ਬਲਵੀਰ ਮੰਨਣ, ਡਾ. ਰਾਮ ਮੂਰਤੀ ਤੇ ਰੌਸ਼ਨ ਖੈੜਾ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ-ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ, ਸਮਾਜ, ਧਰਮ ਕਰਮ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅਨੋਖੇ ਵਤੀਰੇਦੇ ਖੱਟੇ-ਮਿੱਠੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਡਾ. ਰਾਮ ਮੂਰਤੀ ਨੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ/ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਖਰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬਗੈਰ ਕਿਸੇ ਵਿਤਕਰੇ ਦੇ ਢੁਕਵੀਂ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਕੇ ਸੰਪਾਦਨਾ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪਿਰਤ ਪਾਈ ਹੈ।
ਕੰਮਚੋਰਪੁਣਾ, ਜੀਵਨ ਅਸੂਲਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਦਲਦਲ, ਪੁੱਤਰ ਮੋਹ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗਾਵਤ, ਕੌਣ ਜਾਣਦੈ ਪੀੜ ਪਰਾਈ, ਧਰਮ ਬਨਾਮ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ, ਵਾਤਾਵਰਨ/ਆਵਾਜ਼ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਅੰਨ੍ਹਾ ਪੁੱੱਤ, ਕਰਨੀ-ਭਰਨੀ, ਕੁਦਰਤ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੀ ਤਰਕਸ਼ੀਲਤਾ,ਕੁਦਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਬਾਹਰਲੀ ਲਿੰਬਾ ਪੋਚੀ ਦੀ ਲੋੜ, ਝੂਠ ਆਦਤ ਦਾ ਪਸਾਰ, ਸੰਘਰਸ਼ੀ ਸਿਆਸਤ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਗਰਕ ਹੋ ਰਿਹਾ ਲੋਕਤੰਤਰ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ, ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਮੁੱਲ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਸਦਿਆਂ ਦਾ ਆਪਣੀ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਨਾਲ ਅਟੁੱਟ ਰਿਸ਼ਤਾ, ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚੇ ਨਾਲ ਮਨੋਂ ਲਗਾਵ, ਖਰਾ ਸੌਦਾ, ਅਸਲ ਦਸਵੰਧ, ਬੇਲੋੜਾ ਭਾਰੂ ਵੀ. ਆਈ.ਪੀ. ਕਲਚਰ, ਹੋਮ ਮਨਿਸਟਰ ਬਨਾਮ ਅਸਲ ਹੋਮ ਮਨਿਸਟਰ, ਗ਼ਰੀਬੀ ਬਨਾਮ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੀ ਮਾਰ, ਨਫ਼ਰਤ ਦੀ ਅੱਗ, ਰਾਜਸੀ ਚਿਕਨਗੁਨੀਆ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਦਾ ਅਸਲ ਸੱਚ-ਕੱਚ, ਆਤਿਸ਼ਬਾਜ਼ੀ ਬਨਾਮ ਪੈਸਿਆਂ ਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਲੂਹਣਾ, ਕਰੋਨੇ ਦਾ ਹਊਆ, ਸਾਹਾਂ ਲਈ ਚੋਰੀ, ਜਾਤ=ਪਾਤ ਦੀ ਭਿੱਟ ਬਨਾਮ ਖੂਨ ਦਾਨ ਦੀ ਲੋੜ ਅਤੇ ਰਾਹਤ ਕੋਸ਼ ਬਨਾਮ ਠੱਗੀ/ਘੁਟਾਲੇ ਆਦਿ ਭਾਵਪੂਰਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬੁੱਕਲ ਵਿਚ ਸਮੋਈ ਬੈਠੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ 'ਕਰੀਮ ਪਾਊਡਰ ਤੇ ਹੋਰ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ' ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਆਮਦ ਨੂੰ 'ਜੀ ਆਇਆਂ' ਆਖਣਾ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਸਾਰਥਕ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਤੇ ਵਿਚਾਰਨਾ ਸੁਹਿਰਦ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਮਾ. ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਈਆ ਹਵੇਲੀਆਣਾ
ਮੋ: 98764-74858

ਸੱਚ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਮੇਵੇ
ਲੇਖਕ : ਸੁੱਚਾ ਰਾਮ ਬੰਗਾ
ਸੰਪਾਦਕ : ਬਲਜਿੰਦਰ ਮਾਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਰੂੰਬਲਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮਾਹਿਲਪੁਰ
ਮੁੁੱਲ 195 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 88
ਸੰਪਰਕ : 98150-18947.

ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਦੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਤੀ ਸਿਰਜਣ-ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਨ-ਕਿੱਤੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹੇੇ ਸੁੱਚਾ ਰਾਮ ਬੰਗਾ ਦਾ ਸ਼ੁਮਾਰ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਕਲਮਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ। 'ਸੱਚ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਮੇਵੇ' ਇਸ ਕਵੀ ਦਾ ਬਾਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਤੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਨ ਹੈ ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ ਧਰੋਹਰ ਨੂੰ ਤਾਂ ਬਿਆਨਦੀਆਂ ਹੀ ਹਨ, ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਾਲ-ਮਨਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵੱਲ ਵੀ ਦਿਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਕੌਮ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ-ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਲਈ ਸੰਕਟਮਈ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਬੁਰਾਈਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ', 'ਪਾਣੀ ਸਾਡਾ ਜੀਵਨ ਹੈ', 'ਨਹੀਂ ਬਣਨਾ ਹੈ ਹੈਵਾਨ', 'ਵਾਤਾਵਰਨ ਤਾਂ ਹੀ ਸਾਫ਼ ਰਹੇਗਾ', 'ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ', 'ਵਰਤੋਂ ਮੋਬਾਈਲ ਦੀ ਘਟਾਓ', 'ਜਿੰਨੇ ਤੁਸੀਂ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਉਂਦੇ', 'ਪਟਾਖੇ ਲਿਆਉਣਗੇ' ਅਤੇ 'ਆਓ ਕਰੀਏ ਸੰਭਾਲ' ਆਦਿ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਹਿਲੂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਮਹਿਜ਼ ਬਾਲ ਪਾਠਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਵਡੇਰੀ ਉਮਰ ਦੇ ਪਾਠਕ ਵੀ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬਚਪਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚੋਂ 'ਸਾਈਕਲ', 'ਛਤਰੀ', 'ਸੂਰਜਾ ਸੂਰਜਾ', 'ਚੰਦਾ ਮਾਮਾ', 'ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ', 'ਡੈਡੀ ਦਾ ਪਿਆਰ', 'ਨਵੇਂ ਭੈਣ ਜੀ', 'ਸਾਡੇ ਅਧਿਆਪਕ ਜੀ','ਮਾਂਵਾਂ ਦਾ ਦਿਲ' ਆਦਿ ਵਡੇਰੀ ਉਮਰ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲਪਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮੁੜ ਬਾਲ-ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੌਗਿਰਦੇ ਦੇ ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੇ ਨਜ਼ਾਰੇ, ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ, ਬਾਲ ਖੇਡਾਂ, ਖਿਡੌਣੇ, ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ, ਫਲ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ-ਨਾਤਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਇਜ਼ਾਫ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ-ਮੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੋਝੀ ਕਰਵਾਉਣ ਅਤੇ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਬਲਜਿੰਦਰ ਮਾਨ ਨੇ ਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਪੁਸਤਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਨ ਰੁਚੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ 'ਆਸ਼ਟ' (ਡਾ.)
ਮੋ: 98144-23703

ਮਸਲੇ ਨੈਣਾਂ ਦੇ
ਲੇਖਿਕਾ : ਰਜਵੰਤ ਕੌਰ ਪ੍ਰੀਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 088511-21670.

ਰਾਜਵੰਤ ਕੌਰ 'ਪ੍ਰੀਤ' ਉੱਭਰਦੀ ਕਥਾਕਾਰਾ ਹੈ। 'ਮਸਲੇ ਨੈਣਾਂ ਦੇ' ਉਸ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਕੁੱਲ 20 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਿਕਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਲਾਬੰਦੀ 'ਚ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਮਿਲ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਲਿਖਣ ਚਾਲ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ੀ ਆ ਗਈ ਸੀ ਤੇ ਸਿੱਟਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿਚ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਮੁੱਦੇ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਤ.... ਬਹੁਤੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਮੌਤ ਦੁਰਘਟਨਾ ਵਜੋਂ ਆਉਣੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ, ਮੌਤ ਦੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ 'ਈਕੋ' ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੂਸਰਾ ਮਸਲਾ ਮਰਦ ਸ਼ਾਵਨਵਾਦ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਮਰਦ ਹਾਵੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਸ਼ਾਵਨਵਾਦ ਦੀ ਸੱਟ ਔਰਤ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਸਹਾਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਔਰਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਵੀ ਕਰਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਖ਼ਮ ਸਹਿਣ ਲਈ ਵੀ ਮਜਬੂਰ ਹੈ। ਤੀਸਰਾ ਮੁੱਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿਚ ਉਦੋਂ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਘਰ ਦਾ ਵੱਡ-ਵਡੇਰਾ ਆਪਣੀ ਬਜ਼ੁਰਗੀ ਨੂੰ ਇਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ ਨੂੰਹਾਂ ਨਾਲ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਨੈਤਿਕੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਜੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। 'ਕਸੂਰ' ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਪਾਤਰ ਹਰਜੀਤ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮ੍ਰਿਤੂ ਹੋ ਜਾਣ 'ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਕਾ ਭਤੀਜਾ ਉਸ ਨਾਲ ਬਦਫੈਲੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਸੂਰ ਵੀ ਸਾਰਾ ਹਰਜੀਤ ਸਿਰ ਹੀ ਥੱਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਘਾਣ' ਦੀ ਕਿਰਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਫੁੱਫੜ ਹੀ ਮੂੰਹ ਕਾਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਰੋ-ਰੋ ਆਪਣਾ ਹਾਲ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। 'ਤਿੜਕਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ' ਵਿਚ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਹੁਰਾ ਹੀ ਜਬਰ ਜਨਾਹ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤਿੜਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਰਦ ਸ਼ਾਵਨਵਾਦ ਦੀ ਵਧੀਆ ਮਿਸਾਲ ਕਹਾਣੀ 'ਰੇਜਰ' ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਬੀਰਾ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਅਹੰਕਾਰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ ਪਰ ਆਖਿਰ ਰੱਜੀ ਨਾਂਅ ਦੀ ਕੁੜੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਜਬਰ ਜਨਾਹ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਆਖਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਤੇਲ ਛਿੜਕ ਕੇ ਮਾਰ ਸੁੱਟਦੀ ਹੈ। ਰੱਜੀ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਤੇ ਜੇਰਾ ਸਲਾਹੁਣਯੋਗ ਹੈ।
ਮੌਤ ਦਾ ਤਾਂਡਵ 'ਸਰ ਨੇਮ', ਕਪੂਰ, ਬਿੰਦਰ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਘਾਟ 'ਚ ਵੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਏਦਾਂ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਇਕ ਫਾਰਮੂਲੇ 'ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ ਤੁਰਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਹਾਣ ਦੀ ਹੋਣ ਲਈ ਰਾਜਵੰਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। 'ਸਰ ਨੇਮ' ਅਤੇ 'ਆਨਲਾਈਨ ਲਵ' ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਹਨ।

ਕੇ.ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋ: 94635-37050

 

ਚੁੱਪ ਦੇ ਬਹਾਨੇ
ਸਹਿਜ ਸਮਾਲੋਚਨਾ
ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ. ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕੈਫੇ ਵਰਲਡ ਜਲੰਧਰ, ਕਪੂਰਥਲਾ, ਬਠਿੰਡਾ
ਮੁੱਲ : 220 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 159
ਸੰਪਰਕ : 94175-34823.

ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਮਲਵਿੰਦਰ ਨੇ ਨਵੀਂ ਪਰਿਪਾਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਕਾਵਿ-ਬੋਧ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਲੱਖਣ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਬਾਰੇ ਦੀਰਘ ਅਧਿਐਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਹ ਮਾਨਵੀ ਮੁੱਲ-ਵਿਧਾਨ ਦੇ ਉਸਾਰੂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ 'ਚੋਂ ਉੱਭਰਦੇ ਅਤੇ ਤ੍ਰਾਸਦਿਕ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਦਾ ਕਾਵਿਕ ਸੰਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਦਕਾ ਉਸ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਬੋਧ ਨੂੰ ਦੋ ਦਰਜਨ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਸਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਪੱਧਤੀ ਜ਼ਰੀਏ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਹ ਖੋਜ-ਨਿਬੰਧ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ-ਖੰਡ ਦੇ ਤਿੰਨ ਜੀਵੰਤ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਵਲੋਂ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਡਾ. ਇਕਬਾਲ ਕੌਰ ਸੌਂਦ, ਅਰਤਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਡਾ. ਬਲਜੀਤ ਕੌਰ, ਡਾ. ਕਾਕੜਾ, ਡਾ. ਮਾਹਲ, ਪ੍ਰੋ. ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ, ਡਾ. ਮੋਹਨ ਤਿਆਗੀ, ਡਾ. ਪਰਮਜੀਤ ਢੀਂਗਰਾ, ਡਾ. ਰਵਿੰਦਰ, ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਗੁਰਬਖਸ਼ ਭੰਡਾਲ ਅਤੇ ਡਾ. ਪ੍ਰਿਤਪਾਲ ਮਹਿਰੋਕ ਆਦਿ ਖੋਜੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਸੂਝਵਾਨ ਵਿਚਾਰ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ਡਾ. ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ 'ਚੁੱਪ ਦੇ ਬਹਾਨੇ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਬਾਬਤ ਵਿਭਿੰਨ ਲੇਖਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਅੰਤਰੀਵੀ ਲੁਪਤ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਭਾਵਾਂ, ਕਲਪਨਾ-ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀਨ ਯਥਾਰਥ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਗਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਇਹ ਲੇਖ ਖੋਜ ਕਰਤਾਵਾਂ ਕੋਲੋਂ ਲਿਖਵਾ ਕੇ ਸੰਮਿਲਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਚਰਚਿਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸਹਿਕ, ਸਿਤਮ, ਹੋਣੀ ਅਤੇ ਅਣਹੋਣੀ ਦੇ ਬੇਬਾਕ ਬੋਲਾਂ ਦਾ ਦਰਪਣ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਵਿਕ ਮਾਨਵਤਾ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉੱਭਰਦਾ ਸੁਹਜ-ਸੁਆਦ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਿਹੇ ਮੈਟਾਫਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪਛਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ' ਚੁੱਪ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਬਹੁਪਰਤੀ ਸੰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਨਵੀ ਚੇਤਨ ਵਿਚ ਚੇਤਨ ਅਤੇ ਅਵਚੇਤਨ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਦਗਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਰਲੀਕਰਨ ਜ਼ਰੀਏ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਡਾ. ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋ: 98142-09732

ਜੀਵਨ ਇਕ ਵੰਗਾਰ
ਲੇਖਕ : ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 94176-01773.

ਹਥਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਜੀਵਨ ਇਕ ਵੰਗਾਰ' ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਗੀਤ, ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਰੁਬਾਈਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਦਰਭ ਵਾਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਲਾਸਾਨੀ ਸਰਜ਼ਮੀਨ ਲਈ ਅੰਤਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਵੀ:
ਇਹ ਗੁਰੂਆਂ ਤੇ ਪੀਰਾਂ ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ।
ਇਹ ਦਰਵੇਸ਼, ਯੋਧੇ ਤੇ ਵੀਰਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ।
ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਹਿੱਕਾਂ ਨਾਲ ਲਾਓ,
ਇਹ ਮਰਦ ਅਗੰਮੜੇ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ।
ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਵਧ ਰਹੀ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਧਾਰਮਿਕ ਕੱਟੜਤਾ ਅਤੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਆਧਾਰਿਤ ਗੁੰਡਾਗਰਦੀ ਪ੍ਰਤੀ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਸੁਚੇਤ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ, ਚੋਰਬਾਜ਼ਾਰੀ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਰਗੀਆਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਅਲਾਮਤਾਂ ਦਿਨ-ਬਦਿਨ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਵਿਚ ਪੈਰ ਪਸਾਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਾਸਲ ਹੋਈ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਅਜੋਕੇ ਕਰੂਪ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਉਹ ਵੰਗਾਰ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ:
ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਏ, ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਏ?
ਗੱਲ ਕੀ ਹੈ ਯਾਰੋ? ਵਤਨ ਰੋ ਰਿਹਾ ਏ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਦੇ ਚਾਰ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚਲੇ ਲੰਮੇ ਤਜਰਬੇ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਅਤੇ ਸੰਜੀਦਗੀ ਤੋਂ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਾਗਰ ਡੈਮ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਰਹਿਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਸਾਗਰ ਡੈਮ ਵਰਗੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਅਤੇ ਗਹਿਰਾਈ ਝਲਕਦੀ ਹੈ। ਗਾਇਕੀ ਵਿਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਰਵਾਨਗੀ ਦੀ ਦਾਦ ਦੇਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਖ਼ਰੀਦਣਯੋਗ, ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲਣਯੋਗ ਹੈ।

ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋ: 98146-28027

01-01-2022

 ਸਹਜ ਗੁਫਾ ਮਹਿ ਆਸਣੁ
ਲੇਖਕ : ਮਨਮੋਹਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 216
ਸੰਪਰਕ : 98682-52946.

ਮਾਣਯੋਗ ਸ੍ਰੀ ਮਨਮੋਹਨ ਭਾਰਤ ਰੀਪਬਲਿਕ ਦੇ ਪੁਲਿਸ-ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀਆਂ ਉੱਚ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪੱਛਮ ਵਿਚ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ ਥਿਊਰੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਵੀ ਡੂੰਘੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਚਿੱਤਰ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ (ਗਿਆਨ) ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਨਵਿਆਉਂਦਾ ਵੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਾਵਿ ਸਿਰਜਣ-ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੀਮਤ ਹੈ ਪਰ ਨਾਵਲ-ਲੇਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਵਸਤੂ-ਸਮੱਗਰੀ, ਬਿਰਤਾਂਤ-ਜੁਗਤਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪ-ਸ਼ੈਲੀ ਉੱਪਰ ਉਹ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਥਲੇ ਨਾਵਲ ਦਾ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਉਸ ਨੇ 1998 ਈ. ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ 2021 ਵਿਚ, ਪੂਰੇ 23 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਨਾਵਲ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਕੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ। ਏਨੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਇਨਾਮ-ਸਨਮਾਨ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੈ।
ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਛੇਵੀਂ-ਸੱਤਵੀਂ ਈਸਵੀ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ 'ਸੋਮ-ਸ਼ਿਵਭਗਤ' ਦੀ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ 'ਅਮਰ ਫਲ' ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਖਾਣ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਉੱਪਰ ਕਾਲ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਉਹ ਅਕਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸੋਮ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ 'ਅਕਾਲ' ਹੋ ਕੇ ਕੀ ਲੈਣਾ ਹੈ? ਕਿਉਂਕਿ ਅਕਾਲਤਾ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਾਲ ਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾਮਈ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਇਹ ਅਮਰ ਫਲ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਮਰਾਟ ਭਰਥਰੀ ਹਰੀ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅੱਗੋਂ ਭਰਥਰੀ ਹਰੀ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਟਰਾਣੀ ਪਿੰਗਲਾ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਗਲਾ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਸ਼ਵਪਾਲ ਚੰਦ੍ਰਿਕਾ ਦਾਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰਿਕਾ ਦਾਸ ਇਹ ਅਮਰ ਫਲ ਪੁਸ਼ਪਗੰਧਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਜੋਂ ਦੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਪਗੰਧਾ (ਗਣਿਕਾ) ਇਹ ਅਮਰਫਲ ਭਰਥਰੀ ਹਰੀ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੰਜ ਅਮਰ ਫਲ ਪੂਰਾ ਚੱਕਰ ਕੱਟ ਕੇ ਵਾਪਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੱਥ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਚੱਕਰ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇਹ ਬੋਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਨ ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਨਾਂਅ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਇਹ ਬਹੁਮੁੱਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗਣ ਦੀ ਖੇਡ ਹੈ। ਬਲਕਿ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬੰਦੇ ਨੇ ਵੀ ਵਾਪਸ ਉਥੇ ਹੀ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਅਨੁਰਾਗ ਕਰਨ ਦੀ ਕੀ ਤੁਕ। ਉਹ ਵੈਰਾਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਗੁੱਝੇ ਰਹੱਸਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਜੁਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਭਵਨ ਦੇ ਕਾਮ-ਉਤੇਜਕ ਪਲੰਘਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ 'ਸਹਿਜ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿਚ ਆਸਣ' ਜਮਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਰਵੋਪਰ ਆਦਰਸ਼ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਸਾਧੂਵਾਦ! ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ!!

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

ਅਮਰ ਵੇਲ
ਲੇਖਕ : ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਔਲਖ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ,ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 94647-70121.

ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਤਿੱਖੇ ਵਿਅੰਗ ਤੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੋਚ ਵਾਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿਚ ਆਏ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਤੇ ਨਵੀਂ ਆਰਥਿਕ-ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਤਾਣਾ-ਬਾਣਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਬਾਖੂਬੀ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ ਵਿਚ ਜਕੜੇ ਜਾਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਵੱਲ ਧਕੇਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੁੱਕੀ ਦੀ ਕਾਟ, ਫ਼ੈਸਲਾ, ਮੂਰਖ ਵਿਚ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੋਚ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਸੋਚ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਕਫ਼ਨ, ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ, ਕਾਰਨ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੋਚ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਜੋਕੀ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਬਾਖੂਬੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਬਿੰਬ, ਚਿੰਨ੍ਹ, ਪ੍ਰਤੀਕ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। ਸਰਲ, ਸਾਧਾਰਨ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਜੋਕੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਸਮਾਜ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਭਾਵਪੂਰਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਡਾ. ਸੁਖਪਾਲ ਕੌਰ ਸਮਰਾਲਾ
ਮੋ: 83606-83823

c c c

ਸ਼ੀਸ਼ਾ
ਲੇਖਕ : ਤਾਹਿਰਾ ਸਰਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039.

ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹਰਮਨ-ਪਿਆਰੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰਾ ਤਾਹਿਰਾ ਸਰਾ ਦਾ ਨਵਾਂ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਟੱਪੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਸਦੇ ਤਰਲੋਕ ਬੀਰ ਨੇ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਤੋਂ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿਚ ਲਿਪੀਆਂਤਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤਾਹਿਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਤਿਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਾਉਣ ਦਾ ਵੀ ਸੁਚੱਜਾ ਬਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੀ ਸਰਲਤਾ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲੀ ਖੂਬੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਰੋਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਚਹੇਤੀ ਕਵਿੱਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਐਲਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਰੂਪ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਅਸਲ ਮਕਸਦ ਗੱਲ ਕਹਿਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਯਾਨੀ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਅਭੀਵਿਅਕਤੀ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਤਾਹਿਰਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੈਂਕੜੇ ਸਵਾਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਤਲਾਸ਼ਦੀ ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਰਾਹ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਮਾਜ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੱਕ ਔਰਤ ਅਤੇ ਮਰਦ ਨੂੰ ਵਿਤਕਰੇ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ
ਮੈਂ ਹੀ ਕਿਉਂ? ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਉਂ? ਸਬਰ ਮੈਂ ਹੀ ਕਿਉਂ ਕਰਾਂ? ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚੋਂ ਉੱਠੇ ਇਹ ਸਵਾਲ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸੱਚ ਤਾਂ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਹੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਮਕਤੇ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ
'ਤਾਹਿਰਾ' ਪਿਆਰ ਦੀ ਖੌਰੇ ਕਿਹੜੀ ਮੰਜ਼ਲ ਏ
ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰਾ ਏ, ਪਰ ਮਰਜ਼ੀ ਮੇਰੀ ਨਹੀਂ।
ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਲਈ ਤਾਂਘਦਾ ਔਰਤ-ਮਨ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਰੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰੂਪਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਏ ਪਿਆਰ ਤੇ ਜੰਗ ਵਿਚ ਜਾਇਜ਼ ਏ ਸਭ
ਮੈਂ ਕਹਿੰਨੀ ਆਂ ਉਂ.... ਹੂੰ.... ਹੇਰਾ ਫੇਰੀ ਨਹੀਂ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਇਹ ਸਰਲ ਸਾਦਾ ਰੰਗ ਗਹਿਰ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੰਗ ਜਦੋਂ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਸੋਨੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਇਹ ਗਹਿਣੇ/ਕੀਮਤੀ ਗਹਿਣੇ
ਅੱਧੀ ਔਰਤ
ਪੂਰਿਆਂ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਪਈ ਏ। (ਸਫ਼ਾ 79)
ਸੋਚ ਅਤੇ ਜ਼ਬਾਨ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਈ ਹੋਈ ਤਾਹਿਰਾ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਵਜੂਦ ਸ਼ਾਇਰੀ ਹੈ
ਦਿਲ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਏ/ਜਿਹਨੇ ਸੀ ਵਸਾਵਣਾ
ਲੁੱਟ ਪੁੱਟ ਗਿਆ ਏ/ਦਿਲ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਏ
- - - - - -
ਦਿਲ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਏ
ਹਉਕਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਭਖਦਾ
ਸਾਹ ਘੁੱਟ ਗਿਆ ਏ
ਦਿਲ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਏ। (ਸਫ਼ਾ 94)
ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਆਖਿਰ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ 'ਟੱਪੇ' ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਰੰਗ ਦੀ ਅਦਭੁੱਤ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸਿਨਫ਼ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਸਮੋਂਇਆਂ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਈਆਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਕਾਂਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਵੀ....
ਸਾਡੇ ਪੁੱਠਿਆਂ ਹੱਥਾਂ 'ਤੇ ਮਹਿੰਦੀ
ਸਿੱਧਿਆਂ 'ਤੇ ਲੀਕਾਂ ਵੱਜੀਆਂ
- - - - - - -
ਅਸੀਂ ਹੱਥਾਂ 'ਚ ਪਾਜੇਬਾਂ ਪਾਈਆਂ
ਉਂਗਲਾਂ 'ਤੇ ਤੁਰਨਾ ਪਿਆ
- - - - - - -
ਘੁੰਡ ਅੱਖੀਆਂ 'ਚ ਰੱਖਿਆ ਲੁਕਾ ਕੇ
ਖੌਰੇ ਕਿਵੇਂ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ
ਗੱਲਾਂ ਤਖਤ ਹਜ਼ਾਰੇ ਛਿੜੀਆਂ
ਖੇੜਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀਰ ਲੈ ਗਈ।
ਖੂਬਸੂਰਤ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਇਹ ਖੂਬਸੂਰਤ ਕਿਤਾਬ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਰਸੀਆਂ ਲਈ ਇਕ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਰਗੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਤਰੋ-ਤਾਜ਼ਾ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਸਵਾਗਤ।

ਡਾ. ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋ: 94171-94812.

ਬਾਤਾਂ-ਬਤੌਲੀਆਂ ਤੇ ਨਾਸਰੂਦੀਨ ਦੇ ਪਟਾਕੇ
ਅਨੁਵਾਦਕ : ਨਛੱਤਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 239
ਸੰਪਰਕ : 88722-18378.

ਨਛੱਤਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਖੇਤਰ ਦਾ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਨਾਵਲ, ਕਹਾਣੀ, ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ, ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਬਾਤਾਂ-ਬਤੌਲੀਆਂ ਤੇ ਨਾਸਰੂਦੀਨ ਦੇ ਪਟਾਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਲ ਬਾਤਾਂ ਤੇ ਨਾਸਰੂਦੀਨ ਦੇ ਪ੍ਰਵਚਨ ਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਆਧਾਰਿਤ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ 'ਦੋ ਸ਼ਬਦ' ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦਾ ਮੰਤਵ, ਨਿੱਜਵਾਦ, ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਹੋੜ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਪਹੁੰਚ ਕਾਰਨ ਨਵੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਨਾਲ ਟੁੱਟਦੀਆਂ ਮੋਹ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਦੇ ਫਿਕਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਦੇ ਉਪਰਾਲੇ ਵਜੋਂ ਵਿਚ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗਾਹੇ-ਬਗਾਹੇ, ਨਾਸਰੂਦੀਨ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਸੁਣੇ ਹਨ ਪਰ ਨਾਸਰੂਦੀਨ ਬਾਰੇ ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਲੇਖਕ ਦੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਨਾਸਰੂਦੀਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਿੱਸੇ, ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਟੋਟਕੇ ਜਾਂ ਇਉਂ ਕਹਿ ਲਈਏ ਕਿ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ 'ਤੇ ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ ਕਟਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਕਈਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਸਿੱਟਾ ਵੀ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦਾਦੇ-ਦਾਦੀਆਂ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਤਿਆਂ-ਪੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕ ਸਦਾਚਾਰਕ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਸੁਨੇਹਾ ਵੀ ਦੇ ਸਕਣ। ਦੂਸਰੇ ਭਾਗ 'ਨਾਸਰੂਦੀਨ ਦੇ ਪਟਾਕੇ' ਵਿਚ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਕਟਾਖਸ਼-ਰੂਪੀ ਟੋਟਕੇ ਦਰਜ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵਿਅੰਗ ਦੀ ਤਨਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ-ਸਮਝ, ਵਿਖਾਵਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਵਹਾਰ ਆਦਿ 'ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਕਟਾਖਸ਼ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਤੀਸਰਾ ਭਾਗ ਨਾਸਰੂਦੀਨ ਦੀਆਂ ਲਘੂ ਕਥਾਵਾਂ ਉਪ-ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਕੁਝ ਲਘੂ-ਕਥਾਵਾਂ ਦਰਜ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦਰਜ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੋਤ ਜਾਂ ਹਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਮੂਲ-ਲੇਖਕ ਦੀ ਕਿਰਤ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ (ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਨੁਵਾਦਿਕ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ), ਪ੍ਰੰਤੂ ਸਾਰੀ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਕੂਨ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਦੇ ਦੌਰ ਅੰਦਰ ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ਤੇ ਟੁੱਟ ਰਹੇ ਹਨ, ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਦੌਰ ਅੰਦਰ ਨਵੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਆਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲੋਂ ਟੁੱਟ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਅਜਿਹੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਆਮਦ, ਇਕ ਸ਼ੁੱਭ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।

ਡਾ. ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੌੜਾ
ਮੋ: 95011-15200

ਕਲਾ-ਰੂਪ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅੰਤਰ-ਸੰਵਾਦ
ਲੇਖਿਕਾ : ਹਰਸ਼ਜੋਤ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 94789-26443.

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਬਹੁ-ਪਰਤੀ ਕਹਾਣੀ 'ਕਾਰਗਿਲ' ਦੇ ਤ੍ਰੈ-ਮੂਰਤੀ ਰੂਪਾਕਾਰ ਦਾ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਈ ਆਧਾਰਾਂ ਦਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਅਧਿਐਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਇਸੇ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅਸਲ ਗਾਲਪਨਿਕ 'ਕਹਾਣੀ ਸਿਧਾਂਤ' ਦੇ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਕਲਾ-ਜੁਗਤਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ-ਸੰਵਾਦ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਇਸ ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਰਜ, ਨਾਟਕੀ ਪਾਠ ਦੇ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਰੂਪਾਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਟਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨਵਨਿੰਦਰਾ ਬਹਿਲ ਦੁਆਰਾ ਉਕਤ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪਾਂਤਰਣ 'ਸਾਡਾ ਜੱਗੋਂ ਸੀਰ ਮੁੱਕਿਆ' ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਖੇਡ ਕੇ ਜਿਸ ਕਦਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਭਰਪੂਰ ਨਿਕਟ ਅਧਿਐਨ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅਗਲੇ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਲੱਖਾ ਲਹਿਰੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਫ਼ਿਲਮ 'ਇਕ ਹੋਰ ਕਾਰਗਿਲ' ਦਾ ਵੀ ਦੀਰਘ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪਾਂਤਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਫ਼ਿਲਮੀਕਰਨ ਕਰਨਾ ਸਹਿਜ-ਸੁਭਾਵਿਕ ਕਾਰਜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਰਜ-ਜੁਗਤਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਨਾਟਕੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਿਕ ਰੂਪ ਤੋਂ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਲੇਖਿਕਾ ਹਰਜੋਤ ਕੌਰ ਨੇ ਖੂਬ ਪਛਾਣਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲੇਖਣੀ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਕਹਾਣੀ, ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸਾਜ਼ਗਾਰੀ ਵਿਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਧਾ-ਮੂਲਕ ਜੁਗਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਛਾਣਦੇ ਹੋਏ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। ਜੇ ਲੱਖਾ ਲਹਿਰੀ ਨੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪਾਤਰ ਸਿਰਜ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਨਵਨਿੰਦਰਾ ਬਹਿਲ ਨੇ ਮੰਚਨ-ਜੁਗਤਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤੀਂਦੀਆਂ ਜੁਗਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖੂਬ ਪਛਾਣਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਕਹਾਣੀ, ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਸੰਵਾਦੀ ਜੁਗਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਡਾ. ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋ: 98142-09732

ਨਾ ਡੋਲ ਪੰਜਾਬ ਸਿੰਹਾਂ
ਲੇਖਕ : ਬਲਿਹਾਰ ਸਿੰਘ ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹੀਆ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਾਲਿਫ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 98785-20903

'ਨਾ ਡੋਲ ਪੰਜਾਬ ਸਿੰਹਾਂ' ਲੇਖਕ ਬਲਿਹਾਰ ਸਿੰਘ ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹੀਆ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਹਥਲੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚ ਉਸ ਦੀਆਂ 57 ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਸਾਡੇ ਰੰਗਲੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਚਿੰਬੜੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਅਲਾਮਤਾਂ ਨਸ਼ਾਖੋਰੀ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਗੁਰਬਤ, ਸਾਡੇ ਅਮੀਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਗਹਿਰੀ ਸੱਟ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਪੱਛਮੀ ਕਲਚਰ, ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ 'ਚ ਪਰੋਸੀ ਜਾ ਰਹੀ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ, ਮਾਰਧਾੜ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਜਮਾਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਨਤਾ ਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਆਦਿ ਤੋਂ ਚਿੰਤਾਵਾਨ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਹ ਜਾਗਦੀ ਜ਼ਮੀਰ ਵਾਲੇ ਬਹਾਦਰ ਸਪੂਤ ਵਜੋਂ ਹਿੰਮਤ, ਹੌਸਲਾ ਤੇ ਦਲੇਰੀ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦਿੰਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ :
ਨਾ ਡੋਲ ਪੰਜਾਬ ਸਿੰਹਾਂ, ਰੱਖ ਤੂੰ ਤਕੜਾ ਕਰਕੇ ਜ਼ੇਰਾ।
ਕਲਮਾਂ ਨਾਲ ਚਿਤਰਾਂਗੇ, ਹੁਣ ਇਤਿਹਾਸ ਪੁਰਾਣਾ ਤੇਰਾ।
ਇਸ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੰਗ 'ਚ ਪਰੁੱਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜੰਗ, ਦੀਵਾਨ ਟੋਡਰ ਮੱਲ (ਪ੍ਰਸੰਗ), ਬਾਬਾ ਮੋਤੀ ਰਾਮ ਮਹਿਰਾ (ਪ੍ਰਸੰਗ), ਮਾਤਾ ਜੀਤੋ ਜੀ ਦਾ ਸੁਪਨਾ, ਮੀਰਾਂ ਤੇ ਗੋਰਖ ਨਾਥ, ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ, ਇਤਿਹਾਸ ਖਾਲਸੇ ਦਾ, ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਜੀ ਅਰਜੋਈ (ਬੈਂਤ) ਆਦਿ ਲੇਖਕ ਦੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਪ੍ਰਤੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਬਿਆਨਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਵੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਡੇ ਹੱਕ ਕੋਈ ਸਾਨੂੰ ਥਾਲੀ 'ਚ ਪਰੋਸ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗਾ ਸਗੋਂ ਜ਼ੁਰਅੱਤ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੋਹਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਰਤੀ ਕਿਸਾਨ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਨੂੰ ਲੁਟੇਰੀਆਂ ਜਮਾਤਾਂ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਹੋਣ ਦਾ ਹੋਕਾ ਦਿੰਦਾ ਆਖਦਾ ਹੈ :
ਹੁਣ ਨਾ ਬੁੱਲਿਆ ਭੌਂਕਦੇ, ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਵੇਸ਼।
ਚੋਰ ਦਿਨੇ ਆ ਜਾਂਵਦੇ, ਪਾ ਸਾਧਾਂ ਦੇ ਭੇਸ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦਰਦ, ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਧ ਰਹੇ ਰੁਝਾਨ ਦਾ ਫ਼ਿਕਰ ਸਾਫ਼ ਝਲਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬੈਂਤ, ਦੋਹੇ, ਕਬਿੱਤ ਆਦਿ ਛੰਦਾਂ 'ਚ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀਆਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਰਸਮਈ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਅਤੇ ਰੂਪਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਸ਼ਸੱਕਤ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਰਵਾਨਗੀ ਭਰਪੂਰ ਵੀ। ਇਸ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਆਮਦੀਦ ਕਹਿਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਘੜੈਲੀ
ਮੋ : 98153-91625

25-12-2021

 ਕੋਰੋਨਾ ਕੋਵਿਡ 19 ਇਕ ਨਵੇਂ ਜੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰੋ. ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਹਿਬਦੀਪ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਭੀਖੀ (ਮਾਨਸਾ)
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 099889-13155.

ਚਰਚਾ ਅਧੀਨ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਕੋਰੋਨਾ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਕ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਕੋਰੋਨਾ ਵਿਸ਼ਾਣੂ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਂਦਿਆਂ, ਇਸ ਦੇ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਬਣਨ ਤੱਕ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਕੋਰੋਨਾ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਅੱਤ ਚੁੱਕੀ ਰੱਖੀ, ਡਰ ਅਤੇ ਸਹਿਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਡਰਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਕੋਰੋਨਾ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਆਰਥਿਕ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਢਾਅ ਲਾਈ, ਇਸ ਦਾ ਚੋਖਾ ਵੇਰਵਾ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਕੋਰੋਨਾ ਕਾਲ ਸਮੇਂ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਣ, ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਜਾਣ, ਧਾਰਮਿਕ ਸਪੀਕਰਾਂ ਦਾ ਥਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੰਗੀਤਮਈ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣਾਈ ਦੇਣ ਨੂੰ ਇਕ ਨਵੇਂ ਯੁੱਗ ਦੀ ਆਮਦ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਕੋਰੋਨਾ ਸਾਨੂੰ ਇਕ ਨਸੀਹਤ ਵੀ ਦੇ ਗਿਆ ਕਿ ਬੇਲੋੜਾ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਫਜ਼ੂਲ ਖ਼ਰਚ ਕਰਨ, ਬੇਲੋੜੀਆਂ ਕਾਰਾਂ ਸਕੂਟਰ ਦੌੜਾਉਣ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਵੀ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੋਰੋਨਾ ਨੇ ਜੋਤਿਸ਼ੀਆਂ, ਤਾਂਤਰਿਕਾਂ, ਟੂਣੇ ਟੋਟਕੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਖੌਤੀ ਸਾਧਾਂ, ਬਾਬਿਆਂ ਦਾ ਪਰਦਾ ਫਾਸ਼ ਕਰਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਕੋਈ ਮੰਤਰ, ਕੋਈ ਕਾਲਾ ਇਲਮ, ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਟਿਕ ਸਕਿਆ। ਹੁਣ ਲੋਕੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਟੂਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀ, ਮਰਗ ਸਸਕਾਰ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਨੂੰ ਕੋਰੋਨਾ ਨੇ ਕਿੰਨਾ ਸੰਖੇਪ ਅਤੇ ਦਿਖਾਵਾ ਮੁਕਤ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਕੋਰੋਨਾ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਨਜਿੱਠਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਵੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬਾਖੂਬੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਕੋਰੋਨਾ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਬਦਇੰਤਜ਼ਾਮੀ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਦਿੰਦਾ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸਕਰ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਵਤੀਰਾ, ਅਤਿ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਰਿਹਾ। ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਢਾਹੂ ਬਿਆਨਾਂ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਮੌਕੇ ਨਾਲ ਨਿਪਟਣ ਦੀ ਗ਼ਲਤ ਪਹੁੰਚ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਦਦ ਦੇਣ ਦੀ ਥਾਂ ਕੁੱਟਣਾ ਮਾਰਨਾ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਸਰਗਰਮੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ, ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵੱਲ ਹਿਜਰਤ ਕਰ ਜਾਣਾ ਘੋਰ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਘਟਨਾ ਸੀ। ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਸ਼ਾਰ ਕਰਦੀ ਰਹੇਗੀ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕੋਰੋਨਾ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਰਸਦ ਵੰਡਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਵੀ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਤਜਵੀਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਕੋਰੋਨਾ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਨਸੀਹਤ ਲੈਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚੋਂ ਬੇਲੋੜਾ ਸਭ ਕੁਝ ਛਾਂਟੀ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਵਾਹਨ ਹੋਵੇ, ਵਾਧੂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਹੋਵੇ, ਬੇਲੋੜਾ ਮਿਲਣ-ਗਿਲਣ ਹੋਵੇ। ਕੋਰੋਨਾ ਕਾਲ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਵਧੀਆ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਇਹ ਭੱਜ-ਦੌੜ ਕਾਹਦੀ? ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਗਿਆਨ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਹਾਰਦਿਕ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

ਪ੍ਰਿੰ. ਹਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਾਇਰ
ਮੋ: 97806-67686.

ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ
ਕਹਾਣੀਕਾਰ : ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 695 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 576
ਸੰਪਰਕ : 98726-44428.

'ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ' ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ ਦੀਆਂ 41 ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਪੂਰਵ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ (1. ਕਾਲਾ ਇਲਮ, 2. ਹੁੰਮਸ, 3. ਅੰਤਹੀਣ, 4. ਸ਼ਰ੍ਹੇਆਮ, 5. ਸਿਲਸਿਲੇ) ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੰਕਲਿਤ ਹਨ। ਕਜ਼ਾਕ, ਕਬੀਲਿਆਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ (ਜਿਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ) ਨੂੰ ਕਬੀਲਿਆਈ ਜੀਵਨ ਧਾਰਾ ਤੋਂ ਤੋੜ/ਨਿਖੇੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਇਸ ਵੰਨਗੀ ਦੀਆਂ ਏਨੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੇ ਲਿਖੀਆਂ ਹੋਣ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਆਣ ਖਲੋਤੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਥਾਂ ਮੱਲੀ ਬੈਠੇ ਵਰਗ ਅਜਿਹੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਅਤੇ ਸਵਸਥ ਜੀਵਨ-ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਸ਼ੀਏ ਉੱਪਰ ਧੱਕੀ ਬੈਠੇ ਹਨ।
ਕਬੀਲਿਆਈ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਸੋਧਣਾ-ਸੁਧਾਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਕੰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਰਸਮਾਂ-ਰੀਤਾਂ, ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਫ਼ਿਤਰਤ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਰਸਮੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਬਲਕਿ ਇਹ ਆਦਿਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਚ੍ਹਾਧਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਵਿਹਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਕਹਾਣੀ 'ਕਾਲਾ ਇਲਮ', ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚਤੁਰਾਈ, ਹਾਜ਼ਰ ਜਵਾਬੀ ਅਤੇ ਅਭਿਨੈ ਕਲਾ ਦਾ ਇਕ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। 'ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਹਾਸ਼ੀਏ' ਵਿਚ ਨਾਈਆਂ ਦੇ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਵਿਅਕਤ ਹੋਈ ਹੈ। 'ਬਾਰੂਦ' ਵਿਚ ਇਕ ਗ਼ਰੀਬ ਪ੍ਰੰਤੂ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤ ਦਾ ਦੁਖਦ-ਬਿਰਤਾਂਤ ਅੰਕਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। 'ਚਾਕੂ' ਵਿਚ ਇਕ ਚਤੁਰ ਫੇਰੀ ਵਾਲੇ ਦੀ ਅਭਿਨੈ-ਕਲਾ ਰੂਪਮਾਨ ਹੋਈ ਹੈ। 'ਬੀਜ' ਵਿਚ ਇਕ 'ਔਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ੋਧ' ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ ਹਨ। 'ਇੱਛਾਧਾਰੀ' ਇਕ ਦਲਿਤ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਬੰਦੇ ਦਾ ਦੁਖਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। 'ਕੀੜਿਆਂ ਦਾ ਭੌਣ' ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਇਕ ਪਛੜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚੋਂ ਹੈ। 'ਤਾਸੀਰ' ਵੀ ਦਲਿਤ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਕ ਬੇਹੱਦ ਕਲਾਤਮਿਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੁਆਰਾ ਲੇਖਕ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਇਹ ਲੋਕ ਪੂਰੀ ਗੜ੍ਹਕ ਅਤੇ ਅਣਖ ਨਾਲ ਜਿਊਂਦੇ ਹਨ। ਬਲਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ, ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕਥਿਤ ਸੱਭਿਆ ਵਰਗਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਾਨਾਂਮੱਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗਾਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਟੋਟਕਿਆਂ ਅਤੇ ਲਤੀਫ਼ਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਅਨੰਦੀ ਹਨ।

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

ਸੱਚੇ ਰੰਗ
ਲੇਖਕ : ਸਿੰਘਦਾਰ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਾਲਿਫ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਲੇਖਕ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 95
ਸੰਪਰਕ : 99884-40812.

ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਹੈ ਕਵੀ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ। ਉਹ ਜਗਰਾਉਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਅਮਰਗੜ੍ਹ ਕਲੇਰ ਦਾ ਜੰਮਪਲ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਸਰਦਾਰ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੰਘਦਾਰ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਉਪ-ਨਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਸੱਚੇ ਰੰਗ' ਵਿਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਊਣਤਾਈਆਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿੰਗ-ਵਲ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬੇਬਾਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿਚ ਮੁਖ਼ਾਤਬ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ 83 ਕਾਵਿ-ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਪਤਾ ਚੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਕੀ ਹੈ? ਉਸ ਦੀ ਕਲਮ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਸਮੇਂ ਬਾਗ਼ੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਦੂਹਰੇ ਕਿਰਦਾਰ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੈ। ਕਹਿੰਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਨੇ, ਕਰਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਨੇ। ਮੂੰਹ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਨੇ, ਮਨੋਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਨੇ। ਸਮਕਾਲੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਸਵਾਰਥ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਦਰਦ ਵੰਡਣ ਦੀ ਸਾਂਝ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਸੱਚ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਬੇਕਦਰੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਅਕ੍ਰਿਤਘਣ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਨੇ ਜਵਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਘੁਣ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਜਿਥੋਂ ਤੱਕ ਲੇਖਕ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਵਿਅਕਤਿੱਤਵ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਪਰ ਗੁਰਮਤਿ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਕਾਵਿ ਵਿਚੋਂ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰੱਬ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਵੀ ਰੱਬੀ ਨਦਰ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਨਰ-ਜਨਮ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ। ਮਾੜੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਭੈਅ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਡਰਨਾ ਠੀਕ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਸ: ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਮਹਾਨ ਸਿਕੰਦਰ ਵਰਗਿਆਂ ਦੀ ਹੰਕਾਰੀ ਆਦਤ ਨੂੰ ਟੁੱਟਦਾ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਤੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ, ਸੰਬੰਧੀਆਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ :
ਬੰਦਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ
ਉਹ ਮਰਦਾ ਹੈ ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਮਾਰੇ। (ਪੰ. 65)
ਪਾਠ-ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ ਤੇ ਇਲਮ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨਾ ਚੰਗਾ ਪਰ 'ਅਮਲਾਂ ਬਾਝੋਂ' ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਉਹ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ : ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਏ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ, ਇਹਨੂੰ ਢਾਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਕੋਈ ਭਲਵਾਨ। (ਪੰ. 30) ਉਸ ਦਾ ਕਾਵਿ ਪੈਰਾਡਾਈਮ 'ਅਸੰਤੁਸ਼ਟਤਾ' ਹੈ। ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਮਾਨਵਤਾ ਲਈ ਚੰਗੇਰੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ :
ਸਿੰਘਦਾਰ ਸਮਾਂ ਬਦਲ ਜਾਵੇਗਾ
ਹਰ ਰਾਤ ਤੋਂ ਸੱਜਰੇ ਸਵੇਰੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ। (ਪੰ. 85)

ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਈ-ਮੇਲ : vatish.dharamchand@gmail.com

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਦਸ਼ਾ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰੀਤਮ ਕੁਦਰਤਵਾਦੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੇਖਕ ਆਪ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 232
ਸੰਪਰਕ : 94631-01433.

ਪ੍ਰੀਤਮ ਕੁਦਰਤਵਾਦੀ ਵਲੋਂ ਰਚਿਤ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਮੌਜੂਦਾ ਕਿਸਾਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਚਾਰ ਉਦਾਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਵੀ ਕੰਢੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਨਗਰ ਵਸਾ ਕੇ ਹੱਥੀਂ ਖੇਤੀ ਕਰਕੇ, ਕਿਰਤ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਲੋਚਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਘਰ-ਘਰ ਪੁੱਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੁਸਤਕ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ 11 ਲੇਖ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਫਲਸਫ਼ੇ, ਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਸ਼ੰਕਿਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਰਣ ਅਤੇ ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਧਿਐਨ ਬਾਰੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਰਚਨਾ 'ਜਪੁ', ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ, ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਬਾਰੇ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਹੈ। ਇਕ ਲੇਖ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਤਾਂ-ਮਤਾਂਤਰਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਬਾਰੇ ਵਡਮੁੱਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਜੈਨ, ਬੁੱਧ, ਚਾਰਵਾਕ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਕ ਲੇਖ ਵਿਚ ਕੁਦਰਤਵਾਦ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਦਰਜ ਹਨ।
ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਪੰਦਰਾਂ ਲੇਖ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਇਸਤਰੀ ਬਾਰੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਿਚਾਰ, ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੀ ਬੁਰਾਈ, ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਸ਼ਿਆਂ, ਮਾਂ-ਬੋਲੀ, ਆਰਥਿਕ ਪੱਖ, ਪੰਜਾਬ, ਸਮਾਜਵਾਦ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਵਰਗੇ ਅਹਿਮ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਹਨ।
ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚਲੇ ਸੱਤ ਲੇਖ, ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਹਨ ਜਿਵੇਂ 'ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਮਹਾਂ ਨਾਲਾਇਕੀਆਂ', 'ਸੰਘੀ ਢਾਂਚੇ', 'ਭਾਜਪਾ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ', 'ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਤਤਸਾਰ', 'ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਤਤਸਾਰ' ਬਾਰੇ ਹਨ। ਆਖ਼ਰੀ ਲੇਖ ਹੈ 'ਕੁਝ ਸੁਆਲ ਤੇ ਹੱਲ'। ਲੇਖਕ, ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਣਿਆਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਦੀ ਪੋਲ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਕੌਮੀ ਨਾਗਰਿਕ ਰਜਿਸਟਰ, (ਐਨ.ਆਰ.ਸੀ.) ਬਾਰੇ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਸੁਚੇਤ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨਿੱਘਰਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ, ਸਰਕਾਰੀ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਖੇਤਰ, ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਰਿਹਾ 20 ਹਜ਼ਾਰ ਕਰੋੜ ਰੁਪਿਆ, ਹੁਨਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬੋਂ ਨਿਕਾਲਾ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮੱਕਾਰੀ ਭਰੀ ਚੁੱਪ ਨੂੰ ਵੀ ਬੇਪਰਦ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਕ ਬਹੁਪਰਤੀ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਰਾਜਸੀ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਉਭਾਰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਢੁਕਵੇਂ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ।

ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98154-61710

ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸੰਪਾਦਕ : ਰਵੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਰਸੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 495 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 240
ਸੰਪਰਕ : 011-23280657.

ਪ੍ਰਵਾਸ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ-ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਨਾਲ ਤਰੱਕੀ ਦੀਆਂ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਤੈਅ ਕੀਤੀਆਂ, ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਵਸਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਜਿਹੜੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਰਾਬਰ ਹੀ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਕਰ ਜਦੋਂ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ 'ਚ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂ-ਬਰੂ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇੰਗਲੈਂਡ, ਕੈਨੇਡਾ, ਅਮਰੀਕਾ, ਕੀਨੀਆ, ਡੈਨਮਾਰਕ, ਨਾਰਵੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਵਸੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਹਿਤ ਉੱਚ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਅੰਗ ਵੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਖੋਜ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਵੀ। ਇਸੇ ਤਹਿਤ ਮੌਲਿਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਹੀ ਕੜੀ ਤਹਿਤ ਰਵੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀ ਪੁਸਤਕ 'ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ' ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਵਸਦੇ 21 ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ 21 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜਿਥੇ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਵਸਣ ਦੀ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਪੈੜ ਨੱਪਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਣ, ਤਰੱਕੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚੋਂ ਉਥੋਂ ਦੀ ਜੰਮੀ ਪਲੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਕਸ਼ਮਕਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਵੇਕ ਸਹਿਤ ਚਿਤਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸ਼ਨਾਖਤ ਦੇ ਮਸਲੇ ਨਾਲ ਜੂਝਣ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਕਟਾਂ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬੜੀ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਚਿਤਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਮੋਹ ਬਹੁਤੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਭੂ-ਹੇਰਵੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੀ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਮੁਢਲੀ ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ ਅਗਲੇਰਾ ਸਫ਼ਰ ਤੈਅ ਕਰਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਨਵਾਂ-ਸੰਵਾਦ ਜ਼ਰੂਰ ਆਰੰਭ ਕਰੇਗੀ।

ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋ: 98141-68611.

ਜਿਊਂਦੇ ਜਾਗਦੇ
ਸੰਪਾਦਕ : ਇਕਬਾਲ ਕੌਰ (ਡਾ.), ਬਲਜੀਤ ਕੌਰ (ਡਾ.)
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਜ਼ਾਦ ਬੁੱਕ ਡੀਪੂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 96462-37373.

ਦੋਵੇਂ ਸੰਪਾਦਕਾਵਾਂ ਇਕਬਾਲ ਕੌਰ (ਡਾ.) ਤੇ ਬਲਜੀਤ ਕੌਰ (ਡਾ.) ਅਧਿਆਪਨ ਕਿੱਤੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਾਲੋਚਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਦੇ ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਹਿਤਕ ਸੱਥਾਂ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਮੀਖਿਆ 'ਤੇ ਕੋਈ ਕਿੰਤੂ-ਪ੍ਰੰਤੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹਥਲਾ ਸੰਪਾਦਕ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਜੀਊਂਦੇ ਜਾਗਦੇ' ਸਮਕਾਲ ਵਿਚ ਦਿੱਲੀ ਘੇਰੀ ਬੈਠੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਜੂਝਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ 85 ਕਵੀਆਂ ਤੇ ਕਵਿੱਤਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਵਚਨ ਵਿਚੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਪੁਣ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਅਸਲੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਤਾਂ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਰੀਮੋਟ ਕੰਟਰੋਲ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਭਗਵੇਂ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਕਠਪੁਤਲੀ ਬਣ ਕੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਨਜ਼ਮਾਂ ਦੀ ਜਦ ਖੁਰਦਬੀਨੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਸਕੈਨਿੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨੀਤੀ ਤੇ ਨੀਅਤ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤਿੰਨ ਕਿਸਾਨ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਲੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬਹੁਸੰਮਤੀ ਦੀ ਆੜ ਵਿਚ ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ 'ਤੇ ਟੀਰੀ ਅੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੀ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਮਜ਼ਦੂਰ ਤੇ ਘਸਿਆਰੇ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਮਨਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਬਾਨ੍ਹਣੂ ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਸਾਜਿਸ਼ਾਂ ਰਚ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਬੈਰੀਕੇਡ ਤੋੜ ਕੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੌਛਾਰਾਂ ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ 'ਤੇ ਹਾੜ੍ਹ ਸਿਆਲ ਦੀਆਂ ਮਾਰਾਂ ਝੱਲਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਧੂੜੀ ਧੁਖਾ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਇਹ ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤ ਜਿੱਤ ਕੇ ਪਰਚਮ ਝੁਲਾਉਂਦੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤਣਗੇ। ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਮੁਖਾਤਿਬ ਹਨ। ਜ਼ਰਾ ਹਰਮਿੰਦਰ ਕੋਹਾਰਵਾਲਾ ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਦੀ ਨਜ਼ਮ ਦੀ ਝਲਕ ਵੇਖੋ :
'ਦਿੱਲੀਏ ਦਿਲ ਦੀਏ ਖੋਟੀਏ ਕਰਨਾ ਰੋਹ ਪ੍ਰਚੰਡ
ਸੰਸਦ ਵਿਚ ਬਹੁਮਤ ਦਾ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਘੁਮੰਡ
ਦਿੱਲੀਏ ਦਿਲ ਦੀਏ ਕਾਲੀਏ ਵੇਖ ਖੌਲ੍ਹਦਾ ਖੂਨ
ਠੋਸ ਨਾ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਤੂੰ, ਕਰ ਹੁਣ ਰੱਦ ਕਾਨੂੰਨ
ਦਿੱਲੀਏ ਦਿਲ ਦੀਏ ਕਾਲੀਏ, ਦੇਣਾ ਪਊ ਹਿਸਾਬ,
ਕਿਸ ਨੇ ਕਿੰਨਾ ਲੁੱਟਿਆ, ਪੁੱਛੇ ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ।

ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98143-78254.

19-12-2021

 ਅਰਜੋਈ
ਕਵਿੱਤਰੀ : ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਗੈਦੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਜ਼ਨਸ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 200
ਸੰਪਰਕ : 98159-45018.


'ਅਰਜੋਈ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸ਼ਾਇਰਾ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਗੈਦੂ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਉਂਜ 'ਇਕ ਰਾਹ ਦੇ ਪਾਂਧੀ' ਸਾਂਝੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਵੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਗਗਨ ਰੇਡੀਓ ਤੋਂ ਉਸ ਦਾ ਇਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਜ਼ਰਾ ਬਚ ਕੇ ਮੋੜ ਤੋਂ' ਵੀ ਲਗਾਤਾਰ ਰਿਲੇਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'ਅਰਜੋਈ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ 'ਅਰਜੋਈ' ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 'ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਪਤਲਾ' ਤੱਕ 85 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸਵੈ-ਕਥਨ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਬੰਦਗੀ ਹੈ, ਇਬਾਦਤ ਹੈ, ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੀ ਪਛਾਣ, ਕੁਦਰਤ ਤੇ ਕਾਦਰ ਦੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਪਾਸਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਜਾਚੇ ਇਸੇ ਸਾਂਚੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੀ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਮਾਣਿਆ, ਸਮਝਿਆ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 'ਅਰਜੋਈ' ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਉਹ ਦੁਨਿਆਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਵੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ 'ਇਨਸਾਨ' ਨੂੰ 'ਇਨਸਾਨ' ਸਮਝਣਾ ਬਿਹਤਰ ਸਮਝਦੀ ਹੋਈ ਬੰਦੇ ਦੇ ਰੱਬ ਹੋਣ ਦੇ ਭਰਮ ਹੋਣ 'ਤੇ ਲੀਕ ਮਾਰਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਪਾਸਾਰ ਉਸ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ 'ਚ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਜਾਚੇ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਤਹਿਤ ਹੀ ਪਾਠਕ-ਜਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕਤਾ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਦੀ ਜਨਮ-ਦਰ-ਜਨਮ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀ ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਮੇ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪਾਸਾਰਾਂ ਦੇ ਮੰਜ਼ਰ ਪਾਠਕ-ਜਨ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਸਲਨ: ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ, ਕਿੱਥੇ ਜਾਣਾ, ਕੀ ਕਰਨਾ, ਕੀ ਖਾਣਾ, ਕੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬਣਾਉਣਾ, ਕੀ ਨਿਭਾਉਣਾ। ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਤਲਾਸ਼ਣ 'ਚ ਉਹ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਵ 'ਦੋਰਾਹਾ', 'ਕੁਝ ਵਲਵਲੇ', 'ਅਚਿੰਤ-ਮਣੀ', 'ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਭੇਦ', 'ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਦਾ ਅਣਜਾਣ ਸਫ਼ਰ', 'ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੂੰਦ', 'ਸੁਪਨ ਸੁੱਖ', 'ਨਾਮ ਜਪਣਾ', 'ਕਦਮ ਤੇ ਪੁਲਾਂਘਾਂ' ਆਦਿ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਮਹਿਸੂਸੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। 'ਆ ਜੋ ਕਲਮਾਂ ਵਾਲਿਓ!' ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੂੰ ਕਲਮਾਂ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਇਸ ਲਈ ਕਹਿ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕੁਦਰਤ ਤੇ ਕਾਦਰ ਨੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ, ਹਵਸੀ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਦੇ ਵਿਪਰੀਤ ਭਾਣੇ ਵਰਤਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੰਭ ਅਤੇ ਪਖੰਡ ਦਾ ਪਰਦਾ ਚਾਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ :
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚ ਦੇ
ਮੌਜੇ ਪਵਾ
ਇਕ ਹੱਲਾ ਸ਼ੇਰੀ ਦੇਈਏ।
ਸਾਦ-ਮੁਰਾਦੀ, ਸਰਲਤਾ ਵਾਲੀ, ਸੁਰ ਵਾਲੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ 'ਚ ਕਵਿੱਤਰੀ ਆਮ ਸਮਝ ਵਾਲੇ ਬਿੰਬਾਂ/ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਵੇਦਨਾ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਸਲਾਹੁਣਯੋਗ ਕਦਮ ਹੈ।


ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ (ਪ੍ਰੋ:)
ਮੋ: 098786-14096
c c c


ਖੁਸ਼ੀ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਹਰੀਸ਼ ਮਲਹੋਤਰਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ (ਮੰਜਕੀ ਦੋਨਾ) ਸੰਘੇ ਖਾਲਸੇ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128


ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਂਅ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਪੁਸਤਕ ਡਾ. ਹਰੀਸ਼ ਮਲਹੋਤਰਾ ਨੇ ਲਿਖੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 18 ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਕ ਵੱਡਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰਿਆ ਬਤੀਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਲੇਖਕ ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਵੀ ਮਾਹਰ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਇਕ ਵੱਡਾ ਸਾਹਿਤਕਾਰ, ਵਿਗਿਆਨੀ, ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਹਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਕਈ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ 15 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਲਿਖਣ ਦੀ ਤਾਕ ਵਿਚ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਰ ਲੇਖ ਵਿਚ ਦੱਸਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਖੁਸ਼ੀ ਅਸੀਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕਈ ਨੁਕਤਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਭਰਿਆ ਜੀਵਨ ਹੀ ਅਸਲ ਜੀਵਨ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਧਿਆਨ ਦੇਈਏ ਤਾਂ ਹਰ ਪਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੁਆਰਾ ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਣਾ ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਇਕ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲਵੇ। ਅੱਜ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਫੈਲੀਆਂ ਫਜ਼ੂਲ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਅਪਰਾਧ ਪ੍ਰਤੀ ਲੇਖਕ ਕਾਵੀ ਜਾਗਰੂਕ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਸੇਧ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਨੀਂਦ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ, ਸਿਹਤ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਧਨ ਦੌਲਤ ਖੁਸ਼ੀ, ਦੁਖਦੀ ਘੜੀ, ਇਕੱਲਾਪਣ, ਆਪਣੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਸੁਧਾਰੀਏ, ਈਰਖਾ, ਸਾੜਾ, ਜਲਣ ਲਈ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹਨ ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।


ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਮੀਰਹੇੜੀ
ਮੋ: 92105-88990.


ਬਿਖੜੇ ਰਾਹਾਂ ਦਾ ਪਾਂਧੀ

ਲੇਖਕ : ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਹ ਸਿਕੰਦਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਟਮ ਆਰਟ ਇੰਡੀਆ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 220
ਸੰਪਰਕ : 91158-72450.


'ਬਿਖੜੇ ਰਾਹਾਂ ਦੇ ਪਾਂਧੀ' ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਹ ਸਿਕੰਦਰ ਦੀ ਲਿਖੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੰਘਰਸ਼ਮਈ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਿਆਂ ਇੰਜ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵਧੀਆ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਬਾਰੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ਸਗੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵੀ ਸਹੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, 'ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਘਰ ਕੱਚੇ ਕੋਠੇ ਸਨ। ਗੋਲੂ ਪੋਚੇ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਸਰਸ਼ਾਰ। ਕੁਝ ਸਰਦੇ ਪੁਜਦੇ ਘਰ ਕੱਚੇ ਪੱਕੇ ਵੀ ਸਨ। ਗਲੀਆਂ ਕੱਚੀਆਂ ਸਨ ਪਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਰਹਿਤਲ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਸੀ। ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ, ਲਟੈਣਾਂ, ਕੜੀਆਂ ਤੇ ਕਾਨਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਹਰ ਘਰ ਵਿਚ ਚਿੜੀਆਂ ਦਾ ਵਾਸਾ। ਘਰਾਂ ਦੇ ਫਰਸ਼ ਕੱਚੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁੱਠਾਂ ਵਿਚ ਦਾਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੋਠੜੀਆਂ ਹੇਠ ਚੂਹਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੁੱਡਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ।
ਦਫ਼ਤਰੀ ਕੰਮਕਾਜ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਦੋਂ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਲੈਣਾ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਮਾਤ- ਹਿਤਾਂ ਨੂੰ ਨੇਕ ਨੀਤੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਵਧੇਰੇ ਅਫ਼ਸਰ ਨਾ-ਅਹਿਲ ਲੋਟੂ ਟੋਲਾ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਾਮੇ ਖੋਟੀ ਨੀਅਤ ਵਾਲੇ ਡੰਗ ਟਪਾਊਆਂ ਦੀ ਭੀੜ। ਸਾਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਢਬ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਈ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਅਸਰ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, 'ਜਿਥੇ ਹੁਣ ਪਿੰਡਾਂ 'ਚੋਂ ਇਹ ਜੱਟ, ਤਰਖਾਣ, ਨਾਈ, ਛੀਂਬੇ, ਝੀਉਰ, ਮਾਸ਼ਕੀ ਆਦਿ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸਾਂਝ ਗੁੰਮ ਗੁਆਚ ਗਈ ਹੈ ਉਥੇ ਗੱਡੇ, ਜੋੜੀਆਂ, ਤੰਗਲੀਆਂ, ਸਾਂਘੇ, ਫ਼ਲੇ, ਜੂਲੇ ਆਦਿ ਦੇ ਮੁੱਕ-ਮੁਕਾ ਜਾਣ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਡੀ ਚੋਖੀ ਸਾਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵੀ ਗੁੰਮ ਗੁਆਚ ਗਈ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਕਿੰਨੇ ਅਵੇਸਲੇ ਲੋਕ ਹਾਂ।' ਆਜ਼ਾਦੀ ਪਿੱਛੋਂ ਜਿਹੜੀ ਸਾਡੇ ਕਿਰਦਾਰ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਵਰਨਣ ਹੈ। 'ਚੋਣ ਸਿਆਸਤ ਨੇ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੋਈ ਹੱਜ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ। ਧੜੇਬੰਦੀ, ਆਪੋ-ਧਾਪੀ, ਸੁਆਰਥ, ਫੁੱਟ, ਅਨੈਤਿਕਤਾ ਤੇ ਵੈਰ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਦੌਰ ਦੌਰਾ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਲੋਕਤਾਂਤਰਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਹੇਰਾਂ-ਫੇਰਾਂ ਨੂੰ ਝੂਠ ਚਕਾਰਾਂ ਨੇ ਨਾ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਰਸ ਸੁਆਦ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਨਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੁਹਜ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।'
'ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਦਾ ਦੁਖਾਂਤ ਉਸ ਆਪਣੀ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਿਆ ਹੈ।' ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਵੇਖਦਿਆਂ ਲੁੱਟਮਾਰ ਤੇ ਕਤਲੋਗਾਰਤ ਦਾ ਹੜ੍ਹ ਆ ਗਿਆ, ਅੱਗਾਂ ਲਗ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਪੱਤਾਂ ਲੁੱਟ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਪੁਰਾਣੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਯਾਰਾਂ ਦੇ ਵੀ ਗਾਟੇ, ਬੇਤਰਸੀ ਨਾਲ ਵੱਢੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਮਜ਼ਹਬਾਂ ਦਾ ਕਰੂਪ ਚਿਹਰਾ ਸਾਹਮਣੇ ਸੀ। ਵਹਿਸ਼ਤ ਦਾ ਨੰਗਾ ਨਾਚ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਤੋਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਜਾਦ ਤਾਂ ਹੋ ਗਏ ਪਰ ਸਾਡੀ ਸੋਚ ਨਹੀਂ ਬਦਲੀ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋੜ ਤਾਂ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਬਦਲਣ ਦੀ ਹੈ, ਲੋੜ ਤਾਂ ਜਨ ਮਾਨਸ ਦੀ ਸੋਚ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ, ਜਿਹਦੇ ਲੋਈ ਕੋਈ ਚਾਹਵਾਨ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਆਪੋ-ਧਾਪੀ ਕਿਸੇ ਰੋਗ ਦਾ ਦਾਰੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਮੁਲਕ ਵਿਚ ਹਰ ਕੰਮ ਲਈ ਜੈੱਕ ਜਾਂ ਚੈੱਕ ਦੀ ਲੋੜ ਕਿਉਂ ਪੈਂਦੀ ਹੈ? ਕਿੰਨੇ ਗ਼ਲਤ ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਲੋਕ।'
ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਬੀਤਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਸਿੱਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਰਾਦਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਔਖੀ ਤੋਂ ਔਖੀ ਘੜੀ ਦਾ ਵੀ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਘਿਰੀ ਲੋਕਾਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਇਕ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਾ ਸ੍ਰੋਤ ਹੈ।


ਡਾ. ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 94170-87328
c c c


ਸਮਾਲਸਰ ਮੇਰਾ ਪਿੰਡ

ਲੇਖਕ : ਜੱਗੀ ਬਰਾੜ ਸਮਾਲਸਰ, ਕੈਨੇਡਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਵਾਇਸ ਆਫ ਪੰਜਾਬ ਰੇਡੀਓ ਐਂਡ ਟੀ ਵੀ ਲਿਮਟਿਡ, ਕੈਨੇਡਾ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 372
ਸੰਪਰਕ : 95014-00757.


ਸਥਾਨਕ ਇਤਿਹਾਸ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੀ ਹੇਠਲੀ ਪਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਰਤ ਹੈ। ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਪਿੰਡ ਤੇ ਨਗਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਮੁਲਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਇਕਾਈ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਦੀ ਵੱਡੀ ਕਠਿਨਾਈ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ 'ਚ ਲਿਖਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਅਕਸਰ ਹੀ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੰਦ-ਕਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਕੋਈ ਟਾਂਵਾ-ਟੱਲਾ ਹੀ ਡੰਗੋਰੀ ਲਈ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਅਧਖੜ ਨੂੰ ਤੰਗੀਆਂ-ਝੋਰਿਆਂ ਨੇ ਝੰਬ ਛੱਡਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਪੌਂਦ ਨੂੰ ਟੈਲੀ-ਕਲਚਰ ਨੇ ਅੰਦਰੀਂ ਵਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸੱਥਾਂ ਤਾਂ ਕਦੋਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਚੁੰਝ-ਚਰਚਾ ਚਲਦੀ ਸੀ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਗੁੰਮ ਹੋ ਚੱਲਿਆ ਹੈ। ਹਾਲੇ ਵੀ ਵੇਲਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿੰਨਾ ਕੁ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸਾਂਭ ਲਈਏ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ, ਸਾਡੇ ਚੇਤਿਆਂ 'ਚ ਪਿਆ ਇਤਿਹਾਸ ਬਿਲਕੁਲ ਲੁਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਉਕਤ ਗੱਲ ਅਤੇ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦੀ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਮਗਰੋਂ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨੀ ਸੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸਬੱਬ ਬਣਿਆ, ਬੀਬੀ ਜੱਗੀ ਬਰਾੜ ਦੀ ਬੇਹੱਦ ਭਾਵਪੂਰਤ ਪੁਸਤਕ 'ਸਮਾਲਸਰ: ਮੇਰਾ ਪਿੰਡ' ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ। ਬੇਹੱਦ ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਅਤੇ ਤਰੱਦਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੱਥ-ਯੁਕਤ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਹਿਤ। ਜਿਸ ਵਿਚ, ਪਿੰਡ ਕਦ ਵਸਿਆ, ਕਿਸ ਵਸਾਇਆ, ਉੱਥੇ ਵਸ ਜਾਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਮੌੜ੍ਹੀ ਗੱਡਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਤੌੜ ਸੰਤਾਲੀ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਉੱਘੜਵੀਆਂ ਗੱਲਾਂ। ਪਹਿਲ-ਪਲੱਕੜੇ ਨਾਮਵਰ ਕਰਮਯੋਗੀ, ਪ੍ਰਚੀਨ ਰਹਿਤਲ-ਜੀਵਨ ਵਸਰ,ਵਰਤੋਂ-ਵਿਹਾਰ, ਅਣਥੱਕ-ਘਾਲਣਾਵਾਂ, ਕਿਰਤੀ-ਸ਼ਿਲਪੀ-ਕਿਸਾਨ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ, ਬੰਸਾਵਲੀਆਂ ਅਤੇ ਖੇਤ-ਖਲਿਆਣ, ਖੂਹ-ਟੋਭਿਆਂ ਤੇ ਸਥਾਨਾਂ-ਅਸਥਾਨਾਂ ਸਮੇਤ ਪੂਰਬ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀਆਂ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਹੀ ਨਹੀਂ, ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਹੋਰ ਨਾਮਵਰ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਓਤਪੋਤ ਬੇਹੱਦ ਮਹੱਤਵਪੁਰਨ ਲੇਖ, ਪੰਜਾਬ ਖਿੱਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਹਨ। ਹਾਂ; ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹੇ-ਸੁਣਿਆਂ ਵਿਚੋਂ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਵੱਧ ਭਾਵਪੂਰਤ ਲੱਗੀ। ਭਲਾ ਕਿਉਂ! ਪੜ੍ਹੋਗੇ ਤਾਂ ਜਾਣੋਗੇ। ਸਥਾਨਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਜਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਤਵਾਰੀਖ ਨਾਲ ਵਾਹ-ਵਾਸਤਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਹੈ।


ਵਿਜੈ ਬੰਬੇਲੀ
ਮੋ: 94634-39075


ਸੁਰਖ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸੂਰਜ
ਲੇਖਕ : ਬਲਜੀਤ ਪਰਮਾਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 98701-31868.


ਸ਼ਾਇਰ ਬਲਜੀਤ ਪਰਮਾਰ ਦੀ ਹਥਲੀ ਕਾਵਿ ਕਿਤਾਬ 'ਸੁਰਖ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸੂਰਜ' ਦੇ ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਵਚਨ ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਰਦਿਆਂ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰੇ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਪਰਚਮ ਲਹਿਰਾਉਂਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵਾਦ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਵਾਦ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਭਾਵ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਕਾਂ ਦੀ ਪਕੜ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੀ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾਉਂਦਿਆਂ ਉਹ ਸਵੈ ਕਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ 'ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਕਦੇ ਨਾ ਕੀਤੀ ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ। ਅਸੂਲਾਂ ਲਈ ਰਿਸ਼ਤੇ ਛੱਡੇ, ਨੌਕਰੀਆਂ ਛੱਡੀਆਂ, ਸਚਾਈ ਦਾ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਆਈਆਂ ਤੇ ਗਈਆਂ ਜੀਣ ਦਾ ਪੂਰਾ ਲੁਤਫ਼ ਖੱਟਿਆ। ਹੱਥੀਂ ਕਮਾਇਆ ਹੱਥੀਂ ਖਾਧਾ। ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਅੱਡੇ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਂ ਰਾਜਪੂਤੀ (ਪਰਮਾਰਾਂ) ਦੀ ਹਉਂ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਬਣਦਾ ਹੀ ਹੈ। ਅਣਖ ਦੀ ਫਸੀਲ ਆਪਣੇ ਕਿਲੇ ਦੁਆਲੇ ਪਕੇਰੀ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰੂਹ ਦੀ ਕਲੰਦਰੀ ਤੇ ਸਿਕੰਦਰੀ ਦੀ ਘੋੜ ਸਵਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਬਾਵਾ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਹਿਕਾਰਤ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਾਕਮ ਨੂੰ ਕੁੰਭਕਰਨੀ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝਣ ਲਈ ਹੁੱਝ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਕਿਸਾਨੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿਚ ਅਸਲੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਉਹ ਅੱਜ ਦੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਦੀ ਸੀਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗੀ ਸੀਤਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਅਗਨ-ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਵੇ। ਸ਼ਾਇਰ ਅੱਜ ਦੇ ਕਵੀਆਂ ਤੇ ਵੀ ਲਾਹਨਤ ਦੀ ਵਾਛੜ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਰਕਾਰੀ ਵਜੀਫ਼ੇ ਦੀ ਝਾਕ ਵਿਚ ਮੀਣੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਤਾਂ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿ ਸਲੀਬਾਂ ਤੇ ਹਥਕੜੀਆਂ ਤਾਂ ਮੋਮ ਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਲੋਕ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਪਿਘਲ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਉਹ ਗੁਆਚ ਚੁੱਕੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਹੇਰਵਾ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦਿਆਂ ਨਿਰਛਲ ਬੰਦੇ ਦੀ ਬੰਦਿਆਈ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਿਲਪ ਤੇ ਕਾਵਿ-ਚਿੰਤਨ ਵਿਚ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦਿਆਂ 'ਸੁਰਖ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸੂਰਜ' ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੋਇਆ ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਪ੍ਰਬੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਲੈਸ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਤਾਂ ਕਰਨਾ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।


ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98143-78254.


ਕਿੱਤਾ ਭਵਨ
ਨਾਵਲਕਾਰ : ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 184
ਸੰਪਰਕ : 99154-15312.


ਮਨੁੱਖੀ ਅਵਚੇਤਨ ਵਿਚ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਆਪਣੀ ਦਸਤਕ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜੋਕੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਨਿਰਖ ਪਰਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਧਾਰਹੀਣਤਾ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਪਰ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਸੇਬਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਸਲਨ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਨਾਨੀ ਦਾਦੀ ਦੀ ਨਿੱਘੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਸੁਣੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਾਡੇ ਅਵਚੇਤਨ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਨਾਵਲ 'ਕਿੱਤਾ ਭਵਨ' ਵੀ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਤਰਜ਼ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਹੋਂਦ ਬਾਰੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਪੂ ਤੋਂ ਸੁਣੀਆਂ ਬਾਤਾਂ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਜੋੜ-ਤੋੜ ਨੂੰ ਤਸਦੀਕ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਕਥਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵੀ ਬਾਤ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚਾਰ ਦੋਸਤ ਜੈ ਦੇਵ, ਚੰਦਰਭਾਨ, ਦੇਸਾ ਅਤੇ ਸੇਤੀਆ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਨਾਵਲੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਔਕੜਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਆਪਣੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਹਰੇਕ ਮੁਸੀਬਤ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਪੂਰੇ ਸਾਹਸ ਨਾਲ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਇਕ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਦੂਜਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੀਜਾ ਜਿਥੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨਪਸੰਦ ਦਾ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਕੰਮ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਠਹਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੈ ਦੈਵ ਇਕੱਲਾ ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਦੋਸਤ ਹੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਿੱਤੇ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਮੌਕਾ ਮੇਲ ਦੀ ਜੁਗਤ ਦੁਆਰਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖੇ ਕਿੱਤਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਲੜੀ ਸਿਰਜੀ ਹੈ ਜੋ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਪੂਰਕ ਹੋ ਨਿਬੜਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਪਾਠਕ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਤਸੁਕਤਾ ਬਰਾਬਰ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਹਰੇਕ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਮੁਸੀਬਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਹੱਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲੀ ਕਥਾ ਵਿਚ ਇਕ ਕਥਾ ਦੌਰਾਨ ਹੋਰ ਵੀ ਲਘੂ ਕਥਾਵਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਾਠਕ ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਕਾਲਪਨਿਕ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸੈਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਨਾਵਲੀ ਸੰਸਾਰ ਕਾਲਪਨਿਕ ਹੈ ਪਰ ਸਥਿਤੀ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਪਰਵਾਸ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜਾ ਜੁੜਦੀ ਹੈ।


ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋ: 98141-68611.


ਸਾਖੀ
ਲੇਖਕ : ਦਵਿੰਦਰ ਦਮਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 125 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 59
ਸੰਪਰਕ : 98551-09660.


ਨਾਟ-ਕਲਾ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਹਲੂਣਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਇਕ ਪ੍ਰਬਲ ਅਤੇ ਸਫਲ ਸਿੱਧ ਵਿਧਾ ਹੈ। ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਮੰਚਨ ਨਾਲ ਜਨ ਸਾਧਾਰਨ ਤੱਕ ਸਾਰਥਕ ਸੁਨੇਹੇ ਛੇਤੀ ਅੱਪੜਦੇ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋਕ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੇ ਵੀ ਹਨ। ਹਥਲਾ ਨਾਟਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮੰਨੀ-ਪ੍ਰਮੰਨੀ ਨਾਟ ਜੋੜੀ ਦਵਿੰਦਰ ਦਮਨ ਅਤੇ ਜਸਵੰਤ ਦਮਨ ਵਿਚੋਂ (ਦਵਿੰਦਰ ਦਮਨ) ਦੀ ਤਖ਼ਲੀਕ ਹੈ। ਦਵਿੰਦਰ ਕੋਲ ਪੁਰਜ਼ੋਰ ਕਲਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ 9 ਨਾਟਕ, 7 ਇਕਾਂਗੀ, 5 ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਨਾਟਕ ਰੂਪਾਂਤਰ ਅਤੇ 3 ਨਾਟਕ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਰਚੇ ਹਨ।
ਵਿਚਾਰ ਗੋਚਰਾ ਨਾਟਕ 'ਸਾਖੀ' ਲੀਹ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਵਿਲੱਖਣ, ਤਾਕਤਵਰ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਮੰਤਵੀ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਦਾ ਹੋਕਾ ਦਿੰਦਾ ਨਾਟਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਜੋਕੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕਤਾ ਕਮਾਲ ਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨੀ ਹਾਰੀ ਸਾਰੀ ਦੇ ਵੱਸ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ। ਸਮੁੱਚਾ ਨਾਟਕ ਗਹੁ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੁਪਨਮਈ ਯਥਾਰਥ ਅਤੇ ਯਥਾਰਮਈ ਸੁਪਨ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਸਰਬੋਤਮ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਨਾਟਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜ ਪਾਤਰ ਹਨ ਇਕ ਗੁਰਸਿੱਖ ਕਿਸਾਨ, ਇਕ ਪਾਕ-ਰੂਹ ਬਜ਼ੁਰਗ, ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਧਰਮ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰੀ। ਕੁਝ ਹੋਰ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਨਾਟਕ ਮੌਜੂਦਾ ਕਿਸਾਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਾਲ ਆਣ ਜੁੜਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅਨੋਖੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਇਸ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਸਾਲ ਕੁ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।
ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਕਿਸਾਨ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਔਕੜਾਂ ਦਾ ਝੰਬਿਆ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਨ ਦੇ ਰਾਹੇ ਹੈ ਪਰ ਰੱਬੀ ਦੂਤ ਵਜੋਂ ਇਕ ਨੇਕਨੀਅਤ ਬਜ਼ੁਰਗ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ, ਸਿੱਖ ਤਵਾਰੀਖ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸਾਨੀ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਢੁਕਵੇਂ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੇ ਕੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਟਕ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿਚ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚਲਾ ਉਹ ਬਜ਼ੁਰਗ ਪਾਤਰ ਉਪਰਾਮ, ਨਿਰਾਸ਼ ਤੇ ਹਿੰਮਤ ਹਾਰ ਚੁੱਕੇ ਉਸ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦਰਲੀ ਅਣਖ ਤੇ ਸਵੈਮਾਣ ਦੀ ਚਿਣਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਪਨਮਈ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਜਾਗਣ ਉਪਰੰਤ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸਰਪੰਚ ਤੇ ਹੋਰ ਪਾਤਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਸਮੇਂ ਅਰਦਾਸਾ ਸੋਧਣ ਲਈ ਆਖਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਰੋਹ ਭਰਿਆ ਉੱਤਰ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਜੋਸ਼ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ : 'ਸਰਪੰਚ ਜੀ ਮੁਆਫ਼ ਕਰਨਾ। ਇਸ ਲਾਸ਼ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਾਸ਼ ਨਾਲ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਸੜਕ 'ਤੇ ਧਰਨਾ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਹਾਕਮਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣਾ ਹੈ, ਕਿਰਤੀ-ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਕਾਤਲਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਕਾਨੂੰਨ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ? ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਲਏ ਬਗੈਰ ਲਾਸ਼ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਸਰਪੰਚ ਸਾਹਿਬ।' (ਪੰਨਾ 58)
ਨਾਟਕ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਸਰਬਕਾਲਿਕ, ਸਰਬ ਭੌਮਿਕ ਅਤੇ ਹਕੀਕਤ ਦੀ ਅੱਕਾਸੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸਮਾਪਤੀ 'ਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਇਸ ਸੰਗੀਤਕ ਸੁਨੇਹੇ ਨਾਲ ਪਰਦਾ ਡਿਗਦਾ ਹੈ :
'ਗਗਨ ਦਮਾਮਾ ਬਾਜਿਓ ਪਰਿਓ ਨੀਸਾਨੈ ਘਾਉ॥
ਖੇਤੁ ਜੁ ਮਾਂਡਿਓ ਸੂਰਮਾ ਅਬ ਜੂਝਨ ਕੋ ਦਾਉ॥
ਸੂਰਾ ਸੋ ਪਹਿਚਾਨੀਐ ਜੁ ਲਰੈ ਦੀਨ ਕੇ ਹੇਤ
ਪੁਰਜਾ ਪੁਰਜਾ ਕਟਿ ਮਰੈ ਕਬਹੂ ਨ ਛਾਡੈ ਖੇਤੁ॥ (ਅੰਗ : 1105)


ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98154-61710.
c c c


ਜਨ ਅੰਦੋਲਨ

ਲੇਖਕ : ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲੱਡਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 160
ਸੰਪਰਕ : 98555-31045.


ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲੱਡਾ ਦਾ ਨਾਂਅ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕੁਝ ਕੁ ਗਿਣੇ-ਚੁਣੇ ਸਮਰੱਥ ਬਾਲ-ਕਵੀਆਂ ਵਿਚ ਬੜੇ ਹੀ ਮਾਣ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਲ-ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਬਾਲ-ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਵਿਧਾ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੀ ਹਿੱਸੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਬਰੂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿੱਢੇ ਗਏ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਸੰਬੰਧੀ ਲਿਖੇ ਗਏ ਬੇਮਿਸਾਲ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਇਸ ਬੇਹੱਦ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਪੁਸਤਕ 'ਜਨ ਅੰਦੋਲਨ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬਾਲ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਅੱਠ ਬਾਲ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਬੇਹੱਦ ਸਲਾਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਇਕ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਨਹੀਂ ਲਿਖਦੇ, ਜਿਸ ਨਿਯਮ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵੀ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ :
ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ।
ਲੋਕ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਮੱਲੀ ਬੈਠੇ ਹਨ ਥਾਂ।
ਝੁਕੇ ਨਹੀਂ, ਡਟੇ ਰਹੇ ਸਦਾ ਹਾਕਮ ਅੱਗੇ,
ਦੇ ਕੇ ਜਾਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਚਾਈ ਧਰਤੀ ਮਾਂ।
ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲੱਡਾ ਦੀ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਤੱਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਬੜੇ ਕਲਾਤਮਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗੁੰਦਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਦੋਲਨ ਸਮੇਂ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਮੋਰਚੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਿਰਕੱਢ ਆਗੂਆਂ ਦਾ ਜੀਵਨ-ਚਿਤਰਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਸਲੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਪੱਖਾਂ ਦਾ ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਵੀ ਬੜੇ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤਸੱਲੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਇਹ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਣ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਫਲ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਲੋਕ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਇਕਸੁਰ ਹੋਇਆ ਸਾਹਿਤ ਹੀ, ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਬਣਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।


ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋ: 98146-28027.
c c c


ਅਰਮਾਨ
ਲੇਖਕ : ਮੇਘ ਗੋਇਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 175
ਸੰਪਰਕ : 98723-35571.


ਮਰਹੂਮ ਮੇਘ ਗੋਇਲ ਵਿਚ ਸਿਰਜਣਾ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉਹ ਇਕੋ ਵੇਲੇ ਕਵੀ, ਕਹਾਣੀ-ਲੇਖਕ ਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸੀ। ਪਰ ਨਾਵਲ 'ਕਰਤਾਰ' ਅਤੇ 'ਕੱਚੇ ਕੋਠੇ ਵਾਲੀ' ਲਿਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਨਾਵਲਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਭੱਲ ਬਣਾ ਲਈ ਸੀ।
'ਅਰਮਾਨ' ਉਸ ਦਾ ਨਵਾਂ ਨਾਵਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਿਰਦਾਰ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ ਜੋ ਅਲੌਕਿਕ ਹੈ, ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਟੱਬਰ ਫ਼ਿਰਕੂ ਹਨੇਰੀ 'ਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਬਾਲ 'ਅਰਮਾਨ' ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਰਿਫਿਊਜੀ ਕੈਂਪ ਵਿਚ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤ ਦੁਖਦਾਈ ਹੈ ਤੇ ਟੱਬਰ ਦੇ ਗੁਆਚਣ ਦਾ ਦੁੱਖ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਹੈ। ਇਥੇ ਇਕ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਵਾਲਾ ਫ਼ੌਜੀ ਵਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਉਸ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਅਫ਼ਸਰ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਸਹਾਰਾ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਹੁਰਾ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਸੁਲਝੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਬੱਚੇ ਅਰਮਾਨ ਨੂੰ ਟੱਬਰ ਦੇ ਜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਆਸਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। 'ਅਰਮਾਨ' ਆਪਣੀ ਹਿੰਮਤ, ਹੌਸਲੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਫ਼ੌਜ 'ਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਛੱਕੇ ਛੁਡਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਉਹ ਆਟੋ ਅਰਮਾਨ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। 'ਵੈਸ਼ਾਲੀ' ਉਸ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸਾਥਣ ਉਸ ਦਾ ਡਟ ਕੇ ਸਾਥ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਪਿਛਲਝਾਤ (ਫਲੈਸ਼ ਬੈਕ) ਸ਼ੈਲੀ 'ਚ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਮਨਬਚਨੀ ਵਾਲੀ ਜੁਗਤ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਹਾਵਰੇ ਅਤੇ ਅਖਾਣਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਰਲ ਅਤੇ ਸਾਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਵਿਚ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਾਸ਼! ਮੇਘ ਗੋਇਲ ਕੁਝ ਦੇਰ ਹੋਰ ਹਯਾਤੀ ਮਾਣਦਾ। ਉਸ ਵਿਚ ਚੰਗੇ ਗਲਪਕਾਰ ਬਣਨ ਦੇ ਸਭ ਗੁਣ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੈ।


ਕੇ.ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋ: 94635-37050


ਨੂਰਦੀ

(ਭਾਸ਼ਾਈ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਰਵੇਖਣ)
ਸੰਪਾਦਕ : ਕੰਵਲਜੀਤ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ
ਸਫ਼ੇ : 118


'ਨੂਰਦੀ' ਪੁਸਤਕ ਮਹਾਂਕਵੀ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 38 ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਇਕ 'ਨੂਰਦੀ' ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ ਹੀ ਸਾਰਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਬਾਖੂਬੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਸਾਹਿਤ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤੇ ਆਪ ਵੀ ਕਾਫੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ, ਜਿਵੇਂ ਗੁਰਪਰਤਾਪ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰੰਥ ਵੀ ਰਚੇ ਸਨ। ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸ਼ੇਰਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਤੇ ਠਹਿਰਨ ਲਈ ਸਰਾਵਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਨੂਰਦੀ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂਅ, ਜਾਤਾਂ-ਗੋਤਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ, ਘਰੇਲੂ ਦਸਤਕਾਰੀਆਂ ਬਾਰੇ, ਥੇਹ ਬਾਰੇ, ਮੁੱਖ ਫ਼ਸਲਾਂ ਬਾਰੇ, ਛੱਪੜ, ਸਰੋਵਰ, ਸੂਆ ਅਤੇ ਖੂਹਾਂ ਬਾਰੇ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਸਤੀਆਂ ਬਾਰੇ, ਵਿੱਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਬਾਰੇ, ਮੇਲੇ ਮਨੋਰੰਜਨ, ਰਸਮਾਂ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਪਿੰਡ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਾਵਿ-ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵੀ ਬਾਖੂਬੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਟੱਪੇ ਹਨ :
'ਪੀੜ੍ਹੀ ਉੱਤੇ ਖੇਸ ਪਿਆ।
ਆਪਾਂ ਦੋਵੇਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰੀਏ,
ਕਿਸੇ ਚੰਦਰੇ ਨੇ ਵੇਖ ਲਿਆ'।
'ਆਲੂ ਮਟਰ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਨੇ।
ਕੁੜੀਓ, ਪਸੰਦ ਕਰ ਲਉ,
ਮੁੰਡੇ ਬੰਬਿਓਂ ਆਏ ਹੋਏ ਨੇ'।
ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 'ਸਥਾਨਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ' ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਬਾਖੂਬੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਘੋੜੀਆਂ, ਸੁਹਾਗ, ਮੁਹਾਵਰੇ, ਅਖਾਣ, ਬੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦਾ ਵਧੀਆ ਚਿਤਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਬਾਸਰਕੇ ਅਤੇ ਕੰਵਲਜੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਲਗਨ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਦਿਲਕਸ਼ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਨੇ 'ਨੂਰਦੀ' ਪਿੰਡ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕਬਾਦ।


ਡਾ. ਗੁਰਬਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ
ਮੋ: 098553-95161
c c c


ਕੋਸੀ ਧੁੱਪ ਦਾ ਨਿੱਘ
ਲੇਖਕ : ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 272
ਸੰਪਰਕ : 0161-2740738.


ਨਾਵਲ 'ਕੋਸੀ ਧੁੱਪ ਦਾ ਨਿੱਘ' ਵਿਚਲੇ 29 ਕਾਂਡ ਹਨ ਜੋ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸੰਗਲ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੜੀ ਨਾਲ ਕੜੀ ਦੇ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਭਾਵ ਕਿ ਨਾਵਲ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਵਾਦ ਲੈਣ ਲਈ ਸਾਰੇ ਕਾਂਡਾਂ ਨੂੰ ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨਾ ਪਏਗਾ। ...ਨਾਵਲ ਦੇ ਪਾਤਰ ਕੁੰਡਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਾਮ ਕੌਰ ਦੇ ਦੋ ਮੁੰਡੇ ਬੜੇ ਸਾਊ ਸੁਭਾਅ ਦੇ। ਦੋਵੇਂ ਸਕੇ ਭਰਾ ਇਕੋ ਘਰ ਦੀਆਂ ਸਕੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਮ ਕੌਰ ਪੋਤਿਆਂ ਦਾ ਮੂੁੰਹ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਤਰਸਦੀ ਇਕ ਹਾਦਸੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਸਿਧਾਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਿੱਛਿਉਂ ਦੋਵਾਂ ਸਕੀਆਂ ਭੈਣਾਂ 'ਚੋਂ ਇਕ ਦੇ ਬੱਚਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਦੂਜੀ ਦੇ ਬੱਚਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਲੜਾਈ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ ਤੇ ਇਕ ਦਿਨ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇ ਇਕ ਭੈਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਕਤਲ ਬਦਲੇ ਸਜ਼ਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ 20 ਸਾਲ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਲ ਕੱਟਦਿਆਂ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪੇਟ 'ਚ ਬੱਚਾ ਪਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪਛਤਾਉਂਦੀ ਹੈ....।
ਬਖਤੌਰਾ ਉਸ ਦਾ ਜੇਠ ਇੰਗਲੈਂਡ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਲ੍ਹ ਕੱਟ ਰਹੀ ਅਮਰੋ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ... ਪਰ ਪੂਰੇ ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਸੁੱਖ ਦੇ ਦਿਨ ਨਹੀਂ। ਪੂਰਾ ਨਾਵਲ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਦੁਖਾਂਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਅਮਰੋ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰਾਂ 'ਚੋਂ ਇਕ ਨਸ਼ੇੜੀ ਤੇ ਲੜਾਕੂ ਸੁਭਾਅ ਦਾ। 'ਕੋਸੀ ਧੁੱਪ ਦੇ ਨਿੱਘ' ਵਰਗੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਬਰਬਾਦ ਕਰਕੇ ਵੀ ਭਲਾ ਹੀ ਲੋਚਦੇ ਨੇ। ਵਾਕਿਆ ਹੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਿਆਰੀ ਲੇਖਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।


ਡੀ.ਆਰ. ਬੰਦਨਾ
ਮੋ: 94173-89003.


ਧਰਤੀ ਦੀ ਵਾਰ
ਲੇਖਕ : ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੰਡ (ਡਾ.)
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 94173-24543.


ਡਾ. ਮੰਡ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਨੂੰ ਅੱਗੋਂ 17 ਉਪ-ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਭਾਗ 93 ਉਪ-ਖੰਡਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਕੇ ਬੈਂਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਵਿਤਾਇਆ ਹੈ। ਢਾਡੀ ਅਸੀਂ ਵਾਰਾਂ ਗਾਉਂਦੇ ਵੇਖੇ ਨੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਮੁੱਖ-ਵਕਤਾ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀ 'ਵਾਰ' ਬਾਰੇ ਵਾਰਤਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਭਾਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਵਿਧੀ ਡਾ. ਮੰਡ ਨੇ ਪਹਿਲੇ 17 ਉਪ-ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਅਪਣਾਈ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ ਮਾਨਵੀਕਰਨ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਉੱਤਮ-ਪੁਰਖੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ ਅਣਹੋਣੀਆਂ ਦਾ ਰੋਣਾ ਰੋਂਦਿਆਂ ਸਮੁੱਚੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਭਾਗਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਇਕੋ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਰ ਪਾਠਕਾਂ/ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਤਰਕ-ਪੂਰਨਤਾ ਸਹਿਤ ਬੜੀ ਬੇਬਾਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਦਾ ਜਾਇਆ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਮਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭੰਡਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਯੁੱਗਾਂ ਤੋਂ ਵਰਤਦਾ ਆਇਆ ਹੈ। ਇੰਜ ਸਹਿਜ ਅਤੇ ਅਨੰਦਮਈ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸੁੱਖ ਮਾਣਦਾ ਆਇਆ ਹੈ ਪਰ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਕਬਜ਼ੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਬਲ ਹੋ ਉੱਠੀ। ਧਰਤੀ ਤਾਂ ਇਕੋ ਹੈ ਪਰ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਲਈ। ਯੁੱਧ ਲਈ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹਥਿਆਰ (ਐਟਮ ਬੰਬ) ਬਣਾ ਲਏ। ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਨਿਹਮਤਾਂ (ਪਾਣੀ, ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਅਕਾਸ਼, ਮਿੱਟੀ) ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਆੜ ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਬਹੁਤਾਤ ਦੀ ਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ। ਕਵੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਨਿਹਮਤਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਬਾਰੇ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇ ਤੋਂ ਪਰਾਹਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਮਾਨਵੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਹਰ ਬੁਰਾਈ 'ਤੇ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇ (ਧਰਤੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ) ਵੱਲ ਪਰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਖੀ ਧਰਤੀ ਮਾਂ ਦੀ ਚੀਕ ਰੱਬ ਦਾ ਸਿੰਘਾਸਨ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ :
* ਚੀਕ ਜਦੋਂ ਦੀ ਅੰਬਰੀਂ ਜਾਂਵਦੀ ਹੈ,
ਤਾਂ ਫਿਰ ਕੰਬਣੀ ਧਰਤ ਖਾਂਵਦੀ ਹੈ।
ਕੋਈ ਜ਼ਲਜ਼ਲਾ ਵਿਚ ਸਮਾਜ ਆਉਂਦਾ,
ਕੁਦਰਤ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਵਿਖਾਂਵਦੀ ਹੈ। (ਪੰ. 70)
* ਧਰਤੀ ਮਾਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦੀ ਹੈ,
ਦੋ-ਟੰਗਾ ਇਹ ਕਰੀ ਕੀ ਜਾਂਵਦਾ ਹੈ।
ਜੀਵ ਜੰਤੂਆਂ ਪੰਛੀਆਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ,
ਹਿੱਸੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਨਾ ਆਂਵਦਾ ਹੈ। (ਪੰ. 112)
ਬੰਦੇ ਦੀ ਸਮਝ 'ਤੇ ਵਿਅੰਗ ਕੱਸਦਿਆਂ ਕਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੰਦਾ ਰੱਬ ਨੂੰ ਬੇਘਰਾ ਸਮਝ ਕੇ ਉਸ ਲਈ ਘਰ ਬਣਾ ਕੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਧਰਤੀ ਨੂੰ 'ਮਾਤਾ' ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। 'ਧਰਤੀ ਦੀ ਵਾਰ' ਰਚਨਾ ਵਾਰ ਕਾਵਿ ਦੇ ਤਿੰਨਾਂ ਗੁਣਾਂ-ਮੰਗਲਾਚਰਨ, ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਸਮਾਧਾਨ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੈ। ਸਰਲਤਾ, ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਰਵਾਨਗੀ ਇਸ ਦੀ ਕਾਵਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੱਛਣ ਹਨ।


ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਈ-ਮੇਲ : vatish.dharamchand@gmail.com
c c c


ਅਤੀਤ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ
ਲੇਖਕ : ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਰਹਾਓ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ
ਮੁੁੱਲ : 120 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 60
ਸੰਪਰਕ : 99143-15191.


ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 29 ਲਘੂ ਨਿਬੰਧ ਹਨ ਜੋ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਲੇਖਕ ਮਾਨਵੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਖਟਾਸ ਅਤੇ ਕੁੜੱਤਣ ਭਰੇ ਵਿਵਹਾਰ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਫੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਇਸ ਭੇਦ ਉੱਪਰੋਂ ਵੀ ਪਰਦਾ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਵਰਤਮਾਨ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲਾ ਨਿੱਘ ਲੁਪਤ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਫਿਰ ਵੀ ਕਿਧਰੇ ਨਾ ਕਿਧਰੇ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਪਾਕੀਜ਼ ਰਿਸ਼ਤਾ ਜ਼ਰੂਰ ਬਚਿਆ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਡਿੱਗੇ ਹੋਇਆਂ ਲਈ ਸਹਾਰਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ-ਬੇਗ਼ਾਨੇ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦੀ ਦਲਦਲ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਮਸਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੇਂਡੂ ਅਰਥਚਾਰੇ, ਵਿਰਾਸਤ, ਰਹੁ-ਰੀਤਾਂ, ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਕੰਮ-ਧੰਦਿਆਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਵੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੀਕਲਮ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਧਾਰਨੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪੀੜਤ ਦਾ ਦੁੱਖ ਆਪਣਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ 'ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਹੰਝੂ ਦਾ ਫੁੱਲਣਾ' ਨਿਬੰਧ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਨੱਚਣ ਵਾਲੀ ਨੌਜਵਾਨ ਲੜਕੀ ਦੇ ਅਧਮੋਏ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਨੂੰ ਕਰੁਣਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਆਨਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਨਸ਼ੇੜੀ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਮਿਲ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਨੱਚਣ ਵਾਲੀ ਨੌਜਵਾਨ ਲੜਕੀ ਪੇਟ ਵਿਚ ਪਲ ਰਹੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਨੱਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਨਿਰਬਾਹ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ। 'ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਅਸੀਸ', 'ਅਰਦਾਸ', 'ਹਾਰ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ', 'ਹਾਲੇ ਕੱਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ', 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕੌੜਾ ਸੱਚ' ਅਤੇ 'ਕੱਚੇ ਘਰਾਂ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿੰਮੀਦਾਰ' ਆਦਿ ਨਿਬੰਧ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਬੰਧਾਂ ਦੀ ਵਾਕ ਬਣਤਰ ਸਰਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਵੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।


ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ 'ਆਸ਼ਟ' (ਡਾ.)
ਮੋ: 98144-23703

18-12-2021

 ਬਿਖਰੇ ਮੋਤੀ
ਕਵੀ : ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਦਿਲਬਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਢੱਲਾ, ਡਾ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਢੱਲਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਸਫ਼ੇ : 32
ਸੰਪਰਕ : 85680-00088.

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਧਾਰਮਿਕ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਆਕਾਰ ਪੱਖੋਂ ਛੋਟੀ ਪਰ ਕਲਾ ਪੱਖੋਂ ਕਵੀ ਨੇ ਅਲੰਕਾਰਕ ਤੇ ਸ਼ਬਦ ਜੜਤ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਇਨਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਡੀਸ਼ਨ 1968 ਵਿਚ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰਿਵਾਰ ਵਲੋਂ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਜੋਂ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿਚ ਮਿਲੀ ਪੂੰਜੀ ਨੇ ਕਵੀ ਨੂੰ ਕੋਮਲ ਭਾਵੀ ਸੰਸਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦੀ ਗਾਥਾ ਨੇ ਕਵੀ ਨੂੰ ਪਰਪੱਕਤਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 13 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ, ਸ਼ਹੀਦ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ, ਬਸੰਤ, ਪੀਰ ਬੁੱਧੂ ਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ, ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ, ਗੀਤ, ਜਫ਼ਰਨਾਮਾ, ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ, ਮੀਆਂ ਮੀਰ, ਸਿੱਖੀ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਦਰਬਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਪੁਰਾਤਨ ਸਟੇਜੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਭਰ ਵਗਦਾ ਅਮੋੜ ਦਰਿਆ ਸੀ। ਅੱਜ ਵੀ ਧਰਮ ਦੀ ਜੀਵਨ ਰੌਂਅ ਮੱਧਮ ਨਹੀਂ ਪਈ। ਜਿਹੜੀ ਦਸ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵਲੋਂ ਅਮਰ ਜੋਤਿ ਜਗਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਉਹ ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਸਦਕਾ ਅੱਜ ਵੀ ਲੋਕ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਜਗਮਗਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਵਲੋਂ ਇਹ 'ਬਿਖਰੇ ਮੋਤੀ' ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਮਰ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ, ਪੰਜਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ, ਚਾਰਾਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ, ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ, ਭਾਈ ਮਤੀਦਾਸ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਰ ਸਰੋਤੇ ਤੇ ਪਾਠਕ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਧੁਰ ਅੰਦਰੋਂ ਝੰਜੋੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕੁ ਸਤਰਾਂ ਵੰਨਗੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਹਨ
ਗੜ੍ਹੀਏ ਵੇਖ ਫ਼ਕੀਰਾ ਜਿਹਾ ਹਾਲ ਮੇਰਾ,
ਮੈਂ ਤਖ਼ਤ ਤੇ ਤਾਜ ਵੀ ਛੱਡ ਆਇਆਂ,
ਛੱਡੀਆਂ ਦੌਲਤਾਂ ਮਹਿਲ ਤੇ ਮਾੜੀਆਂ ਮੈਂ,
ਨੀਲਾ ਘੋੜਾ ਤੇ ਬਾਜ਼ ਵੀ ਛੱਡ ਆਇਆਂ,
ਪਰ ਮੈਂ ਪੰਥ ਬਦਲੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜ਼ਰ ਲਵਾਂਗਾ,
ਮੇਰਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਰਹੇਗਾ ਸ਼ਾਨ ਅੰਦਰ।
ਲੱਖਾਂ ਦੁੱਖ ਮੈਂ ਜਰਾਂਗਾ ਕੌਮ ਬਦਲੇ,
ਨਹੀਂ ਡੋਲਾਂਗਾ ਕਦੇ ਤੂਫ਼ਾਨ ਅੰਦਰ।
ਪੀਰ ਬੁੱਧੂ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਬੋਲ ਹਨ
ਨਾ ਮੈਂ ਦੌਲਤਾਂ, ਰਾਜ ਤੇ ਤਖ਼ਤ ਲੈਣੈ,
ਮੈਨੂੰ ਹੀਰਿਆਂ ਦੀ ਦਾਤਾ ਲੋੜ ਕੋਈ ਨਹੀਂ
ਆਪੇ ਬਖ਼ਸ਼ ਸਕਦੈਂ ਤੂੰ ਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀਆਂ,
ਤੇਰੇ ਕਦਮਾਂ ਵਿਚ ਮਿਹਰਾਂ ਦੀ ਥੋੜ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਵੀ ਮਨ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਾਚ ਕੇ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀ ਮਨ ਨੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਮਾਣਿਆ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਜੀਵਿਆ ਵੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਦੂਸਰੇ ਅਡੀਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੂਝਵਾਨ ਸੱਜਣ ਵੀ ਵਧਾਈ ਦੇ ਪਾਤਰ ਹਨ। ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਛੋਟੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸਾਂਭਣਯੋਗ ਹੈ।

ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋ: 98143-24040

ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ
ਸਮਕਾਲੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ
ਸੰਪਾਦਕ : ਭਜਨ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਲਾਲ ਸਿੰਘ, ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਮਸਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 270 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 222
ਸੰਪਰਕ : 91-172-5027429.

ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ 1966-67 ਵਿਚ ਡਾ. ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਦੀ ਅਧਿਅਕਸ਼ਤਾ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਸਕੂਲ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਕੱਟ ਸੰਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਨਵੀਆਂ ਅੰਤਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਸੁਝਾਈਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਵਿਆਕਰਨ ਨੂੰ ਇਕ ਮਾਧਿਅਮ ਮੰਨਦਾ ਸੀ, ਲਕਸ਼ ਨਹੀਂ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਡਾ. ਵੈਦਯਾਨਾਥਨ, ਜੀ. ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ, ਡਾ. ਪੁਆਰ, ਡਾ. ਹਰਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਡਾ. ਆਤਮ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਅਨੇਕ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਸੂਝ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਵੀ ਦੇ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਸੰਜੋਗਵਸ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਡਾ. ਪੁਆਰ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਨ ਬਾਰੇ ਇਕ ਨਵੀਂ ਲਹਿਰ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਇਸੇ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਫਲ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਾਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਵਿਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਗਹਿਨ-ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਡਾ. ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਸਮਾਧਾਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਕੋਈ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੀ ਮਜਬੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ? ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਹੀ ਅਸੀਂ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦੀਆਂ ਤਰਕੀਬਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ (ਪੰ. 47)। ਡਾ. ਸਿਰਸਾ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ 'ਅਜੋਕੀ ਸਥਿਤੀ : ਸੱਤਾ ਤੇ ਸਿਆਸਤ' ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ (ਪੰ. 49-73)। ਡਾ. ਤੇਜਵੰਤ ਗਿੱਲ ਇਕ ਬੜੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਧਾਰਨਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਬੋਲੀ ਮਰਦੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਤਕ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਯੂਨਾਨੀ, ਲਾਤੀਨੀ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਆਦਿ ਨੂੰ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਬੋਲਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਤ ਕਹਿਣਾ ਮੂਰਖਤਾ ਹੋਵੇਗੀ (ਪੰ. 109)। ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ, ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਮਾਣਕ, ਖ਼ਾਲਿਦ ਹੁਸੈਨ, ਡਾ. ਸੰਘਾ, ਡਾ. ਨਿਰਮਲ ਲਾਂਬੜਾ, ਡਾ. ਹਰਸ਼ਇੰਦਰ, ਡਾ. ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿਰਸਾ, ਡਾ. ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਡਾ. ਲਖਵੀਰ ਸਿੰਘ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨੁਕਤਾ-ਨਿਗ੍ਹਾ ਦੁਆਰਾ ਅਜੋਕੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕੁੰਜੀਵਤ ਲੇਖ ਵਿਚ ਡਾ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪੁਆਰ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ ਐਕਟ 1967 ਵਿਚ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਕੁਝ ਖਾਮੀਆਂ ਬਾਰੇ ਅਮਲੀ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਸਕੂਲ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਵਿਹਾਰਕ ਸਮੱਸਿਆ ਵੱਲ ਕਦੇ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸਮਕਾਲੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਐਡਰੈੱਸ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਫਲ ਰਹੀ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

c c c

ਭੋਇੰ ਦੇਵਤਾ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਕੇਸ਼ਵ ਰੈੱਡੀ
ਅਨੁਵਾਦਕ : ਤਰਸੇਮ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 125 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 98159-76485.

ਬੀਤੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਕਿਸਾਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਸ ਤੇਲਗੂ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਦੁੱਖਾਂ ਭਰੀ ਦਾਸਤਾਨ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਗਾਥਾ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਕ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੈ। ਚਾਰ ਦਰਜਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਅਨੁਵਾਦਕ ਨੇ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਰੂਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਵਲੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਕਿਸਾਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਗੂੰਜ ਇਸ ਵੇਲੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿਚ ਹੈ। ਕਈ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਟੁੱਟੇ ਇਕ ਕਿਸਾਨ ਬੱਕੀ ਰੈੱਡੀ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬੱਕੀ ਰੈੱਡੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰੇਗਾ। ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਖੂਹ ਸੁੱਕ ਗਏ। ਫ਼ਸਲਾਂ ਸੁੱਕ ਗਈਆਂ। ਬੱਕੀ ਰੈੱਡੀ ਨੇ ਖੂਹ ਡੂੰਘਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬੈਂਕ ਤੋਂ ਕਰਜ਼ਾ ਲਿਆ। ਬੋਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੱਦਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਪਾਣੀ ਖੂਹ ਵਿਚ ਨਾ ਆਇਆ। ਹਾਹਾਕਾਰ ਮਚ ਗਈ। ਕਰਜ਼ਾ ਵੀ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਬੈਂਕ ਕਰਮਚਾਰੀ ਆਏ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਕੁਰਕੀ ਕਰ ਗਏ। ਬੱਕੀ ਰੈੱਡੀ ਲਈ ਇਸ ਦਰਦ ਨੂੰ ਸਹਿਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੁਰਕੀ ਦੇ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ। ਪਾਗਲਾਂ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੀਂਹ ਵਿਚ ਬਾਹਰ ਜ਼ਮੀਨ ਵੱਲ ਭੱਜਦਾ। ਘਰ ਵਾਲੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਧ ਗਈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੰਬਰਦਾਰ ਨੇ ਮੰਜੇ 'ਤੇ ਪਏ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਹ ਮੇਰੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੂੰ ਲੈ ਲਾ। ਪਰ ਬੱਕੀ ਰੈੱਡੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬਾਪ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਇਸ ਵਿਯੋਗ ਵਿਚ ਬੱਕੀ ਰੈੱਡੀ ਚੱਲ ਵਸਿਆ। ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਕਬਰ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਕ ਰਾਤ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਇਹ ਸਰਾਪ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਇਸ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਫ਼ਸਲ ਉਗਾਏਗਾ ਉਸ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਮਾਰੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਚਾਰ-ਚੁਫੇਰੇ ਡਰ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਲੋਕ ਬੱਕੀ ਰੈੱਡੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਨਾ ਕਰਦੇ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਲੋਕ ਉਸ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਪੂਜਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਹੋਰ ਵੀ ਕਰਾਮਾਤਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਹੈ। ਉਸ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਜੰਗਲ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਚਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਤੇ ਜੰਗਲ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਿਲਚਸਪ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਹੈ। ਬੱਕੀ ਰੈੱਡੀ ਮਰ ਕੇ ਵੀ ਪਿਤਾ ਦਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਨੁਵਾਦ ਮਿਆਰੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਿੰ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋ: 098148-56160

c c c

ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਅਤੇ ਅਸੀਂ
ਲੇਖਕ : ਓ.ਪੀ. ਵਰਮਾ (ਪ੍ਰੋ:)
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 94170-50510.

ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਸੀ ਸੂਝ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਪ੍ਰੋ: ਓ.ਪੀ. ਵਰਮਾ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ 'ਸੰਸਾਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਅਸੀਂ' ਅਤੇ 'ਉਦਾਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਅਸੀਂ' ਚਰਚਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੀਜੀ ਲੇਖ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੁਸਤਕ 'ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਅਤੇ ਅਸੀਂ' ਅਜੋਕੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਉਸਾਰੂ ਸੋਚ ਦੇ ਦੀਵੇ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ: ਵਰਮਾ ਦੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਚੇਤਨਾ ਸਮਕਾਲ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੇ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਸਾਡੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਰਚਿਆ ਜਾਣਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਖੇਤਰ ਮੋਕਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਇਸ ਵੇਲੇ ਅਸਥਿਰ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵੰਗਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬੇਚੈਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਮਰਾਜੀ ਤਾਕਤਾਂ ਵਿਗਸਤ ਹੋ ਰਹੇ ਮੁਲਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੂੰਜੀ ਦੇ ਪੰਜਿਆਂ 'ਚ ਜਕੜ ਕੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਦੀ ਪੰਜਾਲੀ ਥੱਲੇ ਕਰਨ ਵਿਚ ਜੁਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰੋ: ਵਰਮਾ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਹੋ ਰਹੀ ਅਧੋਗਤੀ ਦੀ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦੀ ਹੈ। ਹੜਤਾਲਾਂ ਦਾ ਦੌਰ, ਪੰਜਾਬ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ, ਬੈਂਕ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਸੂਲੀ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਆਰਥਿਕ ਮੰਦਹਾਲੀ, ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਅਸੰਤੁਲਿਤ ਵਿਕਾਸ, ਧਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀਕਰਨ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤਾ, ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ, ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਜਗਤ ਦਾ ਖੇਤੀ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ, ਅਰਥਚਾਰੇ ਦਾ ਡਾਵਾਂਡੋਲ ਹੋਣਾ, ਪਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦਾ ਅਨਿਸਚਿਤ ਭਵਿੱਖ ਆਦਿ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਸਰਲ ਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ: ਵਰਮਾ ਨੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸਮਾਧਾਨ ਲਈ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਰਾਜਸੀ ਪੈਂਤੜੇ ਤੋਂ ਸੱਚ ਕਹਿਣ ਦੀ ਜੁਰਅੱਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਲਿਖਦਾ ਹੈ : 'ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਸਥਾਗਤ ਢਾਂਚਾ ਸਰਮਾਏਦਾਰ ਅਤੇ ਜਗੀਰਦਾਰ ਦੇ ਗੱਠਜੋੜ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵੱਡੀ ਬੁਰਜੁਆਜ਼ੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਲਿਆਏ ਬਿਨਾਂ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਜਮਾਤ ਜਿਸ ਦਾ ਕਿਸਾਨ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਗ ਹਨ, ਸੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਹੱਥੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਅ ਸਕਦੇ ਹਨ।' (ਪੰਨਾ 41) ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਜਿਊਣ ਲਈ ਅਰਥਚਾਰੇ ਦੀ ਸਹੀ ਸਮਝ ਜ਼ਰੂਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ। ਵਾਰਤਕ ਪੱਖੋਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਢੁਕਵੀਂ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਰਾਹੀਂ ਲਿਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਇਸ ਵੇਲੇ ਭਖਦੇ ਮਸਲਿਆਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ: ਵਰਮਾ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮਾਨਵੀ-ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਪਾਠਕਾਂ ਤੇ ਚਿੰਤਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੈ।

ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋ: 98151-23900

ਕਿੱਸਾ ਜੰਗ ਕਸ਼ਮੀਰ
(1947-48)
ਲੇਖਕ : ਕਰਨਲ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੀਪਲਜ਼ ਫੋਰਮ, ਬਰਗਾੜੀ(ਪੰਜਾਬੀ)
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 119
ਸੰਪਰਕ : 92165-50612.

ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਂ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚੋਂ ਕਰਨਲ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਹਲਾ ਨਹੀਂ ਬੈਠਾ, ਸਗੋਂ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਜੰਗੀ-ਗਾਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ, ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਯੁੱਧ (1947-48), ਇਕ ਸੀ ਰਿਆਸਤ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪਾਇਨੀਅਰਜ਼ ਤੋਂ ਕਾਲੀਧਾਰ ਪਲਟਨ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ 4 ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਅਸਲ ਵਿਚ ਭਾਈ ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ ਭੁਰਥਲਾ ਮੁੰਡੇਰ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਕਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਫ਼ਸਟ ਰਾਜਿੰਦਰਾ ਸਿਖਸ ਦਾ (ਸਵਰਗੀ) ਸਿਪਾਹੀ ਹੋ ਗੁਜ਼ਰਿਆ ਹੈ। ਕਰਨਲ ਸਰਾਂ ਦੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਚਾਰ ਭਾਗ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਭੂਮਿਕਾ ਤੇ ਮੁਖ ਬੰਧ ਨਾਂਅ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਅਧਿਆਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਫ਼ਸਟ ਰਾਜਿੰਦਰਾ ਸਿਖਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਕਿੱਸਾ ਜੰਗ ਕਸ਼ਮੀਰ ਬਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਯੁੱਧ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਇਤਿਹਾਸ, ਕਿੱਸਾਕਾਰ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸਾਰ, ਕਿੱਸੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ, ਜੰਗੀ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਤਗਮੇ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ, ਸ਼ੇਖ ਅਬਦੁੱਲਾ ਦੇ ਭਾਸ਼ਨ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ, ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ, 1971 ਦੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਸਾਰ, ਮੁਹੰਮਦ ਉਸਮਾਨ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਜੀਵਨੀ, ਜੰਗਨਾਮੇ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਹੈ; ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਕਿੱਸੇ ਵਿਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਛੰਦਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਕਿੱਸੇ ਦਾ ਮੂਲ ਪਾਠ ਹੈ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਕਸ਼ੇ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਇਉਂ ਇਹ ਕਿੱਸਾ/ਜੰਗਨਾਮਾ (ਪੰਨਾ 71-103), ਜੋ ਪਟਿਆਲਾ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈੱਸ ਪਟਿਆਲਾ, ਅਰਨਾ ਬਰਨਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਛਪਿਆ, ਮੂਲ ਪਾਠ ਸਹਿਤ ਅੰਕਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਰਨਲ ਸਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕਾਰਨ ਹੋਰ ਵੀ ਉਲੇਖਯੋਗ ਹੋ ਨਿੱਬੜਿਆ ਹੈ। ਕਰਨਲ ਸਰਾਂ ਨੇ ਇਕ ਗੁੰਮਨਾਮ ਕਿੱਸਾਕਾਰ ਤੇ ਉਹਦੇ ਕਿੱਸੇ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਸਾਹਵੇਂ ਉਜਾਗਰ ਕਰਕੇ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਰਾਹੀਂ 'ਪਟਿਆਲਾ ਪਹਿਲੀ ਪਲਟਨ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮੇ ਕਿੱਸਾ ਜੰਗ ਕਸ਼ਮੀਰ' ਦਾ ਹੀ ਵੇਰਵਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਸਗੋਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਹੋਰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਿੱਸੇ ਦੇ ਮੂਲ ਲੇਖਕ ਭਾਈ ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫੋਟੋ ਵੀ ਜੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਬਿਹਤਰ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਕਿੱਸਾ-ਕਾਵਿ/ ਜੰਗਨਾਮਾ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਖੋਜ-ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਇਕ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਪੁਸਤਕ ਹੋ ਨਿੱਬੜੇਗੀ, ਅਜਿਹਾ ਮੇਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ! ਕਰਨਲ ਸਰਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਇਸ ਕਾਰਜ ਦੀ ਮੁਬਾਰਕ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।

ਪ੍ਰੋ. ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 94176-92015.

c c c

'ਜ਼ਮਾਨਾ ਬਦਲ ਗਿਆ' ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਗਤ ਅਧਿਐਨ
ਸੰਪਾਦਕ : ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 99145-78013.

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਤਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਆਧੁਨਿਕ 10 ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਪਾਸੋਂ ਲਿਖਵਾਏ ਗਏ 16 ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਖੋਜ ਪੱਤਰਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਉੱਤਰ-ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਵਿਚ ਪਣਪੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹਨ। ਖੋਜੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ 'ਜ਼ਮਾਨਾ ਬਦਲ ਗਿਆ' ਰਚਿਤ ਸੰਤਵੀਰ, 'ਸੁਆਲੀਆ ਨਿਸ਼ਾਨ' (ਪ੍ਰੀਤਮਾ ਦੁਮੇਲ), 'ਕਾਗਜ਼ੀ ਭਲਵਾਨ' (ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਬਸਰਾ), 'ਸੁਲੱਖਣੀ' (ਹਰਜੀਤ ਕੌਰ ਬਾਜਵਾ), 'ਕੁੱਤੇ ਵਾਲਾ ਅਰਦਲੀ' (ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ), 'ਬੇ-ਦਖ਼ਲ' (ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਏ), 'ਸੂਈ ਧਾਗਾ' (ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੋਸਤ), 'ਅਸਲੀ ਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਦੁਕਾਨ' (ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ), 'ਬੇ-ਘਰੇ' (ਮਨਮੋਹਨ ਕੌਰ), 'ਸ਼ਗਨ ਕਿਤਾਬ' (ਹਮਦਰਦਵੀਰ ਨੌਸ਼ਹਿਰਵੀ) ਦੀਆਂ ਮੌਲਿਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਦੀਰਘ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਅਧਿਐਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ-ਖੰਡ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਡੰਬਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਜੋ ਮਨੁੱਖ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਤੋਂ ਮਾਨਵੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਕੇ ਮਨਫ਼ੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਿਕ ਜੁਗਤਾਂ ਨਾਲ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਖੋਜੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਰਕ-ਵਿਤਰਕ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕਰਨ ਹਿਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੂੜ੍ਹ ਗਿਆਨੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸੋਚਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਸਾਰਥਿਕਤਾ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਡਾ. ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋ: 98142-09732

12-12-2021

ਧੁੱਪਾਂ-ਛਾਵਾਂ
ਲੇਖਕ : ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 289
ਸੰਪਰਕ : kapoorns@gmail.com



ਧੁੱਪਾਂ ਛਾਵਾਂ ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਚੋਟੀ ਦੇ ਵਾਰਤਕ ਲੇਖਕ ਕਪੂਰ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਛਾਵਾਂ ਤੇ ਧੁੱਪਾਂ ਦਾ ਸੰਗਮ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਆਏ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਮਿਹਨਤ ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਕਰਨੀ ਪਈ। ਇਹ ਆਮ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਹੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਉਹ ਆਮ ਕਰਕੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪਾਸਿਉਂ ਕੋਰੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕਪੂਰ ਦਾ ਇਹ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਗ਼ਰੀਬੀ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਲਈ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾਗਾ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਵਿਚ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਉਦੋਂ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਵਿਚ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਰੇ ਰਾਹ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਦੀ ਮਾਇਕ ਸਥਿਤੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨੀ ਪਈ। ਨੌਕਰੀ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਫਿਰ ਬੀ.ਏ. ਪਾਸ ਕਰ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਮੇਰੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਧਰਮ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਚੰਗੀ ਹੈ, ਉਹ ਗ਼ਰੀਬ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਜੋੜ ਲਏ ਤਾਂ ਜੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਐਮ.ਏ. ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ.ਏ. ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਐਮ.ਏ. ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈਕਚਰਾਰ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ। ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਰੀਝ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਐਮ.ਏ. ਫਿਲਾਸਫ਼ੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ ਉਤੇ ਰਹਿ ਕੇ ਕੀਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਸੀ, ਸੋ ਇਹ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਪਤਨੀ ਵੀ ਉਹ ਮਿਲੀ ਜਿਹੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਹੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਲੈਕਚਰਾਰ ਸੀ। ਹੁਣ ਗ਼ਰੀਬੀ ਦਾ ਦੌਰ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਚੰਗੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿਚ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ ਤੇ ਇਸੇ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਇਕ ਦਹਾਕਾ ਬਤੌਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਤੇ ਮੁਖੀ ਰਹਿ ਕੇ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਹੋਏ। ਡਾ. ਕਪੂਰ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ਤਾ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਦੀ ਜਾਚ ਸਿਖਾਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕ ਪੁਸਤਕ ਮਾਲਾ ਮਣਕੇ ਨੇ ਇਕ ਦਿਨ ਵਿਚ ਵਿਕਰੀ ਦਾ ਨਵਾਂ ਕੀਰਤੀਮਾਨ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਪਹਿਲੂ ਬਾਰੇ ਸਚਾਈਆਂ ਤੇ ਨਿਚੋੜ ਦਰਜ ਹਨ। ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਕਥਾ ਵੀ ਨਿਰਾਸ਼ਤਾ ਵਿਚ ਘਿਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਇਕ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤਿਆਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਨੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰੀ ਆਪਣੀ ਕਥਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਈ ਸਗੋਂ ਜੀਵਨ ਘੋਲ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਨਤੀਜੇ ਵੀ ਕੱਢੇ ਹਨ। ਜੀਵਨ ਦੀ ਹਰੇਕ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਅੱਡੋ-ਅੱਡ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਇੰਜ ਆਤਮਕਥਾ ਲਿਖਣ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹ ਇਕ ਨਵੀਂ ਪਿਰਤ ਆਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।


ਡਾ. ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 94170-87328
c c c


ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ

ਲੇਖਕ : ਪਰਮਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 180 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 99151-29747.


ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਲੇਖਕ ਬਹੁ-ਵਿਧਾਈ ਰਚਨਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ 6, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਦੋ-ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਦੀਆਂ ਵੀ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛੱਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਕ ਪੁਸਤਕ ਤਰਜਮੇ ਦੀ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ-ਗੋਚਰੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਇਕ ਨਿਵੇਕਲੇ ਵਿਸ਼ੇ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਦੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਡੇਰੇ ਅਰਥ ਹਨ। ਇਹ ਜੀਵ-ਆਤਮਾ ਦੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਸਦੀਵੀ ਸੁਮੇਲ ਦਾ ਰੂਹਾਨੀ ਸਫ਼ਰ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕੁੱਲ ਪੰਦਰਾਂ ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਖ਼ਸ਼ੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਮਾਰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਕਰਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਹਿਜ ਅਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਚਾਰ ਪੜਾਅ ਹਨ। ਇਹ ਪੜਾਅ
ਜਨ ਨਾਨਕ ਬੋਲੈ ਚਉਥੀ ਲਾਵੈ
ਹਰਿ ਪਾਇਆ ਪ੍ਰਭ ਅਬਿਨਾਸੀ॥
ਨਾਲ ਸੰਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਅਨੰਦ ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਬਾਰੇ ਵਡਮੁੱਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਚ ਬਾਲ-ਵਿਆਹ ਵਿਵਰਜਿਤ ਹੈ। ਹੋਰਨਾਂ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਚ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ, ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਲਈ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦੀ ਚੋਣ, ਇਸ ਚੋਣ ਵਿਚ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ, ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਦੀ ਰਸਮ (ਮਿਲਣੀ, ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ, ਪਰਿਕਰਮਾ ਦਾ ਮਨੋਰਥ) ਸੰਬੰਧੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿਚ ਚਰਚਾ ਹੈ। ਅਗਲਾ ਲੇਖ ਗੁਰਮਤਿ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਦਾ ਨਿਰਬਾਹ' ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਹੈ। ਸਤਿਗੁਰੂਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚ ਗੁਣ ਦੇਖ ਕੇ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹਲੀਮੀ, ਖਿਮਾ, ਧੀਰਜ, ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਅਤੇ ਇਖ਼ਲਾਕੀ ਉੱਚਤਾ, ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੁਣ ਹਨ। ਇਕ ਹੋਰ ਲੇਖ ਵਿਚ (ਭਲਾ ਜੀ), (ਭੁੱਲੀ ਜੀ) ਅਤੇ (ਭਾਣਾ ਜੀ) ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦਾ ਰੌਚਕ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। 'ਵਿਆਹ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਔਰਤ ਦਾ ਸਥਾਨ', 'ਸਾਦਾ ਵਿਆਹ', 'ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਿਆਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ', 'ਅਨੰਦ ਵਿਆਹ ਐਕਟ 1909' ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਹੋਰ ਭਾਵਪੂਰਤ ਲੇਖ ਹਨ।
ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲਾਵਾਂ ਦੇ ਪਾਠ ਅਤੇ ਅਰਥਾਂ ਬਾਰੇ ਦੁਰਲੱਭ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਪਦ ਅਰਥ ਬਹੁਤ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੋ ਨਿੱਬੜਦੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਹਰੇਕ ਲੇਖ ਵਿਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣ, ਨਾਮਵਰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦਰਜ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਗੱਲ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤਿਕਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਹਾਇਕ ਹਵਾਲਾ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ। ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਯੋਗ ਹੈ।


ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98154-61710.


ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਚਿਰਾਗ਼

ਲੇਖਕ : ਹਰਚੰਦ ਗਿੱਲ ਮਿਆਣੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 143
ਸੰਪਰਕ : 98559-80211.


'ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਚਿਰਾਗ਼' ਮਰਹੂਮ ਹਰਚੰਦ ਗਿੱਲ ਮਿਆਣੀ ਦੀ ਯਾਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਸਾਰੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਵਾਪਰੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੋਚ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼ਿਵ ਚਰਨ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਕੀਦਤ ਮਰਹੂਮ ਲੇਖਕ ਪ੍ਰਤੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਹੀ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਯਾਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜੰਮਣ ਭੋਇੰ, ਸਾਹਿਤ ਸਭਾਵਾਂ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕਾਂ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਭੰਨ-ਤੋੜ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਫਲਸਫ਼ੇ ਬਾਰੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਾਫੀ ਮੁੱਲਵਾਨ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਜੰਮਿਆ, ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟੱਬਰ ਇਧਰ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਇਧਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਐਲਾਨ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਆਖਿਰ ਉਹ ਮਿਆਣੀ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਟਿਕ ਗਏ। ਲੇਖਕ ਭਾਵੇਂ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਫੇਲ੍ਹ ਹੀ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਜੀਵਨ ਫਲਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਵਾਚਦਾ ਤੇ ਪਰਖਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ 'ਚ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਰਹਿਤਲ ਤੇ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕਾਫੀ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਊ ਦਾਦੇ ਤੇ ਬਾਪ ਨੂੰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਮਾਛੀਵਾੜਾ ਤੇ ਸੁਰਜੀਤ ਖੁਰਸ਼ੀਦੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਬੜੀ ਮੁਹੱਬਤ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਸਭਾਵਾਂ ਦੇ ਰੋਲ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਉਹ ਨਰਮੀ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦਾ। ਗੋਰਕੀ, ਚੈਖ਼ਵ, ਟਾਲਸਟਾਇ, ਮੁਨਸ਼ੀ ਪ੍ਰੇਮ ਚੰਦ, ਕੰਵਲ, ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਉਸ ਦੇ ਮਨਭਾਉਂਦੇ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਮੁਨਸ਼ੀ ਪ੍ਰੇਮ ਚੰਦ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਉਸ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਬੇਬਾਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਜਵਾਈਆਂ ਦਾ ਵੀ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਔਖਾ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਬੇਪਰਵਾਹ, ਯਾਰਾਂ ਦਾ ਯਾਰ ਅਤੇ ਪੁਰਖਲੂਸ ਇਨਸਾਨ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੇ ਪਨਪ ਰਹੇ ਅਨੈਤਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਉਹ ਰੱਜ ਕੇ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਬਾਰੇ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਕੀਤੇ ਖੁਲਾਸੇ ਸੱਚ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਜਿਗਰੀ ਯਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਯਾਦਾਂ ਭਾਵ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਬਹੁਤ ਸਾਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਪੇਂਡੂ ਕਿਰਦਾਰ ਦੇ ਸੱਚ-ਕੱਚ ਦਾ ਬਿਆਨ ਹੈ।


ਕੇ.ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋ: 94635-37050


ਹੀਰ-ਰਾਂਝਾ
ਕ੍ਰਿਤ ਮਹੰਤ ਸੁੰਦਰ ਦਾਸ

ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 225 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 184
ਸੰਪਰਕ : 94170-49417.


ਹਥਲੀ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਹੀਰ-ਰਾਂਝੇ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਮਹੰਤ ਸੁੰਦਰ ਦਾਸ ਨੇ 1893 ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ 'ਤੇ ਕਈ ਕਿੱਸਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਕਿੱਸੇ ਲਿਖੇ ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿੱਸੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਧੂੜ ਵਿਚ ਹੀ ਗੁੰਮ ਗੁਆਚ ਗਏ। ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਵੀ ਗੁੰਮ ਗੁਆਚ ਜਾਣਾ ਸੀ ਜੇਕਰ ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਾ ਕਰਵਾਉਂਦੇ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਮਹੰਤ ਸੁੰਦਰ ਦਾਸ ਜਿਹੜੇ ਪਿੰਡ ਇਕ ਡੇੇਰੇ ਦਾ ਮਹੰਤ ਸੀ, ਉਥੇ ਹੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸ: ਹਾਕਿਮ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਿੱਧੂ ਨਾਲ ਹਾਕਿਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮੇਲ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਹਾਕਿਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਤੱਕ ਦਾ ਸਾਰਾ ਖ਼ਰਚਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਇਵਜ਼ ਵਜੋਂ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਹਾਕਿਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੰਸਾਵਲੀ ਤੇ ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ ਕਿੱਸੇ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸਫ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਦਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਕਿੱਸਾਕਾਰ ਮਹੰਤ ਸੁੰਦਰ ਦਾਸ ਤੇ ਹਾਕਿਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਿੰਡ ਭੰਮੀਪੁਰਾ ਹੈ।
ਇਸ ਕਿੱਸੇ ਦੇ 610 ਬੰਦ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਬੰਦ ਦੀਆਂ 8-8 ਸਤਰਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਿੱਸੇ ਦਾ ਰੂਪਕ ਪੱਖ ਸੁਚੱਜਾ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਗੱਠਵੀਂ ਹੈ। ਵਾਰਿਸ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਬੈਂਤ ਵਿਚ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਕਬਿੱਤ ਛੰਦ ਵਿਚ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹੀਰ-ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਇਕ ਹੀ ਕਹਾਣੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਵਾਰਿਸ ਨੇ ਘੜੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਕਿੱਸੇ ਵਿਚ ਕੁਝ ਅੰਤਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਸੁੰਦਰ ਦਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਹੋਰ ਭੈਣਾਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਟਿਕਣ ਤੇ ਸਭਰਾਈ ਸਨ। ਸਹਿਤੀ ਦੀ ਵੀ ਇਕ ਹੋਰ ਭੈਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਕਿੱਸੇ ਦਾ ਅੰਤ ਸੁਖਾਂਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਹੀਰ-ਰਾਂਝਾ ਸੁਖੀ-ਸੁਖੀ ਵਸਦੇ ਬਿਆਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਆਜੜੀ ਅਤੇ ਕਾਜੀ ਆਦਿ ਪਾਤਰ ਵਾਰਿਸ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਿੱਸੇ ਦਾ ਇਕ ਬੰਦ ਹਾਜ਼ਰ ਹੈ :
ਹੀਰ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦਿੱਤੀ ਬੇਲੇ ਵਿਚ ਜਾਇ ਸਈਆਂ
ਤੈਨੂੰ ਹੀਰੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਖੇੜੀ ਹੈ ਮੰਗਾਇਆ
ਚੇਤ੍ਰ ਦੀ ਤੇਰਵੀਂ ਦਿਹਾੜਾ ਐਤਵਾਰ ਦਾ ਹੈ
ਏਹੀ ਇਕਰਾਰ ਨਾਲ ਅੱਜੂ ਦੇ ਠਹਿਰਾਇਆ....।
ਕਿੱਸਾ ਬੰਦੋਬੰਦ ਪੂਰਨ ਹੈ ਕੋਈ ਵੀ ਸਿਰਲੇਖ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਿੱਸਾਕਾਰ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਦਿਲਚਸਪ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਾਰਸ ਵਾਂਗ ਹੀ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਰਤੀਆਂ ਹਨ।


ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ
ਮੋ: 94174-84337.


ਆਂਦਰਾਂ ਦਾ ਸੇਕ

ਲੇਖਕ : ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਅਖਾੜਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੋਰਕੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 98555-15937.


ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 15 ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਾਲੇ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਸਹਿਜ ਜਾਪਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਮਾਨਵਤਾ ਦਾ ਪਹਿਲੂ ਹੈ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਰਤ ਦੇ ਮਹਾਤਮ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਲਹਿਜ਼ਾ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੈ। ਆਂਦਰਾਂ ਦਾ ਸੇਕ ਕਹਾਣੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਗਏ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਤੜਪ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਬਹੁਰ ਨਾ ਮਰਨਾ ਹੋਇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕਠੋਰ ਸੱਚ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਚੇਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਇਕ ਇਨਸਾਨ ਜੀਵਨ ਸੱਚ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਰਨ ਕਿਨਾਰੇ ਪਏ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ। ਕਹਾਣੀ ਕਟਾਖਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੱਚ ਵੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਧੂਰੀਆਂ ਸਧਰਾਂ ਦਾ ਉੱਤਮ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਸਾਰੇ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਆਪਣੀਆਂ ਕਈ ਅਧੂਰੀਆਂ ਸੱਧਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿਲ ਵਿਚ ਦਬਾਈ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਤਿੜਕੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੀਆਂ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤਿੜਕੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਆਲ੍ਹਣਾ ਖੂਬਸੂਰਤ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਜੜੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਮਤਾ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਚਿਤਰਨ ਬਹੁਤ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਹ ਦਿਨ ਅਤੇ ਬੇਬੇ ਦਾ ਸੰਦੂਕ ਵੱਖਰੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਾਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬਲਦ ਅਤੇ ਸੰਦੂਕ ਦਾ ਮਾਨਵੀਕਰਨ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀ ਹੋਣ ਦੇਣਾ ਆਪਣੀਆਂ ਸਧਰਾਂ ਦੇ ਘਾਣ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਖੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੇ ਬਲੀ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੰਜੋਗ, ਕਿਰਦਾਰ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਰੋ ਪਏ ਪੇਂਡੂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਮੌਤ ਆਪਣੇ ਅੱਲੜ ਉਮਰ ਵਿਚ ਕੀਤੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਰਾਜਵੀਰ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਜਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਰਲ, ਸਾਦਾ ਅਤੇ ਸਹਿਜ ਨਾਲ ਚਲਦੀਆਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਅਕੇਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦੀਆਂ।


ਡਾ. ਸੁਖਪਾਲ ਕੌਰ ਸਮਰਾਲਾ
ਮੋ: 83606-83823


ਹੰਝੂਆਂ ਦੀ ਕਥਾ
ਲੇਖਕ : ਮਾਲਵਿੰਦਰ ਸ਼ਾਇਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਾਲਿਫ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 94781-85742.


ਓਪਰੀ ਨਜ਼ਰੇ ਦੇਖਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਲਵਿੰਦਰ ਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਇਸ ਪਲੇਠੇ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਹੰਝੂਆਂ ਦੀ ਕਥਾ' ਵਿਚ ਉਦਾਸ ਰੰਗ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੋਵੇਗੀ ਪਰ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਿਆਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂ ਪੂੰਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਇਕ ਸ਼ਿਅਰ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਮੰਡੀ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ-ਨਾਤਿਆਂ ਦੇ ਅਜੋਕੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਮੁਹਾਂਦਰੇ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਉਹ ਇੰਝ ਕਰਦੇ ਹਨ:
ਮਰੇ ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਿਉਂਦੇ ਅਸੀਂ ਵੀ,
ਮਰੇ ਆਪਸ 'ਚ ਬਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਮਰੇ ਨੇ।
ਅਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਲੋਕ ਇਹ ਰਾਗ ਤਾਂ ਅਲਾਪਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ, ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਨ-ਸਵੰਨਤਾ ਲਈ ਭਿਅੰਕਰ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਮਾਲਵਿੰਦਰ ਸ਼ਾਇਰ ਆਪ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਧੀਆਂ-ਪੁੱਤਾਂ ਨੂੰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ:
ਰਹੋਗੇ ਕਦ ਕੁ ਤੱਕ ਬੈਠੇ ਕਿ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰਾਂ ਅੰਦਰ।
ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੜ ਗਏ ਆਖ਼ਿਰ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਘਰਾਂ ਅੰਦਰ।
ਤਸੱਲੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਮਾਲਵਿੰਦਰ ਸ਼ਾਇਰ ਤੋਲ-ਤੁਕਾਂਤ ਅਤੇ ਕਾਫ਼ੀਏ-ਰਦੀਫ਼ ਸੰਬੰਧੀ ਬੜੀ ਸੂਖਮ ਸੂਝ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਨਾਲ ਵਜ਼ਨ-ਬਹਿਰ ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਤਾਦੀ ਰੰਗ ਦੀ ਝਲਕ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਹੈ। ਜੰਜ਼ੀਰੀਦਾਰ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੜੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਨਾਲ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਕਾਰਾਗਰੀ ਦਾ ਇਕ ਉੱਤਮ ਨਮੂਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰਹਿਣਯੋਗ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਇਸ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਆਮਦ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਰੌਸ਼ਨ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਬਣੀਆਂ ਹਨ।


ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋ: 98146-28027


ਪੀਲੂ ਪੁੱਛੇ ਸ਼ਾਇਰ ਨੂੰ
ਲੇਖਕ: ਡਾ. ਜਗਵਿੰਦਰ ਜੋਧਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੀਪਲਜ਼ ਫੋਰਮ (ਰਜਿ:) ਬਰਗਾੜੀ, ਫਰੀਦਕੋਟ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 94654-64502.


ਚਰਚਾ ਅਧੀਨ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗਿਆਰਾਂ ਸਿਰਕੱਢ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਗਹਿਰ ਗੰਭੀਰ ਅਧਿਐਨ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ : ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ, ਜਿਸ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਗ਼ਰੀਬੀ, ਭੁੱਖਮਰੀ, ਬਸਤੀਵਾਦ ਦੀ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਬਾਰੇ ਤਿੱਖੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਐਮ.ਐਨ. ਰਾਇ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂਅ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਉੱਭਰਵਾਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਮਸ਼ਾਲ ਐਗਨਸ ਸਮੈਡਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕਰੂਰ ਹਕੀਕਤ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ, ਜਰਮਨੀ, ਚੀਨ ਵਿਚ ਜੋ ਵੀ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਕੀਤੀ, ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿਚ ਉਹ ਇਕ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਗ਼ਦਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਪਾਦਕ ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਉਹ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਹ ਹੱਕਦਾਰ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂਤਵੀ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਮੋਢੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਾਵਰਕਰ ਆਪਣੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਭਾਰੂ ਧਰਮ ਨਿਰਪੇਖ ਵਿਚਾਰਾ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ। ਅੰਡੇਮਾਨ ਸੈਲੂਲਰ ਜੇਲ੍ਹ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿਚ ਉਪਰੋਥਲੀ ਪ੍ਰੀਵਰਤਨ ਆਏ। ਉਹ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਮੋੜ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹਿੰਦੂਤਵ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਇਕ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਘਰ ਦੀ ਬਦਹਾਲੀ ਨਾਲ ਜੂਝਦੇ, ਉਰਦੂ ਅਦਬ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਸ਼ਾਇਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਾਲਿਬ ਨੂੰ, ਮਲਕਾ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦਾ ਕਸੀਦਾ ਲਿਖ ਕੇ, ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ ਪੁਸ਼ਤਪਨਾਹੀ ਕਰਨ ਵੱਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਣਾ ਪਿਆ। ਅੱਜ ਵੀ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਾਲਿਬ ਦੀ ਉਰਦੂ ਅਦਬ ਵਿਚ ਚਮਕ ਫਿੱਕੀ ਨਹੀਂ ਪਈ।
ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਚਿੱਲੀ ਪੇਰੂ ਵੈਨਜੂਏਲਾ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਚੀ ਗ਼ੁਵੇਰਾ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਹਿੱਕ ਵਿਚ ਖੁੱਭਿਆ ਪਾਸ਼, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਗੈਬਰੀਅਲ ਗਾਰਸ਼ੀਆ ਮਾਰਕੁਏਜ਼, ਬੋਲਾਂ ਵਿਚ ਜਿਊਂਦਾ ਸ਼ਾਇਰ ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਕੁਮਾਰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਨਿਬੰਧ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿਚ ਦਿੱਤੇ ਹਵਾਲੇ ਤੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਨਿਬੰਧਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਲਿਖਣ ਸਮੇਂ, ਨਿੱਜੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਪਹੁੰਚ ਅਪਣਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪਾਠਕਾਂ ਤੀਕਰ ਸਾਰਥਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦਰਜ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ, ਆਮ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਕਈ ਭਰਮ-ਭੁਲੇਖੇ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦਾ ਹਾਰਦਿਕ ਸਵਾਗਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਮਸ਼ਵਰਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹਾਂਗਾ ਕਿ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।


ਹਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਾਇਰ
ਮੋ: 97806-67686

11-12-2021

 ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ
ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ. ਨੀਲਮ ਸੇਠੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵੀਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 98554-40665.

ਡਾ. ਨੀਲਮ ਸੇਠੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 'ਮੌਸਮੋਂ ਕੇ ਸਾਥ-ਸਾਥ', 'ਆਂਗਨ ਗਮਲੇ ਔਰ ਗੁਲਾਬ' (ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਅਤੇ 'ਸਾਹਿਤ : ਰਚਨਾ ਤੇ ਸੰਦਰਭ' (ਆਲੋਚਨਾ ਪੁਸਤਕ) ਪੁਸਤਕਾਂ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ 'ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਉਸ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਲਈ ਫ਼ਖ਼ਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਮੌਸਮਾਂ ਦੇ ਬਦਲਣ ਵਾਂਗ ਰੁੱਤਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਤੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ' ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਢੁੱਕਵਾਂ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ 'ਯਾਤਰਾ ਰਹੱਸ-1' ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 'ਕੁਝ ਸ਼ੇਅਰ ਰੁੱਤਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ' ਤੱਕ ਸੰਕਲਿਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਤਾਂ ਦਾ ਹੀ ਕਾਵਿਕ-ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਸਿਰਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਬੰਦਿਸ਼ 'ਚ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਸ਼ਤੇ ਸੁਖਾਵੇਂ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸੁਖਾਵੇਂ ਵੀ। ਪਰ ਕਵਿੱਤਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਇਲਮ ਹੈ ਕਿ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ 'ਚ ਬੱਝੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਅਤੇ ਪੈਦਾ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਗਣਿਤ ਦੇ ਫਾਰਮੂਲਿਆਂ ਤਹਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ :
ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਵੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਗਣਿਤ ਦਾ ਸਵਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ
ਸੌ ਵਾਰ ਗਿਣ ਲਵੋ
ਦੋ ਅਤੇ ਦੋ ਚਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। (ਪੰਨਾ 79)
ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਸਰਬੋਤਮ ਨਿਆਮਤ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਿਆਂ ਪਾਠਕ ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਸਿਰਜੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਸਾਵੀਆਂ-ਪੱਧਰੀਆਂ ਡੰਡੀਆਂ, ਢਲਾਨਾਂ, ਨਦੀਆਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ, ਝਰਨਿਆਂ, ਹਰਿਆਵਲ, ਪਤਝੜ, ਬਾਰਿਸ਼, ਤਪਸ਼, ਠੰਢਕ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ, ਭੈੜੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਦੀ ਦੁਰਗੰਧ ਆਦਿ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸਦਾ, ਮਾਣਦਾ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਉਤਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਚੋਣ, ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਰਲਤਾ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਮਹੀਨ ਸੂਝ ਵੀ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਜੋ ਰੂਹ ਨੂੰ ਤਸਕੀਨ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਲਾਰਾ ਵੀ। 'ਨਵੀਂ ਜੰਮੀ ਬੱਚੀ ਦੇ ਸਵਾਗਤ 'ਤੇ', 'ਮੌਸਮਾਂ ਦੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ-2', 'ਤਾਣਾ-ਬਾਣਾ', 'ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਭੇਦ', 'ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ', 'ਨਦੀ', 'ਬੱਚਾ', 'ਓਦਾਂ ਮੈਂ ਆਧੁਨਿਕ ਹਾਂ', 'ਕਬੀਲਾ', 'ਰਿਸ਼ਤੇ' ਅਤੇ 'ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ' ਆਦਿ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਸ਼ਬਦ ਹੀ 'ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ' ਰਹਿਣ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੋਂਦ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਸਵਾਲ ਅਜ਼ਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹੇਗਾ। ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਰੂ-ਬ-ਰੂ ਕਰਨਾ ਕਵਿੱਤਰੀ ਦੀ ਮਨਸ਼ਾ ਹੈ :
ਆਓ, ਆਪਣੀ ਹਸਤੀ ਪਛਾਣੋ। ਆਖਿਰ ਇਹ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ। 'ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਕਵਿੱਤਰੀ ਡਾ. ਨੀਲਮ ਸੇਠੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਤੀ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਦਿਲੋਂ ਜੀ ਆਇਆਂ ਕਹਿਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਆਮੀਨ।

ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ (ਪ੍ਰੋ:)
ਮੋ: 98786-14096

ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਖ਼ਾਲਸਾਈ ਗੜਗੱਜ ਬੋਲੇ
ਲੇਖਕ : ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜਥੇਦਾਰ ਬਾਬਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਭੇਟਾ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 144
ਸੰਪਰਕ : 98148-98570.

ਜਦ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਲੇਖਕ ਸ: ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਨੇ 'ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਪੰਥ ਅਕਾਲੀ ਬੁੱਢਾ ਦਲ' ਜਿਹੀ ਗੌਰਵਮਈ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਸ ਮਹਾਨ ਸੰਸਥਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲੜੀ ਵਿਚ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ 'ਖ਼ਾਲਸਾਈ ਗੜਗੱਜ ਬੋਲੇ' ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੇ ਮੁਖੀ (ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ) ਸੇਵਾ ਤੇ ਪੰਥ ਰਤਨ, ਜਥੇਦਾਰ ਬਾਬਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲੀ, ਛਿਆਨਵੇਂ ਕਰੋੜੀ, 14ਵੇਂ ਮੁਖੀ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਪੰਥ ਅਕਾਲੀ ਬੁੱਢਾ ਦਲ, ਪੰਜਵਾਂ ਤਖ਼ਤ ਚਲਦਾ ਵਹੀਰ, ਚਕਰਵਰਤੀ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਬਿਬੇਕ ਬੁਧਿ ਅਤੇ ਦੂਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਧੀਨ ਇਹ ਦੁਰਲੱਭ ਇਤਿਹਾਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੇ ਅਮੀਰ ਵਿਰਸੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਬੇਦੀ ਸਾਹਿਬ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਇਸ ਘਾਟ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਕਾਲੀ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ ਇਕ ਵਕਤ ਅਜਿਹਾ ਵੀ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਜੁਝਾਰੂ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਅਭਿਵਿਅਕਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਬੋਲੀ ਦੀ ਥਾਂ ਇਕ ਚਿੰਨ੍ਹਾਤਮਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਪਈ। ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਮੁਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਚਰਨ ਸਿੰਘ, ਬਾਵਾ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਹੋਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋ: ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ (ਗੜਗੱਜ ਬੋਲਿਆ) ਬਾਰੇ ਮੁਕੰਮਲ ਅਤੇ ਵਿਉਂਤਬੱਧ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਥਲੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ, ਕਠਿਨ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਨੂੰ ਸਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੀਸ ਨੂੰ ਹਥੇਲੀ ਉੱਪਰ ਰੱਖ ਕੇ ਜੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਲਬੇਲੇ ਯੋਧੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ਮਰ੍ਹਾ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀ ਗਰਜਵੀਂ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਮ ਆਦਮੀ ਦੀ ਅਕਲ ਦੰਗ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
'ਗੜਗੱਜ ਬੋਲਿਆਂ' ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਇਕ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਆਮ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਬਣ ਗਏ ਹਨ ਪਰ ਬਹੁਤੇ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਪਰਸਪਰ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿਚ ਹੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂਬੋਲਿਆਂ ਦੀ ਅਰਥਾਂ ਸਹਿਤ ਸੂਚੀ ਦੇ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਵਿਚ ਇਕ ਬਹੁਮੁੱਲਾ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਣ ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਇਕ ਸਰੋਤ-ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੀ ਬਹੁਮੁੱਲੀ ਰਚਨਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

c c c

ਵਕਤ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ
ਲੇਖਕ : ਐਸ. ਅਸ਼ੋਕ ਭੌਰਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 325 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 240
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039.

ਐਸ. ਅਸ਼ੋਕ ਭੌਰਾ ਇਕ ਚਿਰ-ਪਰਿਚਿਤ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਰੰਤਰ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ 20 ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਰੀਵਿਊ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 41 ਲੇਖ ਹਨ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭੌਰਾ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਰੁਚੀ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਸਾਇੰਸ ਵਿਚ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਨਿਰੰਤਰ ਵਾਪਰ ਰਹੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਘਟਨਾ-ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਖ਼ੂਬ ਦਸਤਪੰਜਾ ਲਿਆ ਹੈ।
ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਲੇਖ ਕਿਸੇ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹੀਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ, ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦਾ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਇੱਲਾਂ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਬੱਚੀਆਂ ਨਾਲ ਜਬਰ ਜਨਾਹ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਸਲੇ, ਖੱਬੂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਚਸਪ ਕਿੱਸੇ, ਕੋਰੋਨਾ ਮਹਾਂਮਾਰੀ, ਨਸਲੀ ਹਿੰਸਾ, ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ, ਰੰਗਮੰਚ ਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਪੰਜ ਆਬ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਵਿਵਾਦ, ਅਮਰੀਕੀ-ਤਾਲਿਬਾਨ ਸਮਝੌਤਾ, ਪਰਮਾਣੂ ਖ਼ਤਰੇ, ਕੋਵਿਡ ਟੀਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ, ਬਿੱਲੀਆਂ ਬਾਰੇ ਦਿਲਚਸਪ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਅਮਰੀਕਾ-ਚੀਨ ਸੰਬੰਧ, ਅਮਰੀਕਾ-ਈਰਾਨ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਸੰਧੀ ਆਦਿ ਦਾ ਨਿਵੇਕਲਾ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਬਹੁਤੇ ਲੇਖ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਅਜੀਤ' ਦੀ ਜ਼ੀਨਤ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਪਰ ਭੌਰਾ ਨੇ ਅਖ਼ਬਾਰੀ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਰਦਿਸ਼ ਵਿਚ ਗੁਆਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਬੜਾ ਚੰਗਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।
ਕਿਉਂਕਿ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਹ ਲੇਖ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਲਈ ਲਿਖੇ ਸਨ ਪਰ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਬਣਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇ। ਇਹ ਕਮੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਰੜਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਲੇਖ ਵਿਚ ਜੋ ਬਾਈਡਨ ਬਾਰੇ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ 20 ਜਨਵਰੀ 2020 ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ 46ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਹਲਫ਼ ਲਵੇਗਾ (ਪੰਨਾ 17)। ਇਹ ਪੁਸਤਕ 2021 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ 'ਅਪਡੇਟ' ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਬਣਦਾ ਸੀ। ਜਾਂ ਉਕਤ ਲੇਖ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਕਦੋਂ ਤੇ ਕਿਹੜੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿਚ ਛਪਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ 29 ਪੰਨੇ ਵਾਲੇ ਲੇਖ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੇਖ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਕੋਈ-ਕੋਈ ਲੇਖ ਅਜਿਹਾ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਤਤਕਾਲੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸਮਕਾਲੀ ਤੇ ਸਰਬਕਾਲੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸਮਝੀ ਜਾ ਸਕੇਗੀ, ਅਜਿਹਾ ਮੇਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ!

ਪ੍ਰੋ. ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 94176-92015

c c c

ਰਾਜੇ ਸੀਂਹ ਮੁਕਦਮ ਕੁਤੇ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਤੇ ਨਿਬੰਧਕਾਰ : ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ
ਵਿਕਰੇਤਾ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 264
ਸੰਪਰਕ : 99142-58142.

ਲੇਖਕ ਦੀ ਕਲਮ ਵਿਚੋਂ ਕੌਮੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਦਰਦ ਝਲਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਹਲੂਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਰਲ, ਸੰਖੇਪ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਪਟ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਕਮ ਜਮਾਤ ਦੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕਿਰਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਜਬੂਰੀਆਂ, ਗਿਰਦੀ ਹੋਈ ਆਰਥਿਕਤਾ, ਨਾਬਰਾਬਰੀ, ਵਿਤਕਰਾ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਦੀਆਂ ਝਲਕਾਂ ਦਿਖਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ ਗਏ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕੌਮੀ ਸ਼ਹੀਦ ਕੌਣ?, ਕੌਮਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ, ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੇ ਹੋਣਗੇ ਉਹ ਸਿੱਖ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਭਿੱਜਿਆ ਗੁਰੂ ਚੇਲਾ ਹੋ ਨਿੱਬੜਿਆ, ਆਖਰ ਕਦੋਂ ਬਣੇਗਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਆਦਿ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਨੰਗਾ ਕਰਦਿਆਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਨਿੱਘ ਹੈ ਜਾਂ ਸੇਕ?
ਬੇਮਿਸਾਲ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ ਮੰਗਣ ਵਾਲੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਬੇਰੁਖ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀਆਂ ਹੰਢਾਅ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ, ਮੌਸਮਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਣਗਹਿਲੀਆਂ ਦੀ ਝੰਬੀ ਹੋਈ ਕਿਸਾਨੀ ਹਾਲੇ ਵੀ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਰੁਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੱਕ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਧ੍ਰੋਹੀ ਅਤੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਕਹਿ ਕੇ ਭੰਡਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਸੱਭਿਅਕ ਗਾਇਕੀ, ਨਸ਼ਿਆਂ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣਾਂ, ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਵਾਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਏਡ ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਸੁੱਚੀ ਸੇਵਾ ਚਾਨਣ ਮੁਨਾਰੇ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ, ਵਿਚਾਰਨਯੋਗ ਅਤੇ ਸਲਾਹੁਣਯੋਗ ਹੈ।

ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ
ਮੋ: 98147-16367.

ਪਿੱਤਰ-ਸੱਤਾ, ਵਰਣ-ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ
ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ. ਮਨਜਿੰਦਰ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 275 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 254
ਸੰਪਰਕ : 98783-53736.

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੋਚ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਤੱਕ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਖੋਜ-ਪਰਕ ਕਾਰਜ ਵਿਚ ਵਿਦਵਾਨ ਡਾ. ਮਨਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਰ ਡਾ. ਚਰਨਦਾਸ ਸਿੱਧੂ, ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ ਅਤੇ ਸਵਰਾਜਬੀਰ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਪਾਠ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਥੇ ਚਰਨਦਾਸ ਸਿੱਧੂ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿਚ ਦੁਆਬੇ ਦੇ ਦਲਿਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਿਰਬਾਹ ਨੂੰ ਨੇੜਿਓਂ ਤੱਕਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਤਹਿ-ਦਰ-ਤਹਿ ਜਾਤੀ, ਸਮਾਜਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। ਉਥੇ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਇਕਾਂਗੀ, ਲਘੂ ਨਾਟਕਾਂ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਨ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਪਾਠਗਤ ਅਧਿਐਨ ਵਿਚੋਂ ਉਭਰਦੇ ਨਿਮਨ ਕਿਸਾਨੀ ਦੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨੀਝ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਨੂੰ ਵੀ ਖੂਬ ਪਛਾਣਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗਤਾ ਵਿਚ ਅਜੋਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸਵਰਾਜਬੀਰ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿਚ ਸਥਾਪਤ ਪਿੱਤਰ-ਸੱਤਾ ਅਤੇ ਵਰਣ-ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਇਕ ਸਥਾਪਤੀ ਵਿਚੋਂ ਉੱਭਰੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ-ਖੰਡ ਦੇ ਵਿਸਫੋਟਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਉਘਾੜਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਈ ਆਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖੂਬ ਪਛਾਣਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਜੋਕੀ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਚਿੰਤਨਧਾਰਾ ਨੂੰ ਹਲੂਣਾ ਦੇ ਕੇ ਨਵੀਂ ਉਸਾਰੂ ਕਦਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨਾ ਲੋਚਦੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਦਿ-ਕਾਲੀਨ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ, ਮੱਧਕਾਲ ਅਤੇ ਅਤਿਆਧੁਨਿਕਤਾ ਕਾਲ ਤੱਕ ਦੇ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਨਵੀਨ ਸਿੱਟਿਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਿਰਸੰਦੇਹ, ਅਜਿਹਾ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਹੋਈਆਂ ਖੋਜ ਪੱਧਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਤੋਂ ਵਿਭਿੰਨ ਅਤੇ ਸਾਰਥਕ ਸਿੱਟੇ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਡਾ. ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋ: 98142-09732

c c c

ਬੱਚੇ
ਲੇਖਕ : ਡਾਕਟਰ ਹਰੀਸ਼ ਮਲਹੋਤਰਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਅਲਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 140
ਸੰਪਰਕ : 94174-49665.

ਹਰ ਜੀਵਨ ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਚਪਨ, ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਬੁਢਾਪਾ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਬਚਪਨ ਸਾਫ਼ ਸਲੇਟ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਜੋ ਉਸ 'ਤੇ ਉਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਮੁਤਾਬਿਕ ਹੀ ਜੀਵਨ ਚੱਲਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੋ ਲੇਖਕ ਡਾਕਟਰ ਹਰੀਸ਼ ਮਲਹੋਤਰਾ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ 'ਬੱਚੇ' ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਉਤਾਰਿਆ ਹੈ।
ਸਫਲ ਜੀਵਨ ਦੇ ਗੂੜ ਗਿਆਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਹੀ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੁਰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਇਕ ਚੰਗੇ ਤੇ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਨਰੋਏ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹੋ ਸਕੇ। ਤੰਦਰੁਸਤ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਾਨਸਿਕ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਭ ਕਾਸੇ ਦੀ ਕਾਇਮੀ ਲਈ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬੱਚਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਮਾਜ ਜਾਂ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਹੀ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ। 'ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਸੰਜਮ', 'ਨੌਜਵਾਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਕਿਉਂ ਕਰਦੇ ਹਨ?', 'ਧਰਨੇ ਅਤੇ ਰੋਸ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ, ਜਿਊਣ ਦਾ ਕੀ ਫ਼ਾਇਦਾ?', 'ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ', 'ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਗ਼ਮ', ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਮਾਫ਼ੀ', 'ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ', 'ਪੈਸਾ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰੀਆ', 'ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ' ਅਤੇ 'ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ' ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲੂ ਸਮਝਾਏ/ਸੁਲਝਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਲਾਡ ਪਿਆਰ, ਜ਼ਿਦ, ਸੰਜਮ, ਸਹਿਜ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਹੱਕ ਸੱਚ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼/ਜੂਝਣਾ, ਮਿਲਾਪ-ਵਿਛੋੜਾ, ਗ੍ਰਹਿਸਤ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਣ, ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਲਾਲਸਾ ਜਾਂ ਤਿਆਗ ਅਤੇ 'ਚਿੰਤਾ ਚਿਖਾ ਸਮਾਨ' ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਆਦਿ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਕਾਇਦਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਤੇ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਖੌਤੀ ਸਵਰਗੀ ਸੁੱਖਾਂ ਤੇ ਰੱਬ/ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਥੋਥੇ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ ਵਿਚ ਫਸਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਖੰਡੀ ਲਾਣੇ ਦੀ ਚੁੰਗਲ ਵਿਚ ਫਸਣ ਦੀ ਥਾਂ 'ਆ ਜਹਾਨ ਮਿੱਠਾ, ਅਗਲਾ ਕਿਸ ਡਿੱਠਾ' ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੁਨਿਆਵੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸੁਆਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਹੋਣ ਦਾ ਹੋਕਾ ਦੇ ਰਹੀ ਪੁਸਤਕ 'ਬੱਚੇ' ਦਾ ਹਾਰਦਿਕ ਸਵਾਗਤ ਹੈ। ਸੋ ਜੋ ਵੀ ਆਪਣਾ ਦੁਨਿਆਵੀ ਜੀਵਨ ਸਫਲ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਕ ਵਾਰ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਮਾ: ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਈਆ ਹਵੇਲੀਆਣਾ
ਮੋ: 98764-74858

2021-12-05

ਮਾਂ ਦਾ ਪੁਨਰ-ਜਨਮ
ਲੇਖਕ : ਪਰਵੀਨ ਸੰਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 77078-82366.

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਲੇਖਕ ਪਿਛਲੇ 20-22 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਥੀਏਟਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਪਲੇਠੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਘੇ ਰੰਗ-ਕਰਮੀ ਬਲਕਾਰ ਸਿੱਧੂ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਮੁਤਾਬਿਕ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਵੈਂਟੀਲੇਟਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ-ਮੌਤ ਦੀ ਲੜਾਈ ਲੜ ਰਹੀ ਸੀ, ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਫ਼ਤਹਿ ਕਰਕੇ ਘਰ ਮੁੜਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮਾਂ ਦੇ ਅਟੁੱਟ ਪਿਆਰ ਤੇ ਮਮਤਾ ਕਰਕੇ ਜੋ ਖਿਆਲ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵਾਵਰੋਲੇ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ 10 ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮਾਂ ਇਕ ਸੰਸਾਰ, ਮਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ, ਫ਼ੌਜੀ ਦੀ ਫੌਜਣ, ਮਾਂ ਹੋਣ ਦਾ ਰੁਤਬਾ, ਮਾਂ ਦੀ ਸਾਕੇਦਾਰੀ, ਬੱਚਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਮਾਂ ਦੀ ਘਾਲਣਾ, ਮਾਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਘਟਨਾ, ਮਾਂ ਦਾ ਜਾਣਾ ਵਿਦੇਸ਼, ਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦਾ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਕੋਈ ਨਾਵਲ, ਕਹਾਣੀ ਜਾਂ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਵਾਪਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਉਤਰਾਵਾਂ-ਚੜ੍ਹਾਵਾਂ ਦਾ ਗੁੰਦਵਾਂ ਗੁਲਦਸਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗ ਦੇ ਫੁੱਲ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕਲਾਤਮਿਕ ਜੁਗਤ ਹਨ। ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੰਨਗੀਆਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰੰਗ, ਨਸਲ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸੇਧ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਵਾਚ ਕੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ, ਸਾਕ-ਸਕੀਰੀਆਂ ਜਾਂ ਗੁਆਂਢ ਵਿਚ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੀ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਲਿਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਰੰਗ-ਕਰਮੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਾਠਕ ਦੀ ਰੁਚੀ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਠੇਠ ਤੇ ਸੁਖੈਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪ੍ਰਯੋਗ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਝੇ ਦੀ ਟਕਸਾਲੀ ਬੋਲੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪੁਸਤਕ ਹਰ ਅਧਿਆਏ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਸਮੇਂ ਪਾਠਕ ਦਾ ਮਨ ਉਕਤਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ। ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਕਾਵਿ-ਪੰਗਤੀਆਂ ਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਵੀ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਮੁੱਚੀ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਵਾਚਣ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਹਿਤਕ ਸਿਨਫ਼ਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਜਾਪਦੀ ਇਹ ਰਚਨਾ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹੋਣੀਆਂ-ਅਣਹੋਣੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਓਤ-ਪੋਤ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਜਿਊਣ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਮਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ਤੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅਵੇਸਲੇ ਹੋ ਰਹੇ ਧੀਆਂ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਰਚਨਾ ਇਕ ਨਸੀਅਤ ਵੀ ਹੈ। ਆਸ ਹੈ ਪਾਠਕ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾਮਈ ਥਾਪੜਾ ਦੇਣਗੇ।

ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋ: 98143-24040

c c c

ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਛਾਂ
ਲੇਖਕ : ਬੇਜ਼ਾਰ ਨਾਗਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 132
ਸੰਪਰਕ : 94176-02861.

'ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਛਾਂ' ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਿੰਘ ਬੇਜ਼ਾਰ ਨਾਗਾ ਦਾ ਨੌਵਾਂ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬੀਤੇ ਹੋਏ ਕੱਲ੍ਹ ਦਾ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕੱਲ੍ਹ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਜਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ, ਬਲਾਤਕਾਰ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਈਆਂ ਬਾਲੜੀਆਂ ਦੀ ਚੀਕ-ਪੁਕਾਰ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਆਮ ਆਦਮੀ ਦੀ ਹੋਂਦ, ਮਲਿਕ ਭਾਗੋਆਂ ਦੇ ਲੰਗਰਾਂ ਵਿਚ ਲਾਲੋਆਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ, ਤਖ਼ਤਾਂ ਤੋਂ ਰੱਬੀ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੁਰਖਾਂ ਦਾ ਬੰਦਿਆਂ ਵਿਚ ਬਦਲਣਾ, ਕੋਰੋਨਾ ਕਾਲ ਵਿਚ ਗ਼ਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਲੜਖੜਾਉਂਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਭਵਿੱਖ, ਪ੍ਰਦੇਸਾਂ ਵਿਚ ਰੁਲ ਰਹੇ ਧੀਆਂ-ਪੁੱਤਾਂ ਦਾ ਦੁਖਾਂਤ, ਕੈਂਸਰ ਵਰਗੇ ਭਿਆਨਕ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਮਰ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੇਵਸੀ ਵਰਗੇ ਬੇਹੱਦ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਵਰਨਣ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਨਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰ ਕੇ ਜਥੇਬੰਦ ਹੋਣ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਦੀ ਹੈ। ਇੰਜ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਬੰਦ ਪੂਰੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬਿੰਦੂ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਉਸੇ ਦਾ ਹੀ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋਣ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਬੇਜ਼ਾਰ ਨਾਗਾ ਬੜੇ ਲਾਜਵਾਬ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ:
ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਿਦਕ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ
ਉਸ ਦੀ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਤੇ ਸਬਰ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ
ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ
ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ
ਉਸ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਜਿਊਣ ਦਾ
ਸੰਕਲਪ ਲਿਆ ਹੈ।
ਬੇਜ਼ਾਰ ਨਾਗਾ ਲੋਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਲਮਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਿਹੇ ਸਵਾਲ ਵੀ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਤਲਾਸ਼ਣੇ ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕੱਲ੍ਹ, ਸਾਡੀ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਅਣਸਰਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਬਣ ਜਾਵੇਗੀ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੋਰ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਉਡੀਕ ਰਹੇਗੀ।

ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋ: 98146-28027

ਬੂੰਦ ਸੁਆਂਤ
ਕਵੀ : ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪ੍ਰਤੀਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 98773-58869.

ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਤੇ ਕਵੀ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਬੂੰਦ ਸੁਆਂਤ' ਵਿਚ 86 ਛੋਟੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਕਵੀ ਦੇ ਸੱਚੇ-ਸੁੱਚੇ ਜਜ਼ਬੇ ਅਤੇ ਅੰਤਰੀਵ ਸੱਚ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਹਨ। ਕਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਗ਼ਮ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਸਮਰਥਾਵਾਂ ਜਾਗਦੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਗ਼ਮ ਹੀ ਅੰਦਰਲੇ ਅਹਿਸਾਸ ਜਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਨੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਬਿਆਨ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ, ਖਿਆਲਾਂ ਦਾ ਅਨੋਖਾਪਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਰੰਗਾਂ ਤੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਨਿਤਾਪ੍ਰਤੀ ਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿਕ ਅਭੀਵਿਅਕਤੀ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਿਧਰੇ-ਕਿਧਰੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਤਾ ਦਾ ਝਲਕਾਰਾ ਵੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸੁਰ 'ਮੁਹੱਬਤ' ਹੈ ਜੋ ਨਿੱਜ ਦੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ, ਅਨੁਭਵਾਂ, ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਭੂਤੀਆਂ ਨਾਲ ਗੜੁੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅਜੋਕੀ ਗਰਕ ਚੁੱਕੀ ਵਿਵਸਥਾ, ਨੈਤਿਕਤਾ ਦਾ ਨਿਘਾਰ, ਫ਼ਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਦੰਗੇ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਚੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਇੰਜ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰੇਕ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚਲਾ ਹਰੇਕ ਜਜ਼ਬਾ, ਅਨੁਭਵ, ਅਹਿਸਾਸ, ਤਲਖ਼ੀ, ਤਣਾਅ, ਮਜਬੂਰੀ, ਬਿਹਬਲਤਾ, ਪਿਆਰੇ ਲਈ ਤੜਪ, ਉਡੀਕ, ਹੇਰਵੇ, ਮਾਣੇ ਹੋਏ ਪਲਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਾਡੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਹਨ। ਪਾਠਕ ਦੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਤੇ ਵਲਵਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਵੀ ਨੇ ਜ਼ਬਾਨ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨਿੱਜ, ਪਰਿਵਾਰ, ਸਮਾਜ, ਦੇਸ਼-ਪ੍ਰਦੇਸ, ਕੁਦਰਤ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਤੱਕ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਆਮ ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਆਦਮੀ ਦੇ ਦਿਲ-ਦਿਮਾਗ 'ਤੇ ਅਸਰਅੰਦਾਜ਼ ਹਨ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਕਵੀ ਦਾ ਕੈਨਵਸ ਅਤੇ ਰੰਗ ਨਿੱਜੀ ਹਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਜਿਹੜੇ ਸ਼ਬਦ ਚਿੱਤਰ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਨਕਸ਼ ਉੱਘੜਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ 'ਚੋਂ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਅਕਸ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਦਾ ਮੁਹੱਬਤੀ ਜਨੂੰਨ ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾਤਮਿਕਤਾ ਲਈ ਊਰਜਾ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੋਮਾ ਹੈ। ਉਹ ਢਲਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਊਰਜਾਵਾਨ ਹੈ। 'ਬੂੰਦ ਸੁਆਂਤ' ਮੁਹੱਬਤੀ ਜਜ਼ਬੇ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਦੀ ਮੂੰਹ ਬੋਲਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਸਾਦਾ ਸਰਲ ਸ਼ਬਦ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ, ਕਿਧਰੇ ਸੰਬੋਧਨੀ, ਕਿਧਰੇ ਵਿਅੰਗਤਾਤਮਿਕ, ਕਿਧਰੇ ਸੂਤਰਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣਨਗੇ ਅਜਿਹਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਬੱਝਦਾ ਹੈ।

ਡਾ. ਧਰਮ ਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋ: 98761-56964.

c c c

ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ
ਲੇਖਕ : ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 120 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 80000-00584.

ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਨਾਵਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਛੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਈਆਂ ਹਨ। 'ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ' ਨਾਵਲ ਉਸ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਇਰਦ-ਗਿਰਦ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਹੈ। ਦੁਖਾਂਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਭੈੜੀ ਆਦਤ ਸਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਹੜੱਪ ਕੇ ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕਾਂਡ ਨੰਬਰ ਪੰਜ 'ਚ ਦੇਬੋ ਗਿੰਦਰ ਨੂੰ ਮੱਝ ਸੁਆਉਣ ਲਈ ਘਰੋਂ ਲੈਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਗਿੰਦਰ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਬੋ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਬੋ ਤੇ ਦੇਬੋ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਬਾਰੇ ਲੇਖਕ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾ. ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਹੋਰਾਂ ਨਾਵਲ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਸਮੇਟਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਗੁਰਦੇਵ ਦਾ ਅੰਤਲਾ ਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਜਿਊਂਦੇ ਜੀਅ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਵੰਡੇ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਆਪਣਿਆਂ ਨੇ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਵੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਬੇਜ਼ਮੀਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਖਿਰ ਉਹ ਵੀ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਦਲਦਲ ਵਿਚ ਧਸ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਵੇਚ ਕੇ ਆਪ ਵੀ ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਮਾਜਿਕ ਤਰਾਸਦੀ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਨਾਵਲ 'ਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਬਹੁਤੇ ਸ਼ਬਦ ਠੇਠ ਪੇਂਡੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਮ ਪਾਠਕ ਦੀ ਪਕੜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਨ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਦਿਲਚਸਪ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਲੇਖਕ ਤੋਂ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਲਿਖਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਡੀ. ਆਰ. ਬੰਦਨਾ
ਮੋ: 94173-89003.

c c c

ਦੂਸਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਲੇਖਕ : ਲੀਓ ਟਾਲਸਟਾਏ
ਅਨੁਵਾਦਕ : ਅਣੂ ਸ਼ਰਮਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 01679-241744.

ਲੀਓ ਟਾਲਸਟਾਏ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਨਾਵਲ 'ਵਾਰ ਐਂਡ ਪੀਸ' ਅਤੇ 'ਅੰਨਾ ਕਰੇਨਿਨਾ' ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਸੰਸਾਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਲਾਸੀਕਲ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। 'ਦੂਸਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ' ਨਾਵਲ ਵੀ ਲੀਓ ਟਾਲਸਟਾਏ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਅਣੂ ਸ਼ਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਜਿਥੇ ਮੁਹੱਬਤੀ ਪਲਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਮੁਹੱਬਤ ਵਿਚੋਂ ਅਨੈਤਿਕਤਾ ਦਾ ਪਛਤਾਵਾ ਅਤੇ ਪਛਤਾਵੇ ਵਿਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਗੂੜ੍ਹੀ ਮੁਹੱਬਤੀ ਸਾਂਝ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਨੇਖਲੁਚੋਵ ਅਤੇ ਕਤੂਸ਼ਾ ਉਰਫ ਮਸਲੋਵਾ ਦੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਸਲੋਵਾ ਦੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਬਣਦੇ ਹਨ ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਜੇਲ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵਿਸਥਾਰ ਸਹਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨੇਖੁਲਚੋਵ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਛਾਇਆ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਹੋਰ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਬਰਾਬਰ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਨੇਖਲੁਚੋਵ ਦਾ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਅਤੇ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਦੀ ਤਰਸਯੋਗ ਹਾਲਤ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਨੇਖਲੁਚੋਵ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗ਼ਰੀਬ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਹੱਕ ਮਿਲੇ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਇਸੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਮੰਦੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਛੇੜਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਨਾਵਲ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀ ਲਈ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਮੁਕੰਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਰੂਸੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਅਜਨਬੀ ਹੋਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਾਂਅ ਕਈ ਵਾਰੀ ਭੁਲੇਖਾ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋ: 98141-68611.

 ਸਾਵੀਂ ਸੋਚ
ਲੇਖਕ : ਸੁਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੰਡ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 94173-24543.

ਪ੍ਰੋ: ਸੁਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ 'ਮੰਡ' ਪੰਜਾਬੀ ਨਿਬੰਧਕਾਰ, ਸਮਾਲੋਚਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਸਾਵੀਂ ਸੋਚ ਨਿਬੰਧ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਲਿਖੇ 22 ਨਿਬੰਧ ਹਨ। ਇਹ ਲੇਖ-ਨਿਬੰਧ ਜਿਥੇ ਆਤਮ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸੂਚਕ ਪ੍ਰੇਰਨਾਮਈ, ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਸੰਪੂਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਅਨਾਤਮ-ਜਗਤ ਦੀ ਉਤਪਤੀ, ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਉੱਨਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਗਿਆਨ ਸੰਚਾਰਦੇ ਹਨ। ਸਮੁੱਚੇ ਨਿਬੰਧਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਦਿਆਂ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਵੀਂ- ਸੋਚ ਦੇ ਰਾਹੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣੀਏ? ਆਪਣੇ ਅੰਤਰ ਮਨ ਅੰਦਰ ਝਾਤ ਪਾ ਕੇ 'ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਤਸਵੀਰ' ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਪਰਸ਼ਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਅਭਿਆਸ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰੀਏ। 'ਆਪਣੇ ਰੂਬਰੂ ਆਪੇ ਹੋਇ' ਦੀ ਕਵਾਇਦ ਅਤੇ ਯਤਨ-ਪ੍ਰਯਤਨ ਸੰਪੰਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਜਾਂ ਜੇਕਰ ਆਤਮ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕਲਾ ਸਿੱਖ ਲਈਏ।'
ਇਸ ਲੜੀ ਦੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਇਹ ਨਿਬੰਧ ਪਠਨ-ਪਾਠਨ ਕਰਦਿਆਂ ਅੰਤਰ ਝਾਤ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਆਤਮ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮਨੋਚਿੰਤਨ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਤੀ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ 'ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੀ ਤਾਸੀਰ ਨੂੰ ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਰਗੀ' ਬਣਾਉਣ, ਔਰਤ-ਮਰਦ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ 'ਪਿਆਰ ਮੁਹੱਬਤ' ਦੀ ਜੁਸਤਜੂ ਕਰਨ ਦੀ ਕਲਾ ਸਿੱਖ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ਪਿਆਰੇ ਸਤਿਕਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵੀ ਗੰਢ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਭਰਮ ਵਹਿਮ ਅਗਿਆਨਤਾ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਨੇਤਰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਆਪਣੀਆਂ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਂ ਘਟਾਉਣੀਆਂ ਹਨ। ਲੋੜ ਵਧੇਰੇ ਸਵੈ-ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕਰਨ ਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਤਹਿਜ਼ੀਬ 'ਅੰਤਰ ਸੂਝ ਜਗਾ ਕੇ ਸਮਝ ਕੇ' ਜਾਣਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਉੱਤਮ ਵਿਚਾਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰੋ: ਸੁਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੰਡ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਨਿਬੰਧਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਿਆਂ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਬੰਧਕਾਰ 'ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਂ' ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਕਰਦਿਆਂ ਲੋਕ ਮਾਨਸ ਅੰਦਰ 'ਅਨੁਭਵ ਜਗਾਉਣ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ, ਮਨ ਅਤੇ ਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੱਕ' ਨਵੇਂ ਸੰਕਲਪਾਂ ਰਾਹੀਂ 'ਚਾਨਣ' ਸੰਚਾਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨ ਯੋਗ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਯੋਗ ਹੈ।

ਡਾ. ਅਮਰ ਕੋਮਲ
ਮੋ: 084378-73565.

ਖੇਸ ਦੀ ਬੁੱਕਲ
ਲੇਖਕ : ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 0172-5027427.

ਸ਼ਾਇਰ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ ਹਥਲੀ ਕਾਵਿ ਕਿਤਾਬ 'ਖੇਸ ਦੀ ਬੁੱਕਲ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 9 ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਇਕ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਦੋ ਵਿਅੰਗ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਇਕ ਕਿੱਸਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰਤਕ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ ਦੇ ਦਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਦਸਤਕ ਦੇ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਸ਼ਾਇਰ ਕਿਸੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦਾ ਮੁਹਤਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ 1980 ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਸ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਪਾਰ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਧੂਣੀ ਧੁਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਰਗੇ ਅੱਤ ਆਧੁਨਿਕ ਦੇਸ਼ ਜਿਥੇ ਲੋਕ ਪਦਾਰਥਕ ਸੁੱਖ-ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਾਲ ਮਾਲੋਮਾਲ ਹਨ ਤੇ ਅੱਤ ਦਰਜੇ ਦੀ ਠੰਢ ਵਿਚ ਬਿਜਲਈ ਉਪਕਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਗਰਮਾਈ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਸ਼ਾਇਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਜੋ ਖੇਸ ਦੀ ਬੁੱਕਲ ਦਾ ਨਿੱਘ ਮਿਲਦਾ ਸੀ, ਅਕਸਰ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਫੇਰੀ ਨੂੰ ਤਾਂਘਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਹੇਰਵਾ ਨਹੀਂ ਪਰ ਉਦਰੇਵਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ, ਬੋਹੜਾਂ ਹੇਠ ਬੈਠੀਆਂ ਬਾਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਢਾਣੀਆਂ, ਸੰਗੀ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀਆਂ ਇੱਲਤਾਂ, ਸਕੂਲ ਦੇ ਦਿਨ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਸੱਤ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਕਸ਼ ਨੁਹਾਰ ਤੇ ਨਿਰਛਲ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਪਲਕਾਂ ਸਿੱਲ੍ਹੀਆਂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਪੂ ਦੀ ਘੂਰ ਘੱਪ, ਮਮਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤ ਮਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਅਕਸਰ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਚੰਡੋਲ ਝੂਟਦਾ ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਯੂਰੀ ਗਗਾਰਿਕ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਖ਼ਤ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਪਿੰਡੋਂ ਆਏ ਖ਼ਤ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਵਿਗੜ ਰਹੀ ਵਿਆਕਰਨ 'ਤੇ ਝੂਰਦਾ ਹੈ। ਗੁੰਮ ਚੁੱਕੀ ਤਰੰਗਤੀ ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਉਮਰ ਦੀ ਤਿੱਖੜ ਦੁਪਹਿਰੀ ਸਰੂਰੀ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਸ਼ਾਇਰ ਰੂਹ ਦੇ ਰੱਜ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਹੈ। ਇਸ ਰੱਜ ਲਈ ਬ੍ਰੈਖਤ ਦਾ ਇਹ ਕਥਨ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੰਦਾ ਜਿਊਣ ਲਈ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਨੇ ਖਾ ਲਿਆ ਉਹ ਜਿਊਂ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਮਕਾਲ ਵਿਚ ਉਹ ਨਿਰਛਲ ਬੰਦੇ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ ਤੇ ਸਾਂਭਣ ਯੋਗ ਵੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਬਣਦਾ ਹੀ ਹੈ।

ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98143-78254.

ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਚਾਰਕ
ਗਿਆਨੀ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ 'ਚੰਗਿਆੜਾ' ਦੀਆਂ ਅਭੁੱਲ ਯਾਦਾਂ
ਸੰਪਾਦਕ : ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਭਾਈ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 98148-98570.

ਵਿਚਾਰ-ਗੋਚਰੀ ਪੁਸਤਕ ਨਾਮਵਰ ਬੁਲਾਰੇ, ਲੇਖਕ-ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਗਿਆਨੀ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ 'ਚੰਗਿਆੜਾ' ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਰੌਚਕ ਤਖ਼ਲੀਕ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਮਾਤਾ ਨਿਰੰਜਨ ਕੌਰ ਅਤੇ ਪੰਥ ਦੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸੰਤ ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਰਮਦਾਸਪੁਰ (ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ) ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਜਿਥੇ ਸਾਬਕਾ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਸ: ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂਵਾਲੀਆ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸਕੱਤਰ ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ, ਗਿ: ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਸਾਬਕਾ ਜਥੇਦਾਰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ, ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਤਰਾ, ਪੰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਿੰਤਕ ਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਸ: ਤਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ 'ਦੁਪਾਲਪੁਰੀ' (ਹਾਲ ਅਮਰੀਕਾ), ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਢਾਡੀ ਤੇ ਬੁਲਾਰੇ ਗਿਆਨੀ ਕੁਲਜੀਤ ਸਿੰਘ 'ਦਿਲਬਰ', ਉੱਘੇ ਵਿਦਵਾਨ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ 'ਗ਼ਰੀਬ', ਭਾਈ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ (ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਰਾਗੀ), ਸ: ਅਜਾਇਬ ਸਿੰਘ ਸਾਬਕਾ ਮੈਨੇਜਰ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਬਲਕਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਬਕਾ ਮੈਨੇਜਰ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਉੱਘੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਵਿਦਵਾਨ ਗਿਆਨੀ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ (ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ), ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ (ਪਿੰਗਲਵਾਲਾ ਸੰਸਥਾ), ਪੱਤਰਕਾਰ ਜੋਗਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕੁੰਦਰਾ, ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ 'ਬਰਾੜ', ਕਰਨਲ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੁਸਾਂਝ, ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਹੋੜੂ ਦੇ ਚੰਗਿਆੜਾ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਉਥੇ ਗਿਆਨੀ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ 'ਚੰਗਿਆੜਾ' ਦੀ ਕਲਮ ਤੋਂ ਲਿਖੇ 11 ਲੇਖ ਵੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਲੇਖਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਚੰਗਿਆੜਾ ਨਾਲ ਬਿਤਾਏ ਪਲਾਂ/ਯਾਦਾਂ ਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਰਲ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਜ਼ਰੀਏ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ 41 ਤਸਵੀਰਾਂ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਹਨ। ਪੰਥ ਦੀਆਂ ਸਿਰਮੌਰ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗਿਆੜਾ ਦੀ ਸਾਂਝ ਦੀ ਸ਼ਾਹਦੀ ਭਰਦੀਆਂ ਹਨ ਇਹ ਤਸਵੀਰਾਂ।
ਕੁਝ ਵੰਨਗੀਆਂ1. 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਕਈ ਮਿੱਤਰ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਸਤਿਕਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਚੇਤੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਮਨ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
(ਸ: ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂਵਾਲੀਆ)
2. 'ਤਾ ਮਰਦ ਸੁਖਨ ਨ ਗੁਫ਼ਤਹ ਬਾਸ਼ਦ। ਐਬੋ ਹੁਨਰ ਨਿਹੁਫ਼ਤਹ ਬਾਸ਼ਦੀ।'
(ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ)
3. 'ਸਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਉਮਰ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸਾਰੇ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿੱਕਾ ਭਰਾ ਜਾਣ ਕੇ ਪਿਆਰ ਸਹਿਤ ਪੇਸ਼ ਆਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ।'
(ਗਿ: ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਸਿਡਨੀ)
4. 'ਚੰਗਿਆੜਾ ਜੀ ਨੇ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪੰਥ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲਗਾਈ।'
(ਗਿ: ਕੁਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਿਲਬਰ)
5. 'ਚੰਗਿਆੜਾ ਜੀ ਦੇ ਉੱਦਮ ਸਦਕਾ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦੁਪਾਲਪੁਰ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਢਾਡੀ ਦਰਬਾਰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਢਾਡੀ ਦਰਬਾਰ ਮੈਂ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ।'
(ਤਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਦੁਪਾਲਪੁਰੀ (ਅਮਰੀਕਾ)
ਸ: ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ 'ਬਰਾੜ' (ਸਾਈ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ) ਦਾ ਉਰਦੂ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਕਮਾਲ ਹੈ।

ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98154-61710.

c c c

ਦਾਨਿਸ਼ਮੰਦ ਦਰਵੇਸ਼
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੀਪਲਜ਼ ਫੋਰਮ ਬਰਗਾੜੀ (ਪੰਜਾਬ)
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 98150-50617.

ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਆਲੋਚਕ ਤੇ ਖੋਜੀ ਵਿਦਵਾਨ ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਦੀ ਸੱਜਰੀ ਰਚਨਾ 'ਦਾਨਿਸ਼ਮੰਦ ਦਰਵੇਸ਼' (ਸ਼ਬਦ ਚਿੱਤਰ) ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 12 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਬਾਰੇ ਰੌਚਿਕ ਵਾਰਤਕ 'ਚ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਜ਼ੀਮ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਨਾਲ ਡਾ. ਬਰਾੜ ਦਾ ਬੜਾ ਨੇੜੇ ਦਾ ਮਿਲਣ-ਗਿਲਣ ਰਿਹਾ। ਡਾ. ਬਰਾੜ ਦੀ ਤਨਜ਼ ਭਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਵੱਖਰਤਾ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦਾ ਵਰਤ-ਵਿਹਾਰ ਵੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਉਮਰ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 'ਵੱਡੇ ਬਾਈਆਂ ਦਾ ਬਾਈ : ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ ਬਾਰੇ : 'ਉਹ ਹਰ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਘੋੜਾ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਝੋਲੇ ਵਿਚ ਨਾਵਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।' ਕਲਾ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੰਵਲ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਕਤਲ ਬਾਰੇ ਭਰਮ-ਭੁਲੇਖੇ ਦੂਰ ਕੀਤੇ ਹਨ। 'ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਸਿਰੜੀ ਖੋਜੀ : ਜੀ.ਐਸ. ਰਿਆਲ' ਬਾਰੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਏਨੀ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕੋਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਘਾਲਣਾ ਕਰਕੇ ਰਿਆਲ ਵਿਸਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। 'ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪ ਦੀ ਵੱਡੀ ਬੇਬੇ : ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਟਿਵਾਣਾ' ਬਾਰੇ ਇਕ ਸੁਹਿਰਦ ਸ਼ਗਿਰਦ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਿਚ ਡਾ. ਬਰਾੜ ਨੇ ਪੂਰੀ ਹਲੀਮੀ ਨਾਲ ਡਾ. ਟਿਵਾਣਾ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਦੇਣ ਨੂੰ ਉਚਿਆਇਆ ਹੈ। 'ਗਿਆਨ ਦਾ ਨੂਰ : ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ' ਦੀ ਅਲੌਕਿਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਤੇ ਵਿਦਵਤਾ ਬਾਰੇ ਬੜੀਆਂ ਦਿਲਚਸਪ ਕਥਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। 'ਵਾਦ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂਰ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਅਨਾਰਾਂ ਵਰਗੇ ਸਨ।' 'ਵਿਗਿਆਨ, ਧਰਮ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਤ੍ਰਿਵੈਣੀ : ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧੀਰ' ਏਨੀ ਵਿਸਥਾਰ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਡਾ. ਧੀਰ ਬਾਰੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਨੀ ਡਾ. ਬਰਾੜ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹੀ ਆਈ, ਪੂਰਾ ਮੰਥਨ ਹੈ। 'ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸ਼ਹਿਦ ਮੱਖੀ : ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ' ਸੱਚਮੁੱਚ ਡਾ. ਕਪੂਰ ਦੀ ਕਿਰਤ ਕਮਾਈ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ, ਸੁਹਿਰਦਤਾ, ਇਕ ਜਗਿਆਸੂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਡਾ. ਕਪੂਰ ਨਿਬੰਧਕਾਰੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਦੌੜ ਰਿਹਾ ਨਿਪੋਲੀਅਨ ਹੈ। 'ਚੁੰਨੀ ਨਾਲ ਦਾ ਚੀਰਾ : (ਹਰ) ਚੰਦ ਫਰਵਾਹੀ ਦਾ'ਹਰਚੰਦ ਬਾਗੜੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਲੇਖਕ ਬਾਰੇ ਏਦਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਮੋਹ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲਣ ਲਗਦੀ ਹੈ। 'ਜਗਰਾਉਂ ਦੇ ਦੇਬੀ ਤੋਂ ਬਰਨ ਦਾ ਦੇਵ, ਵਾਇਆ ਨੈਰੋਬੀ' ਸ਼ਾਇਰ ਦੇਵ ਬਾਰੇ ਕਮਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। 'ਉਹ ਵਿਅਕਤੀਵਾਦੀ ਹੈ। ਰੰਗਾਂ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਖਿਲਾੜੀ। ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਤਲਾਸ਼ ਉਸ ਦੀ ਜੁਗਤ ਹੈ, ਕਲਮ ਤੇ ਬੁਰਸ਼ ਉਸ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਹਨ।' 'ਵੈਲੀ ਸਾਧ ਫ਼ਕੀਰ ਆਸ਼ਿਕ : ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ'। ਇਸ ਅਲਬੇਲੇ ਦਰਵੇਸ਼ ਦੀ ਵਿਦਵਤਾ ਦੀਆਂ ਅਜੀਬ ਗੱਲਾਂ ਵਿਕੋਲਿਤਰੀਆਂ ਹਨ, ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਝੂਠੀਆਂ ਨਹੀਂ। 'ਲੋਕਵੇਦੀ : ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ'ਡਾ. ਬਰਾੜ ਨੇ ਡਾ. ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਮਿਲਣੀ ਦੀ ਖਟਾਸ ਨੂੰ ਕਮਾਦ ਦੇ ਗੰਨੇ ਵਰਗੀ ਮਿਠਾਸ 'ਚ ਬਦਲ ਕੇ, ਲੋਕ-ਯਾਨ, ਸ਼ਿਸ਼ ਤੇ ਗੁਰੂ ਇਕ-ਮਿਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 'ਦਰਵੇਸ਼ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ : ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ'ਅਜਿਹੀ ਸਰਬਾਂਗੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹਸਤੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਜੰਗ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ। 'ਧੁਰ ਅੰਦਰੋਂ ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਭਲਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਦਰਵੇਸ਼ ਸੰਤ ਹਨ। ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਹ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਦਰਵੇਸ਼ ਹਨ ਅਤੇ ਦਰਵੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਰਾਜੇ।' ਅਜਿਹੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਦੀ ਪੈੜ ਅਮਿੱਟ ਰਹੇਗੀ। 'ਪਰੂ (ਪਰਮੀਸ਼) ਦਾ ਵੀ ਬਾਪ : ਸਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਵਰਮਾ' ਡਾ. ਬਰਾੜ ਨੇ ਡਾ. ਵਰਮਾ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਬਾ-ਕਮਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। 'ਵਰਮਾ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਬਦ ਫੈਕਟਰੀ 'ਚ ਵੇਸਟ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਵੇਰਕਾ ਮਿਲਕ ਪਲਾਂਟ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗੂ ਘਿਓ ਦੀ ਮੈਲ ਦੀਆਂ ਵੀ ਪਿੰਨੀਆਂ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਪ੍ਰਚੂਨੀਆ ਹੈ।' ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਡਾ. ਬਰਾੜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਵੈ ਬਾਰੇ ਵੀ ਨਿਸੰਗ ਹੋ ਕੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਉਣ 'ਚ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ। ਉਸ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸ਼ਬਦ-ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੰਢਾਂ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਬਰਾੜ ਜਿਥੇ ਪੋਤੜੇ ਫੋਲਣ 'ਚ ਕਾਰੀਗਰ ਹੈ, ਉਥੇ ਸਿਆਣੀ ਦਾਈ ਵਾਂਗ ਨੰਗੇਜ਼ ਕੱਜਣਾ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਅੰਦਰੋਂ ਤੇ ਦੇਹਲੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲਾ ਸਰੂਪ ਨਿਖਾਰਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਨੀਅਤ 'ਚ ਮੈਲ ਨਹੀਂ, ਫਟਕੜੀ ਵਾਂਗ ਦੁੱਧ ਚਿੱਟਾ ਕਰ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਇਹ ਸ਼ਬਦ-ਚਿੱਤਰ ਵਾਧਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋ: 98151-23900

ਚਾਣਕਿਆ
ਮੂਲ ਲੇਖਕ : ਭਗਵਤੀ ਚਰਣ ਵਰਮਾ
ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਤਾ : ਡਾ. ਸਵਰਨਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਮੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਰਸੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 107
ਸੰਪਰਕ : 011-23280657.

ਚਾਣਕਿਆ ਨਾਵਲ ਦੇ ਮੂਲ ਲੇਖਕ ਭਗਵਤੀ ਚਰਣ ਵਰਮਾ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਡਾ. ਸਵਰਨਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਮੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ 5 ਪੁਸਤਕਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਆਲੋਚਨਾ, ਅਨੁਵਾਦ ਤੇ ਬਾਬਰਨਾਮਾ ਹਨ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਚਾਣਕਿਆ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲ ਲਿਖਣੇ ਸੌਖੇ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਪਾਤਰਾਂ, ਘਟਨਾਵਾਂ, ਦਿਸ਼ਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੰਗੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੱਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਾਇਰੇ ਵਿਚੋਂ ਲੇਖਕ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਸਕਦਾ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਲਏ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਘੱਟ ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਲਿਖੇ ਨਾਵਲ ਸਾਂਭਣਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸ ਲੁਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਯਾਦ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ, ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਅਕਸਰ ਭੁੱਲ ਚੁੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਵਿਚ ਸਿਕੰਦਰ ਵਲੋਂ ਜੋ ਹਮਲੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਅਕਸਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੇਖਕ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕਲਾ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤਾ ਵੀ ਹੋਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੱਖ ਦਾ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਨਾਵਲ ਨੂੰ 14 ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਕੇ ਹਰ ਘਟਨਾ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਸਿੱਟਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੋ, ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲ ਲਿਖ ਕੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਵੱਡੀ ਮੱਲ ਮਾਰੀ ਹੈ।

ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਮੀਰਹੇੜੀ
ਮੋ: 92105-88990.

c c c

ਰਾਜ ਕਰੇਂਦੇ ਰਾਜਿਆ
ਕਵੀ : ਅਮਰ ਸੂਫ਼ੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 127
ਸੰਪਰਕ : 98555-43660.

'ਰਾਜ ਕਰੇਂਦੇ ਰਾਜਿਆਂ' ਅਮਰ ਸੂਫ਼ੀ ਦੀ ਨਿਰੋਲ ਦੋਹਿਆਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਦੋਹਾ ਜਾਂ ਦੋਹਿਰਾ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਹਰਮਨ-ਪਿਆਰਾ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿੰਗਲ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਛੰਦ ਬਿਨਸ ਗਏ ਪਰ ਦੋਹਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੀ ਹਰਮਨ-ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿਕਰਮੋਰਵਰਸ਼ੀ ਵਿਚ ਵੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦੋਹੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਦੇ ਦੋਹੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਦੋਹੇ ਨੂੰ ਛੰਦ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਦੋਹਾ ਕੇਵਲ ਛੰਦ ਰੂਪਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੈ। ਅਨੇਕਾਂ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਦੋਹੇ ਸਿਰਜੇ। ਸਮਰੱਥ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਇਕ ਹੀ ਜਿਲਦ ਵਿਚ ਕਈ-ਕਈ ਸੌ ਦੋਹੇ ਸਿਰਜੇ ਹਨ। ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ ਨੇ ਪੁਸਤਕ 'ਸਰਹੱਦੀ ਦੋਹਾ ਸਾਗਰ' ਇਹ 4100 ਦੋਹੇ ਸਿਰਜ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਕੀਰਤੀਮਾਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ। ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਦੋਹਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਅਮਰ ਸੂਫ਼ੀ ਨੇ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 672 ਦੋਹਰੇ ਵਿਕੋਲਿਤਰੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਦੋਹੇ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸਤਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਕ ਦੀਆਂ 13+11=24 ਮਾਤਰਾ ਤੈਅ ਹਨ। ਇਕ ਦੋਹੇ ਦੇ ਚਾਰ ਤੁਕ ਟੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੂਫ਼ੀ ਨੇ ਹਰ ਦੋਹੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਿਸਰੇ ਦੇ ਅੱਧੇ ਹਿੱਸੇ ਭਾਵ ਤੁਕਾਂਗ ਤੱਕ ਇਕ ਹੀ ਕਾਵਿ-ਵਾਕੰਸ਼ ਦੁਹਰਾਇਆ ਹੈ 'ਰਾਜ ਕਰੇਂਦੇ ਰਾਜਿਆਂ' ਇਹ ਸੰਬੋਧਨੀ ਸ਼ੈਲੀ ਸਾਰੇ ਦੋਹਿਆਂ ਵਿਚ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਸੂਫ਼ੀ ਦਾ ਦੋਹਾ-ਲਹਿਜਾ ਦੂਜੇ ਦੋਹਾ ਲੇਖਕਾਂ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਹੈ।
ਵਰਤਮਾਨ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਸੰਦਰਭ ਹਰ ਦੋਹੇ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੇਕਾਰੀ, ਗ਼ਰੀਬੀ, ਭੁੱਖਮਰੀ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਵਪਾਰ, ਧਰਮ ਧੁੰਦੂਕਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਗਰਕੀ ਵਜ਼ੀਰ-ਸ਼ਾਹੀ, ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਡਾਕੂ, ਮੀਡੀਏ ਉੱਤੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ, ਕਿਸਾਨੀ ਦਾ ਦਰਦ, ਧਰਮਾਂ-ਜਾਤਾਂ ਤੇ ਫ਼ਿਰਕਿਆਂ ਨੂੰ ਭਿੜਾ ਕੇ ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਲੋਕਰਾਜ ਦਾ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਵਿਚ ਦਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਣਾ ਆਦਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੂਕਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਿਆਂ ਦਾ ਲਹਿਜਾ ਇੰਜ ਹੈ :
ਰਾਜ ਕਰੇਂਦੇ ਰਾਜਿਆ, ਇਹ ਗੱਲ ਚੇਤੇ ਰੱਖ,
ਖੇਤਾਂ ਵੱਲ ਜੇ ਝਾਕਿਆ, ਕੱਢ ਦੇਵਾਂਗੇ ਅੱਖ।
ਰਾਜ ਕਰੇਂਦੇ ਰਾਜਿਆ, ਤੇਜ਼ ਤੇਰੀ ਤਲਵਾਰ,
ਕਲਮ ਸਦਾ ਕਰ ਸੁੱਟਦੀ, ਖੁੰਢੀ ਇਸ ਦੀ ਧਾਰ।
ਰਾਜ ਕਰੇਂਦੇ ਰਾਜਿਆ, ਵੈਰ ਨਵਾਂ ਨਾ ਵਿੱਢ
ਕਿਰਤੀ ਹੱਥ ਬੇਕਾਰ ਨੇ, ਰੋਟੀ ਮੰਗੇ ਢਿੱਡ।

ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ
ਮੋ: 94174-84337.

ਇੱਕਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ
(ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਈ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ)
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਅਮਨਦੀਪ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 116
ਸੰਪਰਕ : 97811-94141.

'ਇੱਕਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ' (ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਈ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ) ਡਾ. ਅਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਡਾ. ਮਹਿਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਾਰ ਅਧਿਆਏ ਬਣਾਏ ਹਨ ਤੇ ਨਵੀਂ ਕਹਾਣੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਏ 'ਕਿਸਾਨੀ ਸੰਕਟ' ਵਿਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਦਰਪੇਸ਼ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੇਸਰਾ ਰਾਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਆਖਰੀ ਬੈਲ ਗੱਡਾ' ਵਿਚ ਵਧ ਰਹੇ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨ ਬੈਂਕਾਂ, ਆੜ੍ਹਤੀਆਂ ਤੋਂ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈ ਕੇ ਸੰਦ ਖ਼ਰੀਦ ਤਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕਿਸ਼ਤਾਂ ਭਰਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਖਰਚਾ ਤਾਂ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਫਿਰ ਤਾਬ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਬਲਬੀਰ ਪਰਵਾਨਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਚੱਕਰਵਿਊ' ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਜੋ ਕਿਸਾਨ ਆਪ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਠੇਕੇ ਉੱਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਭੋਲਾ ਸਿੰਘ ਸੰਘੇੜਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਸੰਭਾਲ ਲੈ ਮੈਨੂੰ' ਵਿਚ ਵੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਬਲਜਿੰਦਰ ਨਸਰਾਲੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਜੇ ਆਪਣੀ ਬਿਰਥਾ ਕਹੂੰ' ਵਿਚ ਕਿਸਾਨ ਸਬਜ਼ੀ ਲਗਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਬਿਜਾਈ, ਤਿੜਾਈ ਤੇ ਸਪਰੇਅ ਦਾ ਖਰਚਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਭਈਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਬੈਠ ਕੇ ਬੋਰੀ ਉੱਤੇ ਸਬਜ਼ੀ ਵੇਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 'ਜ਼ਰਾ ਬਚ ਕੇ ਮੋੜ ਤੋਂ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਵੇਟਰ ਬਣੇ ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਭੋਲਾ ਸਿੰਘ ਸੰਘੇੜਾ ਦੀ ਹੀ ਕਹਾਣੀ 'ਹਾਏ ਉਏ ਦੁੱਲਿਆ' ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਉੱਪਰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਲਗਾਉਣ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕਿਸਾਨ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਸਰਾ ਰਾਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਬੁਲਬਲਿਆਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ' ਵੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਨਿੱਘਰਦੀ ਹਾਲਤ ਬਾਰੇ ਹੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਜੇ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ ਦਲਿਤ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਰਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਜਤਿੰਦਾਰ ਹਾਂਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਤੱਖੀ', ਬਲਜਿੰਦਰ ਨਸਰਾਲੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਹੱਡਾ ਰੋੜੀ' ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੱਧੂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਸ਼ਾਇਦ ਰੰਮੀ ਮੰਨ ਜਾਏ' ਵਿਚ ਵੀ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਜੋ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦੇਸਰਾਜ ਕਾਲੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਫਕੀਰੀ' ਵਿਚ ਦਲਿਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਡਾ. ਅਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਦਿਸਹੱਦੇ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਸੰਕਟਾਂ ਤੇ ਦੁਬਿਧਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਸਮਝਾਉਣਾ ਚਾਹਿਆ ਹੈ।

ਡਾ. ਗੁਰਬਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ
ਮੋ: 098553-95161

c c c

ਤੈਨੂੰ ਇਕ ਖ਼ਤ ਲਿਖ ਦੇਵਾਂ
ਲੇਖਕ : ਜੀ. ਐਸ. ਰੁਪਾਣਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕੈਫ਼ੇ ਵਰਲਡ, ਜਲੰਧਰ, ਬਠਿੰਡਾ, ਕਪੂਰਥਲਾ
ਮੁੱਲ : 125 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 90
ਸੰਪਰਕ : 99140-22845.

'ਤੈਨੂੰ ਇਕ ਖ਼ਤ ਲਿਖ ਦੇਵਾਂ ' ਲੇਖਕ ਜੀ.ਐਸ. ਰੁਪਾਣਾ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਕਵੀ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਰਗੇ ਵਿਕਸਿਤ ਮੁਲਕ 'ਚ ਵਸਦਾ ਆਪਣੀ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਭਰਪੂਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਧੁਰ ਅੰਦਰੋਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚ ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਵਾਸ ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਸਾਫ਼ ਝਲਕਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਜਿਵੇਂ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਨੂੰ ਰੋਕਣ, ਨਸ਼ਿਆਂ 'ਚ ਗਲਤਾਨ ਹੋ ਰਹੀ ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਫ਼ਿਕਰ, ਵੋਟ-ਵਟੋਰੂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਹੋਣ ਦਾ ਹੋਕਾ, ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਤਰਾਨੇ, ਪਾਖੰਡਵਾਦ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਡੰਬਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ, ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੀ ਭਾਲ 'ਚ ਆਪਣੇ ਵਤਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਪਾਲ ਕੇ ਖ਼ੁਦ ਰਾਖ ਦੀ ਮੁੱਠੀ ਬਣੇ ਪ੍ਰਦੇਸੀਆਂ ਦਾ ਦਰਦ ਵੀ ਹੈ।
ਕਵੀ ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁੱਤਾਂ 'ਚ ਬਰਾਬਰਤਾ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁੱਖ ਵਿਚ ਕਤਲ ਨਾ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਦੁਹਾਈ ਦਿੰਦਾ ਆਖਦਾ ਹੈ :
ਤੋਲ ਦਿੱਤਾ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਮਾਜ ਨੇ।
ਪੈਰ ਦੀ ਬਣਾ ਕੇ ਜੁੱਤੀ , ਰੋਲ ਦਿੱਤੇ ਖ਼ੁਆਬ ਨੇ।
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਮਝੇ ਧੀਆਂ ਤੇ ਪੁੱਤ ਇਕ ਨੇ, ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੀ ਆ।
ਧੀ ਕੁੱਖ 'ਚ ਨਾ ਕਤਲ ਕਰਾਓ, ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦੀ ਆ। (ਪੰਨਾ : 56)
ਕਵੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਨਿਜ਼ਾਮ ਤੋਂ ਡਾਢਾ ਖਫ਼ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਸਿਸਟਮ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਚੈਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੇ ਨਰੋਏ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਬਾਲਣ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਧਾਰਮਿਕ ਕੱਟੜਵਾਦ, ਜਾਤੀ ਵੰਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਵੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸੰਖੇਪ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਭਾਵਪੂਰਤ ਹਨ ਅਤੇ ਰਵਾਨਗੀ ਭਰਪੂਰ ਵੀ। ਕਵੀ ਜੀ. ਐਸ. ਰੁਪਾਣਾ ਦੀ ਇਸ ਪਲੇਠੀ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਘੜੈਲੀ
ਮੋ: 98153-91625

04-12-2021

 ਰੰਗ ਬਰੰਗੀਆਂ
ਲੇਖਕ : ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਮੋਗਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 151
ਸੰਪਰਕ : 62802-58057.


'ਰੰਗ ਬਰੰਗੀਆਂ' ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਮੋਗਾ ਦੀ ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਨਿੱਕੀਆਂ-ਨਿੱਕੀਆਂ 77 ਯਾਦਾਂ ਸਮੇਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ 'ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਸਤੇ' ਅਤੇ 'ਮਾਲੀ ਹੱਥ ਪਨੀਰੀ' ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਛਪਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਲੇਖਕ ਹੈ।
ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਰਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ 92 ਸਾਲ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਸਕੂਲ ਨੌਕਰੀ, ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਤੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਭੁੱਲ ਯਾਦਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਗੱਲਾਂ ਸੱਤਰ-ਅੱਸੀ ਵਰ੍ਹੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਲੋੜ ਪਈ ਹੈ, ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਕੇ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਯਾਦਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪ ਬਣ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਨੌਕਰੀ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਸਮਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਬਿਤਾਇਆ, ਪਰ ਉਹ ਮੋਗੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਵੀ ਉਹ ਮੋਗੇ ਰਹਿ ਕੇ 'ਸੀਨੀਅਰ ਸਿਟੀਜ਼ਨ' ਹੋਣ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਪਾਠਕ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਵਧੀਆ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। 73 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਰਵਰਕ ਤੇ ਅੰਦਰਵਾਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਤਸਵੀਰਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕਲਾ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਇਕ ਯਾਦ (ਤੀਸ ਦਿਨ ਸਤੰਬਰ ਕੇ) ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਉਧ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ (ਜੋ ਸੰਜੋਗਵੱਸ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਹੀ ਸਨ) ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਸੁਣਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਉਹ ਟੋਟਕਾ ਮੈਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਯਾਦ ਹੈ: 'ਤੀਹ ਦਿਨ ਸਤੰਬਰ ਦੇ, ਅਪ੍ਰੈਲ, ਜੂਨ ਨਵੰਬਰ ਦੇ। ਬਾਕੀ ਸਭ ਦੇ ਇਕ ਤੇ ਤੀਹ, ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਅਠਾਈ। ਜਦੋਂ ਲੀਪ ਦਾ ਸਾਲ ਆਉਂਦੈ, ਫਰਵਰੀ ਅਠਾਈ ਤੇ ਇਕ ਵਧਾਉਂਦੈ।...'
ਇਹ ਰੰਗ-ਬਰੰਗੀਆਂ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਧਾਰਮਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਯਾਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਸੀਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਕਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਉਦੋਂ ਦੇ ਰਸਮੋ-ਰਿਵਾਜ ਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਯਾਦਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ੁੱਭ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਬੜੀਆਂ ਅਸਚਰਜਮਈ ਜਾਪਣਗੀਆਂ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹ, ਸਿੱਖਿਆ 'ਤੇ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਹੋਵੇਗੀ, ਅਜਿਹਾ ਮੇਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ!


ਪ੍ਰੋ: ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 94176-92015


ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਮਰਨ-ਮਿੱਟੀ

ਲੇਖਕ : ਹਰਵਿੰਦਰ ਭੰਡਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 275 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 176
ਸੰਪਰਕ : 98550-36890.


ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਲੇਖਕ ਹਰਵਿੰਦਰ ਭੰਡਾਲ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਜਿੰਦ-ਜਾਨ ਉੱਪਰ ਲੱਗੀ 'ਮਰਨ-ਮਿੱਟੀ' ਦੇ ਕੁਝ ਜੀਵੰਤ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ 'ਮਰਨ-ਮਿੱਟੀ' ਸਮੇਤ ਕੁੱਲ 15 ਲੇਖ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ, 'ਮੌਤ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਦੇ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਕਿਤੇ ਬੈਠੀ ਹੈ। ਬੈਠੀ ਵੀ ਇਹ ਲੁਕੀ ਹੋਈ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਘਰ ਦੇ ਪਾਲੇ ਹੋਏ ਉਸ ਕੁੱਕੜ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ ਘਰ ਦੇ ਬਨੇਰੇ ਉੱਤੇ ਟੌਅਰ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਗਾਹੇ-ਬਗਾਹੇ 'ਕੁਕੜੂੰ-ਘੜੂੰ' ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ' (ਪੰਨਾ 13)। ਪੰਜਾਬੀ ਜਨਜੀਵਨ ਵਿਚ ਮੌਤ ਦਾ ਅਲਾਰਮ ਨਾ ਕੇਵਲ ਵੱਜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਬਲਕਿ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ-ਸਮਝਿਆ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਤੈਹਾਂ ਫਰੋਲੀਆਂ ਹਨ।
ਲੇਖਕ ਦਾ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਉਲੇਖਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਜਾਂ ਸੁਤੇਸਿੱਧ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਸਗੋਂ ਸੱਤਾ ਉੱਪਰ ਕਾਬਜ਼ ਕਿਸੇ ਧਿਰ ਵਲੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਰੂਪ ਵਿਚ 'ਘੜਿਆ' ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ 'ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ' ਕਿਸੇ ਦੈਵੀ ਹੁਕਮ ਜਾਂ ਭਾਣੇ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਬਲਕਿ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਵਰਗ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਹਿਤਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਘੜਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੂੰ ਉਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਾਲ ਤੋਂ ਸ਼ਹੀਦੇ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
'ਆਲਮ ਬੇਗ ਦੀ ਖੋਪੜੀ' ਲੇਖਕ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਵੇਕ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨਮੂਨਾ ਹੈ। ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਦਮਨ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਕਈ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਬੜੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਨਮੂਨੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਕੁਝ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਮਾਈਕਰੋ-ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਸਟੀਕ ਪ੍ਰਮਾਣ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ, ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀਗਤ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਦਾ ਦੁਖਾਂਤ ਅਤੇ ਨਾਰੀ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਲਿਖੇ ਉਸ ਦੇ ਲੇਖ ਵੀ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਚਾਰ-ਉਤੇਜਕ ਹਨ।


ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136
c c c


ਅੱਥਰੂ ਦੀ ਆਤਮ-ਕਥਾ

ਲੇਖਕ : ਲਖਵਿੰਦਰ ਜੌਹਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 72
ਸੰਪਰਕ : 94171-94812.


ਚੇਤਨ-ਧਾਰਾ ਇਕ ਕਥਾ ਵਿਧੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਥਾਕਾਰ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਨੂੰ ਚਿਤ੍ਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅੱਥਰੂ ਦੀ ਆਤਮ-ਕਥਾ ਦਾ ਨਾਇਕ ਖ਼ੁਦ ਕਥਾਵਾਚਕ ਹੈ (ਮੇਰੇ ਮੱਥੇ ਦੇ ਮੰਚ ਉੱਤੇ/ਕਥਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ) ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਈਆਂ ਸੋਚਾਂ ਅਤੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੰਮੇਰੀ ਕਵਿਤਾ ਜਾਂ ਪਾਲ ਸਾਰਤਰ ਦੇ ਹੋਂਦ ਸਿਧਾਂਤ 'ਬੀਇੰਗ ਐਂਡ ਨਥਿੰਗ' ਅਤੇ ਮਾਰਟਿਨ ਹਾਇਡਿਗਰ ਦੇ 'ਬੀਇੰਗ ਐਂਡ ਟਾਈਮ' ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਬੂਲਦੀ ਹੈ। ਕਥਾ ਵਿਚ ਸਵੈ ਹੀ ਸਵੈ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੈ, ਸਵੈ ਹੀ ਅੱਖਾਂ, ਸਵੈ ਹੀ ਅੱਥਰੂ, ਸਵੈ ਹੀ ਸਮਾਂ, ਸਵੈ ਹੀ ਅੰਗਿਆਰ ਹੈ, ਭਾਵ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਸਵੈ ਦੀ ਮੂਕ-ਮੁਹਾਰਨੀ ਹੈ। ਚੇਤਨ-ਧਾਰਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਫੋਕਸੀਕਰਨ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਰਵਟਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਸੁਪਨੇ ਕੱਢਦੀ ਮਾਂ ਵੱਲ, ਕਦੇ ਬਾਪ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਵੱਲ, ਕਦੇ ਵਿਆਹੁਣਯੋਗ ਧੀਆਂ ਵੱਲ, ਜੋ (ਫੁਲਕਾਰੀਆਂ/ਰੁਮਾਲਾਂ ਆਦਿ 'ਤੇ) ਸੱਧਰਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ-ਬੂਟੇ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਦੇ ਦਫ਼ਤਰ 'ਚ ਮਿਲਣ ਆਈ ਦੋਸਤ ਵੱਲ, ਕਦੇ ਫਾਈਲਾਂ ਵੱਲ, ਕਦੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਲਕਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵੱਲ, ਕਦੇ ਰੋਟੀ ਲਈ ਟੁਰੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲ, ਕਦੇ ਜਟਾਧਾਰੀ ਸਾਧਾਂ, ਕਦੇ ਅਹਿਲਿਆ ਇੰਦਰਦੇਵ ਵੱਲ, ਕਦੇ ਭੀੜ ਵੱਲ, ਕਦੇ ਪੰਚ-ਨਦ ਦੀ ਹੋਣੀ, ਕਦੇ ਕੋਰੋਨੇ ਵੱਲ ਆਦਿ। ਅਨੇਕਾਂ ਕਾਵਿਮਈ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਮਸਲਨ ਆਂਦਰਾਂ ਦਾ ਅਰਕ ਹੈ 'ਅੱਥਰੂ', ਅਤੀਤ ਤੇ ਅੱਜ ਵਿਚਕਾਰ ਘੁੰਮਦਾ ਗਲੋਬ ਹੈ 'ਸਮਾਂ', ਸਮੇਂ ਦੀ ਕੰਧ ਉੱਤੇ ਧੜਕਦੀ ਟਿਕ-ਟਿਕ ਹੈ 'ਆਦਮੀ' ਆਦਿ। ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਜੁਟਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਤਣਾਅ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਅੱਖ/ਅੱਥਰੂ, ਮਾਂ/ਪੁੱਤ, ਰੁੱਖ/ਜੜ੍ਹ, ਮਨੁੱਖ/ਸਮਕਾਲ, ਅੱਥਰੂ/ਮੁਸਕਾਨ, ਮਜਾਜ਼ੀ/ਹਕੀਕੀ, ਆਦਿ। ਅਣਹੋਂਦ (ਨਥਿੰਗਨੈੱਸ) ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ :
* ਹੋ ਕੇ ਨਿਰਜਿੰਦ ਜੀਣਾ
ਬਣ ਗਿਆ ਹੋਣੀ ਕਿਉਂ? ਪੰ. 47
* ਨਦੀ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਪਿੱਛੋਂ/ਬਰੇਤੀ ਤੇ/ਬਚੀ ਹੋਈ ਰੇਤ ਹਾਂ ਮੈਂ (ਪੰ. 53
* ਹੋਣੀ-ਅਣਹੋਣੀ ਦਾ ਚਿੰਤਨ/ਆਪ ਕਰਾਂ/
ਮੈਂ ਅਣਹੋਇਆ! ਹੋਇਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਅੰਦਰ। (ਪੰ. 36
* ਹੋਣ-ਅਣਹੋਂਦ ਦਾ ਸੰਵਾਦ? ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ... ਪੰ. 37
ਕਾਵਿ-ਨਾਇਕ ਦੀ ਕਥਾ ਅਕਥਨੀਯ ਹੈ। ਦੋਸਤ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪਲਾਂਟ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਇਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਗਰਾਮਰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ 'ਚ ਹੈ। ਜੈਕ ਦੈਰਿਦਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਬਿੰਦੀਆਂ (...) ਰਾਹੀਂ ਅਣਕਿਹਾ ਵੀ ਕਹੇ ਦਾ ਭਾਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਸਥਗਿਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਜੂਦ-ਰਹਿਤ ਲੋਕ ਹੋਰ ਪਰ੍ਹਾਂ, ਹੋਰ ਪਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰ ਹਰ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ 'ਨਿਹਾਰਦਾ' ਹੈ। ਮੱਥੇ 'ਚ ਚਲਦੀ ਕਥਾ ਇਸ ਲੰਮੇਰੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਇਕਮੁੱਠਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੰਖੇਪ ਇਹ ਕਿ ਅੱਥਰੂ ਦੀ ਆਤਮ-ਕਥਾ 'ਬੀਇੰਗ ਐਂਡ ਨਥਿੰਗ' ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਵ ਕਰਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਹੋ ਨਿੱਬੜੀ ਹੈ।


ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਈ-ਮੇਲ : vatish.dharamchand@gmail.com

 


ਰੰਗਲੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਿਆਹ ਦੇ ਗੀਤ

ਸੰਪਾਦਕਾ : ਡਾ. ਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 131
ਸੰਪਰਕ : 98153-06825.


ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਪੰਮੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਵਿਆਹ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੂਲ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਸੁਹਾਗ, ਘੋੜੀਆਂ, ਸਿੱਠਣੀਆਂ, ਛੰਦ, ਬੋਲੀਆਂ, ਡੋਲੀ ਅਤੇ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਤੇ ਮਨਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੋਕ ਗੀਤ ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਸਮੇਤ ਸੰਪਾਦਕਾ ਡਾ. ਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ ਵੀਹ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਮੂਲਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਸੁਹਾਗ ਅਤੇ ਘੋੜੀਆਂ ਲੜਕੇ ਲੜਕੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਆਰੰਭਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸਮੂਹ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਹਾਵਾਂ-ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਠਣੀਆਂ, ਛੰਦ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਿਆਹ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੀਤ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਬੋਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਵੀਹ ਅਧਿਐਨ ਮੂਲਕ ਨਿਬੰਧ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪੱਖਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇਤਰ ਸਮਾਜਿਕ ਰਹੁ-ਰੀਤਾਂ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ-ਨਾਤਿਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨਾਂ ਦਾ ਬੜੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਖੋਜ ਪਰਕ ਨਿਬੰਧ ਭਾਵੇਂ ਸੰਖੇਪ ਅਤੇ ਉਦਾਹਰਨ-ਦਰ-ਉਦਾਹਰਨ ਵਿਧੀ ਵਿਧਾਨ ਜ਼ਰੀਏ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਝਲਕਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਹੋਂਦ-ਸਥਿਤੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਖੋਜ ਨਿਬੰਧ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਨੇੜਤਾ, ਮੋਹ-ਤੇਹ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਰੋਸਿਆਂ- ਗਿਲਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰ ਵੀ ਉੱਭਰਦੀ ਹੈ ਆਦਿ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਨੇ ਰੀਝ ਨਾਲ ਬਿਆਨਿਆ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਲਾਸ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਵੇਦਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਲੋਕ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਭਾਵਾਂ-ਵਿਭਾਵਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਾਜਿਕ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿਚ ਸਮਝ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।


ਡਾ. ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋ: 98142-09732


ਇਕ ਮੋੜ ਵਿਚਲਾ ਪੈਂਡਾ
(ਮੇਰੀ ਕੈਂਸਰ ਅਤੇ ਅਗਲਾ ਜੀਵਨ)
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 193
ਸੰਪਰਕ : 0161- 2740738


ਚਰਚਾ ਅਧੀਨ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗੀ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਉਪਰੰਤ ਕੈਂਸਰ 'ਤੇ ਪਾਈ ਜਿੱਤ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਿਮਰਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਰੋਗ ਮੁਕਤੀ ਉਪਰੰਤ ਅਗਲੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੁਰਿੰਦਰ, ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਡਾਕਟਰਾਂ, ਨਰਸਾਂ, ਸਹਾਇਕਾਂ ਦੀ ਨੇਕ ਨੀਅਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਸੱਚੇ ਮਨੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗੀ ਲਹੂ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ, ਇਲਾਜ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦਾ ਵਰਤਾਓ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ, ਨਰਸਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਮਾੜੇ ਰਵੱਈਏ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਿਰ 'ਤੇ ਮੁੜ ਦਸਤਾਰ ਸਜਾਉਣ ਸਮੇਂ, ਅਜੀਬ ਮਾਨਸਿਕ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਭਾਗ ਦੂਜਾ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ 200 ਨਿਯਮ ਹਕੀਕਤ ਦੇ ਕਾਫੀ ਕਰੀਬ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕਲਮ ਚੁੱਕਣ ਸਮੇਂ ਆਈਆਂ ਦਿੱਕਤਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਵਿਚ ਪ੍ਰੱਪਕਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਲਾਸਾਂ ਲਗਾਈਆਂ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਉਹ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਉਹ ਮਨ ਦਾ ਸਕੂਨ ਭਾਲਦਾ ਭਾਲਦਾ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਨਵੇਂ ਦੋਸਤ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਸਾਜ਼ ਜਿਵੇਂ ਢੱਡ, ਸਾਰੰਗੀ, ਤਬਲਾ, ਤੂੰਬੀ ਵਜਾਉਣ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਭਾਗ ਚੌਥੇ ਵਿਚ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਅਲਾਸਕਾ, ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅੰਤ ਕਥਨ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਰੋਗ ਬਾਰੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਆਮ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਲਈਆਂ ਕਾਲੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਰੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਰਥਕ ਊਰਜਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਭਰਮ-ਭੁਲੇਖੇ ਨੂੰ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਰੱਬ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਬਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਇਕ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦਾ ਹਾਰਦਿਕ ਸਵਾਗਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਮਸ਼ਵਰਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹਾਂਗਾ ਕਿ ਪਾਠਕ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਨ।


ਹਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਾਇਰ
ਮੋ: 97806-67686
c c c


ਸੋ ਕਿਉ ਮੰਦਾ ਆਖੀਐ
ਸੰਪਾਦਕ : ਨਿਰਮਲ ਕੌਰ ਕੋਟਲਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 98766-51390.


ਇਹ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਇਸਤਰੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਮੰਚ ਵਲੋਂ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ 25 ਕਵਿਤਰੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਗਤ ਗੁਰੂ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਜੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਉ, ਕੁਝ ਝਲਕਾਂ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣੀਏ
-ਇਕ ਹੋਕਾ ਹੱਕ ਤੇ ਸੱਚ ਦਾ ਸੀ,
ਇਕ ਹੋਕਾ ਕਿਰਤ ਕਮਾਈ ਦਾ,
ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਜਗਾਵਣ ਆਇਆ ਏ,
ਇਕ ਰੱਬੀ ਨੂਰ ਇਲਾਹੀ ਦਾ।
-ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ, ਮੈਂ ਆਪ ਦੀ ਸਦਾ ਅਭਾਰੀ ਹਾਂ
ਮੈਂ ਇਕ ਨਾਰੀ ਹਾਂ।
-ਬਾਬਾ ਜੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਹੈ
ਪਰ ਤੁਹਾਡੀ ਸਿੱਖਿਆ ਧਾਰੀ ਨਹੀਂ।
ਅਸੀਂ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ ਹਾਂ,
ਤੇਰੀ ਬਾਣੀ ਹਿਰਦੇ ਉਤਾਰੀ ਨਹੀਂ।
-ਗੁਰੂ ਪੌਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ,
ਪਾਣੀ ਪਿਤਾ ਕਹਾਇਆ ਹੈ,
ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮਾਂ ਕਹਿ ਕੇ
ਉਸ ਦਾ ਮਾਣ ਵਧਾਇਆ ਹੈ।
-ਤੇਰੀ ਮਿਹਰ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਜੇ ਹੋ ਜਾਵੇ,
ਕੌੜੇ ਰੀਠਿਆਂ 'ਚੋਂ ਸ਼ਹਿਦ ਚੋਅ ਸਕਦਾ।
ਕਿੱਕਰਾਂ ਉਤੋਂ ਮਠਿਆਈ ਵੀ ਕਿਰ ਸਕਦੀ,
ਤੇਰੀ ਮਿਹਰ ਹੋ ਜਾਏ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦੀਆਂ ਕਲਮਕਾਰਾਂ ਨੇ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਜੋਤਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਮਨਾਉਂਦਿਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਵਪੂਰਤ ਨਜ਼ਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਵਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਪਲੇਠੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।


ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ
ਮੋ: 98147-16367.

28-11-2021

ਦਾਸਤਾਨ-ਇ-ਪੰਜਾਬ
(ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਪਿੰਡ)
ਲੇਖਕ : ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦਰਦੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੁੰਦਰ ਬੁੱਕ ਡਿਪੋ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 595 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 298
ਸੰਪਰਕ : 98140-74901.


ਬਕੌਲ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਤਾਰਾ ਚੰਦ, 'ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਤਹਿਸ-ਨਹਿਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਬਾਕੀ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਅਮਨ-ਚੈਨ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਨਾਦਰਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਹੋਇਆ।' ਪਰ ਕੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂ ਮਗਰੋਂ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਹੀ ਤਹਿਸ-ਨਹਿਸ ਕੀਤਾ? ਨਹੀਂ, ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮੁਫ਼ਾਦਾਂ ਖ਼ਾਤਰ ਆਪਣਿਆਂ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਗੱਲ, ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਨਾ ਤੁਰ ਪਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅੰਸ਼ਕ ਛੋਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਟਿੱਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਬੇਹੱਦ ਸੰਖੇਪ ਸਮੀਖਿਆ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਰੱਖਾਂਗੇ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਦੋਵਾਂ ਪੰਜਾਬਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਕਸਬਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਸੰਭਵ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਇਤਿਹਾਸ ਰਾਹੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਗਮਣ ਗਾਥਾ ਸਮੇਤ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੌਰਵ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ, 'ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਸ ਲੱਖ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੋ ਟੁਕੜੇ ਹੁੰਦੇ ਵੇਖੇ।' ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ, ਇਹ ਹੈ ਵੀ ਸਹੀ, ਇਸ ਵਿਚ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਆਬਾਦੀਆਂ ਅਤੇ ਤਵਾਰੀਖ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਤਿਹਾਸਵੇਤਾ ਤਾਰਾ ਚੰਦ ਦੇ ਕਥਨ ਤੋਂ ਮਗਰਲੀ ਗੱਲ, ਜਿਹੜੀ ਮੈਂ ਕਹੀ ਹੈ (ਅਰਥਾਤ; ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਏਹੀ-ਤੇਹੀ ਆਪਣਿਆਂ ਵੀ ਚਾੜ੍ਹੀ ਹੈ।) ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ ਪੁਸਤਕ ਮੁਤਾਬਿਕ, 'ਪੰਜਾਬ ਹੁਣ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਆਪਣਾ ਗੌਰਵ ਗੁਆ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ 'ਪੰਜਾਬ' ਕਹਿਣਾ ਹੀ ਇਸ ਨਾਲ ਮਜ਼ਾਕ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਦਰਦੀ ਜੀ ਦਾ ਛਲਕਦਾ ਮੋਹ ਵੇਖੋ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹੀ ਬਾਤ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ, ਇਹ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, 'ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਮੈਂ ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਜਾਬ ਬਾਰੇ (ਇਸ ਦੀਆਂ ਆਬਾਦੀਆਂ) ਲਿਖਣਾ ਚਾਹਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਪਿੰਡ ਚੁਣੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਇਤਿਹਾਸ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ, ਬਾਰਾਂ, ਦੋਆਬਿਆਂ, ਰਿਆਸਤਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।'
ਇਹ ਪੁਸਤਕ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਤਹੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਪੰਜਾਬ ਬਾਰੇ ਤੇ ਜਥਾ-ਸੰਭਵ, ਇਸੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁਝ ਕਸਬਿਆਂ-ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਜਿੰਨਾ ਕੁ, ਜਿਵੇਂ ਵੀ, ਜਿਥੋਂ ਵੀ, ਜਿਹਾ ਕੁਝ ਵੀ ਲੇਖ਼ਕ ਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਰਨਣ ਨਾਲ ਰਲਦਾ-ਮਿਲਦਾ ਜਾਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜਾਪਦਾ ਸੀਫ਼ ਹੈ, (ਖੇਤਰੀ ਭ੍ਰਮਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੀ), ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੰਹੁਚ ਜਾਂ ਵੇਲੇ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਮੁਤਾਬਿਕ, ਕੱਠਾ-ਕੁੱਠਾ ਕਰਕੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ-ਕਸਬਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਤਵਾਰੀਖ ਲਿਖਣ ਦੀ ਸੁਹਿਰਦ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਦਾਦ ਦੇਣੀ ਅਤੇ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਬਣਦਾ ਹੀ ਹੈ। ਪਰ, ਮੈਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਾਠਕਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਖੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਜ਼ਰੂਰ ਵਾਚ ਲੈਣ ਦੀ ਤਾਕੀਦ ਕਰਨੋਂ ਨਹੀਂ ਉੱਕਾਂਗਾ।


ਵਿਜੈ ਬੰਬੇਲੀ
ਮੋ: 94634 39075
c c c


ਹਾਊ ਟੂ ਵਿਨ ਫ਼ਰੈਂਡਜ਼ ਐਂਡ ਇੰਫਲੂਐਂਸ ਪੀਪਲ
ਲੇਖਕ : ਡੇਲ ਕਾਰਨੇਗੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 255
ਸੰਪਰਕ : 01679-233244.


ਇਕ ਅੱਡਰੇ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਡੇਲ ਕਾਰਨੇਗੀ ਨੇ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਕਾਰਨੇਗੀ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸ੍ਰੋਤ ਬਣੀ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਾਰ ਭਾਗ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਤਿੰਨ, ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ 6, ਤੀਜੇ ਵਿਚ 12 ਅਤੇ ਅੰਤਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ 9 ਲੇਖ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਫਲ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਬਾਰੇ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਮਕਸਦ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਕਿਸੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਹਰੇਕ ਲੇਖ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ, ਦੁਰਘਟਨਾ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਸੇਧ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਲੇਖ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਇਕ ਸਿਧਾਂਤ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਅਮਲ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ : 'ਆਲੋਚਨਾ, ਨਿੰਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਾ ਕਰੋ। (ਪੰਨਾ 39) ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੇਖ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ, ਤੱਤਸਾਰ ਹੈ 'ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਸਚਾਈ ਨਾਲ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰੋ।' (ਪੰਨਾ 51) 'ਦੂਸਰੇ ਇਨਸਾਨ ਅੰਦਰ ਤੀਬਰ ਇੱਛਾ ਜਗਾਓ।' (ਪੰਨਾ 67)
ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਹੈ 6 ਸਿਧਾਂਤ 'ਲੋਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੱਚੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖੋ'। 'ਮੁਸਕਰਾਓ'। 'ਯਾਦ ਰੱਖੋ ਕਿ ਕਿਸੇ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਨਾਂਅ ਉਸ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਿੱਠੀ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ'। ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਾਓ ਅਤੇ ਇਹ ਕੰਮ ਸੱਚੇ ਮਨੋਂ ਕਰੋ।' (ਪੰਨਾ 124)
ਭਾਗ ਤੀਜੇ ਵਿਚ 'ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਵੱਲ ਕਿਵੇਂ ਮੋੜੀਏ' ਦੇ ਗੁਰ ਸੁੰਦਰ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਦੇ ਕੇ ਸਮਝਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਅੰਤਿਮ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਅਧਿਆਏ ਦੇ ਨੌਂ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਸਮਝਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ 'ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪਮਾਨਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂ ਕੁੜੱਤਣ ਜਗਾਏ ਬਿਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲੀਏ।' ਇਸ ਭਾਗ ਵਿਚਲੇ ਮੂਲ-ਭੂਤ ਸਿਧਾਂਤ ਹਨ 'ਤਾਰੀਫ਼ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ।' 'ਸਿੱਧੇ ਹੁਕਮ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੋ।' 'ਦੂਸਰੇ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਉਣ ਦਿਓ।' 'ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਉਸ ਦੇ ਬਾਰੇ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਾਓ।' ਆਦਿ। (ਪੰਨਾ 244)
ਡੇਲ ਕਾਰਨੇਗੀ ਸੱਚੇ ਕਰਮਯੋਗੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਹਾਰਕ ਹੋ ਕੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦਾ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਸਿਸਟਮ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਬਹੁਪੱਖੀ ਤਾਲਮੇਲ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲੁਕੀਆਂ ਸਮਰਥਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰਕੇ, ਬਾਲਗ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਚ ਇਕ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਭਿਆਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੀ 90 ਫ਼ੀਸਦੀ ਲੁਕੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਬੁਲੰਦੀਆਂ 'ਤੇ ਪੁੱਜੇ।


ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98154-61710


ਕਾਇਨਾਤ

ਕਵੀ : ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਗੁਰਮ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਜ਼ੋਹਰਾ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 220 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 118
ਸੰਪਰਕ : 88472-12593.


ਹਥਲੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 70 ਕੁ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 118 ਸਫ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਕੁਝ ਤਾਂ ਵਾਰਤਕੀ ਹੈ ਪਰ ਕੁਝ ਗ਼ਜ਼ਲਨੁਮਾ ਤਰਤੀਬ ਵਿਚ ਹਨ। ਗੁਰਮ ਸਖ਼ਤ ਬਿਆਨਾਂ ਦਾ ਕਵੀ ਹੈ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਜ ਸੱਤਾ 'ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਆਪਹੁਦਰੀਆਂ ਦਾ ਨੋਟਿਸ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਾਸ਼ਾਹੀ ਵਿਰੁੱਧ ਚੇਤੰਨ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਧੁੰਦੂਕਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਨਿੰਦਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਜੀਵੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੁਰਕਾਰਦਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ : 'ਕੁੱਤਿਆਂ ਦਾ ਕੀ ਹੁੰਦੈ/ਦਿਸਿਆ ਜਿੱਧਰ ਵੀ/ਟੁਕੜਾ ਰੋਟੀ ਦਾ/ਓਧਰ ਹੀ ਤੁਰ ਪਏ/ਕੰਮ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ/ਗਲੀ ਮੁਹੱਲੇ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨਾ/ਭੌਂਕਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਬਸ/ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੱਢ ਖਾਣ ਲਈ...' ਕਵੀ ਇਤਿਹਾਸ-ਮਿਥਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦੇ ਗੱਦਾਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਵੇਂ ਸੰਬੋਧਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ : 'ਯਾਦ ਰੱਖੋ/ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਟੁਕੜੇ ਕਰੋਗੇ/ਓਨੀ ਵਾਰ ਹੀ ਦੇਖੋਗੇ/ਆਪਣਾ ਮੱਕਾਰ ਚਿਹਰਾ/ਤੇ ਸੱਚ ਬੋਲੇਗਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਓਨੀ ਹੀ ਵਾਰੀ...' ਕਵੀ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਨਸਲ ਵਿਚ ਖਲੋ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ : 'ਹੇ ਕੁਦਰਤ/ਅਸੀਂ ਮਾਨਵ/ਅਸਾਵੀਂ ਸੋਚ ਦੇ ਮਾਲਕ/ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੀ/ਬੜੇ ਗ਼ਮਜ਼ਦਾ... ਤੈਨੂੰ/ਤੇ ਤੇਰੀਆਂ ਹੋਰ ਨਸਲਾਂ ਨੂੰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਸੀਂ/ਆਪਣੇ ਚੇਤਿਆਂ 'ਚੋਂ ਜਲਾਵਤਨ' 'ਅਣਕਿਆਸੇ' ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਕਵੀ ਦੁਖਦਾ ਜਿਗਰ ਵਿਖਾਲਦਾ ਹੈ, 'ਵਕਤ ਇਹ/ਦੇਖਣੇ ਸਨ ਅਸੀਂ/ਕਿ/ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਅਰਥੀ ਨੂੰ/ਦੇਣ ਲਈ ਮੋਢਾ/ਨਹੀਂ ਲੱਭਦੇ ਚਾਰ ਬੰਦੇ/ਤੇ/ਹੋ ਗਏ ਨੇ ਬੰਦ/ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ...ਜੀਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ/ਤੇ/ਮੌਤ ਦੇ ਖੌਫ਼ ਨੇ/ਕਰ ਛੱਡਿਆ ਹੈ/ਇਸ ਕਦਰ ਅਪਾਹਜ ਸਾਨੂੰ/ਹੋ ਗਿਐ ਸਫ਼ੈਦ/ਸਾਡਾ ਖੂਨ ਜਿਵੇਂ...'
ਕਵੀ ਦੇ ਕੁਝ ਸ਼ਿਅਰ ਹਾਜ਼ਰ ਹਨ :
ਭੁੱਲ ਭੁਲੱਈਆ 'ਚ ਨਾ ਤੂੰ ਫਸਾ ਹਾਕਿਮ!
ਅਸਲ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਤੂੰ ਆ ਹਾਕਿਮ!
ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਬਸ ਗਿਲਾ ਹੀ ਗਿਲਾ
ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਸ਼ੁਰੂ ਯਾਰੋ ਇਹ ਕੈਸਾ ਸਿਲਸਿਲਾ?
ਲਿਤਾੜ ਕੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਜੇ ਅੱਗੇ ਵਧੋਗੇ
ਮੰਨਿਉਂ ਯਕੀਨ ਨਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿ ਸਕੋਗੇ।
ਰਹੇ ਖਾਮੋਸ਼ ਦੇਰ ਤੱਕ ਕੁਝ ਨਾ ਕਹਿ ਸਕੇ
ਚੁੱਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਤ ਤਾਂ ਚੁੱਪ ਨਾ ਰਹਿ ਸਕੇ।
ਕਵੀ ਕੋਲ ਬੇਕਦਰੇ, ਆਪਹੁਦਰੇ ਅਤੇ ਚਿਮਚੇ ਲੋਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਖਿਝ ਹੈ ਜੋ ਕਵਿਤਾਵਾਂ/ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।


ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ
ਮੋ: 94174-84337.


ਹੱਕ ਸੱਚ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ : ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ
ਲੇਖਿਕਾ : ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਢਿੱਲੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 124
ਸੰਪਰਕ : 98150-30221.


ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਢਿੱਲੋਂ ਦੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੱਧਿਉਂ ਵੱਧ ਲੇਖ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਬਾਰੇ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, 'ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਰਲ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਇਕ ਮਾਡਲ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸਰਲਤਾ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਵਾਕ, ਸਰਲ ਸ਼ਬਦ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵੰਨਗੀ, ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਪਾਠਕ ਦੀ ਰੁਚੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦਾ ਹੁਨਰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ।'
ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੇਖ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਸਿਦਕ, ਸਹਿਜਤਾ ਅਤੇ ਤਰਕ ਸਹਿਤ ਉਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਪਰਖ-ਪੜਚੋਲ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਭਾਵੇਂ ਭਾਵੁਕਤਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਕਈ ਅਹਿਮ ਗੱਲਾਂ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੀ ਹਨ। ਮਜ਼ਦੂਰ-ਕਿਸਾਨ ਏਕਾ, ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ, ਕਿਸਾਨ ਲੀਡਰਾਂ ਦੀ ਸਿਆਣਪ, ਜੂਝਣ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਸਮੂਹ ਵਰਗਾਂ ਵਲੋਂ ਸਮਰਥਨ, ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਸ਼, ਯੋਗ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਅਗਵਾਈ, ਲੰਗਰ ਪ੍ਰਥਾ ਅਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਨਿੱਠ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਵੀ ਅਨੇਕਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਮਸਲੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਚਲਾਈ ਹੈ। ਦਾਜ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ, ਧੀਆਂ-ਨੂੰਹਾਂ ਦੇ ਜਾਇਦਾਦੀ ਮਸਲੇ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ, ਚੰਗੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਗੁਣ, ਅਧਿਕਾਰਾਂ, ਕਰਤੱਵਾਂ ਅਤੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਪੁਣਛਾਣ, ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਬੇਹੁਰਮਤੀ ਆਦਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦੀ ਜੁਰਅਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਸਾਡੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਛੇ ਲੀਡਰਾਂ ਦੇ ਹੀਜ-ਪਿਆਜ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਨੰਗਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਹੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਮਹਿੰਗਾਈ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ ਆਦਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਘੁਣ ਵਾਂਗ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਖੋਰਾ ਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਿਕਾ ਤਰਕ ਰਾਹੀਂ ਕੱਚ ਦਾ ਸੱਚ ਜ਼ਾਹਰ ਤਾਂ ਕਰਦੀ ਹੀ ਹੈ, ਝੂਠ ਦਾ ਮੁਲੰਮਾ ਵੀ ਲਾਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ ਨੂੰ ਝੂਠ ਕਹਿਣੋਂ ਪ੍ਰਹੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਲੇਖ ਪੜ੍ਹਨ ਤੇ ਵਾਚਣਯੋਗ ਹਨ।


ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋ: 94635-37050.


ਪਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ
(ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ)
ਅਨੁ: ਪ੍ਰੋ: ਪੀ.ਐਸ. ਭੋਗਲ, ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਕੌਰ ਸੇਖੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 595 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 316
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039.


ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਸ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜੀਵਨੀ ਵਿਚ ਪਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਸਪੁੱਤਰ ਗੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ, ਮੀਤਾ ਰਾਜੀਵ ਲੋਚਨ ਅਤੇ ਐਮ. ਰਾਜੀਵ ਲੋਚਨ ਦਾ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਰਚਨਾ ਇਸ ਦੇ ਨਾਇਕ ਦੇ ਜਨਮ 1 ਅਕਤੂਬਰ, 1901 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕਤਲ 6 ਫਰਵਰੀ, 1965 ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਪਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਬੀ.ਏ. ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਐਮ.ਏ. ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਡਿਗਰੀਆਂ (ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ, ਬਰਕਲੇ ਤੋਂ ਐਮ.ਏ. ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਮਿਸ਼ੀਗਨ (ਐਨ ਅਰਬਰ) ਤੋਂ ਐਮ.ਏ. ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। 1937 ਵਿਚ ਉਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਦੌਰਾਨ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਵੀ ਕੱਟੀ। 9 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1957 ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। 12 ਮਾਰਚ, 1962 ਨੂੰ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ। 27 ਮਈ, 1964 ਨੂੰ ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਲਾਲ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ।
ਪਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਕਾਰਜ ਕਾਲ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਲਈ ਜਿਹੜੇ ਅਹਿਮ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਇਕ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਸਲਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਨਾਜ ਦੀ 'ਖੇਤੀ' ਅਤੇ 'ਦਸਤਕਾਰੀ' ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦੇਣਾ, ਲੈਂਡ ਸੀਲਿੰਗ ਐਕਟ, ਮੁਰੱਬੇਬੰਦੀ, ਡੇਅਰੀ ਯੋਜਨਾ, ਦੁਧਾਰੂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਨਸਲ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵੀਰਜ ਕੇਂਦਰ, ਕਰਨਾਲ ਵਿਚ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮ, ਰੈਫਰੀਜਰਨੇਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਮੈਸੀ ਫਰਗੂਸਨ ਟਰੈਕਟਰ ਕਾਰਖਾਨੇ ਫਰੀਦਾਬਾਦ, ਥਾਪਰ ਕਾਲਜ ਪਟਿਆਲਾ, ਐਚ.ਐਮ.ਟੀ. ਕਾਰਖਾਨਾ, ਪੀ.ਜੀ.ਆਈ. ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਗਾਰਡਨ ਕਾਲੋਨੀ, ਖੂਹਾਂ-ਨਹਿਰਾਂ ਦੀ ਖੁਦਵਾਈ, ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਨਿਕਾਸ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਡਣ-ਦਸਤੇ, ਸਿੱਖਿਆ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਆਦਿ। ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵੀ ਕੈਰੋਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਹੋਈ। ਯਾਦ ਰਹੇ ਕਿ ਉਦੋਂ ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅੰਗ ਸਨ। ਪੈਰੀਂ ਤੁਰ ਕੇ ਸਾਦੇ ਲਿਬਾਸ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਸੁਣਦੇ ਸਨ। ਦਲਿਤਾਂ ਲਈ ਮਕਾਨਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਆਰੰਭੀ। ਦਲਿਤ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਘਰ ਖਾਣਾ ਖਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਪੇਂਡੂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੱਲ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਾ, ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅੱਠਵੀਂ ਤੱਕ ਲਾਜ਼ਮੀ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਰਗ ਤੇ ਪਛੜੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਯਤਨ, ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੈਰੋਂ ਦੇ ਦਸ ਨੁਕਾਤੀ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਬੰਬਈ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ : 'ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕੈਰੋਂ ਵਿਚ ਇਕ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਜਨਮੇ ਇਸ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੱਠ ਸਾਲਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਨੇ ਕਈ ਤੂਫ਼ਾਨ ਹੰਢਾਏ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਔਕੜਾਂ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਘਬਰਾਇਆ। ਹਰ ਤੂਫ਼ਾਨ ਮਗਰੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਕੇ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।' ਪੰ. 228
ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ 'ਦਾਸ ਕਮਿਸ਼ਨ' ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਜਿਹੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ 6 ਫਰਵਰੀ, 1965 ਨੂੰ ਅਣਪਛਾਤੇ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਹੱਦ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਰਸੋਈ ਪਿੰਡ ਨੇੜੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਵੇਂ ਸ਼ੱਕੀ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਵੀ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਤਾਂ ਵੀ
'ਅੱਜ ਇਹ ਸਵਾਲ ਬਰਕਰਾਰ ਹੈ, ਕੈਰੋਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਕਾਤਲ ਕੌਣ ਸੀ, ਕਿਉਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਤਲ ਦੀ ਤਫ਼ਤੀਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਾਜਿਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਾਵੀਏ ਨੂੰ ਗੌਲਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ? ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੰਗ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿਉਂ ਕੈਰੋਂ ਕਤਲ ਕਾਂਡ ਦੀ ਤਫ਼ਤੀਸ਼ ਕੇਂਦਰੀ ਤਫ਼ਤੀਸ਼ ਬਿਊਰੋ (ਸੀ.ਬੀ.ਆਈ.) ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਾਈ ਗਈ? ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਮਤ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਹੋਰ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ।


ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
vatish.dharamchand@gmail.com


ਪੇਇੰਗ ਗੈਸਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ
ਲੇਖਕ : ਸ਼ਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 180 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 98150-86855.



ਚਰਚਾ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪੇਇੰਗ ਗੈਸਟ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਟੋਪੀਬਾਜ਼, ਸ਼ਰੀਕ ਅਤੇ ਉਡੀਕ ਨਾਟਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਬੜੀ ਕਮਾਲ ਦੀ ਪਾਤਰ ਉਸਾਰੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਪੇਇੰਗ ਗੈਸਟ ਬਣ ਕੇ ਆਏ ਮਾਸੜ ਅਤੇ ਕਾਕਾ ਗੁੱਡੀ ਦੀ ਮਾਸੀ ਅਤੇ ਗੁੱਡੀ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਬੱਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 'ਟੋਪੀਬਾਜ਼' ਦੇ ਪਾਤਰ ਬੀਰ੍ਹੀ ਅਤੇ ਜੀਤੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਟੋਪੀ ਮਾਲਕ ਮਕਾਨ ਗੁਪਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਮੁਕ ਅਦਾਵਾਂ ਨਾਲ ਅਜਿਹੀ ਪਾਈ ਕਿ ਉਹ ਕਰਿਆਨੇ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੇਣ ਲਈ ਬਾਰਾਂ ਸੌ ਰੁਪਏ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਛੁੱਟਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਬਾਹਰ ਬੰਦੇ ਭੇਜਣ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਕਰਿਆਨੇ ਵਾਲੇ ਖੁਰਾਨੇ ਨੂੰ ਉਲਝਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਲਏ ਅਗੇਤੇ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਠੱਗੀ ਮਾਰ ਕੇ ਉੱਥੋਂ ਭੱਜ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਇਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਰਪੰਚ, ਸਿਲਾਈ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਖ਼ਰੀਦਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਈਵਰ ਨਾਲ ਗੱਡੀ 'ਤੇ ਲੁਧਿਆਣੇ ਭੇਜਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਪੈਸੇ ਲੈ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਇਕ ਥਾਂ ਗਹਿਣੇ ਲੈ ਕੇ ਦੌੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਖਿਰ ਵਿਚ ਅਤਿ ਦਾ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਥਾਣੇਦਾਰ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਭੇਜਣ ਦਾ ਜੁਗਾੜ ਬਣਾਉਂਦੇ, ਵਿਸਕੀ ਪੀਂਦੇ, ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ ਦੇ ਧੱਕੇ ਚੜ੍ਹ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਡੱਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਟਕ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੜ੍ਹ-ਲਿਖ ਕੇ ਜਦੋਂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਤਾਂ ਭਟਕੇ ਅਤੇ ਮਜਬੂਰ ਨੌਜਵਾਨ ਗ਼ਲਤ ਰਸਤੇ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਡਾ ਸਮਾਜਿਕ ਢਾਂਚਾ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਸ਼ਰੀਕ ਨਾਟਕ ਕਿਸਾਨੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਮੀਨ ਖ਼ਾਤਰ ਚਿਰ ਤੋਂ ਚਲਦੀ ਆ ਰਹੀ ਸ਼ਰੀਕੇਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਡਰੇ ਭਾਈ ਆਪਣੇ ਭਾਈਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਣ ਦਿੰਦੇ। ਸੱਜਣ ਸਿੰਘ ਦੀਪੋ ਨੂੰ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਤੇ ਲਾਲੀ ਉਸ ਦੇ ਕੁਆਰੇ ਭਰਾ ਹਨ। ਦੀਪੋ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਆਹ ਦਾ ਲਾਰਾ ਲਾਈ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਟੱਪ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲਾਲੀ ਨੂੰ ਉਹ ਕੈਨੇਡਾ ਭੇਜਣ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੋਈ ਪੂਰਬਣ ਪਤਨੀ ਪੈਸੇ ਦੇ ਕੇ ਨਾ ਖ਼ਰੀਦ ਲਿਆਵੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ 'ਤੇ ਹਰ ਗ਼ਲਤ ਠੀਕ ਹਰਬਾ ਜ਼ਰਬਾ ਵਰਤਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਵਿਆਹਿਆ ਨਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਆਖਿਰ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਮਦਦ 'ਤੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਮੂ ਭਈਏ ਦਾ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਵੇਚਣ, ਨਸ਼ੇ ਵੇਚਣ ਦਾ ਪਰਦਾ ਫਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਡੀਕ ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਨਾਟਕ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ਼ਕ ਵਿਚ ਬਲੈਕਮੇਲਿੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੜਕੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਕੇ ਉਸ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਹੱਕ ਜਤਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਚ-ਵਿਚਾਲੇ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲਿਖੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਚਿੱਠੀ ਪੰਨਾ 110-111 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਿਆ। ਸ਼ਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੋਈ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਰੰਗ-ਮੰਚ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਨਾਟਕਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਟਿਲ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਵਿਚ ਨਵੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਪਾਈਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹੋਰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਸਸ਼ਕਤ ਨਾਟਕ ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿਚ ਮੈਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਹਾਰਦਿਕ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।


ਪ੍ਰਿੰ: ਹਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਾਇਰ
ਮੋ: 97806-67686.

27-11-2021

 ਚਾਰ ਨਾਵਲ
ਲੇਖਕ : ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗਾਸੋ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਸੰਪਰਕ : 94635-61123.

ਸ੍ਰੀ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗਾਸੋ ਇਕ ਜਨਵਾਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਨਵ-ਵਿਸਤਾਰ ਦੇ ਕੇ ਇਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਮੁਹਾਵਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਪੌਰਾਣਿਕ ਯੋਧੇ ਬਾਬਾ ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ ਵਾਂਗ ਉਹ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਅਨਾਚਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣਾ ਕਲਮ ਰੂਪੀ ਹਥਿਆਰ ਉਲਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਆਏ ਉਲਾਰਾਂ-ਵਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖਦੇੜਨ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਅ ਰਹੇ ਹਨ।
1. ਘਰਕੀਣ (ਮੁੱਲ : 100 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 92) ਦਾ ਪ੍ਰਥਮ ਸੰਸਕਰਣ 1982 ਈ: ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਸ ਦੇ ਪੰਜ ਸੰਸਕਰਣ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਔਰਤ ਦੇ ਵਜੂਦ ਅਤੇ ਹੋਣੀ ਨੂੰ ਨਾਵਲ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਔਰਤ ਚਾਹੇ ਪੜ੍ਹੀ-ਲਿਖੀ ਹੋਵੇ, ਚਾਹੇ ਅਨਪੜ੍ਹ, ਹਰ ਕੋਈ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਸੰਤਾਪ ਭੋਗਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ, ਦਿਖਾਵਾ ਜੋ ਮਰਜ਼ੀ ਕਰੀ ਜਾਣ, ਇਹ ਔਰਤ ਨੂੰ 'ਪੈਰ ਦੀ ਜੁੱਤੀ' ਹੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਨਾਰੀ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਮਾਤਰ ਹੀ ਹੈ। ਰਾਜਨ, ਨੀਨਾ (ਪੜ੍ਹੀਆਂ-ਲਿਖੀਆਂ) ਅਤੇ ਸ਼ਰਬਤੀ (ਅਨਪੜ੍ਹ), ਸਭ ਨਾਲ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਦੁਰਵਿਹਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਰੀ ਉਤਪੀੜਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਅਤੇ ਸਹਾਨੁਭੂਤੀ ਵਿਅਕਤ ਕਰਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗਾਸੋ ਨੇ ਇਕ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਰੋਕਾਰ ਨੂੰ ਰੂਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
2. ਮੌਤ ਦਰ ਮੌਤ (ਮੁੱਲ : 125 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 136)
ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸੰਪਰਦਾਇਕ ਸੋਚ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਉਦਗਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨਿਮਾਣਿਆਂ ਅਤੇ ਦੱਬੇ-ਕੁਚਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਉੱਪਰ ਨਾਇਕਤਵ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲੱਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਨਿਮਰ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵਿਅਕਤੀ ਜਦੋਂ ਆਹਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਕਰੁਣਾ ਦ੍ਰਵੀਭੂਤ ਹੋ ਕੇ ਡੁੱਲ੍ਹਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਨਾਇਕ ਮਾਸਟਰ ਨੀਲੇ ਖਾਂ ਮਿਰਾਸੀਆਂ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣਨ ਵੇਲੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਜੈਦੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਇਕ ਦੰਗਈ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਬਰਛਾ ਖੋਭਣ ਲੱਗਾ ਸੀ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਸ: ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਦੰਗਈ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਸੀ। ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੈਦੀ ਨੂੰ ਇਧਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਕੇ ਰੱਖ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸੇ ਵਾਂਗ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਟਵਾਰੀ ਫਤਹਿਦੀਨ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਇੱਜ਼ਤ-ਮਾਣ ਦੇਈ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।
1947 ਦੇ ਕਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਇਹ ਨਾਵਲ 1984 ਦੇ ਅੱਤਵਾਦ ਤੱਕ ਜਾ ਪੰਹੁਚਦਾ ਹੈ। ਨੀਲੇ ਖਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਜੈਦੀ ਉੱਪਰ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਕ ਪਹਿਲਵਾਨ ਰਾਧੇ ਚੰਦ ਚਾਦਰ ਪਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰੇ ਰੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਨੀਲਾ ਪੜ੍ਹ-ਲਿਖ ਕੇ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਕੂਲ ਦੇ ਕਈ ਅਧਿਆਪਕ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਪਰ ਵੀ ਅਸੱਭਿਆ ਅਤੇ ਜਾਤੀਸੂਚਕ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਇਹੀ ਅਸੱਭਿਆ ਅਤੇ ਉਜੱਡ ਅਧਿਆਪਕ ਆਪਣੇ ਦਾੜ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਕੇ ਗਾਤਰੇ ਸਜਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਜਾਂ ਸੈਕੂਲਰ ਸੋਚ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਦੀਆਂ ਚਿਤਾਵਨੀਆਂ ਦਿੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਥਿਤ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਲੋਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੈਲਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
3. ਰੱਤਾ ਥੇਹ (ਮੁੱਲ : 80 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 52) ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2001 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ 4 ਸੰਸਕਰਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇਕ ਪਿੰਡ 'ਰੱਤਾ ਥੇਹ' ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। 'ਰੱਤਾ ਥੇਹ' ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਉਸ ਦੌਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿਚ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਸੀ। ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਗੱਭਰੂ ਹਲ ਵਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਜਦੋਂ ਹੇਕਾਂ ਲਾਉਂਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਕਈ-ਕਈ ਮੀਲਾਂ ਤੱਕ ਸੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਗੱਭਰੂ ਛੰਨੇ ਭਰ-ਭਰ ਕੇ ਖੁਰਾਕਾਂ ਖਾਂਦੇ ਸਨ, ਗ਼ਰੀਬ-ਗੁਰਬੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਸਾਧੂ-ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਉੱਪਰ ਚਲਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀਆਂ-ਸੀਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਜਾਂ ਚਾਚੇ-ਤਾਇਆਂ ਤੁਲ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਗ਼ਰੀਬ ਬੰਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਲੋੜਵੰਦ ਦੀ ਗਰਜ਼ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਝਿਜਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਆਈ, ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਨੇ ਪੈਰ ਪਸਾਰੇ ਤੇ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਘਰ-ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਅਵਮੂਲਨ ਹੋ ਗਿਆ। 'ਰੱਤਾ ਥੇਹ' ਵਿਚ ਇਸੇ ਅਵਮੂਲਨ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਅੰਕਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।
4. ਤੂੰ ਕੌਣ ਸੀ (ਮੁੱਲ : 100 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 86) ਨਾਵਲੈੱਟ ਦਾ ਇਹ ਦੂਜਾ ਸੰਸਕਰਨ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਕਰਨ 2011 ਈ: ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਰਚਨਾ ਇਕ ਸੰਗੀਤ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀਪੂ ਦਾ ਜੀਵਨ-ਬਿਰਤਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਮੰਡੀ ਦੇ ਗ਼ਰੀਬ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਧਾਨੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾਨੀ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗਾਸੋ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਾਂਗ ਦੀਪੂ ਵੀ ਇਕ ਅਨਾਥ ਅਤੇ ਯਤੀਮ ਮੁੰਡਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਹੀ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ ਸਨ। ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਪੂ ਆਪਣੀ ਵਿਆਹੁਤਾ ਭੈਣ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ਪਰ ਉਥੇ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਸਲੂਕ ਨਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਵਾਕਫ਼ ਕੀਰਤਨੀਏ ਸਿੰਘਾਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿਵਾਈ ਅਤੇ ਆਖਿਰ ਉਹ ਇਕ ਕਾਲਜ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਵਿਆਹ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਨਾ ਬਣੀ। ਤਲਾਕ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਘਰ ਪਰਤ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਦੇ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੀਪੂ ਦਾ ਚਾਚਾ ਖੇਤ ਰਾਮ ਅਜੇ ਜਿਊਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਦੀਪੂ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੀਪੂ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਚੁੱਲ੍ਹੇ-ਚੌਂਕੇ ਲਈ ਸ਼ਾਮੋ ਨਾਂਅ ਦੀ ਇਕ ਅੱਧਖੜ ਔਰਤ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੀਪੂ ਇਸ ਔਰਤ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖਿਰ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਘਰ-ਬਾਰ ਸ਼ਾਮੋ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਕੇ ਆਪ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਉੱਪਰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਰੀ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗਾਸੋ ਇਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਦਰਵੇਸ਼ ਪੁਰਖ ਹੈ। ਉਹ ਅਜਿਹੀ ਭਾਵਗੁੱਧੀ ਸਨਾਤਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਭਾ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮੰਡਲਾਂ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਕਰਮ-ਕਾਂਡੀ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਗਾਮੀ ਜੀਵਨ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਥਾਂ ਲੋਕ-ਪੱਖੀ ਤੇ ਯੁਗ ਅਨੁਕੂਲ ਸੋਚ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਵੀ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ, ਕਰਮਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਜਨਸੇਵਾ ਦੀ ਇਕ ਜਵਲੰਤ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਲਈ ਸਾੜਾ ਜਾਂ ਕੀਨਾ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ। ਪਰ ਉਹ ਡੇਰਿਆਂ, ਧਰਮ-ਕਰਮ ਦੇ ਵਪਾਰੀਆਂ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਸਾਹਬਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਖਸ਼ਦਾ। ਉਹ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਪੈਗ਼ੰਬਰ (ਪੈਗ਼ਾਮ+ਬਰ) ਹੈ। ਇਹ ਚਾਰੇ ਨਾਵਲੈੱਟ ਉਸ ਦੀ ਸਵਸਥ ਸੋਚ ਦੇ ਪਰਿਚਾਇਕ ਹਨ। ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

c c c

ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਵੀ ਲੋਕ ਨਾਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰਿਪੇਖ
ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ. ਵੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 144
ਸੰਪਰਕ : 89686-37658.

ਨੱਚਣਾ ਤੇ ਗਾਉਣਾ ਸਾਡੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਸ਼ੌਕ ਹਨ। ਲੋਕ ਨਾਚ ਸਾਡੇ ਲਹੂ-ਮਾਸ ਵਿਚ ਰਚੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜੰਮਣ, ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀਆਂ, ਮੇਲਿਆਂ, ਦਿਨ-ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਆਦਿ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਝੂਮਦੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਨੱਚਣ-ਗਾਉਣ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ, ਉਤਪਤੀ, ਵਿਕਾਸ, ਵਰਗੀਕਰਨ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ 'ਤੇ ਚਾਨਣ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਵੀ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ-ਸੰਬੰਧਾਂ 'ਤੇ ਝਾਤ ਪੁਆਈ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਾਰੀ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਵਿਚ ਗਿੱਧਾ, ਲੁੱਡੀ, ਘੁੰਗਰੂ, ਧਮਾਲ, ਫੜੂਹਾ, ਸਪੇਰੇ ਅਤੇ ਕਿੱਕਲੀ ਆਦਿ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਦ ਕਿ ਮਰਦਾਵੇਂ ਲੋਕ ਨਾਚ ਵਿਚੋਂ ਭੰਗੜਾ, ਝੂੰਮਰ, ਲੁੱਡੀ, ਧਮਾਲ, ਗਤਕਾ, ਹੀਬੋ, ਭਲਵਾਨੀ, ਕੂਕਾ ਨਾਚ, ਗੁੱਗਾ ਨਾਚ ਅਤੇ ਭਗਤ ਨਾਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਮਨੋਰੰਜਨ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਅਣਖ, ਗ਼ੈਰਤ, ਬੀਰਤਾ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਿਲੀ ਅਤੇ ਅਲਬੇਲਾਪਣ ਵੀ ਝਲਕਦਾ ਹੈ। ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਵਿਚ ਫਾਗ, ਧਮਾਲ, ਰਾਸ, ਬੀਨ ਬਾਂਸਰੀ ਨਾਚ, ਖੋਰੀਆ ਨਾਚ, ਖੇੜਾ ਨਾਚ, ਗਣਗੌਰ ਪੂਜਾ ਨਾਚ, ਲਹੂਰ ਨਾਚ, ਗੁੱਗਾ ਨਾਚ, ਤੀਜ ਨਾਚ, ਸਾਂਗ ਨਾਚ, ਘੁਮਰ, ਚੌਪਾਲੀਆ, ਦੀਪਕ ਅਤੇ ਗਿੱਧਾ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਆਮ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ, ਸਧਰਾਂ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਅਤੇ ਵਲਵਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨੱਚ-ਗਾ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਰਿਹਾਇਸ਼, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਹਾਰ-ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਸਮੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਵੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਾਂਝ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰਿਆਣਾ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਦੋਵਾਂ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਮਨੁੱਖੀ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਦੀ ਸਾਂਝ, ਬਹਾਦਰੀ, ਮਿਹਨਤ, ਸੰਗੀਤ, ਸ਼ੋਖੀ, ਚੰਚਲਤਾ ਅਤੇ ਸੁਹਜ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਝਲਕਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਦੋਵਾਂ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ
ਮੋ: 98147-16367.

c c c

ਅਦਬੀ ਗੱਲਾਂ
ਲੇਖਕ : ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਐਵਿਸ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਦਿੱਲੀ/ਜ਼ੀਰਕਪੁਰ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 98155-05287.

ਪੁਸਤਕ ਲੇਖਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਤੇ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਹਾਸਰਸੀ ਮਿੰਨੀ ਨਿਬੰਧ ਹਨ। ਨਿਬੰਧਾਂ ਦੀ ਵਿਅੰਗਮਈ ਸੰਵਾਦ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਦਬੀ ਗੱਲਾਂ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਵੀ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਨਿਤਾਪ੍ਰਤੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸਾਧਾਰਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਧਾਰਨਤਾ ਵਿਚ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅਦਬ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ ਕਿ ਅਦਬ (ਸਾਹਿਤ) ਸਮਾਜ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹੈ। ਜੋ ਸਾਡੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਅਦਬੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਹੈ। ਹਾਸਰਸੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਿਭਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਜੰਗਲ ਦੇ ਜਾਨਵਰ ਆਪਣੀ ਮਜਲਸ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬੱਸਾਂ ਦੇ ਕੰਡਕਟਰ, ਡਰਾਈਵਰ, ਸਾਧਾਰਨ ਸਵਾਰੀਆਂ, ਪੇਂਡੂ ਸੱਥਾਂ ਦੇ ਅਮਲੀ, ਛੜੇ, ਨਸ਼ੇਖੋਰ, ਸ਼ਰਾਬੀ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਬੋਲ, ਪਿੰਡਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੀਬੀਆਂ ਦਾ ਨਾਰੀ ਸੰਸਾਰ, ਨੂੰਹ ਸੱਸ ਦੇ ਝਮੇਲੇ, ਅਖੌਤੀ ਪਖੰਡੀ ਬਾਬੇ, ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬੀਬੀਆਂ, ਸਾਹਿਤਕਾਰ, ਆਲੋਚਕ, ਸਵੈ ਸਜੇ ਸ਼ਾਇਰ, ਧੱਕੇ ਦੇ ਕਵੀ, ਰੌਣਕਾਂ ਲਾਉਂਦੇ, ਗਾਇਕ, ਪਰਵਾਸੀ ਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਾਤਰ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਦੂਸਰੇ ਦਾ ਭਲਾ ਸੋਚਦੇ ਪਾਤਰ ਆਪਣਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਾ ਬਹਿੰਦੇ ਹਨ (ਭਲੇ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ) ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਅਦਬੀ ਗੱਲ ਦਾ ਤੁਆਰਫ਼ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਕੀਲ ਲੈਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ। ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਮੱਲੋ ਮੱਲੀ ਹਾਸਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਭਿੰਦੇ ਦਾ ਭਾਪਾ' ਦੀ ਬੀਬੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਿਰੰਜਨ ਦਾ ਨਾਂਅ ਲੈਣ ਦੀ ਥਾਂ ਭਿੰਦੇ ਦਾ ਭਾਪਾ ਕਹਿ ਕੇ ਧਾਰਨਾ ਬਣਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਰਪੰਚ ਦਾ ਸਰਪੰਚ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਬੇਰਾਂ ਦੀ ਟੋਕਰੀ ਢੋਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਸਰਪੰਚ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਰਪੰਚ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੱਥੂ ਫੱਤੂ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਲੰਕਾ, ਭੇਤ ਦੀ ਗੱਲ, ਵਰਤਾਰਾ, ਸਿਆਣਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਇਲਤੀ, ਦਾਰੂ ਦਾ ਕਮਾਲ, ਮਹਾਂਦਾਨੀ, ਫੁਰਤੀ, ਕਰਨੀ ਦਾ ਫਲ, ਸੁਪਨਾ ਤੇ ਸੱਚ, ਨਹਿਲੇ 'ਤੇ ਦਹਿਲਾ, ਸ਼ੁਗਲ ਮੇਲਾ, ਸਾਡੀ ਬਿੱਲੀ ਸਾਨੂੰ ਮਿਆਊਂ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਕ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਵਿਛੜੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ, ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ, ਜੰਗ ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ, ਨਰਿੰਦਰ ਮਾਨਵ, ਡੀ.ਆਰ. ਧਵਨ ਤੇ ਜਗਜੀਤ ਕੋਮਲ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਖੌਤੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਹੀ ਪਿਆਰਾ ਜਿਹਾ ਰੰਗ ਹੈ।

ਪ੍ਰਿੰ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋ: 098148-56160

ਮਨ ਦੇ ਸਫ਼ੇ ਤੋਂ
ਲੇਖਿਕਾ : ਹਰਦੀਪ ਬਾਵਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਾਲਿਫ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 81465-90488.

'ਮਨ ਦੇ ਸਫ਼ੇ ਤੋਂ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਰਾਹੀਂ ਹਰਦੀਪ ਬਾਵਾ ਨੇ ਅਜੋਕੇ ਕਾਵਿ-ਜਗਤ 'ਚ ਆਪਣੀ ਪਲੇਠੀ ਕਾਵਿ-ਦਸਤਕ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਨੇ ਮਾਤਾ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗੁਰਦੀਪ ਕੌਰ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਡਾ. ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂਅ....... ਕਰਦਿਆਂ.... ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕੇ ਮਰਮ/ਦਰਦ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਤਾਕੀਦ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ 'ਸੂਹੇ ਲਾਲ ਗੁਲਾਬ' ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 'ਨਾ ਸਮਝ' ਤੱਕ 93 ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਮਨ ਦੇ ਸਫ਼ੇ ਤੋਂ' 'ਤੇ... ਉਕਰੀਆਂ ਤਿਉੜੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਗਾਥਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਪੀੜ' ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਕਵਿੱਤਰੀ ਪੀੜ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਦਾ ਲਕਬ ਦੇ, ਪੀੜ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪਾਸਾਰਾਂ ਦੇ ਦਰ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੀੜ ਔਰਤ ਦੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਪੀੜ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਖਾਨਿਆਂ 'ਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਨਫ਼ਰਤੀ ਜ਼ਹਿਰ ਦੀ ਭੱਠੀ 'ਚ ਤਪਦੀ ਹੈਵਾਨੀਅਤ ਦੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੀੜ ਦੀ ਵੇਦਨਾ, ਸੰਵੇਦਨਾ 'ਚ ਵਟ, ਸੋਝੀ ਦੀ ਪੁੱਠ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੀ, ਪੀੜਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦਾ ਰਾਹ ਤਲਾਸ਼ਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਫਿਰ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਕਿ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ, ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਨਾ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਤਿਹਾਸਕ, ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਨੂੰ ਟੇਢੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਤੱਕਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਵੀ ਇਕ ਕਲਾ ਹੈ। ਕਵਿੱਤਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਮ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਥਾਂ ਇਕ ਮਰਦ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਪਤੀ ਵਾਂਗ ਆਪਣਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਅ ਸਕਿਆ। ਕਵਿੱਤਰੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਕ ਔਰਤ ਹੈ, ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਵੇਦਨਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਹ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅੱਖੋਂ-ਪਰੋਖੇ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ। 'ਸੀਰੀ' ਕਵਿਤਾ 'ਚ ਜਿਥੇ ਮੀਂਹ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਦੀਆਂ ਮੁੱਛਾਂ ਨੂੰ ਤਾਅ ਦੁਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਸੀਰੀ ਦਾ ਫ਼ਿਕਰ ਵੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ :
ਉਥੇ
ਉਸ ਦੇ ਸੀਰੀ ਨੂੰ
ਡਾਢੇ ਮੀਂਹ ਵਿਚ
ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਛੱਤ ਦਾ
ਫ਼ਿਕਰ ਸਤਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਉਪਰੋਕਤ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ/ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹਰਦੀਪ ਬਾਵਾ ਨੇ 'ਸੂਹੇ ਲਾਲ ਗੁਲਾਬ', 'ਕੈਦਣ', 'ਕਿਸਾਨ', 'ਬੰਜਰ ਜ਼ਮੀਨ', 'ਔਰਤ ਦਾ ਦਰਦ', 'ਤੇਜ਼ਾਬ', 'ਉਡੀਕ', 'ਗੱਡੀਆਂ ਵਾਲੇ', 'ਮਾਂ ਤੇ ਕਵਿਤਾ', 'ਆ ਕਵਿਤਾ', 'ਔਰਤ', 'ਸੁਪਨੇ ਦੀਆਂ ਤਿਤਲੀਆਂ', 'ਅਗਨੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ' ਆਦਿ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਬਿਆਨਣ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕਵਿੱਤਰੀ ਅਗਾਂਹ ਵੀ ਆਪਣੀ ਇਸ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਤੁਰਦੀ ਰਹੇਗੀ, ਮੰਜ਼ਿਲ ਦਾ ਸਿਰਨਾਵਾਂ ਲੱਭ ਲਵੇਗੀ। ਆਮੀਨ!

ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ (ਪ੍ਰੋ:)
ਮੋ: 98786-14096

c c c

ਸਿਦਕ
ਲੇਖਕ : ਜਸਵਿੰਦਰ ਜਸ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 100 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 72
ਸੰਪਰਕ : 0172-5027427.

ਸਿਦਕ (ਨਾਵਲ) ਜਸਵਿੰਦਰ ਜਸ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋ ਨਾਵਲ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿਚ ਪਾਏ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿਚ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲੰਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੇ ਵਲਵਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਅਣਥੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਉਲਝਣਾਂ, ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ, ਬੇਵਸੀ, ਜ਼ਿਆਦਤੀ, ਧੱਕਾ, ਬੇਰਹਿਮੀ, ਗ਼ਰੀਬੀ ਆਦਿ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਅੰਦਰਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਕਸੁਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਵਲ ਵਿਚਲੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਡੂੰਘੀ ਹਮਦਰਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਬੜੀ ਹੀ ਵਿਉਂਤ ਤੇ ਯੋਜਨਾ ਨਾਲ ਨਾਵਲ ਵਿਚਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਮਾਲਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰੋ ਕੇ ਚੰਗੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਵੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਲੇਰ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਇਕੱਠੀ ਨਾ ਕਰਕੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਲੇਖਕ ਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਕਿਸਾਨ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੇ ਮੁੜ੍ਹਕੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਨੂੰ ਵੀ ਜਤਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਜੋਸ਼ ਭਰਨ ਦੀ ਵੀ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ। ਨਾਲ ਹੀ ਅਫ਼ਸਰਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਤਕਰਾਰ ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਲੜੀਵਾਰ ਚਾਲੂ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਲੇਖਕ ਨੇ ਮੌਕੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਬੜੇ ਸੋਹਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕਰਕੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਨਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੈ।

ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਮੀਰਹੇੜੀ

21-11-2021

 ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਵਾਰਸ
ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ

ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰਿੰ: ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ 'ਵਾਸੂ'
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਵਾਸੂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਫਗਵਾੜਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 280
ਸੰਪਰਕ : 90563-60763.


ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿੱਖ ਚਿੰਤਕ ਪ੍ਰਿੰ: ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ 'ਵਾਸੂ' ਦੀ ਇਹ 11ਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਨੁਕਤਿਆਂ/ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਬੜੀ ਬਾਰੀਕਬੀਨੀ ਨਾਲ ਖੋਜ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਵਿਚਾਰ ਗੋਚਰੀ ਵੱਡ-ਆਕਾਰੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ 16 ਅਧਿਆਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 116 ਨਾਯਾਬ ਲੇਖ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਦਰਸ਼ਨ, ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਲਾਸਾਨੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਬਾਰੇ ਵਡਮੁੱਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਾਪਸੀ ਤੱਕ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਜ਼ੀਮ ਸ਼ਹਾਦਤ ਸੰਬੰਧੀ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਨੁਕਤਾ ਨਿਗਾਹ ਤੋਂ ਵਿਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ, ਸਹੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਕ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। (ਪੰਨਾ 59)
ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਚੌਥਾ ਅਧਿਆਏ ਅਜੋਕੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਹੈ। 'ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਬੋਲਿਆ' ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠਲੇ ਪੰਜਵੇਂ ਭਾਗ ਵਿਚ ਮੁਕਤਲਿਫ਼ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਸੇਧ ਸੰਬੰਧੀ ਚਰਚਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਗੁਰੀ ਜੀ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ 13 ਲੇਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਿਰੂਪਣ ਹੈ। ਇਕ ਪੂਰੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚਲੇ ਨੌਂ ਲੇਖ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਧਰਮ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਬਾਰੇ ਹਨ। ਅੱਠਵਾਂ ਭਾਗ 'ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਮਨ ਦਾ ਬਹੁਪੱਖੀ ਅਧਿਐਨ' ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਹੈ, 'ਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦਾ ਦੈਵੀਕਰਨ', 'ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਪਰਿਵਰਨ', 'ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਨੋਰਥ', 'ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸੰਕਲਪ', 'ਮਾਨਵਵਾਦ', 'ਉੱਤਮ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ', 'ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ-ਸੰਸਾਰ ਅਮਨ ਦੇ ਪੈਗ਼ੰਬਰ' ਅਤੇ ਅੰਤਿਕਾ ਭਾਗ 'ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਅਜੋਕੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕਤਾ' ਹਨ।
ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਢੁਕਵੇਂ ਪ੍ਰਮਾਣ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਹਵਾਲੇ (ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ, ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੁਸਤਕਾਂ) ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਅਤੇ ਪੁਖਤਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਚਾਰ ਸੌ ਸਾਲਾ ਗੁਰਪੁਰਬ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਮਨਚਿੱਤ ਲਾ ਕੇ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ, ਉੱਤਮ ਰਚਨਾ ਹੈ।


ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98154-61710


ਭੀਸ਼ਮ ਸਾਹਨੀ ਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ

ਅਨੁ: ਤੇ ਸੰਪਾ : ਡਾ. ਅਕਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਤਨਵੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 164
ਸੰਪਰਕ : 94638-36591.


ਰੀਵਿਊ ਅਧੀਨ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਡਾ. ਤਨਵੀ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਸਾਹਨੀ ਦੀਆਂ 12 ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਅਨੁਵਾਦਕਾਂ ਵਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਨੁਵਾਦਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਚੀਫ ਦੀ ਦਾਅਵਤ' ਵਿਚ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਵਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਯੁਵਾ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਸੁਆਰਥ ਨੂੰ ਵਿਅੰਗਾਤਮਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆ ਗਿਆ ਹੈ' 1947 ਦੀ ਦੇਸ਼-ਵੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਕ ਮਾਰਮਿਕ ਗਾਥਾ ਹੈ। 'ਸਰਦਾਰਨੀ' ਵਿਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਫ਼ਿਰਕੂ ਦੰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਵਾਂਗਚੂ' (ਚੀਨੀ ਨਾਂਅ) ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਦੱਸਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਅਰਥ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਤਾਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਹਨ। 'ਗੰਗੂ ਦਾ ਜਾਇਆ' ਵਿਚ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਅਮੀਰ-ਗ਼ਰੀਬ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨੂੰ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਲੀਲਾ ਨੰਦ ਲਾਲ ਕੀ' ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ ਉਡੀਕਦੇ ਆਮ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਗਾਥਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ 'ਤੇ ਪੈਨਾ ਵਿਅੰਗ ਹੈ। 'ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ੀ ਚਿੱਠੀ' ਵਿਚ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਿਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਬਾਬੂਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਬਿਆਨ ਹੈ। 'ਸਾਗ-ਮੀਟ' ਵਿਚ ਸ਼ਹਿਰੀ ਮੱਧ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕੌੜਾ ਸੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਮਾਤਾ-ਵਿਮਾਤਾ' ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। 'ਖਿਡੌਣੇ' ਵਿਚ ਖਿਡੌਣਾ ਰੂਪਕ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਖਿਡੌਣੇ ਵਾਂਗ ਭੱਜ-ਦੌੜ ਕਰਦਾ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਰੇਖਾ' ਵਿਚ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਗ਼ਰੀਬੀ ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 'ਸਮਾਧ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ' ਵਿਚ ਢੌਂਗੀਆਂ, ਪਾਖੰਡੀਆਂ, ਭੇਖੀਆਂ, ਬਾਬਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਉਂ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਾਡੇ ਆਸਪਾਸ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਤੇ ਕਲਾਤਮਿਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਡਾ. ਤਨਵੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਇਕ ਸੁਪਰਿਚਿਤ ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਚਰਚਿਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਕੇ ਇਕ ਸਲਾਹੁਣਯੋਗ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।


ਪ੍ਰੋ. ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 94176-92015.


ਬੱਸ! ... ਹੁਣ ਬੱਸ

ਕਹਾਣੀਕਾਰ : ਮੀਨੂੰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 160
ਸੰਪਰਕ : 92169-19002.


ਹਥਲਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਬੱਸ! ਹੁਣ ਬੱਸ' ਵਿਚ ਕੁੱਲ ਪੰਜ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਬੇ ਦੀ ਫੁੱਲ ਕਿਰਪਾ, ਬੱਸ! ਹੁਣ ਬੱਸ, ਮਾਇਆ, ਸਿਆਹੀ ਚੂਸ ਅਤੇ ਲੂਡੋ। ਮੀਨੂੰ ਲੰਮੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਲਿਖਣ ਦੀ ਅਭਿਆਸੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਕਲਮ ਤੋਂ ਲੰਮੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਨਮ ਲੈਣੀਆਂ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹਨ। 'ਬੱਸ, ਹੁਣ ਬੱਸ' ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਹਨ ਅਮਰਜੀਤ, ਐਨੀ ਅਤੇ ਸਿਮਰਿਤਾ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਾਤਰ ਉੱਚ ਮੱਧ ਵਰਗੀ ਕਲਾਸ ਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਸੁੱਖ, ਐਸ਼-ਆਰਾਮ ਤੇ ਸੁਖਾਲੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਅੱਕੇ-ਥੱਕੇ। ਸੈਰ ਸਪਾਟੇ ਨੂੰ ਨਿਕਲੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮੀ ਡਰਾਮਾਈ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਅਗਵਾ ਹੋਈ ਐਨੀ ਦਾ ਮਿਲਣਾ, ਇੰਜ ਹੀ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲੇ ਅਮਰ ਨੂੰ ਬੱਸ ਵਿਚ ਘਰੋਂ ਭੱਜੀ ਸਿਮਰਿਤਾ ਦਾ ਮਿਲਣਾ, ਬੱਸ ਦਾ ਟਾਇਰ ਫਟਣਾ, ਫਿਰ ਪਹਾੜੀ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਬੱਸ ਦਾ ਡੂੰਘੀ ਖਾਈ 'ਚ ਡਿਗਣਾ, ਅਮਰ ਵਲੋਂ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸਿਮਰਿਤਾ ਸਗੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲੈਣਾ ਸਭ ਮੌਕਾ-ਮੇਲ ਅਤੇ ਸੁਖਦ ਸੰਯੋਗ ਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਕਹਾਣੀ 'ਚੋਂ ਅਮਰ ਵਰਗੇ ਜ਼ਿੰਦਾ-ਦਿਲ, ਦਲੇਰ, ਪਰੋਪਕਾਰੀ, ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਉਘਾੜਨਾ, ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਚਲਦੀ ਬੱਸ ਵਿਚ ਅਣਗਿਣਤ ਪਾਤਰ ਅਤੇ ਬਦਲਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ, ਬਦਲਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੇ ਬਦਲਦੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਨੇ ਬੜੀ ਸੂਖਮਤਾ ਅਤੇ ਰੌਚਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਥਾਨਕ 'ਚ ਬੁਣਿਆ ਹੈ। 'ਬਾਬੇ ਦੀ ਫੁੱਲ ਕਿਰਪਾ' ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਲਾਚਾਰ ਤੇ ਬੇਜਾਰ ਪਾਤਰ ਜੋ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦੇ ਰਾਹ ਪਿਆ ਹੈ ਪਰ ਉਸ 'ਤੇ ਬਾਬਿਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਹੋਣ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਮਕਸਦ ਹੀ ਬਦਲ ਜਾਣਾ, ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਬਿਆਂ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦੀ ਪੋਲ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਈ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਪੱਤਰ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਕਹਾਣੀ 'ਲੂਡੋ' ਦੇ ਗੋਪਾਲ, ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਪੱਤਰ ਸੰਬੋਧਨ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਨੈਤਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਸਿਆਸੀ ਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪਾਜ ਉਘੇੜਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 'ਮਾਇਆ' ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਸ਼ੈਰੀ, ਇੰਦੂ, ਨੀਲਾ ਪੰਡਿਤ ਜੀ, ਉਰਮਿਲ ਤੇ ਮਾਇਆ ਆਦਿ ਪਾਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਿਲਚਸਪ ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਯਥਾਰਥ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਥਾਨਕ ਬੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਲੰਮੀਆਂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਗੁੰਦਵੇਂ ਕਥਾਨਕ, ਰੌਚਕ ਸ਼ੈਲੀ, ਚੁਸਤ ਸੰਵਾਦ, ਪਾਤਰਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਢੁਕਵੀਂ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰਹੱਸਾਂ ਨੂੰ ਸਰਲਤਾ ਤੇ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਖੋਲ੍ਹਣ ਕਰਕੇ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹਨ।


ਡਾ. ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋ: 98761-56964.
c c c


ਮੈਂ ਤੇ ਉਹ

ਲੇਖਕ : ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 152
ਸੰਪਰਕ : 98158-24814.


ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਕਵੀ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿਚ ਅਮਨ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚੋਂ ਯੁੱਧ, ਈਰਖਾ, ਬੇਈਮਾਨੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਨਫ਼ਰਤ, ਹਉਮੈ, ਹੰਕਾਰ ਜਾਂ ਲੋਭ ਦਾ ਬੀਜ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਹੀ ਇਕ ਪਰਿਵਾਰ ਬਣ ਕੇ ਵਿਚਰਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇ। ਆਪਣੇ ਪਲੇਠੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਮੈਂ ਤੇ ਉਹ' ਵਿਚ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ-ਨਾਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਮਨਫ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਅਪਣੱਤ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਉਹ ਇੰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ:
ਉਹਦੀ ਬੇਰੁਖ਼ੀ ਨੇ ਪਾਇਆ ਸਾਡੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਸੋਗ।
ਜਿਹੜੇ ਸਮਝੇ ਹਕੀਮ ਉਹੀ ਲਾ ਗਏ ਸਾਨੂੰ ਰੋਗ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਨਰੋਏ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਨਰੋਏ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦਾ ਹੋਣਾ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਕਟਾਈ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕਾਰਨ ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਗੰਧਲਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਪੌਣ-ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਾਂ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਅਧੀਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਧੀਆਂ ਦਾ ਕਤਲ, ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਤਹਿਸ-ਨਹਿਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹ ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਧਨਾਂ ਅਤੇ ਸਰੋਤਾਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਬਿਠਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ:
ਐ ਬੰਦਿਆ ਤੂੰ ਕੁਦਰਤ ਵਿਚ ਸਮਤੋਲ ਰੱਖੀਂ,
ਰੁੱਖ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਧੀਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਿਆ ਕਰ।
ਸਰੀਰਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਅ ਰਹੇ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਕਿਸੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦੇ ਮੁਥਾਜ ਨਹੀਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਬੱਡੀ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਉਸਾਰੂ ਕੰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਤੋਲ-ਤੁਕਾਂਤ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵੱਡੀਆਂ ਮੱਲਾਂ ਮਾਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਵਧੀਆ ਸਾਹਿਤਕ ਸਿਰਜਣਾ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਵਡਮੁੱਲੇ ਕਾਰਜ ਦਾ ਹਾਰਦਿਕ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।


ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋ: 98146-28027
c c c


ਜਾਗ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਆਰ.ਡੀ.ਐਸ. ਮਹਿਤਾਬ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 119
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039.


ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਕਈ ਵਾਰ ਅਜਿਹੇ ਇਨਸਾਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਛਾਪ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਤੇ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਚਾਨਣ-ਮੁਨਾਰੇ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। 'ਜਾਗ' ਡਾ. ਆਰ.ਡੀ.ਐਸ. ਮਹਿਤਾਬ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਪੁੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰਾਹ ਦਸੇਰੇ ਆਪਣੇ ਪਰਮ ਮਿੱਤਰ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਅਵਸਥੀ ਜੋ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਸਿਹਤ ਮਹਿਕਮੇ ਵਿਚ ਉੱਚ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਸਨ, ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਸਾਂਝ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਬੜੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਡਾ. ਅਵਸਥੀ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲੇਖਕ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਪੂਰੇ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਟੈਲੀਫੋਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਆਪਣੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸਵੈ-ਕਥਨੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਲਗਾਤਾਰ ਇਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੀ ਯਾਦ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਰਵੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਵੈ-ਕਥਨੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਹਨ ਭਾਵ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿਚ ਢਲੇ ਹੋਏ ਹਨ ਪਰ ਲੇਖਕ ਦਾ ਬਿਆਨ ਅਨਯ-ਪੁਰਖੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਵੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਲਈ 'ਮੈਂ' ਅਤੇ ਡਾ. ਅਵਸਥੀ ਲਈ 'ਉਹ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 'ਜਾਗ' ਸ਼ਬਦ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਜੋ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪੂਰੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਵਿਚ ਆਰ-ਪਾਰ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਜਾਗ ਲਾਉਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ 'ਨਾਵਲ' ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਪਰ ਵਿਧਾਗਤ ਸੀਮਾਵਾਂ ਵੀ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।


ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋ: 98141-68611


ਕਠਪੁਤਲੀ ਦੀ ਪਰਵਾਜ਼

ਲੇਖਿਕਾ : ਰਮਾ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕੈਫ਼ੇ ਵਰਲਡ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ (ਪੰਜਾਬ)
ਮੁੱਲ : 180 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 94636-15890.


'ਕਠਪੁਤਲੀ ਦੀ ਪਰਵਾਜ਼' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਰਮਾ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰੀ ਦਾ ਚੌਥਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ 'ਸੱਚ ਦੀ ਲੋਅ', ਦੂਸਰਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 2016 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਉਂਜ 'ਕਲਮ ਸ਼ਕਤੀ' ਅਤੇ 'ਕਾਵਿ-ਲਕੀਰਾਂ' ਸਾਂਝੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਹਥਲੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਨਿਰਭੈਆ, ਆਸਿਫ਼ਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਹਵਸ ਦੀ ਬਲੀ ਚੜ੍ਹੀਆਂ ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਹਰ ਬੇਜ਼ਬਾਨੇ, ਪੀੜਤ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਿਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਭਲੀਭਾਂਤ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਲੁੱਟੇ-ਪੁੱਟੇ, ਲਿਤਾੜੇ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਸਹਿੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਵਰਕਾ' ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 'ਪਰਵਾਸ' ਤੱਕ 86 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਲੇਖਕ/ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੰਮ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਵਾਮ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਰਮਾ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰੀ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਕਾਰਜ ਬਾਖੂਬੀ ਨਿਭਾਅ ਰਹੀ ਹੈ। 'ਕਠਪੁਤਲੀ' ਦੀ ਡੋਰ ਬਿਗਾਨੇ ਹੱਥ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੰਜ ਆਵਾਮ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਦਾਰੋ-ਮਦਾਰ ਵੀ ਹਾਕਮ ਧਿਰ ਕੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਚਿਣਗ ਬਾਲਣਾ ਹੀ ਕਠਪੁਤਲੀ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨਾ ਹੀ ਕਠਪੁਤਲੀ ਦਾ ਪਰਵਾਜ਼ ਭਰਨ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਨਾਂਅ ਢੁਕਵਾਂ ਅਤੇ ਫੱਬਵਾਂ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ 'ਚ ਵਾਪਰ ਰਹੇ ਅਨਾਚਾਰ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ 'ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ', 'ਕੰਮੀਆਂ ਦੇ ਵਿਹੜੇ', 'ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰੋਟੀ', 'ਦਿਲ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਜੇ ਰੱਬ ਵੱਸਦਾ', 'ਫੁੱਟਪਾਥਾਂ ਦੇ ਜਾਏ', 'ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਸੰਭਾਲ', 'ਅੰਨਦਾਤਾ', 'ਦੇਸ਼ ਦੇ ਜਵਾਨ', 'ਜਸ਼ਨ-ਏ-ਆਜ਼ਾਦੀ' ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। 'ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਤਲਾਸ਼' ਕਵਿਤਾ 'ਚ ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਘਰਸ਼ੀ ਪਿੜ 'ਚ ਕੁੱਦਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਤਾਂ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਰਹਿਬਰ ਸਮਝਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਦੰਭ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਹੋਣ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਦੀ ਹੈ :
ਸੂਰਜ ਹੋਣ ਲਈ ਜਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ
ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਆਪਾ ਵੰਡਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ
ਜੋ ਹਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ
ਭੁਲੇਖਾ ਪਾਉਂਦੀ ਫ਼ਰਜ਼ੀ
ਸੂਰਜ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ।
ਕਈ ਥਾਈਂ ਕਾਵਿ-ਬੰਦ ਵਾਰਤਕਨੁਮਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਅਹਿਸਾਸ ਦੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਉਸ ਦੇ ਔਗੁਣ ਨੂੰ ਗੁਣ 'ਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਵਿੱਤਰੀ ਕਾਵਿਕ ਲੈਅ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਿਆਂ ਭਵਿੱਖ 'ਚ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਸੰਗ ਪਾਠਕਾਂ ਸਾਹਵੇਂ ਪੇਸ਼ ਹੋਵੇਗੀ। ਆਮੀਨ।


ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ (ਪ੍ਰੋ:)
ਮੋ: 98786-14096.
c c c


ਧਰਮ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ

ਲੇਖਿਕਾ : ਮੀਨੂੰ ਮੁਸਕਾਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 87278-34850.


ਹਥਲੇ ਨਾਵਲਿਟ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਜੋ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਚੁਣਿਆ ਹੈ ਉਹ ਬਾਕਮਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਬਦਲਦੇ ਹਾਲਾਤ 'ਚ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਕੁਝ ਪਾਖੰਡੀ ਬਾਬਿਆਂ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਤੋਂ ਪਰਦਾ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਨਾਵਲਿਟ ਦੇ ਪਾਤਰ ਹਰਨਾਮ ਕੌਰ ਦੀ ਰਹੱਸਮਈ ਮੌਤ ਜਿਸ ਦੇ ਪੇਟ 'ਚ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਬੱਚਾ ਵੀ ਪਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤਫ਼ਤੀਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਬਾਹਰ ਡੇਰੇ 'ਤੇ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਬਾਬਾ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਹੀ ਕਾਤਲ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਇਸ ਨਾਵਲਿਟ ਦੀ ਪਾਤਰ ਅਮਰੋ 'ਤੇ ਚਾਦਰ ਪਾਉਣੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਾਵਲਿਟ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਅਮਰੋ ਬਹੁਤ ਖੂਬਸੂਰਤ ਦਿਖਾਈ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਘਰ ਵਾਲਾ ਫ਼ੌਜ 'ਚ ਨਹੀਂ ਮਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਬਲਕਿ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨੀ ਇਹ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਕਿਉਂ ਅਸੀਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਕੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜੇ ਫਿਰਦੇ ਹਾਂ। ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ-ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਇਹ ਨਾਵਲਿਟ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਨਾਟਕ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਮੀਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਲੇਖਿਕਾ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਪੱਕੇ ਪੈਰੀਂ ਨਾਵਲ ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਪੈਰ ਜਮਾਏਗੀ।
ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ ਇਹ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਜਿੰਨਾ ਵਧੀਆ ਵਿਸ਼ਾ ਚੁਣਿਆ ਹੈ, ਓਨੀ ਹੀ ਰੌਚਿਕਤਾ ਵੀ ਭਰੀ ਹੈ ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਅੰਤ ਤੱਕ ਜੋੜੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪੂਰੀ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੀ ਹੈ।


ਡੀ. ਆਰ. ਬੰਦਨਾ
ਮੋ: 94173-89003.


ਕਿਸਾਨੀ ਇਬਾਰਤ

ਲੇਖਿਕਾ : ਦਿਉਲ ਪਰਮਜੀਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 152
ਸੰਪਰਕ : 98152-98459.


ਸ਼ਾਇਰਾ ਦਿਉਲ ਪਰਮਜੀਤ ਹਥਲੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਕਿਸਾਨੀ ਇਬਾਰਤ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿੰਨ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਸਾਹਾਂ ਦੀ ਪੱਤਰੀ', 'ਮੈਂ ਇਕ ਰਿਸ਼ਮ' ਤੇ 'ਤੂੰ ਕੱਤ ਬਿਰਹਾ' ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਦਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਦਸਤਕ ਦੇ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰਾ ਟੋਰਾਂਟੋ (ਕੈਨੇਡਾ) ਦੀ ਪੱਕੀ ਵਸਨੀਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਬੜੇ ਉੱਦਮ ਤੇ ਸਿਰੜ ਨਾਲ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਪਾਰ ਬੈਠ ਕੇ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਧੂਣੀ ਧੁਖਾ ਰਹੀਆਂ ਕਵਿੱਤਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਬੜੀ ਖੁਰਦਬੀਨੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਸਕੈਨਿੰਗ ਕਰਕੇ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਪਾਇਆ ਹੈ ਤੇ ਦਿਉਲ ਪਰਮਜੀਤ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿੱਤਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਫੇਸਬੁੱਕ ਤੋਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਇਕੱਤਰ ਕਰਕੇ ਇਸ ਕਾਵਿਕ ਪਰਾਗੇ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿੱਤਰੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਭਗਵੇਂ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਨੇ ਬਹੁਮਤ ਦੀ ਆੜ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨ ਵਿਰੋਧੀ ਤਿੰਨ ਕਾਲੇ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਜਗਤ ਦੀ ਕਠਪੁਤਲੀ ਬਣ ਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੀ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਮਜ਼ਦੂਰ ਤੇ ਘਸਿਆਰੇ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਰਾਹ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿੱਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਆਸ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸਾਨੀ ਰੋਹ ਅੱਗੇ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਕਮਾਂ ਨੂੰ ਦੰਦਲ ਪੈ ਜਾਏਗੀ ਤੇ ਕਿਰਸਾਨ ਜਿੱਤ ਦੇ ਪਰਚਮ ਲਹਿਰਾਉਂਦੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤਣਗੇ। ਸ਼ਾਇਰਾ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਸੈਕਰਾਮੈਂਟੋ (ਕੈਨੇਡਾ) ਲਿਖਦੀ ਹੈ, 'ਮੱਥਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਲਾਇਆ, ਇਹ ਡਾਢੇ ਬਲਵਾਨ ਵੇ ਮੋਦੀ, ਆਪਣਾ ਹੱਕ ਜਾਣਦੇ ਲੈਣਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਰਸਾਨ ਵੇ ਮੋਦੀ'। ਡਾ. ਗੁਰਮਿੰਦਰ ਸਿੱਧੂ ਵੈਨਕੂਵਰ (ਕੈਨੇਡਾ) ਲਿਖਦੀ ਹੈ, 'ਤੂੰ ਜ਼ੋਰ ਲਿਆ ਅਜ਼ਮਾ ਦਿੱਲੀਏ, ਤੂੰ ਰੋਕ ਸਾਰੇ ਰਾਹ ਦਿੱਲੀਏ, ਅਸੀਂ ਪਰਬਤ ਟੱਪਣ ਵਾਲੇ ਹਾਂ ਕਦ ਪਿੱਛੇ ਤੱਕਣ ਵਾਲੇ ਹਾਂ।'
ਜੀਤ ਸੁਰਜੀਤ (ਬੈਲਜ਼ੀਅਮ) ਆਖਦੀ ਹੈ, 'ਤੇਰੇ ਸਿਤਮ ਨੂੰ ਸਹਿ ਕੇ ਜੋ ਅਸਾਂ ਤਕਰੀਰ ਕਰਨੀ ਆ, ਮੈਂ ਲੂਣੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਸੀ ਧੋਇਆ, ਸ਼ਗੂਫ਼ੇ ਘੜੇ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਤੂੰ ਮਨ ਕੀ ਬਾਤ ਨਾ ਛੱਡੀ, ਤੇ ਸਿਦਕੀ ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਦਾ ਕਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾ ਟੋਹਿਆ'। ਨੀਲੂ (ਜਰਮਨੀ) ਆਖਦਾ ਹੈ, 'ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸੀ ਪਰਛਾਵੇਂ ਲਿਖਦੀ ਪਾਸ਼ ਦੇ ਹੁਣ ਅਹਿਸਾਸ ਲਿਖੇਗੀ, ਕਲਮ ਮੇਰੀ ਸਿੰਘੂ ਬਾਰਡਰ 'ਤੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਜੰਗ ਖ਼ਾਸ ਲਿਖੇਗੀ।' ਨਵਪ੍ਰੀਤ ਕੈਲਗਿਰੀ (ਕੈਨੇਡਾ) ਆਪਣੇ ਕਲਾਮ ਵਿਚ ਇੰਜ ਆਖਦੀ ਹੈ :
'ਨਿਕਲ ਆਏ ਨੇ ਦੀਵਾਨੇ, ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਬਾਲ ਕੇ ਫਿਰ ਤੋਂ
ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਤਖਤ ਰੱਖੀਂ ਹਾਕਮਾ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਫਿਰ ਤੋਂ
ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਤੇ ਜ਼ਮੀਰਾਂ ਵੇਚੀਏ ਨਾ ਮੁੱਢ ਕਦੀਮਾਂ ਤੋਂ
ਓ ਰਾਜੇ ਦੇਖ ਲੈ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਖੰਘਾਲ ਕੇ ਫਿਰ ਤੋਂ।'


ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98143-78254.


ਅਧਵਾਟੇ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਮਨਮੀਤ ਅਲੀਸ਼ੇਰ

ਸੰਪਾਦਕ : ਸਤਪਾਲ ਭੀਖੀ, ਡਾ. ਸੁਮੀਤ ਸ਼ੰਮੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕੈਲੀਬਰ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ।
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 292
ਸੰਪਰਕ : 98761-55530


ਮਨਮੀਤ ਅਲੀਸ਼ੇਰ ਸਾਹਿਤਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਵਜੋਂ ਬੜੀ ਜਲਦੀ ਚਰਚਾ 'ਚ ਆਇਆ ਹੋਣਹਾਰ ਨੌਜਵਾਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਅਜੇ ਬਹੁਤ ਲੰਮੇਰੀਆਂ ਪਰਵਾਜ਼ਾਂ ਭਰਨੀਆਂ ਸਨ ਪ੍ਰੰਤੂ 28 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਸਬੇਨ (ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ) ਵਿਖੇ ਵਾਪਰੀ ਇਕ ਦਰਦਨਾਕ ਘਟਨਾ 'ਚ ਨਸਲੀ ਹਮਲੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਮਹਿਜ਼ 28-29 ਸਾਲ ਦੀ ਭਰ ਜਵਾਨੀ ਉਮਰੇ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਸਦਾ ਲਈ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਹੋਣਹਾਰ ਨੌਜਵਾਨ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਅਤੇ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਰਾਹੀਂ ਸੰਭਾਲਣ ਦਾ ਵਡੇਰਾ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ 5 ਭਾਗਾਂ 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਭੂਮਿਕਾ 'ਚ ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਅਤੇ ਡਾ. ਧਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉੱਭਾ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਮਨਮੀਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦੇ ਅੱਥਰੂ ਕੇਰੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਮਨਮੀਤ ਦੇ ਦੋਸਤ ਵਿਨਰਜੀਤ ਗੋਲਡੀ ਨੇ ਮਨਮੀਤ ਨਾਲ ਬਿਤਾਏ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਭਾਗ 'ਚ ਮਨਮੀਤ ਅਲੀਸ਼ੇਰ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਲੇਖ 'ਮਨਮੀਤ ਅਲੀਸ਼ੇਰ : ਸਾਹਿਤਕ ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਨਵੀਨਤਮ ਸਰੋਕਾਰ' ਰਾਹੀਂ ਸਤਪਾਲ ਭੀਖੀ ਅਤੇ ਡਾ. ਸੁਮੀਤ ਸ਼ੰਮੀ ਨੇ ਬੜਾ ਭਾਵਪੂਰਤ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ ਹੈ।
ਭਾਗ 'ਅ' ਵਿਚ ਮਨਮੀਤ ਅਲੀਸ਼ੇਰ ਦੀ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਤਹਿਤ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਲਿਖਤਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਗੀਤ, ਕਹਾਣੀਆਂ, ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਮੁਲਾਕਾਤ ਆਦਿ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਨਮੀਤ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਕ੍ਰਿਤਾਂ 'ਚ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਹੋਰ ਬਿਹਤਰ ਅਤੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਹੈ :
ਮਰ ਰਹੇ ਨੇ ਸੁਪਨੇ ਜੋ, ਹੇਠ ਆ ਕੇ ਗ਼ਰੀਬੀ ਦੇ,
ਕੁਝ ਮਾਰੇ ਮਜਬੂਰੀ ਨੇ ਤੇ, ਕੁਝ ਮਾਰੇ ਬਦਨਸੀਬੀ ਦੇ।
ਉਨਾਂ ਮੱਥੇ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਮੁਕਾਮ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਮੈਂ ਕੁਝ ਅਧੂਰੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਭਾਗ 'ੲ' ਵਿਚ ਮਨਮੀਤ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਮਨਮੀਤ ਨਾਲ ਗੂੜ੍ਹੀਆਂ ਸਾਂਝਾਂ ਅਤੇ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਭਾਗ 'ਸ' ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਕਾਵਿ 'ਚ ਮਨਮੀਤ ਅਲੀਸ਼ੇਰ ਦੇ ਬੇਵਕਤੀ ਵਿਛੋੜੇ ਸੰਬੰਧੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ-ਮਿੱਤਰਾਂ, ਸਨੇਹੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਗ 'ੲ' 'ਤਸਵੀਰਾਂ 'ਚੋਂ ਝਲਕਦਾ ਮਨਮੀਤ ਅਲੀਸ਼ੇਰ' ਵਿਚ ਮਨਮੀਤ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਅਹਿਮ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਨਮੀਤ ਅਲੀਸ਼ੇਰ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਂਭਣਯੋਗ ਵੀ।


ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਘੜੈਲੀ
ਮੋ: 98153-91625
c c c


ਖ਼ਬਰ ਖ਼ਤਮ
ਲੇਖਕ ਸਿੱਧੂ ਦਮਦਮੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 140
ਸੰਪਰਕ : 94170-13869


ਸਿੱਧੂ ਦਮਦਮੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੇਡੀਓ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਲੰਬਾ ਤਜਰਬਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਵੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਕ ਧੜੱਲੇਦਾਰ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਖ਼ਬਰ ਖ਼ਤਮ ਪੁਸਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਜੀਵਨ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਖੱਟੀਆਂ, ਮਿੱਠੀਆਂ ਤੇ ਕੌੜੀਆਂ ਯਾਦਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਗੱਪ ਸੱਚ ਦਾ ਸੰਸਾਰ, ਟੀਵੀਕਾਰੀ, ਮੀਡੀਆ ਦੀਆਂ ਮੋਰੀਆਂ, ਤੱਥ ਤੇ ਵੱਥ, ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਲ, ਦਾਗਦਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਰਹਾਉ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ।
ਗੱਪ ਸੱਚ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਸੱਚੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਟੀਵੀਕਾਰੀ ਵਿਚ ਇਕ ਟੀ.ਵੀ. ਚੈਨਲ ਲਈ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀਆਂ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਜਥੇਦਾਰ ਟੌਹੜਾ, ਕਾਮਰੇਡ ਸੁਰਜੀਤ ਤੇ ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ ਸ਼ਮਿਲ ਹਨ। ਮੀਡੀਆ ਦੀਆਂ ਮੋਰੀਆਂ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੀਡੀਆ ਕਰਮੀ ਵੀ ਦੁੱਧ ਧੋਤੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੀ ਕਈ ਮਜਬੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਚਾਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਗ਼ਲਤ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਤੱਥ ਤੇ ਵੱਥ ਵਿਚ ਹਿੰਦ-ਪਾਕਿ ਹਾਕੀ ਮੈਚ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਬਾਰੇ ਸੱਚੋ-ਸੱਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਲ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਾਰਾ ਟੀ.ਵੀ. ਕੀਤੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਟਾਕ ਸ਼ੋਅ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਗੁਜਰਾਲ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਦਾਗਦਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਚਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਲਾਚਾਰੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। ਜਿਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਉਸ ਉਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਸਵਾਲੀਆ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ।
ਅਖੀਰਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਗਾਰਗੀ ਦੀ ਬਠਿੰਡਾ ਗੇੜੀ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਲਗਾਓ ਦੀ ਚਰਚਾ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਨਿਵੇਕਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਦੇ ਮਲਵਈ ਲੇਖ ਵਿਚ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਡੁੱਲ੍ਹ ਗਈ ਸੋਨੇ ਦੀ ਸਿਆਹੀ ਵਿਚ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਕਦੇ ਹੁੰਦੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਹੱਥ ਲਿਖਾਈ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਸਾਰੀ ਪੁਸਤਕ ਨਿੱਜੀ ਅਨੁਭਵਾਂ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਰੌਚਿਕਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਦੀ ਵਧੀਆ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ 'ਤੇ ਸਰਸਰੀ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਮਨਸ਼ੇ ਨਾਲ ਵਰਕੇ ਫਰੋਲਣ ਲੱਗਾ ਸਾਂ ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਰੁੱਝਿਆ ਕਿ ਸਾਰੀ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਉਠ ਸਕਿਆਂ। ਮੈਨੂੰ ਸਿੱਧੂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਬਿਆਨੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਝਿਜਕ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਇਆਂ ਲਈ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਕ ਵਧੀਆ ਸੁਗਾਤ ਹੈ।


ਡਾ. ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ


ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਅੰਬੇਡਕਰੀ ਕਿਰਨਾਂ

ਲੇਖਕ : ਕੇ.ਸੀ. ਸੁਲੇਖ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਸਫ਼ੇ : 142
ਸੰਪਰਕ : 98149-16503.


ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਫਲਸਫ਼ੇ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ 19 ਸੁਲੇਖ ਹਨ। ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਅੰਬੇਡਕਰ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਉਚੇਰੇ ਸੁਚੇਰੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਮਹਾਨ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ, ਦਲਿਤ ਸਮਾਜ ਦੇ ਮਸੀਹੇ, ਲੋਕ-ਮਾਨਸ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਤਕਰਿਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨਿਡਰ ਨੇਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਬਲਕਿ ਆਪ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਕਰਤਾ, ਪਛੜੇ ਵਰਗ ਦੇ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ, ਅਜਿਹੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਨੇਤਾ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਅੰਦਰ ਦਲਿਤ ਵਰਗ ਲਈ ਹਨੇਰੇ ਅੰਦਰ ਗਿਆਨ ਸੰਵਿਧਾਨ ਉਸਾਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਆਤਮ-ਅਨਾਤਮ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸੁਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਜਨਾਬ ਕੇ. ਸੀ. ਸੁਲੇਖ ਦਲਿਤ ਵਰਗ ਦੇ ਉਥਾਨ ਅਤੇ ਪੁਨਰਵਾਸ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਅਜਿਹੇ ਲੇਖ ਲਿਖ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਗਿਆਨ, ਵਿਗਿਆਨ, ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਤੇ ਡਾ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀਆਂ ਚੇਤਨ-ਕਿਰਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 19 ਲੇਖ ਅਸਲ ਵਿਚ ਦਲਿਤ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰ ਡਾ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਈ ਲਿਖਤਾਂ, ਭਾਸ਼ਨਾਂ ਅਥਵਾ ਕਥਨਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸਾਰਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਆਪ ਦੇ ਮੁੱਖ ਲੇਖ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਵਰਨਣ ਹੈ। ਚਿੱਠੀਆਂ ਦੇ ਵਸਤੂ ਵੇਰਵੇ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ਪੂਨਾ ਪੈਕਟ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਹਨ। ਮਹਾਨ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਹੈ। ਮਾਨਸਿਕ ਗੁਲਾਮੀ, ਸਰੀਰਕ ਗੁਲਾਮੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਗੁਲਾਮੀ ਸੰਬੰਧੀ ਗਿਆਨ, ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ। ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਅਤੇ ਉਲਟ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਪੁੜਾਂ ਵਿਚ ਦਲਿਤ ਸਮਾਜ ਸੰਬੰਧੀ ਗਿਆਨ ਚਰਚਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ 'ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਮੁਸਲਿਮ ਨਫ਼ਰਤ' ਸੰਬੰਧੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਨਿਆਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਹੈ।'
ਚਰਚਾ ਬਹਿਸ, ਗਾਂ ਬਨਾਮ ਇਨਸਾਨ ਸੰਬੰਧੀ ਲੇਖਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ, ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹਨ। ਅਗਲੇ ਲੇਖ ਡਾ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਅਥਵਾ ਨਾਰੀ ਤੋਂ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸੰਬੰਧੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰਾਏ ਹੈ। ਆਖ਼ਰ ਵਿਚ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ 'ਇੰਡੀਅਨ ਸਾਇੰਸ ਕਾਂਗਰਸ-ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਕਿ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਸਰਕਸ ਹੈ? ਆਦਿ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਨਿਰਣੇ ਲੈਂਦੇ ਜਨਾਬ ਕੇ.ਸੀ. ਸੁਲੇਖ ਦੇ ਇਹ ਲੇਖ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪੜ੍ਹਨ-ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਚਿੰਤਨ ਕਰਕੇ ਚੇਤਨਾ ਵੰਡਣ ਵਾਲੇ ਸੁਲੇਖ ਹਨ।


ਡਾ. ਅਮਰ ਕੋਮਲ
ਮੋ: 084378-73565.


ਉੱਠੋ ਓਏ ਧਰਤੀ ਦੇ ਜਾਇਓ
ਲੇਖਕ : ਪਾਠਕ ਭਰਾ ਧਨੌਲੇ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਧਨੌਲਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 94174-29133.


ਹਥਲੀ ਪੁੁਸਤਕ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਿਸਾਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਉਪਜ ਹੈ। ਲੇਖਕਾਂ ਵਲੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਬੜੇ ਹੀ ਸਹਿਜ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਜਥੇਬੰਦ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਡੇ ਮਾੜੇ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰਾਜਸੀ ਪ੍ਰਬੰਧ 'ਤੇ ਵੀ ਤਿੱਖਾ ਕਟਾਖ਼ਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪਾਠਕ ਦੀ ਜ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਹਲੂਣਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਪੱਖਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਚੇਤਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ। ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਜੇਕਰ ਵਾਚੀਏ ਤਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚ ਰਵਾਨਗੀ, ਤੁਕਾਂਤ ਮੇਲ ਦਾ ਨਿਭਾਅ ਪੁਖ਼ਤਾ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਰ ਰਚਨਾ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਸਾਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਤਖ਼ਤ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ :
* ਸਮਝੀ ਨਾ ਸਾਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਿੱਲੀਏ,
ਦੇਵਾਂਗੇ ਵਿਚਾਲਿਓਂ ਤੈਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਲੀਏ
* ਰੋਲ ਦਿਆਂਗੇ ਰੁਤਬਾ ਤੇਰੀਆਂ ਫੋਕੀਆਂ ਸ਼ਾਨਾਂ ਦਾ
ਠਾਠਾਂ ਮਾਰਦੇ ਦੇਖ ਦਿੱਲੀਏ, 'ਕੱਠ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ
ਇਵੇਂ ਹੀ ਖ਼ੁੁਸ਼ਹਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਹੈ :
ਵੋਟਾਂ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਜਦ ਨੇੜੇ ਆਉਣਗੇ, ਦੇਖਿਓ ਪਾਖੰਡੀ ਫ਼ਿਰ ਗੇੜੇ ਲਾਉਣਗੇ।
ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਗੱਲ ਸਮਝਾ ਕੇ ਰੱੱਖਿਓ, ਠੱਗਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਮੀਰਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾ ਕੇ ਰੱਖਿਓ।
ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਜਜ਼ਬੇ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰਦਿਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਅੱਤਵਾਦੀ' ਕਹਿਣ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਘਟਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ, ਬੇਰੁੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਵਧਦੀ ਮਹਿੰਗਾਈ, ਧਰਤੀ ਹੇਠਲਾ ਪਾਣੀ ਨੀਵਾਂ ਹੋਣ, ਨਸ਼ਾਖ਼ੋਰੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਰਾਜਸੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਜਿਹੇ ਅਜੋਕੇ ਭਖ਼ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਹੇਠ 48 ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਆਮ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਵੀ ਕਈ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਦਿੱਖ ਵੀ ਆਕਰਸ਼ਕ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਲੋਕ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਅਵਾਮ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਭਰਨ ਲਈ ਚੰਗਾ ਜ਼ਰੀਆ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।


ਮੋਹਰ ਗਿੱਲ ਸਿਰਸੜੀ
ਮੋ: 98156-59110


ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨ, ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਚੇਤਨਾ

ਸੰਪਾਦਕ : ਬਲਬੀਰ ਲੌਂਗੋਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ : ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 50 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 98769-53561.


ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਬਲਬੀਰ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਲੇਖਕ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਦੋ ਭਾਗ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਸੱਤ ਅਧਿਆਏ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਚ ਨੌਂ ਅਧਿਆਏ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਕਿਸਾਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਾਹਿਤ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਨੂੰ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਆਰਥਿਕ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਲੋਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ ਹਨ ਤੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮਝ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਕਿਤਾਬ ਹੀ ਕਿਸਾਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਡਾ. ਰਜਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਲੇਖ 'ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਕੀ ਹਨ?' ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਚਕਾਚੌਂਧ ਨਾਲ ਮਗਰ ਲਗਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ, ਐਮ.ਐਸ.ਪੀ. ਦਾ ਭੋਗ ਪੈ ਜਾਣਾ ਹੈ!, ਅੰਨ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਭੰਡਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਸਬਸਿਡੀਆਂ ਵੀ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਮੁੱਕਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਾਨੂੰਨ ਲੋਕ ਉਜਾੜੂ ਹਨ, ਰੱਦ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਿਸਾਨੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿਚ ਸਮੁੱਚੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਦਰਦ, ਸਿਦਕ, ਸਿਰੜ ਅਤੇ ਜ਼ੇਰੇ ਦਾ ਸੇਕ ਵੀ ਹੈ, ਅੰਬਾਨੀ ਤੇ ਅਡਾਨੀ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਗਲਾ ਅਧਿਆਏ ਜੋ ਕਿ ਨਵਸ਼ਰਨ ਕੌਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਵਿਚ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਆਸ ਜਗਾਉਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਅਗਲੇ ਨਿਬੰਧ 'ਜੋਤਿਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ' ਵਿਚ ਜੋ ਕਿ ਡਾ. ਸੁਰਿੰਦਰ ਅਜਨਾਤ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਵਿਚ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਝੂਠ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਮੈਂ ਨਾਸਤਿਕ ਕਿਉਂ ਹਾਂ' ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਲੇਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਰਾਮਸਵਰਨ ਲੱਖੇਵਾਲੀ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਕੁਝ ਅਹਿਮ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਸਮੋਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਗਦਰੀ ਜਰਨੈਲ, ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸਰਾਭਾ, ਭਕਨਾ, ਦੁਰਗਾਵਤੀ, ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਸੰਤਾਪ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਕਿਸਾਨਾਂ 'ਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਥੋਪ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ਘਾਣ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।


ਡਾ. ਗੁਰਬਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ
ਮੋ: 098553-95161

20-11-2021

 ਇਕਨਾ ਏਹੋ ਲਿਖਿਆ
ਲੇਖਕ : ਬਲਵਿੰਦਰ ਗਰੇਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 80546-10060.

ਵਿਚਾਰ ਗੋਚਰੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਇਕ ਪਾਵਨ ਤੁਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਪ੍ਰਾਣੀ ਅਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦੁੱਖ ਹੀ ਭੋਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਰਗਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਸਾਂਝੀ ਕਰਕੇ ਮਨ ਹੌਲਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਾਟਕ ਆਮ ਨਾਟਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਹਟ ਕੇ ਵੱਖਰੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਸ਼ੈਲੀ, ਗੀਤਾਂ, ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ, ਬੈਂਤਾਂ (ਕਾਵਿ-ਵੰਨਗੀ) ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਾਟਕ ਵਧੇਰੇ ਦਮਦਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਸੁਨੇਹਾ ਪਾਠਕਾਂ/ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਤੱਕ ਪੁੱਜਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਠਕ ਕੇਹਰੂ ਸਮੇਤ 16 ਪਾਤਰ ਹਨ। ਸਥਾਨ ਕੇਹਰੂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਕੰਗਣਵਾਨ ਤੇ ਉਹਦੇ ਭਣੇਵਿਆਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਸਰਾਂ ਹਨ।
ਨਾਟਕ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਨਿਮਨ ਕਿਸਾਨੀ ਵਰਗ ਦੀ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਦੀਨ-ਦਸ਼ਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਆੜ ਹੇਠ ਕੁਝ ਚਾਲਬਾਜ਼ ਤੇ ਫਰੇਬੀ ਲੋਕ ਅਜਿਹੇ ਭੋਲੇ ਅਤੇ ਸਿੱਧ-ਪੱਧਰੇ ਕਿਰਤੀਆਂ/ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਸ਼ਟਦਾਇਕ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਮੱਕਾਰ ਪਾਤਰ ਹੈ ਜੋ ਛੜੇ ਕੇਹਰੂ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦੇ ਝਾਂਸੇ ਦੇ ਕੇ ਲੁੱਟਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਲਾਰਿਆਂ-ਲੱਪਿਆਂ ਵਿਚ ਕੇਹਰੂ ਦੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਉਮਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਬਜ਼ੁਰਗੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਕੁਝ ਨਜ਼ਦੀਕੀਆਂ ਅਤੇ ਮੋਹ-ਵਿਹੂਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਰਹਿਮੋ-ਕਰਮ 'ਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਦੇ ਦਿਨ ਕੱਟਦਾ ਓੜਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਿਲ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਫਾਨੀ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਕੂਚ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਜ ਨਾਟਕ ਦੁਖਾਂਤਕ ਅੰਤ ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਭਾਵੁਕ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਹਮਦਰਦੀ, ਕੇਹਰੂ (ਵਿਚਾਰੇ) ਨਾਲ ਹੈ। ਨਾਟਕਕਾਰ ਗਰੇਵਾਲ ਦੀ ਕਾਵਿਕ-ਵਿਧੀ ਦਾ ਇਕ ਨਮੂਨਾ ਪੇਸ਼ ਹੈ :
ਟੁੱਟ ਗਏ ਸੁਪਨੇ ਬੰਦਿਆਂ ਉਏ,
ਗੱਲ ਮੁੱਕ ਗਈ ਓ ਯਾਰ। (ਪੰਨਾ 106)
ਛੱਡ ਗਏ ਸਾਥੀ, ਤੇਰੇ ਉਏ,
ਤੈਨੂੰ ਅੱਧ-ਵਿਚਕਾਰ।
ਨਾਟਕ ਦੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਦੀ ਬੋਲੀ ਠੇਠ ਪੇਂਡੂ ਮਲਵਈ ਅਤੇ ਦਮਦਾਰ ਬੋਲੀ ਹੈ। ਮਸਲਨ ਸਾਸਰੀ ਕਾਲ (ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ), ਢੁੱਪੇ (ਧੁੱਪੇ)
(ਬਾਬਾ ਲਿਆ ਤੇਰੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਘੁੱਟ ਦੇਮਾਂ)
'ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੀ ਲਾਜ ਕਰਾਉਣਾ ਏਹਦਾ?' (ਪੰਨਾ 105)
ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ-ਸਰੋਤ ਭੈਣ ਬਲਜਿੰਦ ਕੌਰ ਦੇ ਨਾਂਅ ਲਿਖਿਆ ਖ਼ਤ, ਅਟੱਲ ਸਚਾਈਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਹੈ। ਏਨਾ ਬਾ-ਕਮਾਲ ਨਾਟਕ ਸਿਰਜਣ 'ਤੇ ਗਰੇਵਾਲ ਨੂੰ ਸ਼ਾਬਾਸ਼!!

ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98154-61710

c c c

ਜੱਟੀ ਗਈ ਅਮਰੀਕਾ
ਲੇਖਕ : ਰਾਜਬੀਰ ਰੰਧਾਵਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 130
ਸੰਪਰਕ : 95019-80201.

ਪੁਸਤਕ 'ਜੱਟੀ ਗਈ ਅਮਰੀਕਾ' ਇਕ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਜਬੀਰ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਡਾ. ਨਵਰੀਤ ਕੌਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਰਾਜਬੀਰ ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਕਹਾਣੀਆਂ, ਨਾਵਲ, ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਲਿਖਣ 'ਤੇ ਵੀ ਹੱਥ ਅਜ਼ਮਾਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ 17 ਪੁਸਤਕਾਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ 12 ਨਵੰਬਰ, 2012 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਛਿਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਬਲਕਿ ਜੱਗ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਵਿਚ ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਜਾਂ ਮਜਬੂਰੀ ਨੂੰ ਛੁਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਸ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਵਿਚ ਰਾਜਬੀਰ ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ ਹੂਬਹੂ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੱਚ ਬੋਲ ਕੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਗੱਲ, ਘਟਨਾ, ਦ੍ਰਿਸ਼, ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸਾਦਗੀ ਤੇ ਸਰਲਤਾ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੁਕਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਪਦੀ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਕਫੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਕਾਗਜ਼ੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕਰਨੀ ਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਚੜ੍ਹਨ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਬੈਠਣ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੇ ਡਰ ਨੂੰ ਵੀ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਡਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਆਪਣਾ ਹੀ ਧਰਵਾਸ ਰੱਖਣਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਰਾਜਬੀਰ ਸਫਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਜੋ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਇਸ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਵਿਚ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਿਆਨਿਆ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਵੀ ਇਸ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਕਸੁਕਤਾ ਵਧਣਾ ਅਤੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਲਗਾਤਾਰ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਣਾ ਵੀ ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ ਲਿਖਤ ਦੀ ਖੂਬੀ ਹੈ।

ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਮੀਰਹੇੜੀ
ਮੋ: 92105-88990

ਭਾਰਤੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਸਮਾਜਿਕ ਅੰਤਰ-ਵਿਰੋਧ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਯੂਨੀਸਟਾਰ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 208
ਸੰਪਰਕ : 0172-5027429.

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਚਾਰ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀਆਂ ਦਾ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਧਿਐਨ ਖੋਜ-ਪੱਧਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਜ਼ਰੀਏ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਅਧਿਆਇ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅੰਤਰ-ਸੰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਹੀ ਚਾਰ ਚੋਣਵੀਆਂ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜਚੋਲ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਖੋਜ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਚਰਚਾ ਆਧੀਨ ਪਹਿਲੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਚਿਤ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ 'ਜੂਠਨ' ਨੂੰ ਦਵਾਰਕਾ ਭਾਰਤੀ ਨੇ 'ਜੂਠ' ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦਲਿਤ ਚਿੰਤਨਧਾਰਾ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਕਥਿਤ ਉੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਲੋਂ ਕਥਿਤ ਨੀਵੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਵਿਤਕਰਿਆਂ ਦਾ ਇਸ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਾਂਤ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਸਾਧਨ ਵਿਹੂਣੇ ਕਿਰਤੀਆਂ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਦੁਆਰਾ ਝੱਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਦਾ ਇਸ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੂਸਰੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਮਲਿਆਲਮ ਲੇਖਕਾ ਨਲਿਨੀ ਜ਼ਮੀਲਾ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਹੋਈ ਹੈ।
ਇਹ ਲੇਖਿਕਾ ਬੇਬਾਕ ਹੋ ਕੇ ਸੈਕਸ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕਿਰਤ ਮੰਨਦੀ ਹੈ। ਔਰਤ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਥੁੜਾਂ ਅਤੇ ਮਰਦ ਜਾਤੀ ਦੇ ਅੱਯਾਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅੰਤਰ-ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਸਵੈ ਵਰਨਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ ਦੀ ਉਹ ਆਤਮਕਥਾ ਹੈ ਜੋ ਕਰੂਰ ਯਥਾਰਥ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ। ਡਾ. ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਚਰਚਾ ਹਿਤ ਤੀਸਰੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਿਕਾ ਪ੍ਰਭਾ ਖੈਤਾਨ ਰਚਿਤ 'ਆਮ ਤੋਂ ਖ਼ਾਸ' ਚੁਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਔਰਤ ਜਾਤੀ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਵਾਸਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ, ਪਿਤਰੀ ਸਤਾ ਅਤੇ ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰੁਚੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਚੌਥੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਆਤਮਕਥਾ ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਲਿਖੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਆਈ, ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਿਕ ਅਧਿਐਨ ਹੈ। ਇਸ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਵਿਚੋਂ ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇਕ ਸਾਧਾਰਨ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਨ ਤੱਕ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਜੀਵਨ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀਆਂ ਵਿਚਲੇ ਵਿਲੱਖਣ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਬੜੀ ਨੀਝ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਕੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਡਾ. ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋ: 98142-09732

ਸੋਲਡ
ਲੇਖਕ : ਐਸ. ਸਾਕੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ, ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 295 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 01145555610.

ਐਸ. ਸਾਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਲਿਖਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪਿਆਰਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਗਲਪਕਾਰ ਹੈ। 'ਸੋਲਡ' ਉਸ ਦਾ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿਚ ਛਪਿਆ ਨਵਾਂ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਕੁੱਲ੍ਹ 16 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਅਤੇ ਵਰਤਾਰੇ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। 'ਗੁੰਗੇ' ਕਹਾਣੀ ਅਜਿਹੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਮੁਲਕ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾ ਸਮਝਣ ਕਾਰਨ ਗੁੰਗਿਆਂ ਵਾਂਗ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਾ ਉਹ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਸਕਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ। 'ਸੋਲਡ' ਕਹਾਣੀ ਅਜਿਹੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਜਿਊਂਦੇ-ਜੀਅ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਭਾਲਦਾ ਤੇ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਮਰਦੇ ਹੀ ਝੱਟ ਉਸ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਘਰ ਵਾਰਿਸਾਂ ਵਲੋਂ ਝੱਟ-ਪੱਟ ਹੀ ਵੇਚ-ਵੱਟ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
'ਸਨ ਹੈਲਪ ਮੀ' ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਪਛਤਾਵੇ ਭਰੇ ਬੰਦੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਲੋੜ ਪੈਣ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਤੇ ਮੁੜ ਪਛਤਾਵੇ ਦੀ ਅੱਗ 'ਚ ਸੜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। 'ਗਲੀ ਦੇ ਮੋੜ 'ਤੇ' ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਜੋੜੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਜਿਊਂਦੇ-ਜੀਅ ਆਪਣੇ ਸਸਕਾਰ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਤੱਕ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
'ਉਲਟਾ ਪੁਲਟਾ' ਇਕ ਹਾਸਰਸੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਕ ਨੀਮ-ਹਕੀਮ ਕਿਸਮ ਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿਆਹ 'ਚ ਗ਼ਲਤੀ ਨਾਲ ਕਿਰਿਆ ਕਰਮ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਚੰਗੀ ਕੁੱਟ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਜਿਊਂਦਾ ਰਹਿ' ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਟੱਬਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਅੱਤਵਾਦੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਸੱਪ' ਲਾਲਚੀ ਜਵਾਈਆਂ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਪੈਸੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰੇ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਮਰਿਆ ਭਾਲਦੇ ਹਨ। 'ਛੋਟੇ ਕੱਦ ਦਾ ਲੰਬਾ ਆਦਮੀ' ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਇਕ ਅਨਾਥ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਧੀ ਵਾਂਗ ਪਾਲਦਾ ਹੈ। 'ਕਿਹੀ ਜਾਤ' ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਸਰਦਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਗ਼ਰੀਬ ਗ਼ੁਰਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ-ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹਵਸ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਬੰਦ ਮੁੱਠੀਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਮੁੱਠੀਆਂ', 'ਪਰਸਾ', 'ਭਗਤੀ ਦੇ ਰੂਪ' ਵੀ ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਐਸ. ਸਾਕੀ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਗਲਪਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਚ ਮਨੁੱਖੀ ਕਿਰਦਾਰ ਅਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਪੱਖ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਸਤਿਯੁਗੀ ਖਸਲਤਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਣ।

ਕੇ.ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋ: 94635-37050.

ਕੂੰਜ ਉਡਾਰੀ
ਕਵੀ : ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪ੍ਰਤੀਕ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 98773-58869.

ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ ਦੀ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਵਲੋਂ ਸਿਰਜੀਆਂ ਵਾਰਤਕ ਜਾਂ ਛੰਦ-ਮੁਕਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਮਜ਼ਮੂਆ ਹੈ। ਕੁੱਲ 71 ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਉੱਤੇ ਦਰਜ ਇਬਾਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਭੁੱਲਰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਪੂਰਵ 7 ਨਜ਼ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਲੰਮਾ ਤਜਰਬਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਖਿਆਲਾਂ ਵਿਚ ਪਕਿਆਈ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਦਿਲ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ 'ਸਵਾਲ ਬਨਾਮ ਜਵਾਬ' ਪੇਸ਼ ਹੈ : 'ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੇਰਾ ਸਰੂਪ/ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਹੈ/ਅੱਗ ਵਿਚ ਬਲਣਾ/ਜਾਂ ਬਰਫ਼ 'ਤੇ ਚੱਲਣਾ/ਵਿਚਕਾਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ/ਤੇ ਫਿਰ ਵਸਲ ਕਿਵੇਂ?/ਮੈਂ ਦੀ ਮੈਂ ਦਾ ਮਾਰਨਾ'
ਕਵੀ ਫੇਸਬੁੱਕੀ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੈ :
'ਕਈ ਅਭਿਮਾਨੀ ਮਿੱਤਰ ਸਮਝਦੇ ਨੇ/ਕਿ ਫੇਸ ਬੁੱਕ ਦੇ ਮੰਚ ਨੂੰ/ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਚਮਕਾਉਂਦੀ ਹੈ/ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਲੇ/ਸੈਂਕੜੇ ਲਾਇਕ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਨੇ/...ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਮਨ/ਜਦ ਕਾਲਪਨਿਕ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਉਡਾਣ ਭਰਦਾ ਹੈ/ਤਾਂ ਅੰਤਰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਹਿਜ ਯੁਕਤੀ ਨਾਲ/ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਮਾਨ ਕਰਦਿਆਂ/ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਬੁਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ...' ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਇਵੇਂ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਰਤਕ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਕਵਿਤਾ ਜਿਹਾ ਜਜ਼ਬਾ ਕਲਪਨਾ ਉਡਾਉਣ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਗੁੰਦਣ ਤੇ ਗੂੰਜਣ ਇਸ ਵਿਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਕਵਿਤਾ ਵਾਪਸੀ ਵਿਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੈ : 'ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ/ਪਤਝੜ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਕੇ/ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ/ਕਿ ਛੇਤੀ ਪਰਤਾਂਗੀ/ਸਾਲ ਅੰਦਰ ਹੀ ਮੇਰੀ ਦੇਹ ਦੀ/ਕੰਧ ਢਹਿ ਢੇਰੀ ਹੋ ਗਈ ਏ' ਕਵੀ ਦੀ 'ਨੂਰ ਤੇ ਹਨੇਰ' ਕਵਿਤਾ ਵੀ ਅਜੀਬ ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ :
'ਹਨੇਰ 'ਚੋਂ ਉਪਜੇ ਨੂਰ,
ਨੂਰ 'ਚੋਂ ਉਪਜੇ ਹਨੇਰ।
ਰਾਤ 'ਚੋਂ ਉਗਮੇ ਸਵੇਰ,
ਸਵੇਰ 'ਚੋਂ ਉਗਮੇ ਹਨੇਰ
ਦੱਸ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਾਵਿਆ
ਕੀ ਹੈ ਤੇਰਾ ਵਿਚਾਰ...'
ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਬਾਵਾ ਹੀ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਂਜ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਵਧੀਆ ਹੈ।

ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ
ਮੋ: 94174-84337.

14-11-2021

ਦੱਰਿਆਂ ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਸੰਗ
(ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ)

ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰੀਤਮ ਰੁਪਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 87
ਸੰਪਰਕ : 94171-92623.


ਪ੍ਰੀਤਮ ਰੁਪਾਲ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਨੌਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ, ਦੋ ਖੋਜ-ਕਾਰਜ, ਇਕ-ਇਕ ਜੀਵਨੀ ਤੇ ਸੰਪਾਦਨ, ਦੋ ਅਨੁਵਾਦ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਹਥਲੀ ਕਿਤਾਬ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ, ਕਾਰਗਿਲ, ਲੱਦਾਖ ਦਾ ਰੋਮਾਂਚਿਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ 18 ਅਧਿਆਏ ਹਨ। ਇਹ ਸਫ਼ਰ ਉਸ ਦੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਲੱਬ ਦੀ ਐਡਵੈਂਚਰ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸੋਲ਼ਾਂ ਮੈਂਬਰੀ ਟੀਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਈ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ, ਪੰਕਜ ਵਾਸੂਦੇਵ, ਪ੍ਰਦੀਪ ਧੁੱਲ, ਪੰਕਜ ਸ਼ਰਮਾ, ਦੀਪਕ, ਅਰੁਣ ਨਥਾਨੀ, ਰੋਹਿਤ ਅਵਸਥੀ, ਡਾ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਗੁਲਾਟੀ, ਉਮੇਸ਼ ਘਰੇੜਾ, ਪਰਮਬੀਰ ਬੈਂਸ, ਤੇਜਿੰਦਰ ਸਹਿਗਲ, ਸਵਦੇਸ਼ ਤਲਵਾੜ, ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਲੇਖਕ ਪ੍ਰੀਤਮ ਰੁਪਾਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਇਸ ਅਡਵੈਂਚਰ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕਨਵੀਨਰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਰੁਪਾਲ ਸੀ। ਇਹ ਦਸ-ਰੋਜ਼ਾ ਸਫ਼ਰ 5 ਜੁਲਾਈ, 2005 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ ਜੀਪਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤਾ।
ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਕਰਕੇ ਤੇ ਫਿਰ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਹੜ੍ਹ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਇਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਵਾਪਸ ਮੁੜਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਫਿਰ ਲੇਖਕ ਦੀ ਮੰਗ 'ਤੇ ਇਹ ਸਫ਼ਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਟੀਮ ਕੀਰਤਪੁਰ, ਮੰਡੀ, ਮਨਾਲੀ, ਕੁੱਲੂ, ਰੋਹਤਾਂਗ, ਕੇਲਾਂਗ, ਪਾਂਗ, ਤੰਗਲੰਗ, ਪੈਂਗੌਂਗ, ਲੇਹ, ਸਿੰਧ ਵਾਦੀ, ਕਾਰਗਿਲ, ਦਰਾਸ, ਕਸ਼ਮੀਰ, ਸ੍ਰੀਨਗਰ, ਪਤਨੀਟਾਪ, ਕਠੂਆ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਵਾਪਸ ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪਹੁੰਚੀ।
ਇਹ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜੋਖ਼ਮ ਭਰਿਆ, ਸੁਆਦਲਾ, ਰੋਮਾਂਚਕ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਰੁਪਾਲ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਕਲਮਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਪਾਠਕ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਸਫ਼ਰ ਵਿਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਔਖੇ-ਔਝੜ ਰਾਹਵਾਂ, ਹਸੀਨ ਵਾਦੀਆਂ, ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਨਜ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਇਹ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤੋਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਨਣ-ਸ਼ੈਲੀ ਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਏਨੀ ਸਹਿਜ ਤੇ ਰਵਾਨਗੀ ਭਰੀ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਕਿਤੇ ਵੀ ਅਕੇਵਾਂ ਜਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ-ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਦੱਰਿਆਂ ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਰੁਪਾਲ ਦੇ ਇਸ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪਾਠਕ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਂਘ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਹੋ ਇਸ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਹੈ!


ਪ੍ਰੋ: ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 94176-92015
c c c


ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਡਾਇਰੀ
ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ. ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲੀਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 132
ਸੰਪਰਕ : 98551-08977.


ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇਕ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਡਾਇਰੀ, ਡਾ. ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਵਲੋਂ ਸੰਪਾਦਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਨਾਂਅ ਤੋਂ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਯਾਦਾਂ, ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਅਤੇ ਤਜਰਬੇ ਇਤਿਹਾਸਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿਚ ਕਲਮਬੱਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਸਾਹਿਤਕ ਡਾਇਰੀ ਨੂੰ ਪੰਜ ਖੰਡਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਹਿਲਾ ਖੰਡ, ਜੀਵਨ ਤਜਰਬੇ 'ਚੋਂ ਕਥਨ-ਪ੍ਰਵਚਨ, ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਤਜਰਬੇ ਆਧਾਰਿਤ ਕਥਨਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਾਗਤ ਪੱਖ ਤੋਂ ਇਹ ਕਥਨ ਲੇਖਕ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੋਚ ਦਾ ਸਮੱਗਰ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਖੰਡ ਦਾ ਉਪ-ਸਿਰਲੇਖ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਹੈ। ਸਿੰਬਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ, ਸਰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਝੂਮਦੇ ਫੁੱਲ, ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਹਿਚਕੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਿੰਬ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨੂੰ ਚਿਤਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਖੰਡ ਦਾ ਉਪ-ਸਿਰਲੇਖ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਨਾਇਕ ਵਿਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ/ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਵੀਆਂ, ਲੇਖਕਾਂ, ਸ਼ਾਇਰਾਂ, ਚਿਤਰਕਾਰਾਂ, ਚਿੰਤਕਾਂ ਅਤੇ ਨੇਤਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਟਿੱਪਣੀਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ/ਜਾਣਿਆ) ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਚੌਥਾ ਖੰਡ, ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਸੰਗ-ਸਾਥ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੰਜ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਚਰਚਿਤ ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ, ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਨਾਵਲ/ਕਹਾਣੀਆਂ/ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਰਜ ਹੈ। ਡਾਇਰੀ ਦਾ ਅੰਤਿਮ (ਪੰਜਵਾਂ) ਖੰਡ, ਕਥਾ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਰਾਹੀਂ ਲੇਖਕ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਪਹੁੰਚ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਕਥਾ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਪਾਠਕ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਵਲਵਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ ਝੰਜੋੜਦੀ ਹੀ ਹੈ ਸਗੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਪੁਸਤਕ ਆਪਣੀ ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਦੇ ਲਹਿਜੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਡਾਇਰੀ ਦੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਅਤੇ ਖੰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਹਿਤਕ ਟਿੱਪਣੀਆਂ/ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਵਿਚੋਂ ਸੰਪਾਦਕੀ ਮੰਡਲ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਝਲਕਦੀ ਹੈ।


ਡਾ. ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੌੜਾ
ਮੋ: 95011-15200


ਸਵਰਾਜਬੀਰ ਦੇ ਨਾਟਕ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸ ਚੇਤਨਾ

ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ. ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 127
ਸੰਪਰਕ : 97799-92332.


ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟ-ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨੂੰ ਨਵ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਚਨਾਕਾਰ ਸਵਰਾਜਬੀਰ ਦੇ ਪੰਜ ਨਾਟਕਾਂ ਧਰਮ ਗੁਰੂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਮੇਦਨੀ, ਸ਼ਾਇਰੀ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਕੁੰਡ ਦਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਅਧਿਐਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਨੁਕਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਵਿਧੀਵਤ ਰੂਪ ਦੇਣ ਲਈ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ, ਫਿਰ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦੀ ਖੋਜਪਰਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਇਤਿਹਾਸ ਮਿਥਿਹਾਸ ਨੂੰ ਜਿਸ ਪ੍ਰਸੰਗਤਾ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਬਦਲਵੇਂ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਦਾ ਭਾਵਪੂਰਤ ਵਰਨਣ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਗਲੇ ਤਿੰਨ ਕਾਂਡ ਸਵਰਾਜ ਬੀਰ ਰਚਿਤ ਉਕਤ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰਕ ਸਰੂਪ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਵਰਾਜਬੀਰ ਦੀ ਨਾਟਕੀ ਚੇਤਨਾ ਮਿੱਥ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਤੋੜਦੀ ਹੈ, ਮਿੱਥ ਅਤੇ ਯਥਾਰਥਕ ਸਮਕਾਲੀਨ ਹਾਲਾਤ ਕੀ ਹਨ? ਅਤੇ ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਦੀ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ, ਰਜਵਾੜਾਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਲੁੱਟ-ਖੋਹ, ਗ਼ਰੀਬ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਤਲੋਗਾਰਤ, ਨਾਰੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਵਤੀਰੇ ਆਦਿ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਰਨਣ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਸੰਗਤਾ ਵਿਚ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਗ਼ਰੀਬ, ਦਲਿਤ ਅਤੇ ਕਥਿਤ ਨੀਵੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਾਤਕ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਗਨੀ ਕੁੰਡ ਵਿਚ ਉਬਾਲਦਾ ਹੈ ਆਦਿ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਬਾਖੂਬੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਮਾਂ ਜਾਂ ਦੁਨਿਆਵੀ ਮਾਂ ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਕ ਹੈ ਜਾਂ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਅਕ ਹੈ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਿਨੌਣੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਆਦਿ ਦਾ ਵੀ ਖੂਬ ਵਰਨਣ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਖੋਜ ਪੱਧਤੀਆਂ ਦੀ ਧਾਰਕ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਾਜਬੀਰ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸੈਕਟਰ, ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਰੁਚੀਆਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਤਾਰੇ ਵਿਚ ਵਿਤਕਰਿਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿਚ ਪਸਰੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰਕ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਵੀ ਪਰਤ-ਦਰ-ਪਰਤ ਪਛਾਣਿਆ ਹੈ। ਨਿਰਸੰਦੇਹ, ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ।


ਡਾ. ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋ: 98142-09732


ਕਿੱਟੀ ਦੀ ਖੀਰ

ਲੇਖਿਕਾ : ਮਨਦੀਪ ਰਿੰਪੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਯੂਨੀਸਟਾਰ ਬੁਕਸ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 48
ਸੰਪਰਕ : 98143 85918.


ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਕਿੱਟੀ ਦੀ ਖੀਰ' ਮਨਦੀਪ ਰਿੰਪੀ ਦੀ ਪੰਦਰਾਂ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰੀ ਅਤੇ ਨਿਆਰੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਘੋਖਵੀਂ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮਨਦੀਪ ਨੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਤਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਲਏ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ : 'ਕਿੱਟੀ ਦੀ ਖੀਰ' ਕਹਾਣੀ ਇਕ ਕਿੱਟੀ ਨਾਂਅ ਦੀ ਬਲੂੰਗੜੀ ਹੈ, ਬਾਂਦਰ ਦਾ ਬੱਚਾ ਚਿੰਪੂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਹਿਰਨ ਦਾ ਬੱਚਾ ਹੈ ਗੂਗਲ। ਕਿਵੇਂ ਬੱਚੇ ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਮੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਲੜਦੀਆਂ ਹਨ, ਫਿਰ ਕਿਵੇਂ ਬੱਚੇ ਗ਼ਲਤੀ ਮੰਨ ਕੇ ਮੰਮੀਆਂ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਸਮਝੌਤੇ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਵੇਂ ਹੀ 'ਨਿੱਕੂ ਫਿਰੌਗੀ' ਕਹਾਣੀ ਡੱਡੂ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੱਚਾ ਨਿੱਕੂ ਆਮ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਰਤ ਮਹਿੰਗੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ ਤੋਂ ਤੌਬਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ 'ਬਹਾਨੇਬਾਜ਼ ਰੋਜ਼ੀ' ਕਹਾਣੀ ਜੋ ਕਿ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਕੰਨੀ ਕਤਰਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀ ਅਤੇ ਸਿਆਣੀ ਸਹੇਲੀ ਰਜਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਲਾਭ ਅਤੇ ਝੂਠੇ ਬਹਾਨਿਆਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੱਸ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਕਿੱਡਾ ਵੱਡਾ ਮੋੜ ਲੈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ 'ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ' ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਇਕ ਬੱਚੀ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਮੋਬਾਈਲ ਦਾ ਖਹਿੜਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਿਆਣੀ ਮੰਮੀ ਨੇ ਬੱਚੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਵੱਲ ਮੋੜਿਆ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਵੇਂ ਹੀ 'ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਕੂਲ ਜਾਵਾਂਗਾ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਇਕ ਬਾਪ ਆਪਣੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਕੰਨੀ ਕਤਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪ੍ਰਤੀ ਰੁਚੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਵੇਂ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਿਥੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰੌਚਕ ਹਨ, ਉਥੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਨੈਤਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਨਦੀਪ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾ ਸਰਲ, ਠੇਠ ਅਤੇ ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਹਾਣ ਦੀ ਵਰਤੀ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਢੁਕਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੀ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸ਼ਾਨਦਰ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਉਥੇ ਦਾਅਵੇ, ਵਾਅਦੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਆਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਬੱਚੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਾਭ ਉਠਾਉਣਗੇ।


ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ ਕਲਾਂ
ਮੋ: 94635-42896.


ਪਾਪਾ ਮੈਂ ਲੜਾਂਗੀ

ਲੇਖਕ : ਮਨਦੀਪ ਕੁੰਦੀ ਤਖ਼ਤੂਪੁਰਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੂਰਜਾਂ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 160 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 98140-68614.


'ਮੁਸੀਬਤ ਮਾਰਿਆ ਰੱਬ' ਤੋਂ ਬਾਅਦ 'ਪਾਪਾ ਮੈਂ ਲੜਾਂਗੀ' ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਮਨਦੀਪ ਕੁੰਦੀ ਤਖ਼ਤੂਪੁਰਾ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਕਥਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 14 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦੋ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਮਾਂ' ਅਤੇ 'ਕਲਯੁਗੀ ਬਾਬਾ' ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹੀ ਚੱਲ ਰਹੇ ਕਿਸਾਨੀ ਅੰਦੋਲਨ ਬਾਰੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। 'ਮੁਣਸ਼ੀ ਮਲੰਗ' ਵੀ ਵੰਡ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਜੁਝਾਰੂ ਬਿਰਤੀ, ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਲੜਨ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਕੰਮ ਆਉਣ ਜਿਹੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ-ਖੁਲਾਸੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਕੁਝ ਕਿਰਦਾਰ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੀ ਰੀਤ ਨੂੰ ਅਗਾਂਹ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਝੰਡੇ ਚੁੱਕਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। 'ਧਰਤੀ ਪੁੱਤਰ' ਦਾ ਧਰਮਾ ਆਪਣੇ ਬਾਪੂ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟਰੈਕਟਰ ਸਟਾਰਟ ਕਰਕੇ ਉਸੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਅਗਾਂਹ ਵਧਣ ਲਗਦਾ ਹੈ। 'ਮਦਰ ਇੰਡੀਆ' ਦੀ ਦਾਦੀ ਵੀ ਮੋਰਚੇ 'ਚ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 'ਪਾਪਾ ਮੈਂ ਲੜਾਂਗੀ' ਦੀ ਰਵਨੀਤ ਆਪਣੇ ਬਾਪੂ ਦਿਲਬਾਗ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਡਾ ਅਫ਼ਸਰ ਬਣ ਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਰਨਾ ਲੋਚਦੀ ਹੈ।
ਕੁਝ ਕਹਾਣੀਆਂ ਮੋਰਚੇ ਲੜ ਰਹੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ' ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁੰਡੇ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। 'ਲੰਗਰ' ਕਹਾਣੀ ਲੰਗਰ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। 'ਹੰਝੂ ਜਦੋਂ ਬੋਲਦੇ ਨੇ' ਟਿਕੈਤ ਦੇ ਰੋਣ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰਾਂ, ਲੀਡਰਾਂ ਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਪਾਜ ਵੀ ਉਘਾੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕਿਸਾਨੀ ਅੰਦੋਲਨ ਤੇ ਜਜ਼ਬੇ ਦੀ ਸਹੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਕਲਾ ਪੱਖ ਲਈ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਹਾਲੇ ਹੋਰ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਲੋੜ ਪਵੇਗੀ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਸਮਝਣ 'ਚ ਸਹਾਈ ਹਨ।


ਕੇ.ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋ: 94635-37050


ਰੇਤਲਾ ਸ਼ਹਿਰ
ਲੇਖਕ : ਸੁਰਿੰਦਰਜੀਤ ਚੌਹਾਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪ੍ਰੀਤ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਨਾਭਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 98141-01312.


ਅੱਧੀ ਦਰਜਨ ਸਾਂਝੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਰਿੰਦਰਜੀਤ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਲੇਠਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਰੇਤਲਾ ਸ਼ਹਿਰ' ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਤਸੱਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਲੋਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਏ ਹੋਏ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਕਵੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਰਪੇਸ਼ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੂਝਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਢਾਰਸ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ ਬਲਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ:
ਹੱਕ ਸੱਚ ਦਾ ਕੋਈ ਏਥੇ
ਬਹੁਤਾ ਵਾਲੀ-ਵਾਰਸ ਨਹੀਂ,
ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ੇ ਪਾਇਆ ਰੌਲਾ
ਢੂਹੀ ਛਿੱਲਦੇ ਡੰਡੇ ਨੇ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਹੋਰ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਬੜਾ ਕੁਝ ਸਾਡੀ ਮਰਜ਼ੀ ਮੁਤਾਬਿਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤਾ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੈਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਾਲਾਤ ਮੁਤਾਬਿਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹੱਥ-ਵੱਸ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਚਦਾ:
ਇਹਦੀ ਆਪਣੀ ਕਚਹਿਰੀ,
ਇਹਦੇ ਆਪਣੇ ਗਵਾਹ,
ਸਾਡੇ ਤਾਂ ਐਵੇਂ ਹੀ ਬਿਆਨ ਲੈਂਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ।
ਸੁਰਿੰਦਰਜੀਤ ਚੌਹਾਨ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਤੰਗੀਆਂ-ਤੁਰਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਜੂਝਦੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਤੁਰਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਵਿਚੋਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਰਹੀ ਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਮੰਡੀ ਦੀ ਬਲੀ ਚੜ੍ਹ ਰਹੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਤੋਂ ਉਹ ਬੇਹੱਦ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦ ਹਨ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਤਲਖ਼ ਹਕੀਕਤਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੁਝਾਰਵਾਦੀ ਕਵਿਤਾ ਕੁਰਾਹੇ ਪਏ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਅਤੇ ਸਰਲ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਰੇਤਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਸ ਅਲਬੇਲੇ ਰਾਹੀ ਨੂੰ ਪੁਰਜ਼ੋਰ ਸਮਰਥਨ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।


ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋ: 98146-28027.


ਮੋਮਬੱਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਜਗਾਵਾਂਗੇ

ਲੇਖਕ : ਮਦਨ ਲਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕਾਜਲ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਦਸੂਹਾ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 87
ਸੰਪਰਕ : 94785-27469.


ਚਰਚਾ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਇਕ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ 64 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਹ ਲੇਖਕ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ, ਰੁੱਖ, ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀ, ਕੋਰੋਨਾ ਮਹਾਂਮਾਰੀ, ਖੇਤ, ਫ਼ਸਲਾਂ, ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚਾ, ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨ, ਨਿੱਜੀ ਪਿਆਰ-ਮੁਹੱਬਤ, ਗਿਲੇ-ਸ਼ਿਕਵੇ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਸਿਆਣਪਾਂ ਆਦਿ ਹਨ। ਆਓ ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਕੁਝ ਟੂਕਾਂ ਦੇਖੀਏ:
* ਖੇਤਾਂ ਦਾ ਪੁਜਾਰੀ ਸੂਲੀ ਉੱਤੇ ਟੰਗਤਾ
ਅੱਜ ਅੰਨਦਾਤਾ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਹੱਕ ਮੰਗਦਾ
* ਜੋ ਸਾਂਭ ਲੈਂਦਾ ਦੁੱਧ ਦਾ ਉਬਾਲਾ ਮਿੱਤਰੋ
ਓਹੀ ਤਾਂ ਹੁੰਦਾ ਅਕਲ ਵਾਲਾ ਮਿੱਤਰੋ
* ਸੱਚੀਂ ਮੁੱਚੀਂ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਤਬਾਹ ਕੀਤੇ
ਝੂਠੀ ਮੂਠੀ ਤਾਂ ਬੀਜੇ ਲੱਖ ਵਾਰੀ ਆ
* ਅੰਬ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਤਲ ਇਹ ਤਾਂ ਬਾਬੇ ਦਾ
ਗੁਨਾਹਗਾਰ ਹੋਵੇਂਗਾ ਤੂੰ ਮਦਨ ਦੁਆਬੇ ਦਾ
* ਰਾਜਾ ਕਦੇ ਏਦਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ
ਜੋ ਪਰਜਾ ਨੂੰ ਦੇਖੇ ਮਰਦਾ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸਵੈ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦੀਆਂ, ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰੀਂ ਦਰਦ ਹੰਢਾਉਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਤੁਕਬੰਦੀ ਪੱਖੋਂ ਢਿੱਲੀਆਂ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਜਬਰੀ ਜੋੜਿਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ, ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ, ਢੁਕਵੇਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣਨ ਲਈ, ਅਜੇ ਕਾਵਿ ਸਿਰਜਣਾ ਹੋਰ ਮਿਹਨਤ ਮੰਗਦੀ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿਚ ਕਈ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੋਧ ਲਿਆ ਜਾਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਅਨੁਭਵ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਮਦਨ ਲਾਲ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਨਿਖਾਰੇਗਾ, ਅਜਿਹੀ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।
ਲੇਖਕ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਪੁਸਤਕ 'ਮੋਮਬੱਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਜਗਾਵਾਂਗੇ' ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਹਾਰਦਿਕ ਸਵਾਗਤ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਿਓ।


ਪ੍ਰਿੰ: ਹਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਾਇਰ
ਮੋ: 97806-67686

13-11-2021

 ਮੌਸਮ ਬਦਲ ਗਿਆ
ਕਵੀ : ਸੁਭਾਸ਼ ਦੀਵਾਨਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ
ਮੁੱਲ : 100 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 101
ਸੰਪਰਕ : 98888-29666.

'ਮੌਸਮ ਬਦਲ ਗਿਆ' ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸ਼ਾਇਰ ਸੁਭਾਸ਼ ਦੀਵਾਨਾ ਦਾ 9ਵਾਂ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚ ਉਸ ਦੀਆਂ 101 ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਕਵੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਤਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਥਾਲੀਆਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਹਾਸੋਹੀਣੀ ਗਰਦਾਨਦਾ ਅਖੌਤੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਬਖੀਏ ਉਧੇੜਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਪਾਖੰਡੀ ਬਾਬਿਆਂ ਦੇ ਦਰਾਂ 'ਤੇ ਜੁੜ ਰਹੀਆਂ ਭੀੜਾਂ, ਗਿਰਗਿਟ ਵਾਂਗ ਰੰਗ ਬਦਲਦੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਡਾਢਾ ਚਿੰਤਾਵਾਨ ਹੈ। ਸੁਭਾਸ਼ ਦੀਵਾਨਾ ਦੀਆਂ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚ ਸਮਾਜਿਕ ਕੁਰੀਤੀਆਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਪਾਖੰਡਵਾਦ, ਡੇਰਾਵਾਦ, ਵੋਟ-ਵਟੋਰੂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਜਮਾਤਾਂ, ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਹੋ ਰਹੇ ਅਪਰਾਧੀਕਰਨ ਖਿਲਾਫ਼ ਵਿਦਰੋਹ ਉਮੜਦਾ ਹੈ :
ਲਓ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਅਸਾਂ ਨੇ,
ਕਰ ਲਿਐ ਅਪਰਾਧੀਕਰਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਦਾ,
ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਸਿਆਸੀਕਰਨ।
ਲੋਕ ਰਾਜੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ,
ਮਾਰ ਸੁੱਟੀਆਂ ਹਨ ਅਸਾਂ,
ਗੁੰਡਾਗਰਦੀ ਦਾ ਅਸਾਂ ਨੇ,
ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਕੌਮੀਕਰਨ। (ਪੰਨਾ ਨੰ: 46)
ਮਨੁੱਖਤਾ 'ਚੋਂ ਮਰ ਰਹੇ ਇਖ਼ਲਾਕ ਅਤੇ ਕਿਰਦਾਰ ਤੋਂ ਕਵੀ ਚਿੰਤਾਵਾਨ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਲੁਟੇਰੀਆਂ ਜਮਾਤਾਂ ਵਲੋਂ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਤੋਂ ਉਹ ਡਾਢਾ ਖਫ਼ਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਸੁਭਾਸ਼ ਦੀਵਾਨਾ ਨੂੰ ਮਾਨਵੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ-ਸੁੱਖਾਂ, ਭਟਕਣਾ, ਲੋੜਾਂ-ਥੋੜਾਂ ਆਦਿ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿਚ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਢਾਲਣ ਦਾ ਬਾ-ਕਮਾਲ ਹੁਨਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਕੁਝ ਸ਼ਿਅਰ ਵੇਖੋਂ :
ਮਨੁੱਖ ਮਸ਼ੀਨੀ ਦੌਰ ਦਾ,
ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਹੈ ਦਰ-ਬ-ਦਰ,
ਘੜੀ ਤਾਂ ਪਾਸ ਹੈ ਇਦ੍ਹੇ,
ਸਮਾਂ ਨਾ ਪਾਸ ਹੈ ਮਗਰ।
.. ..
ਕਿਰਦਾਰ ਤੱਕ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ,
ਯਾਦ ਆਉਣ ਗਿਰਗਿਟਾਂ,
ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਣ ਝੱਟ ਉਹ,
ਚੁਗਿਰਦੇ 'ਚ ਢਾਲ ਕੇ।
.. ..
ਕਵੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਦੀਵਾਨਾ ਦੇ ਇਸ ਹਥਲੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਰਥ ਭਰਪੂਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚ ਰਵਾਨਗੀ ਵੀ ਕਾਬਲੇ-ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਸ਼ਿਅਰਾਂ 'ਚ ਵਿਅੰਗਮਈ ਕਟਾਖ਼ਸ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰਦਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਦੀਵਾਨਾ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਇਸ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਜੀ ਆਇਆ ਕਹਿਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਘੜੈਲੀ
ਮੋ: 98153-91625

ਖੇਤੀ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਪਾਰ ਸੰਗਠਨ
ਲੇਖਕ : ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਿਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚਿੰਤਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 268
ਸੰਪਰਕ : 98152-11079
.

ਇਹ ਪੁਸਤਕ 2005 ਈ: ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ 'ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਜ਼ਰੱਈ ਸੰਕਟ' ਦਾ ਦੂਜਾ ਸੰਸਕਰਨ ਹੈ। ਮਾਹਿਲ ਹੁਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚੋਂ ਅਪ੍ਰਾਸੰਗਿਕ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਕੁਝ ਵੇਰਵੇ (ਅਧਿਆਇ) ਘਟਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਰਦੂਨੁਮਾ ਬੋਲੀ (ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਰੱਈ ਸੰਕਟ) ਨੂੰ ਵੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬੋਲ-ਬਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਤਰਤੀਬ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨੀ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਐਡਰੈੱਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 9 ਲੇਖ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਰਜ਼ਦਾਰੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ, ਮੰਡੀਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕਟ, ਫ਼ਸਲੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ... ਆਦਿ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਲੇਖਕ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸਾਨੀ ਸੰਕਟ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਸਾਮਰਾਜੀ ਵਿਕਾਸ ਮਾਡਲ ਵਿਚ ਢੂੰਡੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ (ਪੰਨੇ 78-105)। ਲੇਖਕ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ (ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ) ਅਤੇ ਸ.ਸ. ਜੌਹਲ ਦੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਪ੍ਰਾਸੰਗਿਕ ਸਿੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਉੱਪਰ ਸਹਿਮਤੀ ਦੀ ਮੋਹਰ ਲਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ (ਪੰਨੇ 104-116)।
ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਵਿਚ ਪਨਪ ਰਹੀਆਂ ਬਹੁਕੌਮੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਮਨਸੂਬਿਆਂ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਭਾਗ ਦੇ ਕੁਝ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਵੇਖੋ : ਨਵੀਂ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀ : ਦੇਸੀ-ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਰਮਾਏਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਗੱਫ਼ੇ, ਡੰਕਲ ਖਰੜਾ : ਪੁਨਰ-ਬਸਤੀਵਾਦ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼, ਗੈਟ ਸਮਝੌਤਾ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਮਜ਼ਦੂਰ, ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਸੰਗਠਨ, ਸਿਆਟਲ, ਦੋਹਾ ਤੇ ਕੈਨਕੁਨ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸਾਂ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ... ਆਦਿ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕਥਿਤ 'ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ' ਵਿਚ ਹੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਕਈ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤਮਾਨ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਵੀ ਉਲੇਖ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਚਨਾ ਇਕ ਹਵਾਲਾ-ਪੁਸਤਕ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

c c c

ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਰੰਗ ਹਜ਼ਾਰ
ਲੇਖਕ : ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 275 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 176
ਸੰਪਰਕ : 081307-82551.

ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਲੇਖਕ ਘੁੰਮਣ-ਫਿਰਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਹੈ। ਅਨੋਖੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਔਖੇ ਪੈਂਡੇ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਘੁੰਮਣ ਬਿਰਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਫਲ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਵੰਨਗੀ ਵੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਸਵੈਜੀਵਨਾਤਮਿਕ/ਸੰਸਮਰਣੀ ਨਾਵਲ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਨਾਇਕ ਜਿਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਸਾਰਾ ਨਾਵਲ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ, ਲੇਖਕ ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ਨਾਂਅ 'ਅਮਰ ਸਿੰਘ' ਹੈ। ਇਹੋ ਨਾਇਕ ਆਪਣੀ ਡਾਇਰੀ ਵਿਚ ਸੰਸਮਰਣਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰਕੇ ਗਲਪੀਕਰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਘੁੱਟਵਾਂ ਵਾਤਾਵਰਨ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਸਰਵਿਸ ਤੋਂ ਤਿਆਗ ਪੱਤਰ ਦੇ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ 'ਚੋਂ ਬਕਾਏ ਕੱਢਵਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਰੁਕਸੈਕ (ਵੱਡੇ ਥੈਲੇ) ਵਿਚ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦਾ ਸਾਮਾਨ (ਰੰਗ-ਬੁਰਸ਼) ਅਤੇ ਕੈਮਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਸੇਬਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਬਾਗ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪਤਨੀ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਤੋਂ ਤੰਗ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਰੰਗਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੈਮਰੇ ਵਿਚ ਕੈਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨਭਾਉਂਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਾ ਭੁੱਲ ਕੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨਾਲ ਇਕਮਿਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਗੱਦੀ ਅਤੇ ਗੁੱਜਰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਰਹਿਣੀ-ਬਹਿਣੀ, ਧਾਰਮਿਕਤਾ, ਆਰਥਿਕਤਾ, ਪ੍ਰਾਹੁਣਚਾਰੀ, ਮੰਦਰਾਂ, ਮੇਲਿਆਂ, ਰਸਮੋ-ਰਿਵਾਜਾਂ (ਨਵਾਲਾ-ਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਵੇਸ਼, ਧਾਗਾ ਮੰਗਣਾ ਲੜਕੀ ਦੀ ਮੰਗਣੀ, ਪਿੱਠ-ਚੁੱਕ ਲੜਕੀ ਦਾ ਘਰੋਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਭੱਜਣਾ ਆਦਿ) ਬਾਰੇ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਕੁਝ ਅਹਿਮ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ : ਕਿਲਾੜ/ਪਾਂਗ ਤੋਂ ਮਨਾਲੀ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਦੀ ਉਸਾਰੀ, ਸਿਉਂ ਦੇ ਬਾਗ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਕੇ ਡੈਮ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਆਦਿ। ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੱਦੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਬੱਚੇ ਪੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭੇਡਾਂ ਚਾਰਨਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਬਲਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ 'ਪੀਅਨ' ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਇਕ ਦਾ ਅਨੇਕਾਂ ਮਰਦਾਂ, ਔਰਤਾਂ, ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਵਾਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਤਰ ਬਣ ਕੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਕਥਾਨਕ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਨਬਚਨੀ ਵਿਚ ਸੁਜਾਤਾ ਬਾਰੇ ਇੰਜ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, 'ਕੀ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਏਂ ਅਮਰ ਸਿਆਂ? ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ। ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਰੰਗ ਹਜ਼ਾਰ। ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ 'ਚ ਕੇਵਲ ਖੂਬਸੂਰਤ ਆਬਸਾਰਾਂ, ਗਗਨ ਚੁੰਭੀ ਪਰਬਤ, ਨਦੀਆਂ, ਚੰਦ ਤਾਰਿਆਂ ਭਰਿਆ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਠੰਢੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਚਟਾਨਾਂ, ਹੜ੍ਹ, ਬਰਫ਼ਾਨੀ ਤੂਫ਼ਾਨ ਅਤੇ ਹਨੇਰੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ...। ਇਹ ਸੁਜਾਤਾ ਕੇਵਲ ਸੁਜਾਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੀ ਹੈ...। ...ਸੁਜਾਤਾ, ਸੁਜਾਤਾ! ਹੁਣ ਤੂੰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਂਗੀ...।' ਪੰ. 176 'ਤੇ ਸੁਜਾਤਾ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਨਾਵਲ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਕੇ 'ਓਪਨਟੈਕਸਟ' ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੋਲ ਹਨ : 'ਮੈਂ ਕਈ ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਸੁੱਤੀ। ਬੱਸ ਮੈਨੂੰ ਸੌਂ ਜਾਣ ਦਿਓ, ਸੌਂ ਜਾਣ ਦਿਓ...।'

ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
vatish.dharamchand@gmail.com


ਚਿੱਟਾ ਪਰਬਤ
ਲੇਖਕ : ਸੁਰਜੀਤ ਬਰਾੜ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 350, ਸਫ਼ੇ : 232
ਸੰਪਰਕ : 98553-71313.

ਹਥਲਾ ਨਾਵਲ, ਚਿੱਟਾ ਪਰਬਤ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦਿਹਾਤੀ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਈ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਿਕ ਅਧਿਐਨ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਨੂੰ 39 ਕਾਡਾਂ ਵਿਚ ਸੂਝਵਾਨ ਲੇਖਕ ਨੇ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਵਿਚ ਸਫਲ ਤੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਹਿੱਲਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਉੱਚੇ ਪੁਲਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਤੇ ਕਾਲੀ ਗੁਫ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਹੀ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਹੂ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਲਾਵੇ ਅਤੇ ਤੂਫ਼ਾਨਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਸੰਗ, ਅਲੋਚਨਾ ਤੇ ਵੀ ਲੇਖਕ ਦਾ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਚਿੱਟਾ ਪਰਬਤ ਦੇ ਹਰ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਨਵੇਂ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਆ ਰਲਦੀ ਹੈ। ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਸਿਸਟਮ ਹੀ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਨਿਗਲਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਿਰਸਾਨੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਚਿਤਰਿਆ ਹੈ। ਹਥਲੇ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਕਿਰਸਾਨੀ, ਜਵਾਨੀ ਕਿਵੇਂ ਚਿੱਟੇ ਪਰਬਤ ਦੇ ਥੱਲੇ ਤਬਾਹ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਗਾਥਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਦੀ ਇਕ ਘਟਨਾ: ਸਵੇਰੇ ਜਦ ਲੋਕ ਸੈਰ ਕਰਨ ਆਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਖਿਆ ਇਕ ਆਦਮੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਪਿਆ ਹੈ, ਇਕ ਬੰਦੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਪਾਣੀ ਸੰਘੋਂ ਅੰਦਰ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਦੂਜੇ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸਾਹ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮੱਚ ਗਈ, ਰੌਲਾ ਜਿਹਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਨੌਜਵਾਨ ਆਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀਡੀਓ ਬਣਾ ਕੇ ਵਾਇਰਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਹੇਠਾਂ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ, 'ਝਿੜੀ 'ਚ ਇਕ ਬੰਦਾ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ ਅਜੇ ਜਿਊਂਦਾ ਹੈ', ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਦੇਖੀ, ਕਈਆਂ ਨੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੁਮੈਂਟ ਕੀਤੇ। ਮੁਲਕ ਦੇ ਪਿੰਡੋਂ ਕਾਮਰੇਡ ਜਤਿੰਦਰ ਦਾ ਵੀ ਕੁਮੈਂਟ ਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਦਾਤੇਵਾਲ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਐ। ਇਹ ਛੜਾ ਹੈ, ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਇਸ ਕੋਲ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਰੋਟੀ ਇਕ ਡੇਰੇ ਤੋਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋ-ਤਿੰਨ ਕਿੱਲੇ ਜ਼ਮੀਨ ਸੀ ਉਹ ਵਿਕ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਭੁਗਤਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਨਾਂਅ ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਇਹ ਹਾਲਾਤ ਸਾਡੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਸਟਮ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੀ ਬੰਦੇ ਘੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦ ਇਸ ਕੁਮੈਂਟ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਇਕ ਸਵੈਸੇਵੀ ਸੁਸਾਇਟੀ ਪੜ੍ਹਦੀ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਝਿੜੀ ਵਿਚੋਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਪਏ ਮੁਲਕ ਨੂੰ ਲੱਦ ਕੇ ਹਸਪਤਾਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।' ਚਿੱਟਾ ਪਰਬਤ ਨਾਂਅ ਤੋਂ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਮਹਾਂਮਾਰੀ 'ਚ ਗ੍ਰਸਤ ਸਮਾਜ ਦੀ ਅਸਲ ਅਧੋਗਤੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ੇ ਕਿਵੇਂ ਹਮਲਾਖੋਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਿੱਛੇ ਕਿਹੜੇ ਲੋਕ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੁਰਜੀਤ ਬਰਾੜ ਦੀ ਪਾਤਰ ਉਸਾਰੀ, ਕਹਾਣੀ ਬਿੰਬ 'ਤੇ ਚੰਗੀ ਪਕੜ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਕਿ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਜਿਸ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਉਸ ਹੱਥ ਪਾਇਆ ਪਕੜ ਪੀਡੀ ਹੀ ਕਰਦਾ ਗਿਆ।

ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ
ਮੋ: 98148-98570

ਇਕੱਲੀ ਦਾ ਕਾਫ਼ਲਾ
ਡਾ. ਜਸਪਾਲ ਕੌਰ ਕਾਂਗ
ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ. ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ, ਡਾ. ਅਮਰਦੀਪ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 840 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 276
ਸੰਪਰਕ : 94638-36591.

ਡਾ. ਜਸਪਾਲ ਕੌਰ ਕਾਂਗ ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇਕ ਮਾਣਮੱਤਾ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਧੜਿਆਂ, ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਜਾਂ ਗਰੁੱਪਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਤਨਦੇਹੀ ਨਾਲ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ ਇਕੱਲਿਆਂ ਹੀ ਕਾਫ਼ਲਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਦਿਖਾਈ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਿੱਖ ਅਧਿਐਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤੀ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਲੋਂ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਕ 'ਸ਼ਬਦ ਸੁਗਾਤ' ਅਤੇ 'ਸਨਮਾਨ ਗ੍ਰੰਥ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਛੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਬੀਬੀ ਜਗੀਰ ਕੌਰ, ਪ੍ਰੋ: ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ, ਪ੍ਰੋ: ਕੇ. ਐਨ. ਪਾਠਕ, ਪ੍ਰੋ: ਆਰ. ਸੀ. ਸੋਬਤੀ, ਪ੍ਰੋ: ਅਰੁਣ ਕੁਮਾਰ ਗਰੋਵਰ, ਪ੍ਰੋ: ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋ: ਐਸ.ਪੀ. ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋ: ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋ: ਸ਼ਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋ: ਗੁਪਤਾ, ਪ੍ਰੋ: ਘੁੰਮਣ, ਡਾ. ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਵਰਗੀਆਂ ਜ਼ਹੀਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਵਲੋਂ ਅਸੀਸਾਂ, ਦੁਆਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਪਾਸਾਰ, ਚੌਥੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਸਿਰਜਣਾ, ਸਨਮਾਨ, ਸਮੀਖਿਆ ਅਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਭਾਗ ਵਿਚ ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ ਦਾ ਸਨੇਹ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਛੇਵੇਂ ਭਾਗ ਵਿਚ ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਪਲਾਂ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਗੁੰਦੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਚ ਡਾ. ਜਸਪਾਲ ਕੌਰ ਕਾਂਗ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਜੀਆਂ ਕੁਝ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਜੀਵਨ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਡਾ. ਕਾਂਗ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਕੁਝ ਪੁਸਤਕਾਂ, ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੇ ਖੋਜ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ, ਨਿਗਰਾਨ ਵਜੋਂ ਖੋਜ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ, ਜੀਵਨ ਤੇ ਸੰਖੇਪ ਰਚਨਾ ਬਿਊਰਾ, ਇੰਟਰਵਿਊ ਸਨਮਾਨ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰੀ ਸੁਰਖੀਆਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਰੰਗਦਾਰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ
ਮੋ: 98147-16367.

ਰਿਸ਼ਮਾਂ ਦੀ ਰਿਮ-ਝਿਮ
ਨਾਵਲਕਾਰ : ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ'
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 425 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 336
ਸੰਪਰਕ : 98728-10244.

'ਰਿਸ਼ਮਾਂ ਦੀ ਰਿਮ-ਝਿਮ' ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ' ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਵੱਡ-ਆਕਾਰੀ ਨਾਵਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਮਾਨਵੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਜਿੱਠਣ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਨਾਵਲੀ ਅੰਤ ਸੁਖਾਂਤਕ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਸੰਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਨਾਵਲੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ 1947 ਦੀ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਦੇ ਵਸੇਬੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਸਿਰ ਹੋਣ ਦੀ ਗਾਥਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਯਥਾਰਥ ਦੀਆਂ ਉਲਝੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਸਰਗਰਮ ਪਾਤਰ ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਸੁਰੱਸਤੀ ਆਪਣੀ ਸਿਆਣਪ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅੰਤਰ-ਵਿਰੋਧਾਂ ਦੀ ਸੂਝ ਰੱਖਣ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੰਦਾਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰੇਲਵੇ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਧੀਰਜ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਰੱਸਤੀ ਔਰਤ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਨਾਲ ਸੁਲਝਾਉਣ ਲਈ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦਾ ਮਸਲਾ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰੀ ਤੰਤਰ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਲਹਿਰ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਵਿਰੋਧਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਵਲ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਚੌਖਟੇ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਾਹਿਤ ਸਭਾਵਾਂ ਦੀ ਕਾਰਜਸ਼ੈਲੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਵੇਰਵੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਜਾਗੀਰਦਾਰਾਨਾ ਸੋਚ ਆਦਿ ਦੇ ਵੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਚਿੱਤਰ ਸਿਰਜੇ ਗਏ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਪਿਛਲਝਾਤ, ਨਾਟਕੀ, ਵਰਨਣਾਤਮਿਕ ਆਦਿ ਜੁਗਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਮੁਤਾਬਿਕ ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਾਤਾਵਰਨ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋ: 98141-68611.

07-11-2021

 ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਪੈਰ
ਲੇਖਿਕਾ : ਰੁਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਭੰਦੋਹਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪ੍ਰੀਤ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਨਾਭਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 98141-01312.


'ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਪੈਰ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਵਿੱਤਰੀ ਰੁਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਭੰਦੋਹਲ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ 'ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਪੈਰ' ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 'ਨਵਾਂ ਇਤਿਹਾਸ' ਤੱਕ 58 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸੁਰ 'ਸਫ਼ਰ' ਅਤੇ 'ਮੁਸਾਫ਼ਿਰਾਂ' (ਸਹਿਯੋਗੀ) ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਦਿਆਂ, ਸਫ਼ਰ ਦੀਆਂ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ/ਅੜਚਣਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦਾਬੇ ਦੀ ਫ਼ਿਤਰਤ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਅਜ਼ਲੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਫ਼ਿਤਰਤ ਅਗਾਂਹ 'ਸੱਤਾ' 'ਚ ਤਬਦੀਲ ਹੁੰਦੀ-ਹੁੰਦੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਤੱਕ ਦਾ ਪੈਂਡਾ ਤੈਅ ਕਰਦੀ, ਮਨੁੱਖ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਹੋਣ ਦੀ ਥਾਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੋਂਦ 'ਤੇ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਾ ਗਈ। ਮਨੁੱਖ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦੀ ਗਠੜੀ ਦੀ ਥਾਵੇਂ ਵਰਗ-ਵੰਡ ਦੇ ਖਾਨਿਆਂ 'ਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਔਰਤ-ਮਰਦ 'ਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਅਗਾਂਹ ਧਰਮਾਂ, ਮਜ਼ਹਬਾਂ, ਜਾਤਾਂ, ਜਮਾਤਾਂ, ਫ਼ਿਰਕਿਆਂ, ਕਬੀਲਿਆਂ 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤਾਂ ਸਾਵੀਂ-ਪੱਧਰੀ, ਸਾਦ-ਮੁਰਾਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਸੀ ਪਰ ਵਿਵਸਥਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਰਾਹਾਂ 'ਚ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕੰਡੇ ਬੀਜ, ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਲਹੂ-ਲੁਹਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ 'ਖ਼ੁਦ ਦੀ ਭਾਲ', 'ਕਿੱਥੇ ਸਵੇਰਾ', 'ਮਾਹੌਲ', 'ਨਾ ਮਰੀਂ ਜ਼ਮੀਰੋਂ', 'ਇਨਸਾਨ', 'ਉਹ ਲੋਕ', 'ਸੋਚ ਬੰਦੇ ਦੀ', 'ਮਸਲਾ', 'ਜਾ ਰਹੇ ਨੇ', 'ਨਹੀਂ ਵੇਖੇ', 'ਰਿਸ਼ਤਾ', 'ਕਿਸਾਨ', 'ਕਿਸਾਨ ਏਕਤਾ', 'ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਬਚਪਨ', 'ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਪਰਿੰਦੇ', 'ਇਨਸਾਨੀਅਤ' ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਚ ਉਕਤ ਵਰਣਿਤ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨਿਕ ਰੂਪ 'ਚ ਕਾਵਿ-ਪਾਠ ਸਾਹਵੇਂ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਬੰਦਾ ਤੇ ਕਾਇਨਾਤ' ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਕਾਵਿਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਉਪਰੋਕਤ ਵਾਰਤਾ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ :
ਤੂੰ ਦੇਵੇਂ ਨਿਆਮਤਾਂ
ਇਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਦੁੱਖ।
ਕਤਲ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਕਦੇ ਕੁੱਖ-ਕਦੇ ਰੁੱਖ।
ਨਵੇਂ ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਵਿੱਤਰੀ ਦੀ ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਸੋਚ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਜਿਥੇ ਲੈਅਬੱਧ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਸੰਗੀਤਕ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਕਾਂਤਕ ਵੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਨਵਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਜਣ ਦਾ, ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੈਦਾ ਕਰ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਏਕੇ ਦੇ ਰਾਹ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੈਰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਬੇਸ਼ੱਕ ਹਨ ਪਰ ਹੰਭੇ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਹੰਭਣਗੇ, ਇਹੀ ਤਵੱਕੋਂ ਮੈਂ ਭਵਿੱਖੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਭਰਪੂਰ ਕਵਿੱਤਰੀ ਦੀ ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰਦਿਆਂ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਭਵਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਆਮੀਨ!


ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ (ਪ੍ਰੋ:)
ਮੋ: 98786-14096.
c c c


ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਪਰੋਏ ਜਜ਼ਬਾਤ

ਕਵਿੱਤਰੀ : ਰਛਪਾਲ ਕੌਰ ਗਿੱਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕਾਜਲ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਦਸੂਹਾ (ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ)
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 102
ਸੰਪਰਕ : 95012-94431.


ਹਥਲਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕੈਨੇਡਾ ਵਸਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿੱਤਰੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਛਪਾਲ ਕੌਰ ਗਿੱਲ ਇਕ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਟਾਹਣੀਓਂ ਟੁੱਟੇ' ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਇਕ ਗੱਲ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਵਿੱਤਰੀ ਦੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨਾਰੀ ਦੀ ਹੋਂਦ-ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਬਾਰੇ ਹਨ। ਔਰਤ ਦੀ ਹਰ ਹੋਣੀ ਬਾਰੇ ਉਹ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ ਤੋਂ ਵੀ ਇਹੀ ਜ਼ਾਹਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਔਰਤ ਦੀ ਹੋਂਦ ਤੇ ਹੋਣੀ, ਮਾਂ ਦਿਵਸ, ਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ, ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਅਮੜੀ ਦੇ ਜਾਏ, ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਵਸ, ਪੀੜਤ ਔਰਤ, ਪਰਦੇਸਣ, ਬਾਬਲ ਦਾ ਵਿਹੜਾ ਆਦਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਚਿਹਨ ਔਰਤ ਦੀ ਹਮਦਰਦੀ ਦੇ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ :
-ਸੁਣ ਅਣਜੰਮੀ ਧੀ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਨੀ ਮਾਏ
ਮੈਨੂੰ ਕੁੱਖ ਵਿਚ ਨਾ ਤੂੰ ਮਾਰ ਨੀ ਮਾਏ
-ਸਭ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਵਾਂ ਦਾ ਦਿਨ ਮੁਬਾਰਕ ਹੋਵੇ
ਮਾਂ ਤੇਰੇ ਬਾਝੋਂ ਅੱਜ ਇਹ ਦਿਨ ਕਿਵੇਂ ਮਨਾਵਾਂ
- ਹਰ ਕੋਈ ਮਾਣਨਾ ਚਾਹੇ ਮਾਂ ਜਿਹੀ ਠੰਢੀ ਛਾਂ
ਹਰ ਆਫ਼ਤ 'ਚੋਂ ਜੋ ਬਚਾਵੇ ਮਾਂ ਫ਼ਰਜ਼ਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਂਅ
-ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਨਿਆਰੀ ਮਾਂ
ਤੇਰੀ ਘਾਲਣਾ ਤੋਂ ਮੈਂ ਸਦਕੇ ਜਾਂ
-ਧੀਆਂ ਹਿੱਸੇ ਕਿਉਂ ਆਈ ਅੰਮੀਏਂ ਇੱਜ਼ਤਾਂ ਦੀ ਫੁਲਕਾਰੀ
ਡੱਬ ਖੜੱਬੀ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਕਈ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਲਲਾਰੀ
-ਕਰਦੀਆਂ ਰਹਿਣ ਦੁਆਵਾਂ ਭੈਣਾਂ
ਜੁਗ ਜੁਗ ਜੀਣ ਅਮੜੀ ਦੇ ਜਾਏ।
ਉਸ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਮਨ ਲਰਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਔਰਤ ਦੇ ਦੁਖੜੇ ਅਤੇ ਮਾਵਾਂ ਦੀ ਆਰਤੀ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਅਬਲਾ ਤੋਂ ਸਬਲਾ ਵਿਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤ ਦੇ ਵਿਚਾਰੇਪਨ ਤੇ ਉਹ ਲੋਕ ਵੀ ਹੱਸਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਦੁਜੈਲ ਅਵਸਥੀ ਅਤੇ 'ਵਿਚਾਰੀ' ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਨ ਵਿਚ ਰਛਪਾਲ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ :
'ਔਰਤ ਦੀ ਕੁੱਖ ਵਿਚੋਂ ਉਗਮੀ, ਔਰਤ ਨੂੰ ਕੁੱਖ ਵਿਚ ਮਾਰ ਮੁਕਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਔਰਤ ਹੱਥੋਂ ਹੀ ਔਰਤ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ....। ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਜੀ ਆਇਆ ਹੈ।


ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ
ਮੋ: 94174-84337.


ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਬਾਨੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਾਬਾ ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ

ਸੰਪਾਦਕ : ਪ੍ਰੋ: ਮਲਵਿੰਦਰ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ
ਸਹਿ ਸੰਪਾਦਕ : ਅਮੋਲਕ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 40 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 168
ਸੰਪਰਕ: 0172-2556314.


ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸੰਗਰਾਮ ਅਤੇ ਚੋਣਵੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ 150ਵੀਂ ਜਨਮ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ 'ਤੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਸੰਸਕਰਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਕਰਨ ਸੰਨ 1967 'ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪਾਠ, ਜੀਵਨ ਸੰਗਰਾਮ (ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ) ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਬਚਪਨ, ਬਾਬਾ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਾਰਨ ਨਾਮਧਾਰੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਰੋਟੀ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੇ ਜਾਣਾ, ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਕਾਰਖ਼ਾਨੇ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲੇ, ਹਿੰਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਬਣਨਾ, ਗ਼ਦਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦਾ ਛਪਣਾ, ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਦਾ ਵੈਨਕੂਵਰ ਨੂੰ ਜਾਣਾ, ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਆਦਿ ਮਜ਼ਮੂਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਜੀਵਨ ਸੰਗਰਾਮ (ਭਾਗ- ਦੂਜਾ) ਵਿਚ ਜੇਲ੍ਹ ਸੰਗਰਾਮ, ਮੁਕੱਦਮਾ ਲਾਹੌਰ ਸਾਜਿਸ਼ ਕੇਸ, ਅੰਡੇਮਾਨ ਸੈਲੂਲਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ, ਰਾਜਸੀ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ, ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ, ਰਿਹਾਈ, ਪਿੰਡ ਵਾਪਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਕਲੇਸ਼, ਕਿਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਕਿਸਾਨ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ, ਦੇਵਲੀ ਕੈਂਪ, ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ, ਕੌਮੀ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਦੇਣ, ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ ਆਦਿ ਮਜ਼ਮੂਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਤੀਜਾ ਭਾਗ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਕਲਮ ਤੋਂ ਸਿਰਜੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਦੁੱਖ, ਜੀਵਨ ਕਰਤੱਬ, ਮੇਰਾ ਜਰਨੈਲ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ, ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ, ਗਰੀਬੀ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਇਸਤਰੀ ਜਾਤੀ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਵਾਲ-ਜਵਾਬ, ਨਾਸ਼ਤਾ ਤੇ ਆਸਤਕ/ਮਾਦਾ ਪ੍ਰਸਤੀ ਅਤੇ ਰੱਬ ਪ੍ਰਸਤੀ ਲਿਖਤਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹਰ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਆਓ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਸੁਲਝੀ ਹੋਈ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਾਈਏ :
* ਭੁੱਖੀ ਜਨਤਾ ਰੋਜ਼ ਜਲੂਸ ਕੱਢਦੀ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣਾ ਭਵਿੱਖ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਦੇਖ ਕੇ ਜਨਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਹਕੂਮਤ ਸਾਹਮਣੇ ਚਿਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਅੱਗੇ ਬੱਚਾ ਚਿਲਾਉਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਲਾਠੀਆਂ ਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਵਰ੍ਹਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਰਾਜਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। (ਪੰਨਾ-96-97) * ਜਦ ਤੱਕ ਆਰਥਿਕਤਾ ਠੀਕ ਲੀਹਾਂ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਲਿਆਂਦੀ ਜਾਂਦੀ, ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਆਦਰਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਣਾ ਸ਼ੇਖਚਿਲੀ ਦੇ ਸਵਰਗੀ ਸੁਪਨੇ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਸਿਵਾਏ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। * ਕੌਮੀ ਇਤਿਹਾਸ ਹੀ ਗ਼ਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਅੱਗੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚੋਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਉਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਰੱਸਿਆਂ 'ਤੇ ਲਟਕ ਗਏ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬੜਾ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸਵਾਗਤ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਨ। ਕਈ ਭੁਲੇਖੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਕੀਮਤ ਵੀ ਵਾਜਬ ਹੈ।


ਪ੍ਰਿੰ: ਹਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਾਇਰ
ਮੋ: 97806-67686


ਡੱਡੂਆਂ ਦੀ ਬਰਾਤ
(ਨਰਸਰੀ ਗੀਤ)
ਲੇਖਕ : ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਦੋਆਬਾ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ (ਰਜਿ:) ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ
ਮੁੱਲ : 120 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 40
ਸੰਪਰਕ : 99151-82971.


ਉੱਘੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੀ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਡੱਡੂਆਂ ਦੀ ਬਰਾਤ' ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰੀ ਅਤੇ ਨਿਆਰੀ ਨਰਸਰੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ 21 ਬਾਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਸਭੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਢੁੱਕਵੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੀ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਜੋ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਚੰਨ ਲਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰੌਚਿਕ ਵੀ ਹਨ।
ਜਿਵੇਂ : 'ਮਿੱਠੇ ਗੀਤ' ਕਵਿਤਾ ਕਮਾਲ ਦੀ ਹੈ:-
-ਸਰਘੀ ਵੇਲੇ ਚਿੜੀਆਂ ਆ ਕੇ,
ਮਿੱਠੇ ਗੀਤ ਸੁਣਾਵਣ,
ਸਤਰੰਗੀ ਜਦ ਕਿਰਨਾਂ ਚਮਕਣ,
ਤੋਤੇ ਵੀ ਆ ਜਾਵਣ।
ਕਾਵਾਂ ਰੌਲ਼ੀ ਕਾਵਾਂ ਪਾਈ,
ਸਭ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਚੜ੍ਹਿਆ,
ਹੱਟੀ ਵਾਲਾ ਲਾਲਾ ਡੰਡਾ ਲੈ,
ਕੋਠੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ।
ਮਿੱਠੇ ਗੀਤ ਤੇ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹਰ ਕੋਈ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹਵੇ,
ਏਸੇ ਲਈ ਮਿੱਠੂ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਚੂਰੀ ਖਾਵੇ।
ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਦੇ ਗਏ ਹਨ।
ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ 'ਮਾਣੋ ਦੀ ਸੋਚ' ਕਵਿਤਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਖੂਬ ਹੈ:-
-ਸਾਰੇ ਝਗੜੇ ਛੱਡ ਮਾਣੋ ਨੇ, ਕੀਤੀ ਸੁਲ੍ਹਾ ਸਫ਼ਾਈ,
ਡਿਨਰ ਖਾਣ ਲਈ ਚੂਹੇ ਦੇ ਘਰ ਬਣ ਠਣ ਕੇ ਉਹ ਆਈ।
ਕੜੀ, ਰਾਜਮਾਂਹ, ਕਾਲੇ ਛੋਲੇ, ਮੱਖਣ ਦੇ ਨਾਲ ਮਲਾਈ,
ਸਤਰੰਗਾ ਸਲਾਦ ਕੱਟਿਆ, ਕੀਤੀ ਦਾਲ ਫਰਾਈ।
ਪਰ ਹੁਣ ਨਾਲੇ ਸੋਚੀ ਜਾਵੇ, ਕੀ ਛੱਡੇ ਕੀ ਖਾਵੇ।
ਮਰ ਜਾਣਾ ਮੈਂ ਚੂਹਾ ਖਾਣਾ, ਕੌਣ ਇਹਨੂੰ ਸਮਝਾਵੇ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ 'ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ' ਕਵਿਤਾ ਵੇਖੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ।
-ਕਾਂ ਹੁਣ ਕੋਕਾ ਕੋਲਾ ਪੀਵੇ, ਘੁੱਗੀ ਨੂਡਲ ਖਾਵੇ,
ਬਾਂਦਰ ਫੜ ਕੇ ਚਿੱਪਸ ਦਾ ਪੈਕਟ, ਰੁੱਖ ਉਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਵੇ।
ਚਿੜੀ ਦੇ ਘਰ ਹੁਣ ਮੈਗੀ ਬਣਦੀ, ਤੋਤਾ ਪੀਜ਼ਾ ਖਾਵੇ,
ਮੈਨੂੰ ਬਰਗਰ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ, ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਲ ਸਮਝਾਵੇ।
ਸਾਰੇ ਦੇਸੀ ਖਾਣੇ ਭੁੱਲ ਗਏ, ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ ਆਇਆ,
ਫਾਸਟ ਫੂੁਡ ਨੇ ਸਭ ਦੇ ਉਤੇ, ਆਪਣਾ ਰੰਗ ਜਮਾਇਆ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਮਾਣੋ ਦਾ ਸਬਕ, ਸਹੀ ਫ਼ੈਸਲਾ, ਡੱਡੂਆਂ ਦੀ ਬਰਾਤ, ਚੂਹਿਆਂ ਦੀ ਰੇਲ, ਨਿੰਬੂ ਕੇਲੇ ਦੀ ਲੜਾਈ, ਕੁੜਮਾਈ, ਜਿੰਮ ਵਿਚ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਸੋਚਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਆਦਿ ਸਭੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ ਹਨ। ਉਂਜ ਤਾਂ ਹਰ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦਾ ਹੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਪਰ ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਦਾ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਹੋਣਾ ਤਾਂ ਬੇਹੱਦ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸੰਧੂ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਇਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਅਧਿਆਪਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਢੇਰ ਸਾਰਾ ਤਜਰਬਾ ਹੈ। ਬਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਰੁਚੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਬਦ ਸਰਲ, ਠੇਠ ਅਤੇ ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਹਾਣ ਦੇ ਵਰਤ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿਚ ਬਾਲਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪੁਸਤਕ ਪਾਉਣ 'ਤੇ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕਵਾਦ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।


ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ ਕਲਾਂ
ਮੋ: 94635-42896.


ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਰਗਮ
ਲੇਖਕ : ਸਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਵਰਮਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 99
ਸੰਪਰਕ : 99157-06407.


ਸਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਵਰਮਾ ਦੀ ਵਿਚਾਰ-ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਇਕ ਵਾਰਤਕ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਾਂਅ ਤੋਂ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਇਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਸੱਤ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਉਲੀਕਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹਨ ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ, ਦੇਵਿੰਦਰ ਸਤਿਆਰਥੀ, ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਟਿਵਾਣਾ, ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ, ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ, ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਅਤੇ ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਹੇਠ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟ-ਮੰਚ ਦੀ ਬੱਲੇ ਬੱਲੇ; ਹਾਰੀ ਸਾਰੀ ਦੇ ਵੱਸ ਨਹੀਂ ਸਤਿਆਰਥੀ ਹੋਣਾ; ਨਾਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਨੀਲਾਂਬਰੀ ਪਰਵਾਜ਼; ਪਸੰਦਗੀ ਅਤੇ ਨਾਪਸੰਦਗੀ ਦਾ ਤਣਾਓ; ਦ੍ਰਿਸ਼, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ; ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਵਣਜਾਰਾ; ਮੇਰੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਬਰਜਿੰਦਰ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆਏ ਹਨ। ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ (ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਾਰੀ ਪਾਤਰ ਦਾ ਰੋਲ ਦੇਣਾ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਖੇਡਣਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾ ਲੋਕ ਨਾਟ ਗਰੁੱਪ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ, ਪਹਿਲਾ ਰੋਮਾਂਚਕ ਸੁਖਾਂਤ ਨਾਟਕ ਲਿਖਣਾ, ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਟਕ ਲਿਖਣਾ) ਦੱਸ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਨਾਟਕ ਕਲਾ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ (25 ਪੰਨੇ) ਲੇਖ ਹੈ।
95-ਸਾਲਾ ਸਤਿਆਰਥੀ ਦੇ ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਬਹੁਪਰਤੀ ਛੋਹਾਂ, ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰੀ ਨੂੰ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਨਿਵੇਕਲੇ ਤੇ ਅਸਲੋਂ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਦੇ ਦੀਦਾਰ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਹਨ।
ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਟਿਵਾਣਾ ਦੇ ਰੇਖਾ-ਚਿੱਤਰ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਤੋਂ ਦੀਦੀ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਭਾਵੁਕ ਸਾਂਝਾਂ ਨੂੰ ਉਲੀਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗਾਰਗੀ ਦੀਆਂ ਪਸੰਦੀਆਂ ਤੇ ਨਾਪਸੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਕੀਤੀਆਂ ਕੁਝ ਅੱਧੀਆਂ-ਅਧੂਰੀਆਂ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ।
ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦਾ ਸ਼ੁਦਾਈ ਗਰਦਾਨਿਆ ਹੈ।
ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਲਿਖੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਨੂੰ ਮਹਾਨਤਮ ਦਰਜਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਵਿਚ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਤੇ ਹੋਰ ਸਦਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਲੇਖ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਤੋਂ ਨਿਵੇਕਲੀ, ਵਿਲੱਖਣ ਤੇ ਨਿਆਰੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਛੇ ਲੇਖਕ ਹੁਣ ਇਸ ਧਰਤ ਦੇ ਵਾਸੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਜਿਊਂਦੇ ਬੰਦੇ ਲਿਖਣਾ ਵਾਕਈ ਬੜਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ 'ਰਾਜ਼ਦਾਰਾਨਾ' ਗੱਲਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੇਖਾਂ/ਰੇਖਾ-ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹੋ ਰੇਖਾ-ਚਿੱਤਰ ਸਿਰਮੌਰ ਲੱਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ੰਗਤਾ ਬਰਕਰਾਰ ਹੈ।


ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 94176-92015
c c c


ਕਿਵੇਂ ਲੱਗਾ ਸੰਸਦ 'ਚ
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬੁੱਤ

ਲੇਖਕ : ਮਨੋਹਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ
ਅਨੁਵਾਦਕ : ਪਵਨ ਗੁਲਾਟੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਪੰਜਾਬੀ ਭਵਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 72
ਸੰਪਰਕ : 95010-26551.


ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ ਡਾ. ਮਨੋਹਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਸਾਬਕਾ ਸਕੱਤਰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ, ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਡ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਵਨ ਗੁਲਾਟੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਤਰਜਮਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬੁੱਤ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਖ਼ੁਦ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਜਜ਼ਬੇ ਅਧੀਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਿੱਜ ਕੇ, ਖੁੱਭ ਕੇ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚੋਂ ਲੇਖਕ ਗਿੱਲ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਤਮਿਕ ਕਦਰ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਸਿਖ਼ਰ ਛੂੰਹਦਾ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਬੁੱਤ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਹਿਤ ਪੂਰਾ ਖ਼ਰਚਾ ਖ਼ੁਦ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਸਮਝਾਈ ਹੈ।
ਇਸ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬੁੱਤ ਸਥਾਪਤੀ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਖਤੋ-ਖਿਤਾਬਤ ਨੂੰ ਵੀ ਇੰਨ-ਬਿੰਨ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਸੱਚ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਵਿਧਾ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਕ ਸਾਂਭਣਯੋਗ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਰੇਕ ਸੂਬੇ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਤਰਜਮਾ ਹੋ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਰੇਕ ਸਕੂਲ-ਕਾਲਜ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਾਈ ਜਾਵੇ। ਲੇਖਕ ਗਿੱਲ ਆਪਣੀ ਇਹ ਘਾਲਣਾ ਲਈ ਸ਼ਲਾਘਾ ਅਤੇ ਵਧਾਈ ਦੇ ਪਾਤਰ ਹਨ।


ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਰਮ ਲਧਾਣਾ
ਮੋ: 98146-81444.


ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ

ਸੰਪਾਦਕ : ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 151
ਸੰਪਰਕ : 0172-5027427.


ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਵੰਨਗੀਆਂ ਵਿਚ ਲਿਖੀਆਂ 30 ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸੰਪਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀਆਂ 43 ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। ਇਸ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਉਮਰ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਮੱਨੁਖ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ। ਸਹਿਜੇ-ਸਹਿਜੇ ਇਹ ਕਥਾ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਣਦੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਬੰਦੇ ਦੀ ਕਾਢ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਲੋਕ ਸਮੂਹ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਲੋਕ ਵਿਰਸਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਰਾਜੇ ਰਾਣੀਆਂ, ਪਰੀਆਂ, ਦੇਵਤੇ, ਦਿਓ, ਸਾਧ ਸੰਤ, ਫਕੀਰ ਲੋਕ, ਜੰਗਲੀ ਜਨੌਰ, ਪਹਾੜ, ਨਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ, ਸੂਰਜ, ਚੰਨ, ਤਾਰੇ, ਪਾਣੀ, ਫੁੱਲ ਫਲ਼, ਬੂਟੇ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਹੈ । ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਿਲਚਸਪ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਟੁੰਬਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ ਹਨ। ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਐਨੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ ਕਿ ਮਿੰਟਾਂ ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿਚ ਕਰਾਮਾਤਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਕੁਝ ਵਾਪਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੰਦਾ ਕਈ ਰੂਪ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਨ, ਸੂਰਜ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਉਤਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੌਸਮ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਸੋਮਾ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਕੋਲੋਂ ਬੱਚੇ ਰਾਤ ਸੋਣ ਵੇਲੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਬਦਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੁੱਕ ਦਾ ਆਦਮੀ (ਅਮਰੀਕਨ), ਦਰਿਆ (ਇਟਲੀ), ਜਾਦੂ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ (ਤੁਰਕੀ), ਕਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ (ਤਿੱਬਤ), ਉਰਸ਼ੀਮਾ (ਜਾਪਾਨ), ਲੁਹਾਰ ਦੀ ਕੁੜੀ (ਕਸ਼ਮੀਰ), ਮੁਫ਼ਤ ਦੀ ਰੋਟੀ (ਰੂਸ), ਧੀਰੋ ਤੇ ਚੁਗਲਖੋਰ (ਪੰਜਾਬੀ), ਬੁਧੀਨਾਥ (ਹਿਮਾਚਲ), ਏਕੇ ਦੀ ਤਾਕਤ (ਹਰਿਆਣਾ), ਕੰਜੂਸੀ (ਗੁਜਰਾਤ), ਅਦੁਤੀ ਕੁਰਬਾਨੀ (ਉੜੀਸਾ), ਮੱਝ ਮੁਰਗਾ ਬਣੀ (ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ) ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਬੰਗਾਲ, ਨਾਗਾਲੈਂਡ, ਮਨੀਪੁਰ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਕਥਾਵਾਂ ਪੰਚਤੰਤਰ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰੇਰਕ ਪ੍ਰੰਸਗ ਹਨ। ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅਜੋਕਾ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਾਲ ਮਨ ਦੀ ਸੋਚ ਉਡਾਰੀ ਤੇ ਕਲਪਨਾ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਲੋਕ ਵਿਰਸੇ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ।


ਪ੍ਰਿੰ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋ: 098148-56160


ਕਿਤੇ ਨਾ ਤੇਰੀ ਵਾਟ ਮੁੱਕਣੀ
ਲੇਖਕ : ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 132
ਸੰਪਰਕ : 95308-07786.


ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਤਿੰਨ ਨਾਵਲੈਟਾਂ 'ਸਮੇਂ ਦਾ ਗੇੜ', 'ਅਉਧ' ਅਤੇ 'ਕਿਤੇ ਨਾ ਤੇਰੀ ਵਾਟ ਮੁੱਕਣੀ' ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੇਖਕ ਇਕ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂ-ਬਰੂ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਨਾਵਲੈਟ 'ਸਮੇਂ ਦੇ ਗੇੜ' ਵਿਚ ਜਿਥੇ ਆ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਬਦਲਾਅ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਥੇ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬੀਤੇ 5-6 ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਖੂਨ-ਪਸੀਨੇ ਨੂੰ ਇਕ ਕਰਕੇ ਸਖ਼ਤ ਘਾਲਣਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਰੌਂਅ ਬਦਲਣ ਲਈ ਪੂਰਾ ਤਾਣ ਲਾਇਆ ਹੈ। ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਦੀ ਕਮਾਈ ਸੰਬੰਧੀ 'ਸਮੇਂ ਦੇ ਗੇੜ' ਦੀ ਇਕ ਸਤਰ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਇਕ ਪਾਤਰ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖੈਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ 'ਇਹ ਤਰੱਕੀ ਥੋਡੀ ਨਿਰੋਲ ਅਣਥੱਕ ਤੇ ਹੱਡ ਭੰਨਵੀਂ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਕਮਾਈ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਠੱਗੀ ਠੋਰੀ ਦੀ ਨਹੀਂ' ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਪਾਤਰ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿਚ ਲਾਚਾਰੀ ਦੀ ਸਾਫ਼ ਝਲਕ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। 'ਬਾਈ ਜੀ, ਬਣੀ-ਬਣਾਈ ਮਿਲੀ ਜਾਇਦਾਤ ਖੁਰਨ ਦਾ ਓਨਾ ਦੁੱਖ ਨੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਆਹ ਵਿਆਈਆਂ ਪਾਟੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਬਣਾਈ ਜਦੋਂ ਖੁਰਦੀ ਹੈ ਨਾ, ਫਿਰ ਕਾਲਜੇ ਸੱਲ ਪੈਂਦਾ ਐ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਹੁਣ।' ਇਸੇ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਨਾਵਲਟ 'ਅਉਧ' ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਲੇਖਕ ਦੇ ਬੋਲ ਨੇ, 'ਇਸ ਸਾਰੀ ਕਥਾ ਵਾਰਤਾ ਲਿਖਣ ਦਾ ਸਬੱਬ ਵੀ ਅਚਨਚੇਤੀ ਆਏ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਵਾਵਰੋਲੇ ਵਾਂਗ ਬਣਿਆ। ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ 'ਚ ਟੀ.ਵੀ. ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਚੀਨ 'ਚ ਵਾਪਰ ਰਹੇ ਭਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਰਿਹਾ।' ਇੰਜ ਨਾਵਲੈਟ ਵਿਚ ਇਕ ਪਾਤਰ ਦੇ ਬੋਲ ਨੇ 'ਸਹੀ ਗੱਲ ਹੈ ਬਾਂਸਲ ਸਾਹਿਬ, ਹੁਣ ਆਪਾਂ ਕਿੱਥੇ ਕਿੱਥੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ? ਕਿਹੜੀ-ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਏ ਬਗੈਰ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਵਾਰੀ ਸੈਲੇਪਾਜ਼ਿ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਸਮਝੋ ਬਾਹਰ ਹੈ।' ਇਕ ਹੋਰ ਪਾਤਰ ਰਾਹੀਂ ਅਸਲੀਅਤ ਤੋਂ ਪਰਦਾ ਚੁੱਕਦਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। 'ਯਾਰ ਆਂਹਦੇ ਐਨੀ ਆਬਾਦੀ ਵਧਗੀ, ਖਲਕਤ ਵਧਗੀ, ਫੇਅ ਪਿੰਡ ਦੀ ਰੌਣਕ ਕਿੱਧਰ ਗਈ? ਨਾ ਛੱਪੜ 'ਤੇ, ਨਾ ਖੂਹ 'ਤੇ, ਨਾ ਬੋਹੜਾਂ ਥੱਲੇ ਤਾਸ਼ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ, ਕਿੱਥੇ ਲੋਪ ਹੋ ਗਏ।' ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਕ ਨਾਵਲੈਟ ਨੂੰ ਵੀ ਕਲਾ ਦੀ ਚਾਸਨੀ ਦੇ ਕੇ ਬਾਖੂਬੀ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਤੀਜੇ ਤੇ ਆਖਰੀ ਨਾਵਲੈਟ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਤੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਨਾਵਲੈਟ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ 'ਕਿਤੇ ਨਾ ਤੇਰੀ ਵਾਟ ਮੁੱਕਣੀ' ਮੁਤਾਬਿਕ ਆਪਣੀ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਭਾਵਪੂਰਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਲੰਮੇ ਸਫ਼ਰ ਅਤੇ ਨਾ ਮੁੱਕਣ ਵਾਲੀ ਵਾਟ ਦਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਪਾਤਰ ਦੇ ਬੋਲ ਕਿੰਨੇ ਰੂਹ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਟੁੰਬਦੇ ਹਨ, 'ਕੀ ਦੱਸੀਏ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਦੋ ਪਿੰਡ ਪਹਿਲਾਂ ਵਸਾ ਕੇ ਤੀਜੇ ਥਾਂ ਆ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡੀ ਸੀ। ਦੋ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਹੱਡਾਂ ਦੀ ਅਣਥੱਕਵੀਂ ਤੇ ਅਣ-ਅੱਕਵੀਂ ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਜਾ ਕੇ ਕਿਤੇ ਪੈਲੀ ਵਲੋਂ ਵੀ ਤੇ ਔਲਾਦ ਵਲੋਂ ਵੀ ਸੁੱਖ ਦਾ ਸਾਹ ਆਇਆ ਹੈ। ਫ਼ਸਲ ਵੀ ਚੰਗੀ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈ ਐ ਤੇ ਸਾਰਾ ਟੱਬਰ ਵੀ ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹ-ਲਿਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮੀਂ ਧੰਦੀ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੌਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਵੇਖੋ, ਹੁਣ 'ਵੱਡੇ' ਡਾਕਟਰ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਗਾਂਹ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਬੰਨ੍ਹੀ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਈਲਟਸ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨੋਂ ਨਾਵਲੈਟ ਕਲਾਤਮਿਕ ਪੱਖੋਂ ਲੇਖਕ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਚੋਣ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਮੰਨੇ ਹੋਏ ਨਾਵਲਕਾਰ ਵਾਂਗ ਆਖਿਰ ਤੱਕ ਸਿਖਰ ਨੂੰ ਛੋਹਣ ਦੀ ਜਗਿਆਸਾ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਸੁਹਿਰਦ ਪਾਠਕ ਲੇਖਕ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਹੌਸਲਾ ਅਫ਼ਜ਼ਾਈ ਕਰਨਗੇ।


ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋ: 98143-24040
c c c


ਲੋਕ ਸਿਆਣਪਾਂ
ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਹਾਵਰੇ ਤੇ ਅਖਾਣ

ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ
ਮੁੱਲ : 180 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 97799-92332.


ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਖੇਤੀ ਦਾ ਮੁਕੰਮਲ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਦੇ ਢੰਗ ਵੀ ਬਦਲ ਗਏ ਹਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਰੀਸ ਨੇ ਬਹੁਤੇ ਬੱਚੇ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਚੋਖੇ ਸ਼ਬਦ, ਮੁਹਾਵਰੇ ਤੇ ਅਖਾਣ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਨਾ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਕੇਵਲ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਹੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਵੀ ਟੁੱਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਉਥੇ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ, ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ ਅਤੇ ਅਖਾਣਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਕਰਨੀ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਡਾ. ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਲੋਕ ਸਿਆਣਪਾਂ-ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਹਾਵਰੇ ਤੇ ਅਖਾਣ' ਇਸ ਪਾਸੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਕਰਮ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕਹਿਣ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੇ ਪਾੜ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮੁਹਾਵਰੇ, ਅਖਾਣ, ਉਸ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰੰਗਤ ਤੇ ਠੇਠ ਸਥਾਨਕ ਮਿਜਾਜ਼ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ 112 ਪੰਨੇ ਹਨ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਮੁਹਾਵਰੇ ਤੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਅਖਾਣ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਵਲੋਂ ਚੋਖੀ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਤੇ ਅਖਾਣ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਆਮ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿਚੋਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਮੁਹਾਵਰੇ ਅਤੇ ਅਖਾਣ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਇਕ ਵਾਕ ਵਿਚ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਦੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਸਹਿਜ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਅੱਧਿਉਂ ਵੱਧ ਮੁਹਾਵਰੇ ਤੇ ਅਖਾਣ ਅਜਿਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਸ਼ਾਇਦ ਸਮਝ ਹੀ ਨਾ ਸਕਦੀ ਹੋਵੇ। ਉਸਲਵੱਟੇ ਲੈਣਾ, ਉਂਗਲਾਂ ਚੱਟਣਾ, ਹੱਡ ਸੁਜਾਉਣਾ, ਸੁੰਨ ਮਸਾਣ ਵਰਤਣਾ, ਖਾਕ ਛਾਨਣਾ, ਖੈਰ ਪਾਉਣੀ, ਚੱਕ ਬੰਨ੍ਹਣਾ, ਤੱਤਾ ਹੋਣਾ, ਤਾਉਣੀ ਲਾਉਣਾ, ਦਿਲ ਹੌਲਾ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਿਹੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਆਮ ਬੋਲੀ ਵਿਚੋਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਸੱਪ ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਸੀਂਹ, ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਭੰਨੀ ਤੇ ਕੁੜੀ ਜੰਮੀ ਅੰਨ੍ਹੀ, ਕੱਟਾ ਕਿੱਲੇ 'ਤੇ ਤੀਂਘੜਦਾ ਹੈ, ਢੱਕੀ ਰਿੱਝੇ ਕੋਈ ਨਾ ਬੁੱਝੇ, ਧੋਤੇ ਮੂੰਹ ਚਪੇੜ ਆਦਿ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੇ ਅਖਾਣ ਹਨ। ਲੇਖਿਕਾ ਦਾ ਇਹ ਯਤਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਹਰੇਕ ਸਕੂਲ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।


ਡਾ. ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 94170-87328
c c c


ਮਿਟ ਰਹੀ ਕਲਾ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਕੰਵਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੰਗ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 111
ਸੰਪਰਕ : 94638-36591.


ਰੀਵਿਊ ਅਧੀਨ ਵਡਮੁੱਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਮਿਟ ਰਹੀ ਕਲਾ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾ. ਕੰਵਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੰਗ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕੋਮਲ ਕਲਾ, ਡਰਾਇੰਗ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕੰਧ ਚਿੱਤਰ, ਮਿੱਟੀ ਆਪੋ ਆਪਣੀ, ਲੋਕ-ਕਲਾ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀਨ ਚਿੱਤਰਕਾਰ (ਅਨੁ.) ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ 'ਚ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਡਾ. ਕੰਗ ਕੰਧ-ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਕੈਮਰਾ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਖੋਜ-ਕੋਸ਼ਕਾਰੀ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। 'ਮਿਟ ਰਹੀ ਕਲਾ' 'ਚ 101 ਕਲਾ-ਕਿਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਧ ਚਿੱਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕੰਧ-ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ, ਬਾਲਾ, ਮਰਦਾਨਾ, ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ, ਬਾਬਾ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ, ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ, ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਭਗਤ ਕਬੀਰ, ਸੁਦਾਮਾ ਜੀ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਚੰਦਰ, ਰਾਵਣ, ਧਰੂ ਭਗਤ, ਹਨੂੰਮਾਨ ਜੀ, ਰਾਧਾ-ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਦਰੋਪਤੀ ਚੀਰ ਹਰਨ, ਸੀਤਾ ਸਵੰਬਰ ਭਾਵ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੰਧ ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜੇ-ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਤੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਕੰਧ ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਬਾਬਾ ਮਹਾਰਾਜ ਸਿੰਘ, ਬਾਬਾ ਮੋਹਰ ਸਿੰਘ, ਮਹਾਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ, ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ, ਸ: ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬਾਬਾ ਖ਼ੁਦਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਡਮੁੱਲੇ ਚਿੱਤਰ ਸ਼ੋਭਨੀਕ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਦੇ ਚਿੱਤਰ ਖਿਡੌਣੇ, ਓਟਾ, ਸੰਦੂਕ, ਹਾਰਾ, ਕੱਤਣੀ, ਫੁਲਕਾਰੀ, ਬੋਹੀਏ, ਮੋਰ, ਝੁੱਲ, ਘੱਗਰਾ, ਇੰਨੂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਕੇ ਮਿੱਟੀ, ਦਸਤਕਾਰੀ, ਲੱਕੜ-ਕਲਾ, ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੀ ਕਲਾ ਦੇ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਏ ਹਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼-ਕਾਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਹਨ। ਡਾ. ਕੰਗ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਕੰਧ-ਚਿੱਤਰ ਸਾਕਾ ਨੀਲਾ-ਤਾਰਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1971 'ਚ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਕਰਕੇ ਅਦੁੱਤੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਦੁਰਲਭ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਡਾ. ਕੰਗ ਨੇ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਦਾ ਭ੍ਰਮਣ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਠਿਨ ਖੋਜ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਦੇਣੀ ਡਾ. ਕੰਗ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹੀ ਆਇਆ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਲੋਕ ਕਲਾ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਗੱਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਬੜੀ ਖੋਜ ਕਰਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੰਧ-ਚਿੱਤਰ ਦੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਕਦੋਂ ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੇ ਸਰਲ ਹੈ। ਹੁਨਰਵੰਦ ਕੰਧ-ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਜਦਾ ਕਰਕੇ ਡਾ. ਕੰਗ ਨੇ ਅਤੀਤ ਨੂੰ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਲੇਖਕ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਵਧਾਈ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ।


ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋ: 98151-23900


ਮਹਾਸ਼ਵੇਤਾ ਦੇਵੀ ਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ

ਅਨੁਵਾਦਕ : ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 176
ਸੰਪਰਕ : 98146-28027.


ਮਹਾਸ਼ਵੇਤਾ ਦੇਵੀ (ਜਨਵਰੀ 1926-28 ਜੁਲਾਈ, 2016) ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਿਕਾ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਸਨਾਤਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਖਾਂਦੇ-ਪੀਂਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਧੀ ਬਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਦੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਰਗੀ ਜੂਨ ਹੰਢਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਕਬਾਇਲੀ ਲੋਕ ਹਨ। ਆਪ ਵਧੇਰੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਜੂਝਦੇ ਵੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਯਥਾਰਥਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਰਚਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿਚ ਮਹਾਸ਼ਵੇਤਾ ਦਾ ਨਾਂਅ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਪੱਤਰ, ਪਦਮਸ੍ਰੀ, ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ, ਸਗੋਂ ਭਾਰਤੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਪੀਠ ਐਵਾਰਡ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਸਨ।
ਆਪ ਦੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 'ਮਹਾਸ਼ਵੇਤਾ ਦੇਵੀ ਕੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਕਹਾਣੀਆਂ' ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਆਪ ਦੀਆਂ ਕੇਵਲ ਚੋਣਵੀਆਂ 8 ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ, ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕ, ਵੱਖਰੀ, ਨਵੀਂ, ਬੰਗਾਲੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਤੋਂ ਹੀ ਜਾਣੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਸਮਾਜ ਦੇ ਰਸਮੋ-ਰਿਵਾਜ, ਤਿੱਥ-ਤਿਉਹਾਰ, ਪੂਜ-ਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਭਾਵੁਕ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਿਕ ਸੁਹਜਾਤਮਿਕ ਵਿਰਤੀਆਂ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਤਿੱਥ ਤਿਉਹਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬੋਲੀ, ਰਹਿਣੀ, ਸਹਿਣੀ, ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਦਾ ਤਹਿਜ਼ ਅਮਲ ਵੀ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਕਥਨ ਅਤੇ ਵਾਰਤਾਲਾਪੀ ਸ਼ੈਲੀ, ਭਾਸ਼ਾ, ਨਾਵਾਂ-ਥਾਵਾਂ, ਤਿੱਥਾਂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਨਤ-ਮਨਾਉਤਾਂ, ਰਸਮ-ਰਿਵਾਜ ਵੱਖਰੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨਵੇਂ ਸਮਾਜ, ਨਵੀਂ ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ੈਲੀ, ਨਵੇਂ ਰਸਮੋ-ਰਿਵਾਜ ਸਾਡੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਅਨੁਵਾਦਕ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਸਰਲ, ਸਾਰਥਕ ਅਤੇ ਢੁਕਵੇਂ ਅਰਥ ਸੰਚਾਰਨ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਚੋਣ, ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਸੂਝ-ਸਮਝ ਦਾ ਅਭਿਨੰਦਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨ, ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਮਾਣਨਯੋਗ ਹੈ।


ਡਾ. ਅਮਰ ਕੋਮਲ
ਮੋ: 084378-73565.


ਬੂੰਦਾਂ ਬਣਨ ਸਮੁੰਦਰ
ਲੇਖਿਕਾ : ਪ੍ਰੋ: ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਰਵੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 225 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 94173-11919.


ਪ੍ਰੋ: ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ ਦੇ ਲੇਖ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਬੂੰਦਾਂ ਬਣਨ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਤੀਹ ਲੇਖ ਦਰਜ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਰੋਜ਼ਮਰ੍ਹਾ ਦੀ ਮਾਨਵੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਜ਼ਾਵੀਏ ਤੋਂ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦਰਜ ਲੇਖ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ: ਬਾਲ ਮਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਧਾਨ, ਔਰਤ ਜਾਤੀ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮਸਲੇ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਨਿਰਭਰਤਾ, ਰੋਜ਼ਮਰ੍ਹਾ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰਕ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਧੀਆਂ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਭਾਵਨਾਤਮਿਕ ਪਹੁੰਚ ਦਾ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ 14 ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਬਚਪਨ ਜਾਂ ਬਾਲ-ਮਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਨਾ ਸਿਰਫ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ ਹੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਠੋੋਸ ਹੱਲ ਵੀ ਸੁਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਜਿੱਠਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਲੇਖ ਨੰਬਰ 15 ਤੋਂ 20 ਤੱਕ ਦੇ ਲੇਖਾਂ : ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਮਸਲੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਨਾਰੀ ਤੋਂ ਹੀ, ਘਰੇਲੂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਤਣਾਅ, ਔਰਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਭਾਵੁਕ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਵਿਚ ਪਤੀ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਆਦਿ ਵਿਚ ਨਾਰੀ-ਸਮਾਜ ਦੇ ਮਸਲੇ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਨਾਰੀ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਬਿੰਬ, ਆਰਥਿਕ ਨਿਰਭਰਤਾ, ਨੌਕਰੀ-ਪੇਸ਼ਾ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮਕਾਜੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਔਰਤ-ਮਰਦ ਨੂੰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਪੂਰਕ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਇਸਤਰੀ-ਵਰਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਹਿਮ ਪ੍ਰੰਤੂ ਅਣਗੌਲੇ ਰਹਿ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੇਖ ਨੰਬਰ 21 ਤੋਂ 26 ਤੱਕ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਤਹਿਤ ਸਦਾਚਾਰਕਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਆਯਾਮਾਂ ਨੂੰ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਉਮਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੜਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੁਖੀ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਲਈ ਸੋਚਣ-ਸਮਝਣ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਬਦਲਣ 'ਤੇ ਬਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਤਿਮ ਚਾਰ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ-ਨਾਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੰਦਾਂ ਦੀ ਭਾਵਪੂਰਤ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਚੰਗੀਆਂ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਲਈ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਨਿਸਚਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਅਧਿਆਪਨ ਦੇ ਕਿੱਤੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸਮੁੱਚੇ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਉਪਦੇਸ਼ਾਤਮਿਕ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚ ਸਮਾਜ-ਸੁਧਾਰਕ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਦਰਜ ਲੇਖ 'ਅਜੀਤ' ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿਚ ਛਪ ਪਹਿਲਾਂ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਥਾਂ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਅਤੇ ਇਕ ਤਰਤੀਬ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹੀ ਅਨੰਦ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।


ਡਾ. ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੌੜਾ
ਮੋ: 95011-15200

06-11-2021

 ਮੇਦਨੀ
ਨਾਟਕਕਾਰ : ਸਵਰਾਜ ਬੀਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 125 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 111
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039.

ਨਾਟਕਕਾਰ ਤੇ ਕਵੀ ਸਵਰਾਜ ਬੀਰ ਦੇ ਨੌਂ ਨਾਟਕਾਂ 'ਚੋਂ 'ਮੇਦਨੀ' ਦਾ ਇਹ ਚੌਥਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਟਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੰਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕੇਵਲ ਧਾਲੀਵਾਲ ਵਲੋਂ ਮੰਚਿਤ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਕ ਚੇਅਰਮੈਨ ਤੇ ਡੇਰੇ ਦੀ ਮੁਖੀ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਮਨਦੀਪ ਦੇ ਲੜਕੇ ਹਰਮੀਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਬੰਧਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਕੁੱਖ ਵਿਚ ਮਰਵਾ ਕੇ ਫਿਰ ਮਨਦੀਪ ਵਲੋਂ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਦੀ ਭੈਣ ਬਚਿੰਤ ਕੌਰ ਤੇ ਅਮੋਲਕ ਜਿਹੇ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਏਨੇ ਕੁ ਕਥਾਨਕ ਦੀ ਮੰਚ 'ਤੇ ਕਲਾਤਮਿਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਸਵਰਾਜ ਬੀਰ ਨੇ 'ਮੇਦਨੀ', ਨਾਲਿ ਮੇਰੇ ਕੋਈ ਚੱਲੇ, ਮੇਦਨੀ ਦੀ ਨਾਟਕੀ ਜੁਗਤ, ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਲਗਭਗ 20 ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਲੰਮਾ ਲੇਖ, ਮੇਦਨੀ ਦਾ ਸਮੱਸਿਆਕਾਰ, ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ ਵਲੋਂ 'ਮੇਦਨੀ : ਜੋ ਸਮਾਜ ਦੇ ਜੀਵੰਤ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਡਾ. ਸਤਿੰਦਰ ਨੂਰ 'ਅਗੇਰੇ ਤੁਰਦਾ ਨਾਟਕਕਾਰ : ਸਵਰਾਜ ਬੀਰ ਅਤੇ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ 'ਮੇਦਨੀ : ਇਕ ਯਾਦਗਾਰ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ' ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ। 'ਮੇਦਨੀ' ਧਰਤੀ ਦਾ ਸੰਬੋਧਨ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨਦੀਪ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ (ਮੈਟਾਫਰ)। ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੇ ਮਨਦੀਪ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਕਤਲ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਕੁੱਖ 'ਚ ਪਲ ਰਹੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਰੂਪੀ ਨਾਂਅ ਦੇ ਕੇ ਮੁੰਡਾ ਜਾਂ ਕੁੜੀ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਣਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਟਕ ਦੇ ਦੋ ਅੰਕ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਅੰਕ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਪੁਨਰ ਜੀਵਤ ਹੋਈ ਮਨਦੀਪ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮ ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਤੇ ਮਾਂ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਵਲੋਂ ਇਸ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਵਿਆਹ 'ਚ ਬਦਲਣ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ ਅੰਕ ਵਿਚ ਮਨਦੀਪ ਤੋਂ ਹੀ ਮਾਂ ਤੇ ਮਾਮੀ ਵਲੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਕੁੱਖ ਵਿਚ ਕਤਲ ਅਤੇ ਮਗਰੋਂ ਮਨਦੀਪ ਵਲੋਂ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਥਾਂ-ਥਾਂ 'ਤੇ ਪਾਤਰਾਂ ਮੂੰਹੋਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਰਾਹੀਂ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਤਨਜ਼ ਵੀ ਕੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਨਾਟਕ ਮੇਦਨੀ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿਚ ਪਾਤਰ ਵਲੋਂ ਆਪਣੀ ਮੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਦੋ ਵਾਰ ਪੁਨਰ ਜੀਵਤ ਹੋ ਕੇ ਕਥਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਨੂੰ ਨਾਟਕਕਾਰ ਇਕ ਚੁਣੌਤੀ ਵੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵੀ। ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਚ ਇਹ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਲੋਕਮਨ ਵਿਚ ਆ ਚੁੱਕੀ ਕਥਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਪਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁਨਰ ਸਿਰਜਣ ਵੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨਾਟਕ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੇਦਨੀ ਦਾ ਪਰਿਵੇਸ਼, ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਸੰਵਾਦ ਚੁਸਤ ਤੇ ਤਿੱਖੇ ਹਨ। ਕਲਾਤਮਿਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਉੱਤਮ ਦਰਜੇ ਦੀ ਹੈ। ਕੋਰਸ, ਲੋਰੀਆਂ, ਗੀਤਾਂ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਕਾਵਿਆਤਮਿਕਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਕੂੜ, ਧਾਰਮਿਕ ਪਖੰਡਾਂ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਧੀਆਂ ਧਿਆਣੀਆਂ ਨੂੰ ਝੂਠੀ ਹਉਮੈ ਹੇਠ ਦਰੜਨ-ਮਧੋਲਣ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ ਦੀ ਪੁਖਤਾ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਹਾਸਲ ਹੈ।

ਡਾ. ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋ: 98761-56964.

ਰੂਹ ਦੀ ਕੋਈ ਜੂਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ
ਸੰਪਾਦਕ : ਅੰਜਨਾ ਸ਼ਿਵਦੀਪ, ਅਨੇਮਨ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੀਗਲ ਕ੍ਰੀਏਟਿਵ ਬੁਕਸ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 450 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 272
ਸੰਪਰਕ : 98148-20939.

ਸੱਭਿਆ ਮਾਨਵੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ 'ਹੇਟਰੋਸੈਕਸੂਅਲ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ' ਨੂੰ ਹੀ ਸੁਭਾਵਿਕ, ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੋਮੋਸੈਕਸੂਅਲ (ਸਮਲਿੰਗੀ) ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦਾ ਤ੍ਰਿਸਕਾਰ ਅਤੇ ਉਪਹਾਸ ਉਡਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਡੇ ਦੋ ਸਥਾਪਤ ਕਥਾਕਾਰਾਂ ਅਨੇਮਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅੰਜਨਾ ਸ਼ਿਵਦੀਪ ਨੇ ਹਥਲੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ 26 ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਚੁਣੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਮਲਿੰਗੀ (ਲੈਸਬੀਅਨ/ਗੇਅ) ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਰੂਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬਹੁਤੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲੈਸਬੀਅਨ ਜੋੜਿਆਂ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੋਸਟਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੱਬੂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਅਕਸਰ ਅਜਿਹੇ ਵਿਵਹਾਰ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਘਰਾਂ ਦੇ ਮਰਯਾਦਾਬੱਧ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਉਮਰ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਦਤ ਪੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਪਾਉਂਦੇ।
ਹੁਣ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਸਤਹੀ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਡੂੰਘੇ ਯਥਾਰਥ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀ ਹੈ। ਇਹ ਭੱਦਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰ-ਵਿਹਾਰ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿਚ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਸੁਕੀਰਤ, ਅਰਵਿੰਦਰ ਧਾਲੀਵਾਲ, ਸ਼ਿਵਦੀਪ, ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਹਿਜੀ, ਗੋਵਰਧਨ ਗੱਬੀ, ਪਰਵੇਜ਼ ਸੰਧੂ, ਵੀਨਾ ਵਰਮਾ, ਸਰਘੀ, ਬਲਬੀਰ ਪਰਵਾਨਾ ਅਤੇ ਸਰਬਜੀਤ ਆਦਿ ਨਾਂਅ ਉਲੇਖਯੋਗ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਵਸਤੂ-ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਬਿਰਤਾਂਤ-ਜੁਗਤਾਂ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਹਰ ਕਹਾਣੀ ਇਕ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨ/ਲਿਖਣ ਯੋਗ ਰਚਨਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

c c c

ਕਿਸ ਨੂੰ ਆਖਾਂ
(ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
ਲੇਖਿਕਾ : ਰਮਿੰਦਰ ਰਮੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਐਵਿਸ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 199
ਸੰਪਰਕ :raminderwalia213@gmail.com

ਰਮਿੰਦਰ ਵਾਲੀਆ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਹੌਲ ਵਿਰਸੇ ਵਿਚ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਬੀ.ਏ. ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਬੀਲਦਾਰੀ ਦੇ ਝੰਜਟਾਂ ਵਿਚ ਪੈ ਗਈ। 2007 ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾਣ ਕਾਰਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਬਰੈਂਪਟਨ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਇਕ ਸਹੇਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਉਥੋਂ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਉਥੇ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਤਾਹਨਾ ਮਾਰਿਆ 'ਜਦ ਤੂੰ ਲਿਖਦੀ ਨਹੀਂ, ਇਥੇ ਕੀ ਕਰਨ ਆਉਂਦੀ ਹੈ?' ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਤਾਹਨੇ ਉਪਰੰਤ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਇਰਾਦਾ ਕਰ ਲਿਆ, 'ਹੁਣ ਮੈਂ ਲਿਖਾਂਗੀ।' ਫਲਸਰੂਪ ਇਕੋ ਸਾਲ (2017) ਵਿਚ 65 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਕੋਲਿਤਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸ਼ਬਦ-ਕਲੋਲ ਕਰਦਿਆਂ ਅੰਤਲੀ ਇਕ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਇੰਜ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਵਿਤਾ 'ਕਲਮ' ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਹੈ। ਕਲਮ ਦਾ ਜਵਾਬ ਪੇਸ਼ ਹੈ :
ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਲਿਖਿਆ
ਜੋ ਤੂੰ ਕਿਹਾ ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਲਿਖਦੀ
ਤੇਰੇ ਦੁੱਖਾਂ, ਤੇਰੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ
ਤੂੰ ਦੋਸਤੀਆਂ ਕਰਦੀ ਉਹ ਮੈਂ ਲਿਖਦੀ
ਤੂੰ ਮੁਹੱਬਤਾਂ ਵੰਡਦੀ ਉਹ ਮੈਂ ਲਿਖਦੀ
ਤੂੰ ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ ਮੰਗਦੀ ਮੈਂ ਲਿਖਦੀ
ਰੱਬ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਮੈਂ ਲਿਖਦੀ
ਇਨਸਾਨੀ ਬਘਿਆੜਾਂ ਦਾ ਜ਼ੁਲਮ ਸਹਿੰਦੀ
ਤਨਹਾਈਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਮੈਂ ਲਿਖਦੀ
ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦੀ
ਤੂੰ ਭੁੱਬੀ ਰੋਂਦੀ ਮੈਂ ਸਭ ਲਿਖਦੀ...
(ਸੁਣ ਨੀਂ ਕਲਮੇਂ ਮੇਰੀਏ ਪੰ. 189)
ਇੰਜ ਕਵਿੱਤਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਵਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕਲਾਤਮਿਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰ ਵਿਖਾਈ ਹੈ।
ਕਵਿੱਤਰੀ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਸੰਬੋਧਨੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੱਜਣਾ ਵੇ! ਸੱਜਣਾ ਵੇ! ਅਨੇਕਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਵ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਵਾਕ (ਸੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ, ਮੋਹ ਦੇ ਦੀਵੇ ਜਗਾਈਏ, ਕਦੇ ਕਦੇ ਜੀਅ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਗੁਣ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੇ ਅਪਣਾਈਏ, ਸੁਣ ਨੀਂ ਜਿੰਦੇ ਮੇਰੀਏ, ਕਿੰਨਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਆਦਿ ਗਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਵਿੱਤਰੀ ਖ਼ੁਦ-ਕਲਾਮੀ ਕਰਦੀ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧੁਰ ਅਚੇਤ ਮਨ ਤੱਕ ਉਤਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤਰਮੁਖਤਾ ਉਸ ਦੇ ਕਾਵਿ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਲਪਨਾ ਅਤੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਸਿਰਜਣਾ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਰਮਿੰਦਰ ਰੌਂ (ਮੂਡ) ਦੀ ਕਵਿੱਤਰੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਚੋਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀਆਂ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'ਇਕ ਤੂੰ ਹੋਵੇ ਇਕ ਮੈਂ ਹੋਵਾਂ' ਕਵਿਤਾ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਦੀ (ਕਾਫ਼ੀ ਭੀਮ) ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਰਮੀ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇਵੇਧਕ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦੀ ਹੈ :
'ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਯਾਦ ਕਰੇਂਗਾ
ਆਪ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਪੜ੍ਹੇਂਗਾ
ਪੜ੍ਹੇਂਗਾ ਨਾਲੇ ਰੋਵੇਂਗਾ
ਪਰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਰੋਵਾਂਗੀ।
(ਪੰ. 143)
ਭਾਵੁਕਤਾ ਦੀ ਸਿਖ਼ਰ ਹੈ।
ਇਹ ਤਾਂ 'ਰਮੀ' ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਸ਼ਾਲਾ! ਇਹ ਕਲਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਗਦੀ ਰਹੇ।

ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
vatish.dharamchand@gmail.com

c c c

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ
ਲੇਖਕ : ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੁੱਲ : 50 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 32
ਸੰਪਰਕ : 99889-24300.

ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੰਗਮੰਚੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੱਸ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਕਲਮਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਇਸ ਵਾਰਤਕ ਪੁਸਤਕ ਭਾਵ 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਤਿੰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਮੰਜ਼ਰ-ਇ-ਆਮ 'ਤੇ ਆ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਪਿੱਛੇ ਲੇਖਕ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮਕਸਦ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਉਸਾਰੂ ਅਤੇ ਤਾਰਕਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨਾਲ ਅਜਿਹੇ ਜੀਵਨ-ਮੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੋਝੀ ਕਰਵਾਵੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਕ ਨਵਾਂ ਨਰੋਆ ਸਮਾਜ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਸਕੇ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਅਧਿਆਇਆਂ ਜਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਨਾ ਕਰਕੇ ਪਾਠਕ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਇਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਵਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਆਮ ਗੱਲਾਂਬਾਤਾਂ ਨਿਰੰਤਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਕਿਧਰੇ ਗੁਰਬਾਣੀ, ਰਾਮਾਇਣ, ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਆਦਿ ਧਾਰਮਿਕ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਸੂਲ ਹਮਜ਼ਾਤੋਵ, ਪਾਸ਼ ਆਦਿ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਢੁੱਕਵੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਧਰੇ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਦੇ ਕੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਬਦ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਰਦੇ ਸਗੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਰੂਪੀ ਖ਼ਾਲੀ ਵਰਕਿਆਂ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਊਰਜਾ ਸਮੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਵਿਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹੀ ਉਸਤਾਦ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਦਿਮਾਗ਼ ਰੌਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਉਂ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਚੰਗੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਲੇਖਕ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਸਮਝਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਹਲੂਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ 'ਮੈਂ ਕੀ ਲੈਣਾ ਹੈ' ਵਰਗੀ ਨਾਂਹਵਾਚੀ ਅਤੇ ਦਕੀਆਨੂਸੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਕਿਨਾਰਾਕਸ਼ੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ-ਪੱਖੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਭ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿਚ ਲਿਆ ਕੇ ਹੀ ਲੋਕਾਈ ਦਾ ਭਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇਕ ਠੋਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਕਲਾ ਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵੀ ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ ਨੇ ਏਨੀ ਸਾਧਾਰਨ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਅੰਦਾਜ਼-ਇ-ਬਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਆਦਿ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇਸ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿਚ ਜੁਟਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਇਕ ਸਫ਼ਲ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮੈਂ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ 'ਆਸ਼ਟ' (ਡਾ.)
ਮੋ: 98144-23703

ਆਦਿਵਾਸੀ ਕਵੀ-ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਭੀਮ ਭੋਈ
ਲੇਖਕ : ਭਾਗੀਰਥੀ ਨੇਪਾਕ
ਅਨੁਵਾਦਕਾ : ਡਾ. ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ ਵਾਡੀਆ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 126
ਸੰਪਰਕ : 94638-36591.

ਭਾਗੀਰਥੀ ਨੇਪਾਕ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਡਾ. ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ ਵਾਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਵਾਦਤ ਕੀਤੀ ਪੁਸਤਕ 'ਆਦਿਵਾਸੀ ਕਵੀ-ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਭੀਮ ਭੋਈ' ਵਿਚ ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿਚ ਇਕ ਸੰਪਰਦਾਇ ਮਹਿਮਾ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੈਰੋਕਾਰ ਸੰਤ ਭੀਮ ਭੋਈ ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ 1850 ਵਿਚ ਹੋਇਆ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿਚ ਈਸਾਈ ਮਤ ਵਿਚ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਇਸ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਸੰਤ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਅੰਤਿਕਾ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ 9 ਅਧਿਆਇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਭੀਮ ਭੋਈ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਨੇਪੁਰ ਦੇ ਰਾਜਸੀ ਹਾਲਤਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਚੌਹਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ। ਦੂਸਰੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਭੀਮ ਭੋਈ ਦੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜੋ ਕਬੀਲਾ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਕੋਂਧ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਸੀ ਜਿਥੇ ਹਲਦੀ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਬਰਤਾਨੀਆ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਇਸ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਤੇ ਨਵੇਂ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਅਧਿਆਇ ਤਿੰਨ ਅਤੇ ਚਾਰ ਵਿਚ ਭੀਮ ਭੋਈ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਹਾਲਤਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਅਸਲ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਮਹਿਮਾ ਗੋਸੈਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਪੌਰਾਣਿਕ ਕਥਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾ ਗੋਸੈਨ ਅਤੇ ਭੀਮ ਭੋਈ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਦਾ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਅਧਿਐਨ ਕਰਕੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਵੀ ਭੀਮ ਭੋਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਿਮਾ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਭੀਮ ਭੋਈ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ 11 ਪੁਸਤਕਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਉਪਰੰਤ ਛਪੀਆਂ ਸਨ, ਦਾ ਵਿਸਥਾਰਤ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਤੁਤੀ ਚਿੰਤਾਮਨੀ, ਆਸਤਕ ਬਿਹਾਰੀ ਗੀਤਾ, ਭਜਨ ਮਾਲਾ, ਪਦਮ ਕਲਪ, ਆਦਿ ਅੰਤ ਗੀਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਬੇਦ ਸਾਧਨਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਤੇ ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਭੀਮ ਭੋਈ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ਿਆਂ ਦਾ ਇਕ ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਡਾ. ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ ਵਾਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਮਹਾਨ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਲਾਮਿਸਾਲ ਤੋਹਫ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਰਾਣਾ
ਮੋ: 98728-87551

c c c

ਤੁਮ ਕਿਉਂ ਉਦਾਸ ਹੋ?
ਕਹਾਣੀਕਾਰ : ਕੁਲਬੀਰ ਬਡੇਸਰੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਰਸੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 295 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 098190-70617.

ਕੁਲਬੀਰ ਬਡੇਸਰੋਂ ਅਭਿਨੈ ਕਲਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ 11 ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਥੀਏਟਰ, ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੋਰਨਾਂ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੇਖਿਕਾ ਦੇ ਆਪੇ ਦੀਆਂ ਝਲਕਾਂ ਵੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ, ਤਿੜਕੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ, ਟੁੱਟਦੇ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਬਿਖਰਦੇ ਹੋਏ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਹਰਲੀ ਚਕਾਚੌਂਧ ਅੰਦਰਲੇ ਹਨੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਟਾ ਸਕਦੀ। ਪਿਆਰ ਨਸੀਬਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਧੋਖਾਧੜੀਆਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤਾਂ, ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦਾਂ ਅਤੇ ਇਕਲਾਪਿਆਂ ਦਾ ਮਾਰਿਆ ਮਨੁੱਖ ਉਦਾਸ ਦੌਰ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਭਾਵਨਾ, ਸੰਵੇਦਨਾ ਅਤੇ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਾਂ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਤੀਆਂ ਹੱਥੋਂ ਸਤਾਈਆਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਫਰ ਜਾਲ ਕੇ ਪਾਲ ਰਹੀਆਂ ਇਕੱਲੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਦੀ ਬੇਵਸੀ ਬਾਰੇ ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਅੱਖਰ ਲਿਖਦੀ ਹੈ ਮਾਂ ਨੀ, ਤੈਨੂੰ ਏਨੀ ਉਦਾਸ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਵੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ। ਉਦਾਸ, ਉਜਾੜ, ਬੀਆਬਾਨ ਜੰਗਲ ਵਾਂਗ ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੰਗ ਉਤਰ ਗਏ ਹੋਣ, ਘਸਮੈਲਾ ਜਿਹਾ, ਫੇਡਿਡ ਜਿਹਾ ਕੋਈ ਇਕ ਹੀ ਪੂੰਝਾ ਫਿਰਿਆ ਹੋਵੇ ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਮੁੱਖ ਤੇ ਬੁੱਲਾਂ ਤੇ-ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਕਿਤੇ ਡੂੰਘੀਆਂ ਲੱਥ ਗਈਆਂ ਹੋਣ, ਘਨਘੋਰ ਪ੍ਰਛਾਈਆਂ 'ਚ ਜਿੱਥੇ ਕਦੇ ਕੋਈ ਸੁਫ਼ਨਾ ਨਹੀਂ ਉੱਗਦਾ, ਕੋਈ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਬੱਝਦੀ, ਕੋਈ ਤਾਰਾ ਨਹੀਂ ਜਗਮਗਾਉਂਦਾ।...
ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਅੰਤਰਮਨ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਚੀਸ ਹੈ, ਬੇਵਫ਼ਾਈਆਂ ਦੀ ਕਸਕ ਹੈ ਅਤੇ ਹੰਢਾਈਆਂ ਪੀੜਾਂ ਦੀ ਹੂਕ ਹੈ। ਲਿਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਬਹੁਤ ਰੌਚਕ, ਸਰਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਾਡੇ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਹਲੂਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ
ਮੋ: 98147-16367.

31-10-2021

ਦਸ ਗੁਰੂ ਦਰਪਨ
(ਸਵਾਲ-ਜਵਾਬ)
ਲੇਖਕ : ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਟਪਿਆਲਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਜ਼ਾਦ ਬੁੱਕ ਡਿਪੋ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 336
ਸੰਪਰਕ : 94631-70369.


ਦਸ ਗੁਰੂ ਦਰਪਨ (ਸਵਾਲ-ਜਵਾਬ) ਪੁਸਤਕ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਮਨ ਵਿਚ ਉੱਠਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਨਿਵਰਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇਕ ਵੱਡਾ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ (ਗਿਆਨ ਵਰਧਕ ਸੋਮਾ) ਹੈ । ਯਾਨੀ ਕਿ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਧਾਰਮਿਕ ਗਿਆਨ ਭਰਪੂਰ ਇਕ ਅਮੀਰ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ ਜੋ ਲੇਖਕ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਟਪਿਆਲਾ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਘਾਲਣਾ ਦਾ ਹੀ ਨਤੀਜਾ ਹੈ।
ਲੇਖਕ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪੁਸਤਕ 'ਦਸ ਗੁਰੂ ਦਰਪਨ (ਸਵਾਲ-ਜਵਾਬ)' ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਦਰਜਨ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਵਾਚਿਆ, ਵਿਚਾਰਿਆ ਤੇ ਜ਼ਿਹਨ ਵਿਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਲੱਭ ਕੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦਸ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਸਿੱਖੀ ਜੀਵਨ ਜਾਂਚ, ਸਿੱਖੀ ਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ, ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਬਰ ਸੰਤੋਖ, ਉਦਮ ਹਿੰਮਤ, ਅਤੇ ਈਰਖਾਲੂਆਂ ਦੀ ਈਰਖਾ ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਕਾਰਨ ਛੇੜੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਵਿਚ ਜੂਝਣ ਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਬੜੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਲੇਖਕ ਦੀ ਵਿਦਵਤਾ, ਸਿਰੜ ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹਨ।
ਦਸਾਂ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਧਾਰਿਤ 'ਤੇਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਵੰਡ ਕਰਕੇ ਹੀ ਕਰੀਬ ਢਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸਵਾਲ ਜਵਾਬਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਢੰਗ ਤੇ ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ ਬਰੀਕੀ ਤੇ ਡੂੰਘਾਈ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਾਠਕ ਸਹਿਜ ਵਿਚ ਹੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਝਾਤ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬਗੈਰ ਕਿਸੇ ਟਪਲੇ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ 'ਜੀਵਨ ਬਿਉਰਾ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ' ਵੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਇਕ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ। ਸੋ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਵਿਚਾਰਨਯੋਗ ਤੇ ਸੰਭਾਲਣਯੋਗ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜੀਆਂ ਵੀ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈਂਦੀਆਂ ਰਹਿਣ। ਸੋ ਸਵਾਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹੋਰ ਸਵਾਲ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦਾ ਦਰਪਣ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਟਪਿਆਲਾ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਗਿਆਨ ਭਰਪੂਰ ਧਾਰਮਿਕ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਦਾ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਿਆ ਹੈ। ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਧਾਰਮਿਕ ਗਿਆਨ ਦੇ ਇਸ ਅਮੀਰ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਵਿਚੋਂ ਪਾਠਕ ਗਿਆਨ ਦੇ ਭਰ ਭਰ ਬੁੱਕ ਲੈ ਸਕਣਗੇ।


ਮਾ. ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਈਆ ਹਵੇਲੀਆਣਾ
ਮੋ: 98764-74858.
c c c


ਖੱਬੀਖਾਨ

(ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਲੇਖਕਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ)
ਲੇਖਕ : ਜਗਦੀਸ਼ ਰਾਏ ਕੁਲਰੀਆਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪ੍ਰੀਤ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਨਾਭਾ
ਮੁੱਲ : 195 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128.
ਸੰਪਰਕ : 95018-77033.


ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸਤਾਰਾਂ ਉੱਘੇ ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਲੇਖਕਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਰੂਪਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ ਫਿਰ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਆਤਿਸ਼, ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਆਜ਼ਾਦ, ਅਸ਼ਵਨੀ ਗੁਪਤਾ, ਬਿਪਨ ਗੋਇਲ, ਡਾ. ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢੀਂਗਰਾ, ਪ੍ਰੋ: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੈਲਵੀ, ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀਤ, ਡਾ. ਮੋਨੋਜੀਤ, ਹਰੀ, ਮੰਗਤ ਕੁਲਜਿੰਦ, ਐਮ. ਕੇ. ਰਾਹੀ, ਡਾ. ਸਾਧੂ ਰਾਮ ਲੰਗੇਆਣਾ, ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਤੱਗੜ, ਡਾ. ਫਕੀਰ ਚੰਦ ਸ਼ੁਕਲਾ ਅਤੇ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਪਤੰਗ ਨਾਲ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਕਰਕੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਅੰਤਿਕਾ ਦੀ ਥਾਂ ਮੰਗਤ ਕੁਲਜਿੰਦ ਦੁਆਰਾ ਜਗਦੀਸ਼ ਰਾਏ ਕੁਲਰੀਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਪੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਮਾਜਿਕ ਚੇਤਨਾ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਹਨ। ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਕਰਨੀਆਂ, ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਭਾਰਨੇ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਨਿਡਰਤਾ, ਬੇਬਾਕਪੁਣਾ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗ ਸਿਰਜਣਾ ਕੋਈ ਸੌਖਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਜ਼ੋਖ਼ਮ ਭਰੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਕਰਕੇ ਉਕਤ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੌਂਸ ਜਮਾਈ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਕਹਿਣ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਲੇਖਕ ਖੱਬੀਖਾਨ ਹਨ। ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਜਗਦੀਸ਼ ਰਾਏ ਕੁਲਰੀਆਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਭਾਵ-ਪੂਰਨ ਹੈ। ਉਹ ਲੇਖਕਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਘਰ, ਪਰਿਵਾਰ, ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਤਾਰੇ ਆਦਿ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੀ ਹੈ ਇਸ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੇਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬਾਬਤ ਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਸਾਰਥਕ ਉੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਇਕ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਧਾ ਤੋਂ ਦੂਸਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਧਾ ਵਲ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਜੋ ਨਾਮਣਾ ਖਟਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਵਿਚ ਹੈ। ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਦੀ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਗੱਲ ਕਹਿਣੀ ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੇ ਗੋਡੇ ਗਿੱਟੇ ਵੀ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਚੇਤਨਤਾ ਦਾ ਪੈਗ਼ਾਮ ਵੀ ਦੇ ਦੇਵੇ, ਅਜਿਹੇ ਉੱਤਰ ਵੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚੋਂ ਬੜੀ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਛਪਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਅਤੇ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਡਾਇਲਾਗ ਬਣਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਹ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹਨ।


ਡਾ. ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋ: 98142-09732


ਤਿਲਕ ਜੰਞੂ ਰਾਖਾ ਪ੍ਰਭ ਤਾ ਕਾ

(ਹਿੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ 400 ਸਾਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ)
ਲੇਖਿਕਾ : ਸੁਖਦੇਵ ਕੌਰ ਚਮਕ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਸੁਸਾਇਟੀ ਰਜਿ: ਦਸੂਹਾ
ਮੁੱਲ : 165 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 142
ਸੰਪਰਕ : 94640-65934.


ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਧਾਰਮਿਕ ਰੁਚੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਵਲੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮਹਾਨ ਹਸਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਦਿੱਤੇ ਪ੍ਰਵਚਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਸੱਤਾ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਗਲਤਾਨ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੁਗਲ ਹਕੂਮਤ ਨਾਲ ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਜਬਰ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਸਬਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਲੇਖਿਕਾ ਵਲੋਂ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਅਧੀਨ ਵੰਡ ਕੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਆਗਮਨ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਕੇ ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨਾਤਾ, ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਦਾਤਾ ਬੰਦੀ ਛੋੜ, ਰਾਗ ਜੈ ਜੈਵੰਤੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ, ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਉੱਤਰ, 400 ਸਾਲਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ, ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਭਾਈ ਮੱਖਣ ਸ਼ਾਹ ਲੁਬਾਣਾ, ਗੁ: ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਧੂਬੜੀ (ਆਸਾਮ) ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਵਰਨਣ, ਭਾਈ ਫੱਗੂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦੀ ਗਾਥਾ, ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ, ਮਾਮਾ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਚੰਦ ਵਲੋਂ ਫ਼ਰਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੌਰੇ, ਢਾਕਾ ਪਹੁੰਚਣਾ, ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼, ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੰਗਤ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਹੁਕਮਨਾਮੇ, ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਸੇਠ ਜੈਤਾ ਮੱਲ ਦਾ ਉਧਾਰ ਕਰਨਾ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਹਵੇਲੀ ਭੇਟ ਕਰਨਾ, ਪੀਰ ਭੀਖਣ ਸ਼ਾਹ, ਗੁ: ਮਾਈ ਥਾਨ ਆਗਰਾ, ਸ਼ਹਾਦਤ, ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਅਤੇ ਸਰਬੰਸਦਾਨੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਵਲੋਂ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ ਨੌਵੇਂ ਮਹੱਲੇ ਦੇ ਸਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਥਾਂ ਪੁਰ ਥਾਂ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੀ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਤਸਵੀਰਾਂ ਰੰਗਦਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਤਾਂ ਸੋਨੇ 'ਤੇ ਸੁਹਾਗੇ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੋ ਨਿੱਬੜਣੀ ਸੀ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਸ਼ਰਧਾ ਵਿਚ ਭਿੱਜ ਕੇ ਸਾਧਾਰਨ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ 400 ਸਾਲਾ ਆਗਮਨ ਪੁਰਬ ਸਮੇਂ ਸਫਲ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।


ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋ: 98143-24040.


ਮਨ ਦੀ ਪ੍ਰਿਜ਼ਮ
ਲੇਖਕ : ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪ੍ਰਤੀਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ 98773-58869.


ਸ਼ਾਇਰ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸੱਥਾਂ ਦਾ ਮਾਣਯੋਗ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਹਥਲੀ ਕਾਵਿ ਕਿਤਾਬ 'ਮਨ ਦੀ ਪ੍ਰਿਜ਼ਮ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਿਆਰਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ ਦੇ ਦਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਦਸਤਕ ਦੇ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਡੇਅਰੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਹੁਣ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁੱਲ ਵਕਤੀ ਸ਼ਾਇਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਡੇਅਰੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਾਹ ਦੁੱਧ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਧਾਉਣ ਵਿਚ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਲਾਹਾ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿਚ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿਚ ਖੋਟ ਨਹੀਂ ਪੈਣ ਦਿੰਦਾ ਤੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਦੁੱਧ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਦਾ ਨਿਤਾਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਸੁੱਚਮਤਾ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਿਆਂ ਸੱਤਿਅਮ, ਸ਼ਿਵਮ, ਸੁੰਦਰਮ ਦਾ ਅਹਿਦ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ ਕਾਵਿ ਧਰਮ ਨਿਭਾਅ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾ ਕੇ ਬੇਗਾਨੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਪੱਕੀਆਂ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੱਦਦ ਨੂੰ ਤਾਰਕਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਪਦਾਰਥਕ ਅਮੀਰੀ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਰੂਹ ਦਾ ਕੰਵਲ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੁਰਝਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪੱਬ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਗੋਰੇ ਗੋਰੀਆਂ 'ਕੰਮ ਆਨ ਟਿਮੀਗਰਾਂਟ' ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਸਲੀ ਵਿਤਕਰੇ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿਚ ਜਾਰਜ ਫਲਾਇਡ ਦਾ ਕਤਲ ਇਸ ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੇ ਰੋਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਮਿੱਥ ਕਿ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯਮਦੂਤ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕੋਈ ਮਾੜੀ ਘਟਨਾ ਘਟਣ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਹਨ। ਪਰ ਸ਼ਾਇਰ ਸਮਕਾਲ ਵਿਚ ਦੇਹਧਾਰੀ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋ ਰਹੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਘਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਿਕੰਦਰਾਂ ਦੇ ਦੰਭ ਦੇ ਵੀ ਬਖੀਏ ਉਧੇੜਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਕਾਂਗਿਆਰੀ ਦੀ ਸੰਗਿਆ ਦਾ ਨਾਂਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਵਿਗੜ ਰਹੀ ਵਿਆਕਰਨ 'ਤੇ ਹੰਝੂ ਕੇਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਸੁੱਚਮਤਾ ਲਈ ਅਗਾਊਂ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਕਵਿਤਾ ਜਦ ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਅੰਤਰ ਮੇਟ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਿਲਪ ਝੋਲ ਮਾਰਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੀਆਂ 87 ਬਹਾਰਾਂ ਮਾਣਨ ਵਾਲੇ ਇਸ ਸ਼ਾਇਰ ਲਈ ਮੇਰੀ ਤਾਂ ਇਹੀ ਦੁਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਾਇਰ ਉਮਰ ਦੀ ਸੈਂਚਰੀ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਏ। ਆਮੀਨ!


ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98143-78254.


ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਲਾਲ ਸਿੰਘ
ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਤੇ ਬਿਰਤਾਂਤ

ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ. ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : 5 ਆਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 320
ਸੰਪਰਕ : 98763-23862.


ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਗਹਿਨ ਅਧਿਐਨ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਿਆਂ ਜਿਹੜੀ ਮੁੱਖ ਗੱਲ ਪੱਲੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ ਦਾ ਆਧਾਰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ ਦਾ ਧੁਰ ਅੰਦਰੋਂ ਸਮਰਥਕ ਹੈ। ਪਰ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਨੂੰ ਯਾਂਤ੍ਰਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਵਿਖਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸਵੈ-ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਟਰੱਕਚਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਹਿਤ ਦਵੰਦਾਤਮਕ ਵਿਧੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੀ ਵਧੇਰੇ ਕਾਰਗਰ ਸਿੱਧ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਆਧਾਰ ਤੋਂ ਕੋਰੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਮੌਲਿਕਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ-ਕਰਦੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਅੰਤਰੀਵ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਸਮੇਂ ਟਪਲਾ ਖਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਹਿਣ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਬਿਰਤਾਂਤਕਤਾ ਨੂੰ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਦਾ ਹਰ ਸੰਭਵ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਮ ਲੇਖਕ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੌਬ (ਜਨ-ਸਮੂਹ) ਦਾ ਕੋਈ ਅਸਤਿਤਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਪਰ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਜਨਸਮੂਹ ਨੂੰ ਲੇਬਰ ਪਾਵਰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁਰਸੀ ਵਾਲੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਇਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਕੇ, ਸ਼ਾਸਨਹੀਣਤਾ ਵਿਚ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਭੁਗਤਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪਹਿਲੂ ਦਾ ਦੁਖਾਂਤ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿਸਾਨ ਕਿਰਤੀਆਂ ਨਾਲ ਨੇੜਲੀ ਸਾਂਝ ਤੋਂ ਝਿਜਕਦਾ ਹੈ। ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਗਲੋਬਲਾਈਜੇਸ਼ਨ ਨੇ ਮਾਨਵਤਾ ਤੋਂ ਹਿਊਮਨ ਵੈਲਿਊਜ਼ ਖੋਹ ਲਈਆਂ ਹਨ। ਮਾਨਵੀ ਮੁੱਲ ਨੀਵੀਂ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਲੈ ਆਂਦੇ ਹਨ। ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਤੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀ ਸਹੀ ਸਮਝ ਲਈ ਡਾ. ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੱਡਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਹਥਲੇ ਸੰਪਾਦਨ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਵੰਡ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ੱਤੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ ਹੈਾ। ਮਸਲਨ : ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸਵੈ-ਕਥਨ, ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ, ਸਮੁੱਚੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਮਾਰਖੋਰੇ, ਬਲੌਰ, ਧੁੱਪ-ਛਾਂ, ਕਾਲੀ ਮਿੱਟੀ, ਅੱਧੇ-ਅਧੂਰੇ, ਗੜ੍ਹੀ ਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ, ਸੰਸਾਰ, ਆਦਿ। ਬੇਸਮਝੀਆਂ ਤਾਂ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਵੈਜੀਵਨੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣਾ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਤਾਬਾਂ ਬਾਰੇ ਲਗਭਗ 40 ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇੰਜ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਪਾਠਕ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਬਿਰਤਾਂਤਕਤਾ ਬਾਰੇ ਬੜੀ ਮੁੱਲਵਾਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।


ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
vatish.dharamchand@gmail.com


ਪਰਬਤੋਂ ਭਾਰੀ ਮੌਤ

ਮੂਲ ਮਰਾਠੀ : ਅਨਿਲ ਬਰਵੇ
ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪ : ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 60 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 64
ਸੰਪਰਕ : 01679-241744.


ਹਥਲਾ ਨਾਵਲ ਮਰਾਠੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ 'ਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਦੋ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦਾ ਆਪਸੀ ਟਕਰਾਅ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਐਂਗਲੋ ਇੰਡੀਅਨ ਜੇਲ੍ਹਰ ਮਿਸਟਰ ਗਲਾਡ ਤੇ ਦੂਸਰਾ ਹੈ ਵੀਰ ਭੂਸ਼ਣ ਪਟਨਾਇਕ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਇਨਕਲਾਬੀ ਨਕਸਲੀ। ਪੂਰੇ ਨਾਵਲ 'ਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਘ੍ਰਿਣਾ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਚਾਨਕ ਨਾਵਲ 'ਚ ਦੋ ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੱਥਰ ਦਿਲ ਮਿਸਟਰ ਗਲਾਡ ਦਾ ਰਵੱਈਆ ਹੀ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਤਾਂ ਨਕਸਲੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜੋ ਸੌ ਕੋਹ ਪੈਂਡਾ ਗਾਹ ਕੇ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਬੱਚਾ ਚੁੱਕੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਗਲਾਡ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਹਾਲਤ 'ਤੇ ਏਨਾ ਤਰਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੱਗੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਕਸਲੀ ਫਾਹੇ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਵੈਲ' ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਗ਼ਰੀਬਾਂ 'ਤੇ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ। ...ਗਲਾਡ ਦੀ ਬੇਟੀ ਨਕਸਲੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ 'ਤੇ ਕਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਜਣੇਪਾ ਕੱਟਣ ਆਈ ਦੇ ਬੱਚਾ ਹੋਣ ਲਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਨਕਸਲੀ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਗਲਾਡ ਉਸ ਦੇ ਸੀਨੇ 'ਚ ਗੋਲੀ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਾਂਸੀ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।


ਡੀ. ਆਰ. ਬੰਦਨਾ
ਮੋ: 94173-89003.


ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੌਰਵ

ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੱਦਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 220 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 099588-31357.


ਡਾ. ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੱਦਨ ਚਿਰ-ਪਰਿਚਿਤ ਲੇਖਕ, ਅਨੁਵਾਦਕ, ਕੋਸ਼ਕਾਰ, ਸੰਪਾਦਕ ਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਹੈ। ਉਸ ਵਿਚ ਇਕੋ ਹੀ ਸਮੇਂ ਏਨੀਆਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮਾਵੇਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੜ੍ਹਦੀਵਾਲਾ (ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ) ਦੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਐੱਮ.ਫਿਲ, ਪੀ.ਐੱਚ.ਡੀ. ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ ਇੰਡੀਆ ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਸੰਪਾਦਕ ਤੋਂ ਸੰਯੁਕਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਵਾਕਈ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਘਾਲਣਾ ਦਾ ਕਾਰਜ ਹੈ। ਜੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਅਣਗਿਣਤ ਹੈ। ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਵੀ ਉਹ ਵਿਹਲਾ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ ਬੈਠਾ, ਸਗੋਂ ਨਿਰੰਤਰ ਸਾਹਿਤ, ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਤੇ ਲੇਖਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਤੁੰਗ ਅਤੇ ਡਾ. ਅਮਰ ਕੋਮਲ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਵ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪਈਆਂ ਹਨ।
ਰੀਵਿਊ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਨੌਂ ਤੋਂ ਸੋਲ਼ਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਲਿਖੀਆਂ ਦਸ ਜੀਵਨੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਨੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਮਹਾਨ ਪੈੜਾਂ ਪਾਈਆਂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ। ਜੀਜਾਬਾਈ ਨੇ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਰਾਠਾ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ; ਮਹਾਤਮਾ ਜੋਤੀਬਾ ਰਾਓ ਫੂਲੇ ਨੇ ਅਛੂਤਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਉਠਾਉਣ ਲਈ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਵਜੋਂ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ; ਸਾਵਿੱਤਰੀ ਬਾਈ ਫੂਲੇ ਨੇ ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ; ਆਦਿਵਾਸੀ ਭੈਣਾਂ ਫੂਲੋ ਤੇ ਝਾਨੋ ਨੇ ਸੰਥਾਲ ਜਨਜਾਤੀ ਵਲੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਜਾਨ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ; ਮਦਨ ਲਾਲ ਢੀਂਗਰਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਲਈ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਿੱਤੀ; ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਮੌਲਾਨਾ ਅਬੁਲ ਕਲਾਮ ਆਜ਼ਾਦ ਵਲੋਂ ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਿਮ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ ਗਈ; ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ ਡਾ. ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ ਨੂੰ ਦੇਸ਼-ਸੇਵਾ ਬਦਲੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਾਲੇਪਾਣੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ; ਗ਼ਰੀਬੀ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਲਾਲ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੇ 'ਜੈ ਜਵਾਨ, ਜੈ ਕਿਸਾਨ' ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਦਿੱਤਾ; ਡਾ. ਏ.ਪੀ.ਜੇ. ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ ਨੇ ਪਰਮਾਣੂ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਾਂਅ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਨੀਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਪਰਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਵਜੋਂ ਡਾ. ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੱਦਨ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ 12 ਪੰਨਿਆਂ ( 125 ਤੋਂ 136) ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਬਾਲ-ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਜੀਵਨੀਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰਥਿਕਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਡਾ. ਬੱਦਨ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਹੈ।


ਪ੍ਰੋ: ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 94176-92015.

30-10-2021

 ਬੇਬੇ, ਤੂੰ ਭੁੱਲਦੀ ਨੀ
ਲੇਖਕ : ਕਮਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਨਵੈਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੁੱਲ 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 88
ਸੰਪਰਕ : 98147-34035.

ਕਮਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਨਵੈਤ ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖਿੱਤੇ ਦਾ ਇਕ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਰੁਕਨ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਤਾਜ਼ਾਤਰੀਨ ਪੁਸਤਕ 'ਬੇਬੇ, ਤੂੰ ਭੁੱਲਦੀ ਨੀ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀ, ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੱਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।
'ਬੇਬੇ, ਤੂੰ ਭੁੱਲਦੀ ਨੀ' ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਤ-ਵੰਨਗੀਆਂ ਦੀ ਕੋਟੀ ਵਿਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਇਹ ਲਘੂ ਲੇਖ ਹਨ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਅੰਸ਼, ਤੀਜਾ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦੀ ਮਿੱਸ ਵਾਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਸੰਖਿਪਤ ਰੇਖਾ-ਚਿੱਤਰ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੇ ਕੁਝ ਨਿਬੰਧ ਜਿਵੇਂ 'ਮੈਚ ਫਿਕਸਿੰਗ', 'ਬੇਹੁਰਮਤੀ', 'ਗੋਲਕ ਟੈਕਸ', 'ਗੁੰਡਾ ਟੈਕਸ ਬਨਾਮ ਵਸੂਲੀ', 'ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪੱਥਰਾਂ ਦਾ', 'ਮੈਥੋਂ ਨਾ ਹੋਈ ਪੱਤਰਕਾਰੀ', 'ਕੰਟਰੈਕਟ ਮੈਰਿਜ', 'ਪਾਸ ਹੋਣ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ' ਅਤੇ 'ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਾਲੀ ਸਵੇਰ ਦੀ ਤਾਂਘ' ਆਦਿ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਰਹੀ ਇਨਸਾਨੀਅਤ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ-ਨਿਜ਼ਾਮ,ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਰੁਚੀਆਂ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਆਦਿ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਉੱਭਰਦੀਆਂ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਬਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਮਾਫ਼ੀਆ, ਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਘਾਣ ਕਰਦੇ ਅਦਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਹਰ ਹਰਬਾ ਵਰਤ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਕੇ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਭੇਜਣ ਦੀ ਹੋੜ ਨੂੰ ਵੀ ਬਿਆਨਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ 'ਬੇਬੇ, ਤੂੰ ਭੁੱਲਦੀ ਨੀ', 'ਬੇਬੇ ਦਲੇਰ ਕੌਰ', 'ਸੱਸ', 'ਸਰਵਣ ਪੁੱਤ ਰੱਜੀ', 'ਬਾਪੂ ਤੂੰ ਹਾਰਿਆ ਨਹੀਂ', 'ਬਾਜਰੇ ਦੀ ਰੋਟੀ' ਵੱਖ ਵੱਖ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਮਿਸਾਲਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਅਤੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਨੂੰ ਹਕੀਕਤ ਨਾਲ ਬਿਆਨਣ ਦਾ ਸਾਰਥਕ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਠਕ 'ਬਨਵੈਤ' ਦੀ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਪਰ ਪਕੜ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਨਿਭਾਓ ਦਾ ਕਾਇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਖ਼ਾਸਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਹੀ ਮਿਕਨਾਤੀਸੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਉਕਾਈ ਵੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਤਤਕਰੇ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਲਿਖਤ 'ਨਵੀਂ ਸੋਚ ਦੀ ਵੱਡੀ ਪੁਲਾਂਘ' ਦਾ 'ਨਵੀਂ ਸੋਚ ਨੂੰ ਬੂਰ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ' ਹੇਠ ਛਪਣਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਉਕਾਈਆਂ ਦਾ ਰਹਿ ਜਾਣਾ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਨਾ ਕੇਵਲ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੈ ਸਗੋਂ ਇਕ ਸਾਂਭਣਯੋਗ ਸੁਗਾਤ ਵੀ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਜਿੱਥੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਸਰਕਾਰੀ, ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਜਾਂ ਨਿੱਜੀ ਸਿਸਟਮ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦਾ ਪਰਦਾਫ਼ਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਇਕ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ, ਉਸਾਰੂ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਉੱਪਰ ਵੀ ਬਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰਹਿ ਸਕੇ।

ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ 'ਆਸ਼ਟ' (ਡਾ.)
ਮੋ: 98144-23703

ਅਭਿਨੰਦਨ ਗ੍ਰੰਥ
ਹਰਬੀਰ ਸਿੰਘ ਭੰਵਰ
ਸੰਪਾਦਕ : ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੇਖਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 395 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 200
ਸੰਪਰਕ : 98140-70581.

ਸ. ਹਰਬੀਰ ਸਿੰਘ ਭੰਵਰ ਇਕ ਬਹੁਪਾਸਾਰੀ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੁਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸਰਦਾਰ ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੇਟੀ ਬੀਬੀ ਗੁਰਚਰਨ ਕੌਰ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਭੰਵਰ ਦਾ ਸ਼ੋਭਾ-ਮੰਡਲ ਹੋਰ ਵੀ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਹਰਬੀਰ ਭੰਵਰ ਦੀ ਜੀਵਨ ਰੂਪੀ ਟੈਕਸਟ ਦਾ ਨਿੱਠ ਕੇ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਸੱਚ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਰਬੀਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਨਿੱਜੀ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ, ਦਲੇਰੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਹੈ।
ਸ: ਹਰਬੀਰ ਸਿੰਘ (ਭੰਵਰਾ, ਉਸ ਦਾ ਗੋਤ ਹੈ) 27 ਅਗਸਤ, 1938 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਪੱਖੋਵਾਲ (ਲੁਧਿਆਣਾ) ਵਿਖੇ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਐਮ.ਏ. ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਵਿਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਲਗਭਗ ਇਕ-ਡੇਢ ਦਹਾਕਾ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਚੁਣੌਤੀ ਭਰਪੂਰ ਕਾਰਜ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਮਾਚਾਰ ਭਾਰਤੀ, ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ, ਦੈਨਿਕ ਜਾਗਰਣ, ਫਾਸਟਵੇਅ ਟੀ.ਵੀ. ਚੈਨਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਦਾਰਿਆਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਖੋਜਭਰਪੂਰੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਉਹ ਦਸ-ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਵੀ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਇਕ ਇਨਾਮ-ਸਨਮਾਨ ਵੀ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਸਾਕਾ ਬਲਿਊ ਸਟਾਰ ਬਾਰੇ ਕੀਤੀ ਉਸ ਦੀ ਨਿਰਭੈ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਅਜੇ ਤੱਕ ਵੀ ਹਵਾਲਿਆਂ ਵਜੋਂ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹਥਲੇ ਗ੍ਰੰਧ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਯਾਦਗਾਰੀ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੀ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿਚ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ, ਤੇਜਵੰਤ ਮਾਨ, ਕੇ.ਐਲ. ਗਰਗ, ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ, ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ, ਵਰਿੰਦਰ ਵਾਲੀਆ, ਹਰਜਿੰਦਰ ਵਾਲੀਆ, ਜਤਿੰਦਰ ਪਨੂੰ, ਡਾ. ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਪੰਧੇਰ, ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਅਤੇ ਪੀ.ਪੀ.ਐਸ. ਗਿੱਲ ਦੇ ਨਾਂਅ ਉਲੇਖਯੋਗ ਹਨ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੇਖਕਾਂ-ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਯਾਦ ਰੱਖਦੇ ਹ ਨ। ਇਹ ਅਭਿਨੰਦਨ-ਗ੍ਰੰਥ ਇਕ ਸਾਂਭਣਯੋਗ ਪੁਸਤਕ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

ਸਿਰ ਦਾ ਤਾਜ
ਲੇਖਕ : ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਮਹਿਮੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਟਵੈਂਟੀਫਸਟ ਸੈਂਚਰੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 70
ਸੰਪਰਕ : 96460-24321.

ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਵੱਖਰੀ ਵਿਧਾ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਜਮਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਾਲਿਆਂ ਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਕਸ਼ੀਦਗੀ, ਸ਼ੈਲੀ-ਟੁੰਬਵੀਂ, ਤੀਖਣ ਸੰਵੇਦਨਾ ਤੇ ਸੰਜਮੀ ਵਾਰਤਕ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ। ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਪੜ੍ਹਨਾ ਅਨੰਦ ਦੇਣ ਦਾ ਗੁਣ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਨਵੀਆਂ-ਨਵੀਆਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣਾ, ਕਿਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ ਅਗਲਾ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।
'ਸਿਰ ਦਾ ਤਾਜ' ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਮਹਿਮੀ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਗਨ ਮੈ ਥਾਲੁ, ਚੰਗੇਰ, ਤਿੜਕ, ਤੇਰੀਆਂ ਮੇਰੀਆਂ ਬਾਤਾਂ, ਤੇੇਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਬੂਹਾ ਨਹੀਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇਗਾ। ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਪ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ, ਬੀਬੀ ਸੁਸ਼ੀਲ ਕੌਰ (ਸੁਪਤਨੀ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ) ਅਤੇ ਮਲਾਲਾ ਯੂਸਫ਼ਜ਼ਈ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕੁੱਲ 70 ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁੱਜੇ ਵਿਚ ਸਮੁੰਦਰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕਲਾ ਹੈ, ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ। ਨਾ ਚੁਟਕਲਾ, ਹਾਸਾ-ਮਜ਼ਾਕ ਤੇ ਨਿਰ੍ਹਾ-ਵਿਅੰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬਹੁ-ਪਾਸਾਰੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ : ਮਮਤਾ, ਮਾਂ-ਪੁੱਤ ਪ੍ਰੇਮ, ਦਾਜ, ਵਹਿਮ ਭਰਮ, ਨਾਰੀ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀ ਰੂਪ, ਦਿਖਾਵਾ, ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆ, ਮਾਨਸਿਕ ਬੇਚੈਨੀ, ਮਨੁੱਖੀ ਪਿਆਰ, ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਨਿਘਾਰ ਤੇ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ ਦੀ ਅਧੋਗਤੀ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ (ਮੈਂ) ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਭੰਡਦਾ ਰਿਹਾ ਪ੍ਰੰਤੂ ਅੰਤਿਮ-ਵੇਲਾ ਆਉਣ 'ਤੇ ਪਤਨੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ 'ਸਿਰ ਦਾ ਤਾਜ' ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕੋਹਿਨੂਰ, ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਕੋਕੋ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ, ਦੋਸਤੀ, ਨੇਕਨੀਤੀ, ਨਜ਼ਰੀਆ, ਪੋਲ, ਮਰਗਤ ਤੇ ਬਰੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਮਾਂ ਕਹਾਣੀ ਸਿਕੰਦਰ ਮਹਾਨ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਨਸਾਨ ਕਹਾਣੀ ਧਰਮ ਦੇ ਅਸਲੀ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੌੜ੍ਹਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਭ-ਕਾਰਜ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਲੋਭ ਵੱਲ ਉਂਗਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਹਿਮੀ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਧਾ ਵਿਚ ਉਤਸ਼ਾਹਜਨਕ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋ: 98151-23900.

ਬੈਰਾਗ
ਕਵਿੱਤਰੀ : ਨੀਲੂ ਜਰਮਨੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039.

'ਬੈਰਾਗ' ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿੱਤਰੀ ਜੋ ਕਿ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ ਜਰਮਨੀ ਵਿਚ ਵਸਦੀ ਹੈ, ਦਾ ਪ੍ਰਥਮ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿੱਤਰੀਆਂ ਨੇ ਪਰਵਾਸ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਉੱਘਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਨੀਲੂ ਦਾ ਨਾਂਅ ਕਾਫੀ ਉੱਪਰ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਹੈ। ਨੀਲੂ ਨੇ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਕਾਵਿ ਕਾਰੀਗਰੀ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਤਿਹਾਸ, ਮਿਥਿਹਾਸ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਵਿਖਮ ਵਿਗੋਚਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮੂਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਅੰਗੂਠੀ ਦਾ ਨਗ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਬਿੰਬਾਵਲੀ, ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਅਤੇ ਚਿਹਨਕਾਰੀ ਉਸ ਦੀ ਭਾਵਬੋਧ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਸਮੂਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਵਤਨ ਹੁੱਬ ਉਸ ਦੇ ਬੈਰਾਗ ਵਿਚ ਘੁਲ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦਰਦ-ਬ੍ਰਿਹੜੇ ਉਸ ਦੇ ਕਾਵਿ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਕਾਵਿ ਗੁਣ ਬਣ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਨਵੀਨ ਬਿੰਬਾਵਲੀ ਉਸ ਦੇ ਕਾਵਿ ਨੂੰ ਅਤਿ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵਿਤਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਨੀਲੂ ਵਿਚਲੀ ਕਾਵਿ ਊਰਜਾ ਮੁਖਰ ਜਾਂ ਲਾਊਡ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਗੰਭੀਰ ਪ੍ਰਵਚਨ ਹੋ ਨਿੱਬੜਦੀ ਹੈ। ਨੀਲੂ ਭਾਵੇਂ ਜਰਮਨੀ ਜਾ ਵਸੀ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਚੇਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਉਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਪਿੰਡ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵਿਸਰਦਾ ਤੇ ਇਸ ਅਣਵਿਸਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਬਣਾ ਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਕਰਦੀ ਹੈ :
ਬਾਬਲੇ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿਚ
ਟਾਹਲੀਆਂ ਦੇ ਹੇਠ ਮਾਏਂ
ਦੱਸ ਕੀਹਦੀ ਬੋਤਲੀ ਨੀ ਚਰੇ?
ਰੰਗ ਹਾਏ ਸੰਧੂਰੀ ਜੀਹਦੇ ਮੁਖੜੇ ਤੋਂ ਝਰਦਾ
ਰਾਜਾ ਮਾਏ ਦੱਸ ਕਿਹੜੇ ਦੇਸ ਦਾ...।
ਨੀਲੂ ਦੀ ਬਿੰਬਾਵਲੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਰਹਿਤਲ ਦਾ ਰੰਗ ਠਾਠਾਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ : ਸੰਦੂਕ, ਸਨੁੱਕੜਾ, ਪੱਖੀਆਂ-ਦਰੀਆਂ ਦੇ ਤੋਤੇ ਮੋਰ ਘੁੱਗੀਆਂ, ਪੱਕੀਆਂ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਬੋਤੇ :
ਪੱਖੀਆਂ ਦੀ ਝਾਲਰ ਲੇੜ੍ਹਦੀਆਂ
ਉਤੇ ਚਰਦੇ ਨੇ ਵੱਗ ਗਾਵਾਂ ਦੇ...
ਖੇਸੀਂ ਪਉਣੇ ਪਰਚੇ ਨਾਵਾਂ ਦੇ...
ਨੀਲੂ ਦਾ ਬੈਰਾਗ ਉਸ ਦੇ ਬ੍ਰਿਹੇ ਦੀ ਆਰਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਬਾਰੇ ਪਾਤਰ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨੀਲੂ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਨੀਲੂ ਨੇ ਗੀਤ ਵੀ ਲਿਖੇ ਹਨ ਨਜ਼ਮਾਂ ਵੀ। ਪਰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਨੀਲੂ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਨਵ-ਭਾਵਬੋਧ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਹੋਣੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹਨ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਬਾਰੇ ਕੇਵਲ ਰੀਵਿਊ ਜਾਂ ਲੇਖ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਲੜਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਗੱਲ ਨੀਲੂ ਵੀ ਬੜੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ : 'ਮੇਰੀ ਕਵਿਤਾ ਤੇਰੇ ਹੀ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਉੱਗੀ ਸੀ/ਤੂੰ ਹੀ ਬੀਜੀ ਸੀ/ਤੂੰ ਹੀ ਸਿੰਜੀ ਸੀ... ਮੇਰੀ ਕਵਿਤਾ ਤੇਰਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਲੜੇਗੀ। ਉਸ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਇਕ ਸ਼ਿਅਰ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਜੀ ਆਇਆਂ :
'ਸੂਰਜ ਦਾ ਮੈਂ ਤਖ਼ਤ ਹੰਢਾਵਾਂ ਧੁੱਪ ਦੇ ਬੈਠ ਬਨੇਰੇ
ਸੁਪਨਾ ਤੇਰੇ ਰੰਗ ਦਾ ਸੰਦਲੀ ਉੱਡੇ ਨੈਣੀਂ ਮੇਰੇ'।

ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ
ਮੋ: 94174-84337.

ਪੰਜੇਬਾਂ
ਲੇਖਕ : ਮੇਹਰ ਮਲਿਕ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਬਿਮਲ ਕ੍ਰਇਏਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 170 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 97813-31153.

ਮੇਹਰ ਮਲਿਕ ਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਸਮਾਜਿਕ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਦੇ ਪਾਜ ਉਘਾੜਨ ਵਾਲੇ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਉਭਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਇਸੇ ਖਾਸੀਅਤ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। 7 ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਾਲੇ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਸਾਧਾਰਨ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਵਾਲੀਆਂ, ਸਾਦਾ ਬਣਤਰ ਵਾਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮੂਲ ਸੁਰ ਸਮਾਜਿਕ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੇ ਯਤਨ ਕਿਤੇ ਅਧੂਰੇ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਪੂਰੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜੇਬਾਂ ਅੱਲ੍ਹੜ ਉਮਰੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦਾ ਸਾਥ ਲੋਚਦੇ ਹਨ ਪਰ ਸਮਾਜਿਕ ਬੰਧਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਹਾਂ 'ਤੇ ਤੋੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਚੋਲਣ ਭਾਬੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਅਲਸਾਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਪਾਤਰ ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੁੰਦਰੀਆਂ ਦਾ ਲਾਲਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼-ਨਾਜਾਇਜ਼ ਤਰੀਕਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਜੇਲ੍ਹ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਡੀਕ ਇਕ ਵੱਖਰੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਆਪਣਿਆਂ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਬਿਗਾਨਿਆਂ ਦਾ ਅਪਾਣਾਪਣ ਕਿਸੇ ਦੀ ਬੇਰੰਗ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਰੰਗ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੁਖਤਾਰਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਉਸ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਖੜ੍ਹਦੇ ਪਰ ਸਰਦਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲੈਣਾ ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਕੋਰੋਨਾ ਦੌਰਾਨ ਇਨਸਾਨ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰੰਗ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ। ਫੁਕਰੇ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੋਰੋਨਾ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਚਾਈ ਲੁੱਟ ਅਤੇ ਮਦਦ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਬਾਖੂਬੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਚਿੱਟੇ ਚਿਹਰੇ ਕਾਲੇ ਦਿਲ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਫੈਲੇ ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਵਿਚ ਫਸੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਪਾਖੰਡੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਧੱਕੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਅੰਤ ਸਾਰੇ ਪਾਖੰਡੀ ਸਲਾਖਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੇਂਡੂ ਲਹਿਜੇ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਾਲੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਡਾ. ਸੁਖਪਾਲ ਕੌਰ ਸਮਰਾਲਾ
ਮੋ: 83606-83823.

ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ
ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ
ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ. ਅਮਨਦੀਪ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ : 112
ਸੰਪਰਕ : 97811-94141.

ਕਹਾਣੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਹਰਮਨ-ਪਿਆਰੀ ਵੰਨਗੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪੰਜ ਅਧਿਆਇ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਸਮੋਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਬਾਤਾਂ ਪਾਉਣੀਆਂ, ਪੰਚਤੰਤਰ, ਪਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਆਦਿ ਸਾਡੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਵਰਤਮਾਨ ਰੂਪ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਥਹੀਣਤਾ, ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਦੁਚਿੱਤੀਆਂ ਨੇ ਜੀਵਨ ਡਾਵਾਂਡੋਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਇਖ਼ਲਾਕੀ ਕਦਰਾਂ-ਕਮਤਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹੀਆਂ।
ਪਹਿਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅਰਥ, ਸੇਧ ਜਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ ਵਾਂਗ ਖਿੰਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹਨ। ਨੈਤਿਕਤਾ ਦਾ ਪਤਨ, ਦੇੇਹ ਵਪਾਰ ਦਾ ਮੰਡੀਕਰਨ, ਖ਼ਾਹਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਅੱਗ, ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਤੇ ਸੰਤਾਨ ਵਿਚ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਦੂਰੀਆਂ ਹੀ ਅੱਜ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ। ਪੱਛਮੀਕਰਨ, ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਅਤੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਨੇ ਸਾਡਾ ਮਹਾਨ ਵਿਰਸਾ ਸਾਥੋਂ ਖੋਹ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਨਿਊਜ਼ ਚੈਨਲਾਂ, ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ, ਮੋਬਾਈਲਾਂ, ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਮੁਨਾਫ਼ੇਖੋਰ ਬਿਰਤੀ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਕਸ਼ਮਕਸ਼, ਤਣਾਓ, ਦਵੰਦ ਅਤੇ ਦੁਬਿਧਾ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ
ਮੋ: 98147-16367.

24-10-2021

 ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਾ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਸਨੋਬਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 094191-27228.


ਡਾ. ਸਨੋਬਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਕੰਵਰ ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਸਾਥਣ ਫ਼ਰੀਦਾ ਬੇਗ਼ਮ ਦੀ ਹੋਣਹਾਰ ਸਪੁੱਤਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਵਿਕ ਮਾਹੌਲ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਿਆਰ ਵਿਰਸੇ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਐਮ.ਏ. ਪੰਜਾਬੀ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਕਰਕੇ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਜੰਮੂ ਦੇ ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਦਾ ਦਰਿਆ ਜਦੋਂ ਕੰਢੇ ਤੋੜ ਕੇ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪ-ਮੁਹਾਰੇ ਕਲਮ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਬੇਵਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲ ਅਭੇਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 'ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਾ' ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਰਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਵਿਚ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਕਵਿਤਾਇਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ 'ਅੱਬਾ ਜੀ' ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਉਹ 'ਰਹਿਮਤਾਂ ਦੀ ਠੰਢੀ ਛਾਂ' ਮੰਨਦੀ ਹੈ। ਸੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ, ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਾਰੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਉਦੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਜੋਕੀ ਨਾਰੀ ਅਬਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਤਾਂ ਵੀ ਇਸ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਜੇ ਵੀ ਨਾਰੀ ਤੀਹਰੀ (ਪਿਤਾ, ਪਤੀ, ਪੁੱਤਰ) ਗੁਲਾਮੀ ਸਹਿਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਵਿ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼-ਚਿਤਰਨ ਕਮਾਲ ਹੈ। ਮਸਲਨ : ਨਿੱਕੇ ਬਾਲ ਦਾ ਰੇਤੇ ਵਿਚ ਘਰ ਬਣਾਉਣਾ, ਬਾਲੜੀ ਦਾ ਗੁੱਡੀ ਨਾਲ ਖੇਡਣਾ (ਸਪਨ ਸਿਰਜਣਾ), ਭੇਡਾਂ ਚਾਰਨ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ, ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੰਮ ਧੰਦੇ, ਪਿੰਡ, ਸਾਵਣ-ਮਾਂਹ ਦੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਖੂਬਸੂਰਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖੋ :
ਚਿਨਾਰ ਤੇ ਦੇਵਦਾਰ ਦੇ ਬਿਰਖ
ਰਲ ਮਿਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਵਣ
...ਜ਼ਿਹਲਮ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ
ਵੈਰੀ ਨਾਗ ਬਣ ਜਾਵਣ
ਚਸ਼ਮੇ ਤੇ ਝੀਲਾਂ
ਵਿਚ ਇਹਦੇ ਸਮਾਉਣ ਲਈ....
(ਪੰਨਾ 121)
ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖੋ:
ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੰਨਾਟਾ ਪਸਰਿਆ
ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਾਫ਼ਲਾ ਨੱਸਿਆ
ਕੀ ਹੋਇਆ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ ਕਿਉਂ ਹੈ
ਆਲਮ 'ਚ ਏਨੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਕਿਉਂ ਹੈ।
(ਪੰ. 58)
ਅਨੇਕਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਚ ਬਿਰਹਾ ਵਰਨਣ ਸਮੋਇਆ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਹ ਅਤਿ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ 'ਵਾਕੰਸ਼ੀ-ਕਾਵਿ' ਹੈ। ਇਹ ਪਲੇਠਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਡਾ. ਸਨੋਬਰ ਦੀ ਕਲਮ ਦੇ ਇਕ ਦਿਨ ਸਿਖ਼ਰਾਂ ਛੋਹਣ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।


ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
vatish.dharamchand@gmail.com


ਆਓ ਵਧੀਆ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖੀਏ

ਲੇਖਕ : ਸੁਰਜੀਤ ਖੁਰਸ਼ੀਦੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਰੈੱਡ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 70 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 40
ਸੰਪਰਕ : 95016-60416.


ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਆਓ ਵਧੀਆ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖੀਏ' ਸੁਰਜੀਤ ਖੁਰਸ਼ੀਦੀ ਨੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖ ਕੇ ਬਾਕੀ ਲੇਖਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਵੇਕਲਾ ਕਾਰਜ ਕਰ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਲੋੜ ਸੀ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਲਤ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਇਹੀ ਦੱਸਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿਵੇਂ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ, ਪਿਆਰੇ- ਪਿਆਰੇ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸਰਲ ਵਾਕ ਸ਼ੁੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਲਿਖੀਏ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਲਿਖ ਕੇ ਵੀ ਦੱਸੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਲਿਖਦੇ ਹਾਂ 'ਤੂੰ ਘਰੋਂ ਕੱਲ੍ਹ ਕੀ ਗਈ ਕਿ ਘਰ ਦੀ ਰੌਣਕ ਹੀ ਚਲੀ ਗਈ'। ਵਾਕ ਦਾ ਅਰਥ ਸੰਚਾਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਪਰ ਬਿਆਨ ਦੀ ਖੁਬਸੂਰਤੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਇਹ ਇੰਝ ਵੀ ਲਿਖ ਸਕਦੇ ਸਾਂ: 'ਘਰ ਦੀ ਰੌਣਕ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲੀ ਗਈ' ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਬੇਲੋੜੇ ਵਰਤ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ: 'ਸੁਖਜੀਤ ਗਿਆ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਦੇਖੋ ਕੀ ਬਣਦਾ ਹੈ'। ਇਸ ਨੂੰ ਬੇਲੋੜੇ 'ਪਰ' ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ:-'ਸੁਖਜੀਤ ਗਿਆ ਤਾਂ ਹੈ, ਦੇਖੋ ਕੀ ਬਣਦਾ ਹੈ'। ਇਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਲੱਲੇ' ਪੈਰ ਬਿੰਦੀ ਲਾਉਣ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਅਕਸਰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅਖਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਅਕਸਰ ਕੁਤਾਹੀ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਦੇ ਕੇ 'ਲੱਲੇ' ਪੈਰ ਬਿੰਦੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ: 'ਲਾਲ' ਇਕ ਰੰਗ ਦਾ ਨਾਂਅ ਹੈ। 'ਲਾਲ਼' ਮੂੰਹ 'ਚੋਂ ਡਿਗਣ ਵਾਲੀ ਤਰਲ ਧਾਰ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਖੱਲ' ਚਮੜੀ ਹੈ 'ਖਲ਼' ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਹੈ ਇਵੇਂ ਹੀ 'ਜਲ' ਪਾਣੀ ਹੈ 'ਜਲ਼' ਸੜਨਾ ਹੈ ਇਵੇਂ ਹੀ 'ਗੱਲ' ਗੱਲ ਬਾਤ ਹੈ 'ਗਲ਼' ਗਲਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੁਰਜੀਤ ਖੁਰਸ਼ੀਦੀ ਨੂੰ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗਿਆਨ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਬਾਲਾਂ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਇਹ ਹਰ ਲੇਖਕ ਲਈ ਵੀ ਪੜ੍ਹਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਨਵੇਂ ਲੇਖਕ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਾਹਾ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸੁਰਜੀਤ ਖੁਰਸ਼ੀਦੀ ਦੀ ਇਸ ਨਿਵੇਕਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਮੈਂ ਭਰਪੂਰ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।


ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ ਕਲਾਂ
ਮੋ: 94635-42896.


ਧੁੱਪਾਂ ਤੇ ਛਤਰੀਆਂ

ਲੇਖਿਕਾ : ਪਰਮਜੀਤ ਪਰਮ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਲਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128 ਰੁਪਏ
ਸੰਪਰਕ : 98782-49641.


ਚਰਚਾ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ 32 ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਕੜਕਦੀ ਧੁੱਪ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਉਸ ਦੇ ਮੁਕੱਦਰ ਵਿਚ ਤਾਂ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਧੁੱਪ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਛੋਟੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਛਤਰੀਆਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਸਵੈ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਖੇਡਣ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਤੋਂ ਤੁਰਦੀ ਹੈ। ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਦੋ ਕੁ ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਬਿਜਲੀ ਘਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚਾਰ ਵੱਡੀਆਂ ਕੋਠੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਕੋਠੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੀ। ਬਗ਼ੀਚਿਆਂ ਵਾਲੇ ਵਿਹੜੇ ਦੀਆਂ ਉਸ ਕੋਲ ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਅਭੁੱਲ ਯਾਦਾਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਸ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਉਦੋਂ ਹੀ ਮਿਲ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਪੈਦਲ ਤੁਰ ਕੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਬਚਪਨ ਦਿਲਚਸਪ ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਭੋਲੇਪਣ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਖ਼ਤ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਮਜਬੂਰੀ ਇਹ ਵੀ ਰਹੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਸਕੂਟਰ ਜਾਂ ਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਲਾਉਣੀ ਆਉਂਦੀ। ਉਸ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਦੀ ਦਾਦ ਦੇਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਰਿਕਸ਼ੇ, ਟੈਂਪੂਆਂ ਤੇ ਸਫ਼ਰ ਕਰਕੇ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਬੇਸ਼ ਕੀਮਤੀ ਹੀਰੇ' ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਈ। ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਉਸ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ ਵਧੀਕੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਸਹਿਣ ਕਰਨਾ ਉਸ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰੀ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦਾ ਹੈ। ਗੱਡੀ ਚੜ੍ਹਦੇ ਬੀ.ਈ.ਓ. ਕੋਲੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦਾ ਬਾਂਹ ਫੜ ਕੇ ਛੁੱਟੀ 'ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਾਉਣਾ ਬੜਾ ਦਿਲਚਸਪ ਕਿੱਸਾ ਹੈ। 'ਵਸਣਾ ਫ਼ੌਜੀ ਦੇ ਭਾਵੇਂ ਬੂਟ ਸਣੇ ਲੱਤ ਮਾਰੇ' ਅਤੇ 'ਕੰਧ 'ਤੇ ਟੰਗਿਆ ਝੂਠ' ਉਸ ਦੇ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਦੀ ਹਕੀਕਤ 'ਤੇ ਅੰਤਰ ਝਾਤ ਪੁਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਦੋਂ ਬੜਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਮੋੜ ਕੱਟ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਭਰ ਜੁਆਨ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਸਿਰ ਇਕ ਮਨਹੂਸ ਰਾਤ ਨੂੰ ਗੱਡੀ ਥੱਲੇ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, 482 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਲੇਖਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਇਲਾਜ ਕਰਾਉਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਛੜ ਜਾਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਦੌਰਾਨ ਲੇਖਿਕਾ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਰਵੀ ਗੌਤਮ, ਪਵਨ ਅਰੋੜਾ, ਪਰਮਿੰਦਰ ਤੇ ਕੰਵਲ, ਜਗਦੀਸ਼ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ, ਮਨਜੀਤ ਤੇ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਚਾਵਲਾ ਉਸ ਦੇ ਮਦਦਗਾਰ ਬਣੇ। ਰੀਟਾ ਭਾਗਲਪੁਰ ਅਤੇ ਮਿਅੰਕ ਸ੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਯਾਦਗਾਰੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਪਿੱਛੋਂ ਆਰਥਿਕ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ, ਮਕਾਨ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਦੇਣਦਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਸੀ। ਬੇਟੇ ਦੇ ਫੋਨ ਗੁੰਮਣ ਤੋਂ ਮੁੜ ਖ਼ਰੀਦਣ ਅਤੇ ਸਕਰੀਨ ਬਦਲਵਾਉਣ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਮਮਤਾ ਦਾ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ। ਸੀ.ਬੀ.ਐਸ.ਈ. ਤੋਂ ਬੇਟੇ ਦੇ ਗ਼ਲਤ ਐਲਾਨੇ ਨਤੀਜੇ ਨੂੰ ਸੋਧ ਕਰਾ ਕੇ ਉਸੇ ਦਿਨ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣਾ ਕੋਈ ਚਮਤਕਾਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਨੁੱਕਰਾਂ ਵਿਚ ਦੱਬੇ ਪਏ ਸੁਪਨੇ ਜਿਵੇਂ ਤਲਬ ਇਕ ਕਮਰੇ ਦੀ, 'ਲੰਘ ਗਈ ਪੈੜ ਦੱਬ ਕੇ' ਜੇਹੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿਚ ਸਕੂਨ, ਮਨੋ ਮਨ ਬਣੇ ਇਕਪਾਸੜ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਘਰ ਦੇ ਇਕ ਇਕ ਜੀਅ ਦਾ ਤੁਆਰਫ਼ ਕਰਵਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਟਾਹਣੀਆਂ, ਪੱਤਿਆਂ, ਫੁੱਲ, ਫਲ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਕੇ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਵੱਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਵੱਲ ਇਕ ਸਾਰਥਕ ਕਦਮ ਉਠਾਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿਦਕ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।


ਪ੍ਰਿੰ: ਹਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਾਇਰ
ਮੋ: 97806-67686


ਦ ਡਾਇਰੀ ਆਫ਼ ਏ ਯੰਗ ਗਰਲ
ਮੂਲ : ਐਨੀ ਫ਼ਰੈਂਕ
ਅਨੁਵਾਦਕ : ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਹੁੰਦਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 312
ਸੰਪਰਕ : 99151-29747.


ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਇਸ ਮਾਧਿਅਮ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ, ਭਾਸ਼ਾਈ, ਰਾਜਨੀਤਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਅਵਸਰ ਮਿਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਪੁਸਤਕ ਦ ਡਾਇਰੀ ਆਫ਼ ਏ ਯੰਗ ਗਰਲ' ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਐਨੀ ਫ਼ਰੈਂਕ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਹੁੰਦਲ ਨੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੀ ਤੇਰਾਂ ਚੌਦਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਇਕ ਯਹੂਦੀ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿਨ 'ਤੇ ਮਿਲੀ ਡਾਇਰੀ ਸਮਾਜ ਲਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੋ ਨਿੱਬੜਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਆਪਣੀ ਇਸ ਡਾਇਰੀ ਦਾ ਆਰੰਭ 12 ਜੂਨ, 1942 ਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 1 ਅਗਸਤ, 1944 ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਡਾਇਰੀ ਦੇ ਆਰੰਭਿਕ ਪੜਾਅ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਅਤੇ ਜਨਮ ਦਿਨ 'ਤੇ ਮਿਲੇ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਤੋਹਫ਼ਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਹਿਪਾਠੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਸਕਾਂ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਬਾਰੇ ਤਫ਼ਸੀਲ ਨਾਲ ਚਰਚਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਟਿਲ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਤਨ 'ਤੇ ਹੰਢਾਏ ਅਨੁਭਵਾਂ ਬਾਰੇ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਯੂਰਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਐਡੋਲਫ਼ ਹਿਟਲਰ ਯਹੂਦੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਆਰੰਭੇ ਹਮਲਾਵਰ ਅਭਿਆਨ ਦੌਰਾਨ ਜਰਮਨੀ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਯਹੂਦੀ ਲੜਕੀ, ਇਕ ਲੱਕੜ ਦੀ ਅਲਮਾਰੀ ਪਿੱਛੇ ਛਿਪੇ ਹੋਏ ਇਕ ਸੀਲਬੰਦ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਅਗਿਆਤ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਰਮਨ ਫ਼ੌਜੀ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਤਸੀਹਾ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਭੇਜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਅੰਤਾਂ ਦੀ ਠੰਢ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਇਸ ਬਾਲੜੀ ਦੀ ਜੀਵਨ ਲੀਲ੍ਹਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਗੁਪਤਵਾਸ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਐਨੀ ਫ਼ਰੈਂਕ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਡਾਇਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਛੱਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤਤਕਾਲੀ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਹ ਡਾਇਰੀ ਲੇਖਿਕਾ ਵਲੋਂ ਬਹੁਤ ਨੇੜਿਉਂ ਤੱਕੇ ਹਾਲਾਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਸਵੀਰ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਹਕੀਕਤ ਸਾਹਮਣੇ ਨਾ ਆਉਂਦੀ ਤਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਲੋਕ ਗੁੰਮਨਾਮੀ ਦੀ ਦਲਦਲ ਵਿਚ ਸਦੀਵੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਸ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ।
ਅਨੁਵਾਦਕ ਨੇ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿ ਕੇ ਸੋਹਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਐਨੀ ਫ਼ਰੈਂਕ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕ ਵਰਗ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਸਾਰਥਕ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਛਪਾਈ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਗੈਟਅੱਪ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਕ ਮਿਆਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ।


ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ 'ਆਸ਼ਟ' (ਡਾ.)
ਮੋ: 98144-23703


ਸਚੁ ਸੁਣਾਇਸੀ
ਲੇਖਕ : ਐਡਵੋਕੇਟ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ੁਗਲੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕੁਕਨੁਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 98721-65741.


'ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੁਕਤੇ ਤੇ ਆਮ ਆਦਮੀ' ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 'ਸਚੁ ਸੁਣਾਇਸੀ' ਸ੍ਰੀ ਸ਼ੁਗਲੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ 40 ਮਘਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਬੜੀ ਦਲੇਰੀ ਤੇ ਚਿੰਤਕ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਐਡਵੋਕੇਟ ਕਿੱਤੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਲੇਖਕ ਦੀ ਅੰਤਰ-ਬੁੱਧ ਅਤੇ ਜੇਰਾ ਬਹੁਤ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਝਲਕਦਾ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਦੇ ਬਾਣੀ ਕਥਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦੀ : 'ਸਚੁ ਸੁਣਾਇਸੀ ਸਚੁ ਕੀ ਬੇਲਾ॥' ਸਮਕਾਲ ਬਾਰੇ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੇ ਸੱਚੇ-ਸੁੱਚੇ ਕਰਤਵ ਪਾਲਣ ਲਈ, ਇਹ ਲਿਖਤ ਹੋਕਾ ਦੇਣ ਦਾ ਕਾਰਜ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਅਧੋਗਤੀ ਦੀ ਹਾਲਤ 'ਤੇ ਉਂਗਲ ਧਰਦੀ ਇਹ ਰਚਨਾ ਸੁਚਾਰੂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੁਝ ਉਪਾਅ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਵੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਤਿੰਦਰ ਪੰਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਬਾਰੇ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਲਿਖਦਿਆਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ : 'ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚਲੇ ਲੇਖ ਸਮੇਂ ਦੀ ਤੋਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲਿਖੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕ ਦੌਰ ਦਾ ਚੇਤਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।' ਮਿਤੀਬੱਧ ਲਿਖੇ ਲੇਖ 3 ਜਨਵਰੀ, 2016 ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਰੰਭ 5 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2019 ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਨਿਰੂਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚਲੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਚੇਤਨਾ, ਨਿਰਪੱਖ ਬਿਆਨਬਾਜ਼ੀ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਜ਼ਰੀਆ ਅਤੇ ਉਸਾਰੂ ਤੇ ਸੁਚਾਰੂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਟੁੰਬਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਲੇਖਾਂ 'ਚੋਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ 'ਤੇ ਝਾਤ ਮਾਰਨੀ ਚੰਗੀ ਰਹੇਗੀ। ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਜੋੜ ਮੇਲਿਆਂ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਇਕੱਠ ਠਾਠਾਂ ਮਾਰਦਾ ਇਕੱਠ ਵਾਲੀ ਸੁਰਖੀ ਤਾਂ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦਾ ਸਹੀ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਜਾਤ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਸਰਕਾਰਾਂ ਬਣਾਉਣ ਤੇ ਤੁੜਵਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ 'ਚ ਗਊ ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਜਿਹੜੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਮੰਦਭਾਗੀ ਹੈ। ਗਰੁੱਪ ਬਣਾ ਕੇ ਅਵਾਰਾ ਕੁੱਤੇ ਦਹਿਸ਼ਤ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਬਿਨਾਂ ਜੀਵਨ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਪਰ ਇਸ ਬਿਨਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਜੁੱਤੀ ਦੇ ਜਰਨੈਲ, ਰਾਵਣਾਂ ਦੀ ਰਾਵਣ ਨਾਲ ਜੰਗ ਤੇ ਵਾਅਦਿਆਂ ਦੀ ਅਧੂਰੀ ਖੇਤੀ ਲੇਖ ਵਿਅੰਗਮਈ ਰਚਨਾ ਦਾ ਕਮਾਲ ਹਨ। 'ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ' ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਸਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਿਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਸ਼ੇ ਗ਼ੌਰ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਿਸਾਨੀ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਲੇਖਕ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਸੱਚ ਸੁਣਾਇਆ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹਰ ਰਾਜਸੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕਾਰਜਸ਼ੈਲੀ 'ਤੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਤਨਜ਼ ਕੱਸਿਆ ਹੈ।


ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋ: 98151-23900.


ਪੰਜਾਬ ਸਿਆਂ

ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਦੀਪ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਰਹਾਓ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ (ਮੋਗਾ)
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 94
ਸੰਪਰਕ : 98885-09978.


ਸ਼ਾਇਰ ਡਾ. ਦੀਪ ਆਪਣੇ ਪਲੇਠੇ ਕਾਵਿ-ਪਰਾਗ 'ਪੰਜਾਬ ਸਿਆਂ' ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ ਦੇ ਦਰ-ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਦਸਤਕ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਭਾਵੇਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਧੜਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਚੱਲ ਰਹੇ ਕਿਸਾਨੀ ਅੰਦੋਲਨ 'ਤੇ ਖੁੁਰਦਬੀਨੀ ਤੇ ਪੜਚੋਲਵੀਂ ਅੱਖ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵੇਂ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਦੀ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਕਾਰਪੋਰੇਟਰਾਂ ਦੀ ਕਠਪੁਤਲੀ ਬਣ ਕੇ ਬਹੁਸੰਮਤੀ ਦੀ ਆੜ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨ ਵਿਰੋਧੀ ਤਿੰਨ ਕਾਲੇ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਕਿਵੇਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ 'ਤੇ ਅੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੀ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਦੂਰ ਤੇ ਘਸਿਆਰੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਗੋਂਦਾਂ ਗੁੰਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਦਿੱਲੀ ਘੇਰੀ ਬੈਠੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਹੌਸਲੇ ਦੀ ਦਾਦ ਦਿੰਦਿਆਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਕਕਰੀਲੀਆਂ ਯੱਖ ਠੰਢੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਕਿਸਾਨ ਕਾਲੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਡਟੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਟਰੈਕਟਰਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਨੁਕਰੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਕਰਦਿਆਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਅਸਲੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕੱਲ੍ਹ ਉਹ ਜੈਕਾਰੇ ਛੱਡਦੇ ਕਾਲੇ ਕਾਨੂੰਨ ਰੱਦ ਕਰਾ ਕੇ ਹੀ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤਣਗੇ। ਉਹ ਅਗਾਊਂ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਪਿੰਜਰੇ ਦੇ ਤੋਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਰਾਂ 'ਤੇ ਲਾਹਣਤਾਂ ਦੀ ਵਾਛੜ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਨੂੰ ਡੋਗਰਿਆਂ ਨੇ ਖੇਰੂੰ-ਖੇਰੂੰ ਕਰਕੇ ਲਹੂ ਦੀ ਹੋਲੀ ਖੇਡੀ ਸੀ ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਦੇ ਡੋਗਰੇ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿਚ ਘੁਸਪੈਠ ਕਰਕੇ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਢਾਹ ਲਾਉਣ ਦੀ ਤਾਕ ਵਿਚ ਹਨ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਉਹ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ 'ਤੇ ਲਾਹਣਤਾਂ ਦੀ ਵਾਛੜ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਡਿਆਲੀ ਤਾਰ ਨਾਲ ਲਹਿੰਦੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਪਰ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਵੰਡੇ ਗਏ ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਲੋਕ ਇਸ ਵੰਡ ਦਾ ਖਮਿਆਜ਼ਾ ਭੁਗਤ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ :
'ਏਧਰ ਹੈ ਜਲੰਧਰ, ਓਧਰ ਹੈ ਪਸ਼ੌਰ
ਏਧਰ ਅੰਬਰਸਰ ਤੇ ਓਧਰ ਹੈ ਲਾਹੌਰ
ਦੋਹਾਂ ਪਾਸੇ ਵਸਦੇ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ
ਇਕੋ ਜੇਹੇ ਨੈਣ ਨਕਸ਼ ਇਕੋ ਜੇਹੀ ਤੋਰ।'


ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98143-78254.


ਜਨਮ ਭੋਇੰ ਟਾਂਡੀ
ਲੇਖਕ : ਅਸ਼ੋਕ ਟਾਂਡੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੇਖਕ ਆਪ
ਸਫ਼ੇ : 193
ਸੰਪਰਕ : 98550-53839.


ਆਪਣੀ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚੇਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵਸਾਈ ਰੱਖਣਾ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦਾ ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਕਾਮ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਅਣਗੌਲਿਆਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ 'ਜਨਮ ਭੋਇੰ ਟਾਂਡੀ' ਦੇ ਲੇਖਕ ਅਸ਼ੋਕ ਟਾਂਡੀ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਟਾਂਡੀ ਦੀ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਟਾਂਡੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਭੂਗੋੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਵਸਦੇ ਲੋਕਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕਾਫੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਜਾਂ ਉੱਚ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਮੇਤ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦਾ ਭਾਵੇਂ ਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੀ ਹੈ ਪਰ ਆਪਣੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੋਰ ਕਿੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕਾਫੀ ਭਾਵਪੂਰਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ, ਮਨੋਰੰਜਨ, ਖੇਡਾਂ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਵੀ ਲੇਖਕ ਨੇ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਵੇਰਵੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਾਵੇਂ ਨਵੀਂ ਨਹੀਂ ਪਰ ਅੱਜ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਨਿਆਈਂ ਜ਼ਮੀਨ, ਛੰਭ, ਥੇਹ, ਰੋਹੀ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਵੀ ਲੇਖਕ ਨੇ ਜ਼ਿਕਰ ਛੇੜਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਦੀ ਤਾਸੀਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਕੋਰੋਨਾ ਕਾਲ ਦੀ ਹੀ ਉਪਜ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿਚ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਪਿੰਡ ਦੀ ਯਾਦ ਨੇ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।


ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋ: 98141-68611.


ਨਾਰਕੋ ਟੈਸਟ

ਲੇਖਕ : ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 98550-73018.


ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਇਆ ਸਿੱਕੇਬੰਦ ਵਿਅੰਗ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਲਾਤਮਿਕ ਲਿਖਤਾਂ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹੀ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ। 'ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਇਨ ਟਵੰਟੀ ਫਸਟ ਸੈਂਚਰੀ' (ਹਾਸ-ਰਸੀ ਕਵਿਤਾ) ਅਤੇ 'ਇਸ਼ਕ ਰੀਮਿਕਸ' ਨਾਟਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਖੂਬ ਵਡਿਆਈ ਖੱਟੀ ਹੈ।
'ਨਾਰਕੋ ਟੈਸਟ' ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਦਾ ਝੂਠ ਫੜਨ ਦਾ ਇਕ ਟੈਸਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਉੱਚ ਜਾਂਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਔਖੇ ਤੇ ਫਸੇ ਹੋਏ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਆਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਅੰਗ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਅੰਗ ਲਿਖਤਾਂ ਵੀ ਨਾਰਕੋ ਟੈਸਟ ਜਿਹੀਆਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਮਾਜ ਦੇ ਦੰਭ, ਦਿਖਾਵੇ, ਹੋਛੇਪਨ, ਵਿਸੰਗਤੀ ਅਤੇ ਝੂਠ ਨੂੰ ਬੇਪਰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਅੰਗ ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਤਿੱਖੇ ਵਿਅੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਖੌਟੇ ਲਾਹ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਝੂਠ ਨੂੰ ਬੇਨਕਾਬ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਜੁਗਾੜੂ ਲੇਖਕਾਂ, ਅਖੌਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਲਾਲਚੀ ਡਾਕਟਰਾਂ, ਅੰਨਦਾਤਿਆਂ, ਬੇਸੁਰੇ ਗਾਇਕਾਂ, ਆਪੇ ਬਣੇ ਟੀ.ਵੀ. ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ, ਨਾਲਾਇਕ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਨਾਰਕੋ ਟੈਸਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਡੂੰਘੇ ਸਵਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਹੀਲ-ਪਿਆਜ਼ ਨੰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕੋਰੋਨਾ ਬਿਮਾਰੀ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਤੇ ਕਰਫ਼ਿਊ ਜਿਹੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਆਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਗਿੱਲ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਤੇ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਵੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਲੱਭ ਲਈਆਂ ਹਨ ਜੋ ਹਾਸਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚਲੇ ਕਿਰਦਾਰ ਆਪਣੇ ਹੰਝੂਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 'ਅਸੀਂ ਵੀ ਸਨਮਾਨ ਵਾਪਸ ਕੀਤਾ', ਕਵੀ ਜੀ ਨੇ ਘਰ ਦਾ ਬਜਟ ਬਣਾਇਆ, ਅਸੀਂ ਯੋਗਾ ਦਿਵਸ ਮਨਾਇਆ, ਜਿਹੇ ਰਵਾਇਤੀ ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਵੀਨਤਾ ਦੀ ਪਾਨ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਨਵੀਂ ਹਾਸ-ਰਸੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਰਿੱਛ ਅਤੇ ਆਦਮੀ, ਮੋਗੇ ਦੀਆਂ ਸਰਵਿਸ ਲੇਨਾਂ, ਗੁਰੂ ਸਿੱਖ ਦਾ ਸੰਵਾਦ ਲੇਖ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪਾਠਕ ਬੌਧਿਕ ਹੁਲਾਰੇ ਵੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।


ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋ: 94635-37050.


ਮਘਦਾ ਰਹੀਂ ਵੇ ਸੂਰਜਾ

ਸੰਪਾਦਕ : ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 98157-51332.


ਸਰਹੱਦੀ ਖਿੱਤਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਾੜਵੀਆਂ ਨੂੰ ਸਬਕ ਸਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਰਖ਼ੇਜ਼ ਜ਼ਮੀਨ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੰਗਾਂ-ਯੁੱਧਾਂ ਵਾਲੇ ਨਿੱਤ ਦੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਸੂਰਬੀਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਸਾਹਿਤ ਬੀਰ ਰਸ ਨਾਲ ਹੀ ਲਬਰੇਜ਼ ਹੈ। ਸੱਤਰਵਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇਸੇ ਜੁਝਾਰੂ ਮਿੱਟੀ ਨੇ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਲੋਕ ਕਵੀ ਸੰਤ ਰਾਮ ਉਦਾਸੀ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਜੋਸ਼ੀਲੇ ਗੀਤਾਂ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ :
ਉੱਠ ਕਿਰਤੀਆ ਉੱਠ ਵੇ ਉੱਠਣ ਦਾ ਵੇਲਾ।
ਜੜ੍ਹ ਵੈਰੀ ਦੀ ਪੁੱਟ ਵੇ ਪੁੱਟਣ ਦਾ ਵੇਲਾ।
ਲੋਕ ਕਵੀ ਸੰਤ ਰਾਮ ਉਦਾਸੀ ਇਸ ਚਿੱਟੇ ਦਿਨ ਵਰਗੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਭਲੀਭਾਂਤ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਸੂਰਬੀਰਤਾ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਸਾਜੇ-ਨਿਵਾਜੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ਮਈ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਯੁੱਗ ਪਲਟਾਊ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਬੜੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ :
ਦਿੱਲੀਏ ਦਿਆਲਾ ਦੇਖ ਦੇਗ 'ਚ ਉੱਬਲਦਾ ਨੀਂ,
ਅਜੇ ਤੇਰਾ ਚਿੱਤਾ ਨਾ ਠਰੇ।
ਮਤੀਦਾਸ ਤਾਈਂ ਚੀਰ ਆਰੇ ਵਾਂਗੂੰ ਜੀਭ ਤੇਰੀ,
ਅਜੇ ਮਨਮੱਤੀਆਂ ਕਰੇ।
ਲੋਕ ਕਵੀ ਸੰਤ ਰਾਮ ਉਦਾਸੀ ਦੇ ਚੋਣਵੇਂ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ 'ਮਘਦਾ ਰਹੀਂ ਵੇ ਸੂਰਜਾ' ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਲੋਕ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੜਾ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਤਰਤੀਬ ਵੀ ਬੜੀ ਤਸੱਲੀਬਖ਼ਸ਼ ਹੈ। ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਕੰਮੀਆਂ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਦੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਨਾਇਕ ਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਬੇਹੱਦ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਉਪਰਾਲੇ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਗੇ।


ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋ: 98146-28027


ਸੋਚ ਨੂੰ ਸਿਜਦਾ-2020
ਲੇਖਕ : ਸੋਹਣ ਸਹਿਜਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੇਖਕ ਆਪ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 91151-75174.


ਡਾ. ਭੀਮ ਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੀ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੋਹਣ ਸਹਿਜਲ ਦਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਸੋਚ ਨੂੰ ਸਿਜਦਾ-2020' ਇਸ ਕਾਵਿ-ਲੜੀ ਦੀ ਤੀਜੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਲੜੀ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ 2014 ਤੇ 2019 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵੀ ਇਸ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਕਰੀਬ ਦੋ ਦਰਜਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਈਆਂ ਜਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਕੋ-ਇਕ ਮਕਸਦ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਆਰਥਿਕ ਬਰਾਬਰੀ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਸੋਹਣ ਸਹਿਜਲ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤ ਕਬੀਰ, ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ, ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਤੇ ਸੋਚ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਲਈ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਦਰਜਨ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਲੱਖਣ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰ ਇਕ ਹੀ ਹੈ। ਆਰਥਿਕਤਾ, ਸਮਾਜਿਕਤਾ ਅਤੇ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਈ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬੇਗਮਪੁਰਾ, ਅਸ਼ੋਕ ਮਹਾਨ, ਚਰਨਦਾਸ, ਫੂਲਨ ਦੇਵੀ, ਸੰਤ ਗਾਡਗੇ ਬਾਬਾ, ਨੈਲਸਨ ਮੰਡੇਲਾ, ਸਵਾਮੀ ਨਾਰਾਇਣਾ ਜੀ ਅਤੇ ਦੀਨਾ ਭਾਨਾ ਜੀ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨ ਸੰਬੰਧੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਤਰਕ ਸੋਚ ਵਿਚ ਇਕ-ਮਿੱਕ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੋਚ ਨੂੰ ਕਵੀ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਸਮਾਨਤਾਵਾਦ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਸਮਕਾਲੀ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੰਕਟਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਧਰਮ ਮਨੁੱਖ ਜਾਂ ਜਾਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਾਡਾ ਝਗੜਾ ਕੋਈ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਬੰਦਾ, ਬੰਦੇ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਕਰੇ ਨਫ਼ਰਤ, ਸਾਡੀ ਸਮਝ ਵਿਚ ਇਹ ਗੱਲ ਆਈ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ ਉਹ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ, ਜੋ ਊਚ-ਨੀਚ, ਰੰਗ ਭੇਦ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਕਰਦੀ।
ਸਹਿਜਲ ਭਾਵਨਾ ਗ਼ੈਰ-ਬਰਾਬਰੀ ਦੀ, ਲੋਕਤੰਤਰ ਦਾ ਬੇੜਾ ਗਰਕ ਕਰਦੀ।


ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਰਾਣਾ
ਮੋ: 9872887551


ਇਕ ਕਦਮ ਮੰਜ਼ਿਲ ਵੱਲ
ਲੇਖਕ : ਸੰਦੀਪ ਰਾਣੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 70092-07717.


ਲੇਖਿਕਾ ਸੰਦੀਪ ਰਾਣੀ ਅਜੋਕੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸ਼ਾਇਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਵੇਖਦੀ, ਹੰਢਾਉਂਦੀ ਅਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਬੱਸ ਇਹੀ ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਮਾਜ ਅੰਦਰ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੰਜੀਦਾ ਹੋ ਕੇ ਵੇਖਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਅੰਦਰ ਫ਼ੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਦੱਸਣ ਦਾ ਯਤਨ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਬਹੁਪੱਖੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਫ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਨਿਹਰਾ ਭਵਿੱਖ ਆਪਣੇ ਮੁਲਕ 'ਚ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੋਣਾ ਲੋਚਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਹਲੂਣਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਨਾ ਉਸ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਸਾਤਲ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾ ਰਹੀ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਬੇਲੋੜੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਰਸਮਾਂ, ਨਸ਼ੇ, ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਭਖਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਚੇਤੰਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿਅਕਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਲਿਖਦੀ ਹੈ, 'ਮੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਕਵਿਤਾ ਜਿਸ ਰਸਤੇ 'ਚੋਂ ਲੰਘੇ ਹਾਂ। ਉਸ ਰਸਤੇ 'ਚੋਂ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਹੌਂਸਲੇ ਉਪਜੇ ਹਨ। ਬੰਜਰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਚੋਂ ਲਹਿ-ਲਹਾਉਂਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ, ਸੋਕੇ ਦੀ ਰੁੱਤ 'ਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਝਰਨੇ, ਗੂੰਗੇ ਦੇ ਮੁੱਖ 'ਚੋਂ ਸੁਰੀਲੇ ਗੀਤ ਉਪਜੇ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਂ 'ਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਆਮ ਬੋਲਚਾਲ ਵਾਲੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ'। ਉਹ ਕੁੱਖਾਂ, ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਫ਼ਿਕਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਲਿਖਦੀ ਹੈ :
ਜੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਪਾਣੀ
ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵਸਦਾ ਨਾ ਜਾਣੀ
ਜੇ ਕੁਦਰਤ ਸੰਗ ਕਰਾਂਗੇ ਧੋਖਾ
ਸਾਹ ਲੈੇਣਾ ਵੀ ਹੋ ਜਾਊ ਔਖਾ
ਸਮਾਜ ਅੰਦਰ ਔਰਤ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਸੰਬੰਧੀ ਉਸ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਇਉਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ :
ਮੈਂ ਨੱਚ ਸਕਦੀ ਹਾਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇ
ਤੁਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ ਅੰਗਿਆਰਾਂ ਤੇ।
ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਪੱਖੋਂ ਲੇਖਿਕਾ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚ ਰਵਾਨਗੀ, ਖਿਆਲ ਉਡਾਰੀ, ਸੰਦੇਸ਼, ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ, ਜਜ਼ਬਾਤ, ਸੰਵੇਦਨਾ, ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਹਿਤਕ ਵੰਨਗੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲਾ ਸੁਨੇਹਾ ਘਰ-ਘਰ ਤੱਕ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੇਖਿਕਾ ਤੋਂ ਭਵਿੱਖ 'ਚ ਹੋਰ ਚੰਗਾ ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ।


ਮੋਹਰ ਗਿੱਲ ਸਿਰਸੜੀ
ਮੋ: 98156-59110


ਹਨੇਰੇ ਪੰਧਾਂ ਦੀ ਲੋਅ

ਲੇਖਿਕਾ : ਜਸਵੰਤ ਕੌਰ ਬੈਂਸ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਰੂੰਬਲਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮਾਹਿਲਪੁਰ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 126
ਸੰਪਰਕ : 98150-18947.


ਹਨੇਰੇ ਪੰਧਾਂ ਦੀ ਲੋਅ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਜਸਵੰਤ ਕੌਰ ਬੈਂਸ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ ਹੀ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੈ। ਨਾਰੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਜੀਵਨ ਉੱਪਰ ਝਾਤ ਪਾਉਂਦੀ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਾਇਰਾ ਨੇ ਉਸ ਨੇ ਹਨੇਰੇ ਪੰਧਾਂ ਦੀ ਲੋਅ ਆਖਿਆ ਹੈ :
ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਆਖਰੀ ਸਾਹਾਂ ਤੱਕ
ਚੰਗੇ ਮਾੜੇ ਵਕਤਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਚਿਰਾਗਾਂ ਨਾਲ
ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਹਨੇਰੇ ਪੰਧਾਂ ਦੀ ਲੋਅ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਕੁਦਰਤ' ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਖਿਲਵਾੜ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਸਰਬ ਵਿਆਪਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। 'ਅਨਮੋਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ' ਕਵਿਤਾ ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤਾਂ-ਪਾਤਾਂ, ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਆਜ਼ਾਦ ਫਿਜ਼ਾ ਵਿਚ ਸਾਹ ਲੈ ਸਕੇ। ਉਹ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਇਸ ਦੀ ਮਧੁਰਤਾ ਰਾਗਾਤਮਿਕਤਾ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਰਵਾਸ ਹੰਢਾਅ ਰਹੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਇਕੱਲਤਾ, ਉਦਾਸੀ ਬਾਰੇ ਵੀ 'ਆਪਣਾ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਖੇਤ' ਕਵਿਤਾ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਬਲਜਿੰਦਰ ਮਾਨ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਸਵੰਤ ਕੌਰ ਬੈਂਸ ਜਿਥੇ ਅਮੀਰ ਵਿਰਾਸਤੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭੰਡਾਰਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਅਜੋਕੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਤ੍ਰਾਸਦੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਗਹਿਰਾ ਤਜਰਬਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਲਈ ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਏਜੰਟਾਂ ਵਲੋਂ ਹੁੰਦੇ ਧੋਖੇ, ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦਾ ਕਾਵਿਮਈ ਉਲੇਖ, ਭਾਰਤੀ ਸਿਸਟਮ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਦੇਰੀ, ਸੈਨਿਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਤਿਕਾਰ ਭਾਵਨਾ, ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਸੰਭਾਲ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰਵਾਸੀ ਜੀਵਨ ਹੰਢਾਉਂਦਿਆਂ ਜੋ ਅਨੁਭਵ, ਸੰਵੇਦਨਾ ਅਤੇ ਮਨੋਭਾਵ ਉਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਕਾਵਿ ਵਿਸ਼ੇ ਬਣੇ ਹਨ।
ਪਹਿਰ ਦੇ ਤੜਕੇ, ਹੁੰਦਾ ਏ ਉਹ, ਕਰੜੀ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ ਦਾ ਮੌਕਾ
ਜਦੋਂ ਉੱਦਮ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ
ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਏ ਦੂਰ, ਕਰਕੇ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ....।
ਨਾਰੀ ਮਨ ਦੇ ਕਈ ਵਲਵਲੇ ਅਤੇ ਚਾਅ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਆਪਮੁਹਾਰੇ ਹੀ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਆਖਰੀ ਪਹਿਰ, ਰਸਮਾਂ ਰੀਤਾਂ, ਨੂਰ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਥੰਮ੍ਹ, ਮੱਧਮ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਹਵਾ ਮਹਿਲ, ਅੰਗਿਆਰ, ਜੰਗਲ ਆਦਿ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਖਿਲਵਾੜ, ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦਾ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕੋਪ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਕਵਿੱਤਰੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ, ਵਸੀਲਿਆਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦੀ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਸਵੰਤ ਕੌਰ ਬੈਂਸ ਦਾ ਇਹ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਰੂਪ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇ ਪੱਖੋਂ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ ਜੋ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।


ਪ੍ਰੋ: ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ


ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਦੀ ਇਬਾਰਤ
ਲੇਖਕ : ਮਾ: ਬੋਹੜ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 287
ਸੰਪਰਕ : 96461-41243.


ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਹ ਆਪ-ਬੀਤੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਰਚੀ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਇੰਜ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਜਿਵੇਂ ਲੇਖਕ ਠੇਠ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ-ਬਾਤ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨ 'ਚ ਸੁਣਾ ਰਿਹਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਲੇਖਕ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗਾਸੋ ਨੇ ਇਸ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਅਲਮਸਤ ਫ਼ਕੀਰੀ ਵਾਲੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਕਿਹੈ। ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਇਹ ਸੱਚ ਤੱਥਾਂ ਸਮੇਤ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਮਾ: ਬੋਹੜ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਬਾਨੀ ਕਹਿਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਮੱਲਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਸੰਖੇਪ ਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ-ਵੇਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਬੜੇ ਸਲੀਕੇ ਨਾਲ ਬਣਾ-ਸੰਵਾਰ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਜਨਮ, ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਵਿਥਿਆ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਬਤੌਰ ਕਵੀਸ਼ਰ ਤੇ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਵਲੋਂ ਉਪਜੀਵਕਾ ਹਿਤ ਅਪਣਾਏ ਅਧਿਆਪਨ ਕਿੱਤੇ ਬਾਰੇ ਬੜੀ ਬਰੀਕੀ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਏ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਬਤੌਰ ਅਧਿਆਪਕਾ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਮਿਸਾਲੀ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਸਾਧਾਰਨ ਪਰ ਠੋਸ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਡ-ਆਕਾਰੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਲੱਖਣ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਿਰਜਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਨਿਰਾਲੀ ਤੇ ਗਲਪੀ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਸਾਹਿਤ-ਵੰਨਗੀ 'ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ' ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸ਼ਾਨ ਕਹਾਉਣ ਦਾ ਦਮ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਮਾ: ਬੋਹੜ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦੇ ਕਹਿਣ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪਾਲ ਵਿਚ ਪੱਛੜ ਕੇ ਰਲੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੱਚ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਉਸ ਅੰਦਰ ਵਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਦੇ ਨਿੱਠ ਕੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ।


ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਰਮ ਲਧਾਣਾ
ਮੋ: 98146-81444.

23-10-2021

 ਕਿੱਸਾ ਪੂਰਨ ਭਗਤ
ਲੇਖਕ : ਮਾਸਟਰ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਰਠੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਿੱਖ ਲਿਟਰੇਰੀ ਐਂਡ ਕਲਚਰਲ ਸਟਾਰ, ਯੂ.ਕੇ.
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 100
ਸੰਪਰਕ : is.rathaur@rediffmail.com


ਕਿੱਸਾ ਪੂਰਨ ਭਗਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਹਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਕਵੀਆਂ ਨੂੰ ਟੁੰਬਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਿੱਸੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿਰਜਕ ਕਾਦਰ ਯਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਮਤ੍ਰੇਈ ਮਾਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਬਾਰੇ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਫੁਰਨਾ ਕਿਵੇਂ ਫੁਰਿਆ, ਇਹ ਤਾਂ ਫਰਾਇਡ ਜਾਂ ਲਾਗਾਂ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਹੀ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫਰਾਇਡ ਨੇ 'ਈਡਿਪਸ ਕੰਪਲੈਕਸ' ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਗੁੱਥੀ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਇਆ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਭੱਦਰ-ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਇਸ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਦੇ ਸੰਮੋਹਨ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਪ੍ਰੋ: ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ (ਹੁਣ) ਮਾਸਟਰ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਰਠੌਰ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਨੇ ਇਸ ਕਥਾ ਦਾ ਪੁਨਰ-ਲੇਖਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਮਾਸਟਰ ਰਠੌਰ ਨੂੰ ਕਾਦਰ ਯਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਕਈ ਪੱਖਾਂ ਉੱਪਰ ਇਤਰਾਜ਼ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਕਿੱਸੇ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਵੀਆਂ ਪਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨੂੰ ਸੋਧ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਤਬਦੀਲੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਕੀਤੀ ਕਿ ਪੂਰਨ ਨੂੰ ਸਲਵਾਨ ਹੱਥੋਂ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤੀ, ਗੁਰੂ ਗੋਰਖ ਨਾਥ ਰਾਜੇ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਕੇ ਪੂਰਨ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਗੱਲ ਇਹ ਕਿ ਪੂਰਨ ਨੂੰ ਭਰਮਾਉਣ ਲਈ ਲੂਣਾ ਆਪਣੀ ਇਕ ਬਾਂਦੀ ਮੇਨਕਾ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ-ਪੱਤਰ ਭੇਜਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਤੀਜੀ ਵੱਡੀ ਤਬਦੀਲੀ ਇਹ ਕਿ ਗੋਰਖ ਨਾਥ ਸਲਵਾਨ ਨੂੰ ਸੇਵਾਮੁਕਤ (ਰਿਟਾਇਰ) ਕਰਕੇ ਰਾਜ-ਭਾਗ, ਪੂਰਨ ਨੂੰ ਦਿਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਦੀ ਸੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਠੌਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਵ (probab&e) ਅਤੇ ਮੰਨਣਯੋਗ ਲਗਦੀ ਹੈ।
ਕਵੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਇਹ ਕਿੱਸਾ 372 ਬੰਦਾਂ ਵਿਚ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ ਹਰ ਬੰਦ ਵਿਚ ਛੇ-ਛੇ ਪੰਕਤੀਆਂ (ਮਿਸਰੇ) ਹਨ। ਮੱਧਕਾਲੀ ਕਵੀਆਂ ਵਾਂਗ ਸ: ਰਠੌਰ ਹਰ ਬੰਦ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਮਿਸਰੇ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਉਪਨਾਮ (ਰਾਠੌਰ) ਜ਼ਰੂਰ ਅੰਕਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੇਖੋ : ਜਿੰਨੀ ਬੁਧਿ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਸੱਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ, ਉਹਾ ਕਲਮ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਸੁਣਾਇਆ ਏ। ਮੀਰਪੁਰ ਜੱਟਾਂ ਦਾ ਰਠੌਰ ਰਾਜਪੂਤ ਹਾਂ ਮੈਂ, ਹਰ ਇਕ ਬੰਦ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਣਾਇਆ ਏ (ਬੰਦ 372, ਪੰਨਾ 99)। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਵੱਡੇ ਸਾਈਜ਼ ਵਿਚ ਅਤੇ ਮੋਟੇ ਫੌਂਟ ਵਿਚ ਪੁਰਾਣੇ ਕਿੱਸਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਛਪੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਲੇਖਕ ਦੇ ਸਿਦਕ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

ਸਪਲੀਮੈਂਟਰੀ ਬੈਚ
ਲੇਖਕ : ਸਚਿਨ ਸ਼ਰਮਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 160
ਸੰਪਰਕ : 98729-21121.

ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਵੀ ਨਵਾਂ ਨਰੋਆ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਲੇਖਕ ਵੀ ਨਵਾਂ ਸਮਾਂ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਹਿਣੀ-ਬਹਿਣੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਮਾਹਰ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਇੰਜ ਜਾਪਦੈ, ਜਿਵੇਂ ਨਾਵਲਕਾਰ ਖ਼ੁਦ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਆਪਣੀ ਆਪਬੀਤੀ ਦੀ ਗਾਥਾ ਆਪ ਹੀ ਸੁਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਪਲੀਮੈਂਟਰੀ ਬੈਚ ਨਾਵਲ ਦਾ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਗਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਉਹ ਅੱਧਾ ਸਾਲ ਜੂਨੀਅਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਅੱਧਾ ਸਾਲ ਆਪਣੀ ਜਮਾਤ ਨਾਲ ਅਜਿਹੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਇਕ ਵੱਖਰਾ ਬੈਚ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਪਲੀਮੈਂਟਰੀ ਬੈਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਉਲਝਣਾਂ, ਲੜਾਈ-ਝਗੜਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ (ਜਾਂ ਸਰਕਾਰੀ) ਕਾਲਜਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਉਪਜਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰੈਗਿੰਗ (ਨਵੇਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮਰਯਾਦਾਵਾਂ ਸਿਖਾਉਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਬੁਰੇ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਜ਼ਲੀਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਪੇ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਮਨ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਇਸ ਪੇਸ਼ੇ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਇੰਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮਨੋਰੋਗੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਲਜਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਜਰਜਰਾ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਮੁੰਡੇ-ਕੁੜੀਆਂ ਉਪ ਭਾਵਕੀ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਨਾਵਲ ਕਹਾਣੀ ਪਾਤਰਾਂ, ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀਆਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਪੱਖੋਂ ਭਰਪੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਵਲ ਕਥਾਨਕ ਨੂੰ ਸਫਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੜ੍ਹਨ ਸਮੇਂ ਅੱਗੋਂ ਹੋਰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਰੁਚੀ ਪ੍ਰਬਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਘਟਨਾਵਾਂ, ਵਸਤੂ ਵੇਰਵੇ, ਪ੍ਰਾਧਿਆਪਕਾਂ, ਅਥਵਾ ਸਮੁੱਚੇ ਸਟਾਫ ਦੇ ਵਸਤੂ-ਵੇਰਵੇ ਰੌਚਿਕ ਅਤੇ ਢੁਕਵੇਂ ਹਨ। ਫੋਕੇ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰੌਚਿਕ ਹਨ।
ਨਾਵਲਕਾਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਰੌਚਿਕ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਸੱਚੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਨਵੀਂ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਚੋਂ ਪੇਸ਼ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਮਰ ਕੋਮਲ
ਮੋ: 088376-84173

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਾਰਸੋ
ਲੇਖਕ : ਮਨਜਿੰਦਰ ਗੋਲ੍ਹੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 144
ਸੰਪਰਕ : 98156-41312.

'ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਾਰਸੋ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਮਨਜਿੰਦਰ ਗੋਲ੍ਹੀ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਉਹ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਾਵਿਕ ਦਿਲ ਵੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਫ਼ਿਤਰਤ ਦੀ ਸ਼ਾਹਦੀ ਭਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ 'ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਗੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਨਾ ਕਰ ਖੋਜ' ਤੱਕ 46 ਕਵਿਤਾਵਾਂ, 20 ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ, 30 ਗੀਤ, 5 ਰੁਬਾਈਆਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਫੁਟਕਲ ਸ਼ਿਅਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਗੁਰੂਆਂ, ਪੀਰਾਂ, ਫ਼ਕੀਰਾਂ, ਬਲੀਆਂ, ਦਾਤਿਆਂ, ਗੱਭਰੂਆਂ, ਮੁਟਿਆਰਾਂ, ਭਲਵਾਨਾਂ, ਅਣਖੀ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਜੋਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ, ਗੀਤ, ਰੁਬਾਈਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਕਾਵਿ-ਪਾਠਕ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ 'ਚ ਸਮਾਜ 'ਚ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ : ਆਪਾਧਾਪੀ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਨਸ਼ਾਖੋਰੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰੀ ਰੁਚੀਆਂ, ਕਿਰਦਾਰ ਤੋਂ ਗਿਰੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ, ਜਬਰ ਜਨਾਹੀ ਮੰਜ਼ਰ, ਕਿਰਤ ਦੀ ਲੁੱਟ, ਧਾਰਮਿਕ ਪਾਖੰਡਵਾਦ, ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਆਦਿ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਜੋਕੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਤਿੰਨ ਕਾਲੇ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਉੱਠੇ ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਗਾਥਾ ਵੀ ਬਿਆਨਦੀ ਹੈ। ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਸਰਲ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਸਾਧਾਰਨ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਰਾਹੀਂ ਮਨਜਿੰਦਰ ਗੋਲ੍ਹੀ ਨੇ ਅਵਾਮ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮਸਲਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਰਹੁ-ਰੀਤਾਂ, ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਹਿਮੀਅਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ 'ਇਕੋ ਮਾਂ ਦੇ ਜਾਏ', 'ਕਰੋ ਦੁਆਵਾਂ', 'ਬਣ ਇਨਸਾਨ', 'ਅੰਨਦਾਤਾ' ਆਦਿ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਿਰਤੀ ਦੀ ਲੁੱਟ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। 'ਅੰਬਰ ਫਟਿਆ' ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਉਹ ਕਿਰਤ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ :
ਕਿਰਤੀ ਵਿਚ ਵੀ ਰੱਬ ਵੱਸਦਾ ਏ
ਭਈਆ ਕਹਿ ਕੇ ਮੂਰਖ ਹੱਸਦਾ ਏ
ਕਿਧਰ ਗਈ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਤੇਰੀ
ਜਿਊਂਦਾ ਏਂ ਜਾਂ ਦੱਸ ਤੂੰ ਮੋਇਆ?
ਮਨਜਿੰਦਰ ਗੋਲ੍ਹੀ ਦੇ ਗੀਤ ਵੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਬਾਖੂਬੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਗੀਤ ਨਾਮਵਰ ਗਾਇਕਾਂ ਵਲੋਂ ਗਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਸ ਕਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਜੀ ਆਇਆਂ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਪਾਠਕ ਵੀ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਭਰਵਾਂ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨਗੇ।

ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ (ਪ੍ਰੋ:)
ਮੋ: 98786-14096

17-10-2021

ਸਾਡੇ ਕੌਮੀ ਹੀਰੇ ਸਿੱਖ ਜਰਨੈਲ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰੋ: ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਡੂੰਗਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਦਰਜ਼, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 288
ਸੰਪਰਕ : 98158-05100.


ਇਸ ਨਾਯਾਬ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਹਨ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸੁਯੋਗ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਉੱਘੇ ਸਿੱਖ ਚਿੰਤਕ ਅਤੇ ਖੋਜੀ। ਪ੍ਰੋ: ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪੁਰਜ਼ੋਰ ਕਲਮ ਇਸ ਵਿਚਾਰ-ਗੋਸ਼ਟੀ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ਤਰ, ਛੇ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਇਸ ਸੱਜਰੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਤਾਰਾਂ ਲਾਮਿਸਾਲ ਜਰਨੈਲਾਂ ਅਤੇ ਬੇਜੋੜ ਸੂਰਮਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵਡਮੁੱਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਬਿਲੇ-ਫ਼ਖ਼ਰ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਨੇ ਸਮੁੱਚੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦਾ ਨਾਂਅ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਕੌਮੀ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨ ਘਾਲਣਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲਾਸਾਨੀ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦਾ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੌਸਲੇ, ਸਿਰੜ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਸੋਚ ਤੇ ਜਜ਼ਬੇ ਬਾਰੇ ਵਡਮੁੱਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਪਾਠਕ ਇਸ ਤੋਂ ਸੇਧ ਲੈ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਭ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਹੋ ਸਕਣ।
ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪੰਥ ਦੇ 17 ਮਹਾਨ ਸੂਰਬੀਰ ਅਤੇ ਮਾਣਮੱਤੇ ਜਰਨੈਲਾਂ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਲੇਖ ਪਹਿਲੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੇ ਬਾਨੀ ਅਜੀਮੋ-ਸ਼ਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ ਹਲ ਵਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਦੇ ਹਕੂਕ ਦਿੱਤੇ। ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਦੀ ਚਾਹਨਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਅੱਜ ਫਿਰ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਵਰਗੀ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਦੂਜਾ ਲੇਖ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ, ਸੇਵਾ ਤੇ ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਮੁਜੱਸਮੇ ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਪੰਥਕ ਘਾਲਣਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਨਵਾਬੀ ਦੀ ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਨੂੰ ਅਤੀ ਬਿਖੜੇ ਸਮੇਂ ਜਿਹੜੀ ਸੁਚੱਜੀ ਅਗਵਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 'ਸੇਵਾ' ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਦਸਤੂਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ, ਉਹ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਪੰਨੇ ਹਨ।
ਤੀਸਰਾ ਲੇਖ ਸੁਲਤਾਨ-ਉਲ-ਕੌਮ ਜਥੇਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੀ ਅਜ਼ੀਮ ਦੇਣ ਸੰਬੰਧੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਪੂਰਥਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਸਨ। ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਗੁਰਪੁਰੀ ਪਿਆਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਥ ਦੀ ਜਥੇਦਾਰੀ ਦੀ ਪੱਗ ਸ: ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਏ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ 60 ਸਾਲ ਕੌਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।
ਚੌਥਾ ਲੇਖ ਪੰਥ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਏ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਨੇ ਇਕ ਸਦੀ ਤੱਕ ਪੰਥ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।
ਅਗਲਾ ਲੇਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੂਰਬੀਰਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤ ਬਾਬਾ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਜਥੇਦਾਰ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਫ਼ਤਹਿ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਥੇ ਰਹਿ ਕੇ 7 ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਵਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੜੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਪਹੁੰਚ ਨਾਲ ਕੌਮੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਰਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੰਗਾਂ-ਯੁੱਧਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਣ-ਤੱਤੇ ਵਿਚ ਜੂਝਦਿਆਂ ਹੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਜਰਨੈਲ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਿਰਮੌਰ ਜਰਨੈਲ ਸਨ। ਉਹ ਰਿਆਸਤ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਵੀ ਰਹੇ। ਖ਼ਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੇ ਪਸਾਰ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ।
ਅਗਲਾ ਲੇਖ ਤਿੱਬਤ ਦੀ ਜੰਗ ਦੇ ਨਾਇਕ ਜਨਰਲ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਉਹ 1711 ਵਿਚ ਲੇਹ ਲੱਦਾਖ ਦੀ ਜੰਗ ਦੇ ਜੇਤੂ ਨਾਇਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸ: ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਜ਼ਮ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਤਰਜਮਾ ਕਾਬਿਲੇ-ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।
ਜਥੇਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਪਤਨ ਮਗਰੋਂ ਕਾਬਜ਼ ਫਿਰੰਗੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਸਭਰਾਉਂ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਦਿਨੇ ਤਾਰੇ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤੇ। 'ਜੰਗੇ-ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਮਹਾਰਾਜ ਸਿੰਘ' ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਬਾਕਮਾਲ ਤੇ ਦੁਰਲੱਭ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰਾਗੜ੍ਹੀ ਜੰਗ ਦੇ ਹੀਰੋ ਹੌਲਦਾਰ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਆਈ.ਐਮ.ਓ. ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਬਹੁਤ ਅਸਾਵੀਂ ਜੰਗ ਵਿਚ 36 ਸਿੱਖ ਪਲਟਨ ਦੇ 21 ਸਿੱਖ ਸੈਨਿਕਾਂ ਵਲੋਂ 10 ਹਜ਼ਾਰ ਕਬਾਇਲੀ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਤੋੜਨ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਲੂੰ-ਕੰਡੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਕੂਲੀ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਵਿਚ ਇਸ ਅਦੁੱਤੀ ਜੰਗ ਬਾਰੇ ਗਾਥਾ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅਫ਼ਸੋਸ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਵਾਮ ਨੂੰ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ।
ਏਅਰ ਕਮਾਂਡਰ ਮੇਹਰ ਸਿੰਘ ਬਾਬਾ, ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਦੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਫ਼ਸਰ ਸਨ। 6 ਡਕੋਟਾ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਫਲੀਟ ਨੂੰ ਲੀਡ ਕਰਦਿਆਂ ਲੇਹ ਲੱਦਾਖ ਵਿਖੇ ਲੈਂਡ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਸਿੱਖ ਪਾਇਲਟ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੇਕਾਂ ਉੱਚ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ।
ਅਗਲਾ ਲੇਖ ਹੈ 1965 ਦੀ ਜੰਗ ਦੇ ਹੀਰੋ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਹਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲਾਸਾਨੀ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ, ਦੂਰ-ਅੰਦੇਸ਼ੀ ਸੋਚ ਤੇ ਤੁਰਤ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈਣ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਕਾਰਨ, ਅੱਧਾ ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਹੱਥ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਕ ਭੇਟ-ਵਾਰਤਾ, ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।
1971 ਦੀ ਹਿੰਦ-ਪਾਕਿ ਜੰਗ ਦੇ ਹੀਰੋ ਜਨਰਲ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਰੋੜਾ, ਮੂਹਰੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ 93 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਫ਼ਸਰਾਂ/ਜਵਾਨਾਂ ਸਣੇ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਣ ਕੀਤਾ। ਇਸੇ ਜੰਗ ਦੇ ਹੀਰੋ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਦੇ ਫਲਾਇੰਗ ਅਫ਼ਸਰ ਨਿਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ, ਲੱਦਾਖ ਜੰਗ ਦੇ ਹੀਰੋ ਜਨਰਲ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਏਅਰ ਚੀਫ ਮਾਰਸ਼ਲ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਸਾਰੇ ਲੇਖ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਦੇ ਏਅਰ ਚੀਫ਼ ਸਨ।
ਪ੍ਰੋ: ਬਡੂੰਗਰ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਢੁਕਵੇਂ ਪ੍ਰਮਾਣ ਉਰਦੂ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ, ਕਾਵਿਕ-ਟੋਟੇ ਬਤੌਰ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੁਖ਼ਤਾ ਸੁਝਾਅ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਲਾਸਾਨੀ ਜੰਗੀ ਦੇਣ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਫ਼ਰੀ ਵਧਾਈ ਜਾਵੇ, ਸੈਨਿਕ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਣਦਾ ਮਾਣ-ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਹਰ ਘਟਨਾ ਦੀਆਂ ਸਹੀ ਤਰੀਕਾਂ, ਸਥਾਨ ਤੇ ਵੇਰਵੇ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਰਚਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਟਾਈਟਲ ਸਫ਼ੇ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਜਰਨੈਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦਿੱਖ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ: ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪੁਰਜ਼ੋਰ ਕਲਮ ਨੂੰ ਸਲਾਮ।


ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98154-61710


ਜਦੋਂ ਸੋਚ ਬਦਲੇਗੀ

ਲੇਖਕ : ਕੇਵਲ ਧਰਮਪੁਰਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਹਿਬਦੀਪ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 98788-01561.


'ਜਦੋਂ ਸੋਚ ਬਦਲੇਗੀ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਰਾਹੀਂ ਕੇਵਲ ਧਰਮਪੁਰਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਜਗਤ 'ਚ ਪਲੇਠੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਗਾਈ ਹੈ। ਹਥਲੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ 'ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਗਲ਼ ਸੰਗਲ' ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 'ਫਸਲੀ ਬਟੇਰੇ' ਤੱਕ 32 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਮਰਪਣ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਲੀਮ ਦਿੱਤੀ। ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਲਿਖਣ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਪ੍ਰਤੀ ਕੇਵਲ ਧਰਮਪੁਰਾ ਦੀ ਸੋਚ ਬਿਲਕੁਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤਬਦੀਲੀ ਕਿਵੇਂ ਲਿਆਉਣੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਤਾਂ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੈ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵਾਪਰਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਜੱਗ ਹੋਵਾਂਗੇ। ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਦਕਾ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੋਚ ਤਾਰਕਿਕ ਹੋਵੇ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ, ਨਫ਼ਰਤਾਂ ਭਰੀ, ਵਿਤਕਰਿਆਂ ਭਰੀ ਹੈਵਾਨੀ ਫ਼ਿਤਰਤ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦੀ ਸੋਚ ਦਾ ਪਰਚਮ ਬੁਲੰਦ ਕਰਕੇ ਜੁਗਨੂੰ ਬਣ ਕੇ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਗਿਆਨ ਰੂਪੀ ਚਾਨਣ ਦਾ ਛੱਟਾ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਅਹਿਦ ਕਰਦਾ ਹੈ :
ਇਹ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅੰਦਰ/ਮੈਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਭਰਿਆ ਹੈ
ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਰੂਹ ਵਿਲੀਨ ਕੀਤੀ ਹੈ/ਮੈਂ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਖ਼ੂਨ ਨਾਲ ਉੱਕਰੀ ਹੈ
ਇਸ ਦੀ ਹਰ ਸਤਰ/ਜਦੋਂ ਸੋਚ ਬਦਲੇਗੀ।
ਕੇਵਲ ਧਰਮਪੁਰਾ ਅਜੋਕੀ ਅਖੌਤੀ ਆਧੁਨਿਕਤਾ, ਨਿੱਜਤਾ, ਉਦਾਰਤਾ, ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਵਾਲੀ ਤਰਜ਼-ਏ-ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਵਿਕਰਾਲ ਦਿੱਕਤਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਸਾਵੀ ਪੱਧਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਦਾ ਹਮਾਇਤੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਉਹ 'ਕਲਮ ਦਾ ਸਫ਼ਰ', 'ਸੁਫ਼ਨੇ', 'ਅਣਜੰਮੀ ਧੀ ਦੀ ਦਾਸਤਾਂ', 'ਮੈਂ ਕੀ ਲਿਖਾਂ', 'ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਗਤੀ', 'ਜਦੋਂ ਸੋਚ ਬਦਲੇਗੀ', 'ਮੰਗਲ', 'ਬੁੱਧ', 'ਕਾਲੀ ਦੇਵੀ', 'ਫ਼ਸਲੀ ਬਟੇਰੇ' ਆਦਿ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿਹਨ 'ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਆਂਤਰਿਕ ਸਾਂਝ ਸੰਬੰਧੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਚੇਤ ਹੈ ਤਾਂ ਹੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸਤਰਾਂ ਕਾਵਿ-ਪਾਠਕ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ :
ਸੁਪਨੇ ਜੇ ਮਰ ਗਏ ਤਾਂ ਸਮਝੋ/ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੀ ਮਰ ਗਈ।
ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨੂੰ ਜੀ ਆਇਆਂ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਆਮੀਨ।


ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ (ਪ੍ਰੋ:)
ਮੋ: 98786-14096.


ਕੋਠਾ ਨੰ: 64
ਲੇਖਕ : ਰਾਕੇਸ਼ ਸ਼ੰਕਰ ਭਾਰਤੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 220 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 192
ਸੰਪਰਕ : 01679-233244.


ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜੀ ਬੀ ਰੋਡ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਠਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਨੇਰਿਆਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਹਨ ਜੋ ਬਾਹਰੋਂ ਬੜੇ ਰੌਸ਼ਨ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਸਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਛੁਪੇ ਦਰਦ, ਮੇਕਅੱਪ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਥੱਲੇ ਲੁਕੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਪਈਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬੀਤੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮਜਬੂਰੀਆਂ, ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵੱਲ ਦੀ ਆਸ ਇਹ ਸਭ ਦਾ ਵਰਨਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਬਾਖੂਬੀ ਨਜ਼ਰ ਆੳਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਛੁਪੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਖ਼ਸੂਸ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਾਠਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਲੜਕੀਆਂ ਇਸ ਧੰਦੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਪਿਆਰ ਦੀ ਆੜ ਵਿਚ, ਵਿਆਹ ਦਾ ਝਾਂਸਾ, ਚੰਗੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਗ਼ਰੀਬੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੇ ਸੁਪਨੇ, ਸੁਪਨੇ ਲੱਦੀਆਂ ਇਹ ਅੱਖਾਂ ਕਦੋਂ ਉਨੀਂਦਰੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਸਾਰੇ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। 14 ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਾਲੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਦੱਲਾ, ਰਿਕਸ਼ੇ ਵਾਲਾ ਮਹਿਬੂਬ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਗਰ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਦੂਰ ਅਤੇ ਮੈਂ ਚੂੜੀਆਂ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀਆਂ ਉਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਲਈ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਹੈ, ਮਰ ਮਿਟਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਇਸ ਅਹਿਸਾਸ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਪਰ੍ਹੇ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸ ਪੇਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇਕ ਖੂਬਸੂਰਤ ਇਤਫ਼ਾਕ ਹੈ ਕਹਾਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਤਫ਼ਾਕ ਨਾਲ ਰੂਬਰੂ ਕਰਾੳਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਰਾਹ ਰਸਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੋਠਾ ਨੰ: 64 ਢਲਦੀ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਾਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਹੈ ਜਿਹੜੀਆਂ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਜਵਾਨੀ ਇਸ ਕੋਠੇ ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਾਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਅੰਤ ਕਿਸੇ ਬੇਜਾਨ ਵਸਤ ਵਾਂਗ ਇਕ ਪਾਸੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਦੀ ਖੂਬੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਲਿਖੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਵੱਖਰੇ ਲਹਿਜੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।


ਡਾ. ਸੁਖਪਾਲ ਕੌਰ ਸਮਰਾਲਾ
ਮੋ: 83606-83823


ਅੰਧਕਾਰ ਯੁੱਗ : ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ
ਲੇਖਕ : ਸ਼ਸ਼ੀ ਥਰੂਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 500 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 28+311
ਸੰਪਰਕ : 0161-2740738.


'ਅੰਧਕਾਰ ਯੁੱਗ' ਲੇਖਕ ਸ਼ਸ਼ੀ ਥਰੂਰ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਛਪੀ ਕਿਤਾਬ 'ਐਨ ਏਰਾ ਆਫ ਡਾਰਕਨੈੱਸ : ਦਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਐਮਪਾਇਰ ਇਨ ਇੰਡੀਆ' ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦਤ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਐਲਫ ਬੁੱਕ ਕੰਪਨੀ ਵਲੋਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ 2016 ਦੌਰਾਨ ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਕਰਣ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਲੋਂ 2019 ਦੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਐਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਦੀਪ ਜਗਦੀਪ ਵਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ਼ਸ਼ੀ ਥਰੂਰ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਕੇਰਲਾ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਤੇ ਮੰਤਰੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਇਕ ਸਫ਼ਲ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਦੂਤ ਹੈ। ਯੂ.ਐਨ.ਓ. ਵਿਚ ਅੰਡਰ-ਸੈਕਟਰੀ ਜਨਰਲ ਦੇ ਵੱਕਾਰੀ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕਾਰਜ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਅਕਾਦਮਿਕਤਾ ਤੇ ਖੋਜ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਧਰਮ, ਭਾਰਤੀ ਵਿਰਾਸਤ, ਰਾਜਨੀਤੀ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਲਲਿਤ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਸ਼ਸ਼ੀ ਥਰੂਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੁਚੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੇਖ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ 'ਚ ਛਪਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅੰਧਕਾਰ ਯੁੱਗ : ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਕੁੱਲ ਅੱਠ ਅਧਿਆਇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਲੁੱਟ; ਕੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਏਕੀਕਰਨ ਕੀਤਾ; ਲੋਕਤੰਤਰ, ਪੱਤਰਕਾਰੀ, ਸੰਸਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਰਾਜ; ਗਿਆਨਵਾਨ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਮਿੱਥ; ਡਾਵਾਂਡੋਲ ਬਹੀ-ਖ਼ਾਤਾ; ਸਮਾਪਤੀ ਟਿੱਪਣੀ ਅਤੇ ਬਸਤੀਵਾਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਉਲਝੀ ਹੋਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਇਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਮੁੱਢ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਪਤਨ, ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ, ਫਰਾਂਸੀਸੀਆਂ ਅਤੇ ਜਰਮਨਾਂ ਦਾ ਆਉਣਾ, ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਲੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਰਤੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰ ਜਮਾਉਣ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਲੜਾਈਆਂ, ਸੰਧੀਆਂ, ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਜਨਮ, ਧਾਰਮਿਕ ਉਤਸਵਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਕੁਝ ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਸ ਵਲੋਂ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਮਈ 2015 ਦੌਰਾਨ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਭਾਸ਼ਨ 'ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਤਿਕਿਰਿਆ-ਆਲੋਚਨਾ' ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾ ਬਹਾਨਿਆ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਨਾ ਹੀ ਬਦਲੇ ਲਈ, ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ਸ਼ੀ ਥਰੂਰ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਮੋਈਊਦਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਔਰੰਗਜੇਬ ਦੇ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕੁੱਲ ਅਰਥਚਾਰੇ ਵਿਚ 27 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਸਤੀਵਾਦ ਬਾਰੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।
ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਹਰ ਅਧਿਆਇ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਹਰ ਸਕੀਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਵਲੋਂ ਅਜਿਹੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਤੇ ਅਪਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਿਰੰਤਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਸ਼ਸ਼ੀ ਥਰੂਰ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਮੰਤਵ ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਪੁਨਰ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਪੁਣ-ਛਾਣ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਵੇਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 74 ਸਾਲ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਅਜੇ ਵੀ ਲੋੜ ਹੈ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਦੌਰਾਨ ਅਸਫਲਤਾ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਆਰਥਿਕ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਉਪਰੰਤ ਬਣੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਕਾਜਾਂ ਦੇ ਪੁਨਰ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਦੀ।
ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਬਾਰੇ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਟੈਂਡਰਡ ਵਿਚ ਛਪੀ ਸੰਖੇਪ ਟਿੱਪਣੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਬਿਠਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਕਿਤਾਬ। ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਾਲੀ ਹਾਜ਼ਰ ਜੁਆਬੀ, ਚੋਭਵਾਂ ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਗੁਣਵੰਤੀ ਲੇਖਣੀ, ਉਸ ਨੇ ਧੜਾਧੜ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਅਜਿਹੀ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਇਸ 'ਅੰਧਕਾਰ ਯੁੱਗ' ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤੋਂ ਚਾਨਣ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਰੇਗੀ।
ਅੰਤ ਵਿਚ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਦੀਪ ਜਗਦੀਪ ਵਲੋਂ ਤੱਥਾਂ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਖੂਬੀ ਅਸਲੀਅਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਆਉਣਾ ਹੋਰ ਵੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੀ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਢਲੇ ਸ੍ਰੋਤਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ ਜੋ ਅੱਜ ਸਮੁੱਚੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਲੋੜ ਹੈ।


ਡਾ. ਮੁਹੰਮਦ ਇਦਰੀਸ


ਅੱਖੀਆਂ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਜ਼ਿਲੇਦਾਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਉਡਾਨ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਮਾਨਸਾ
ਮੁੱਲ : 170 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 085588-50143.


'ਅੱਖੀਆਂ' ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਜ਼ਿਲੇਦਾਰ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਗੀਤ, ਦੋਗਾਣੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਲਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਵੀ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ 60 ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਵਿਚ ਢਾਲ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਵਰਗਾ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਵੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੇਰਨਾਤਮਿਕ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਤਮਾ, ਪਛਤਾਵਾ, ਸ਼ਰਾਬੀ, ਤੱਕੀਏ ਨਾ ਮਾੜਾ, ਕੰਮ ਹੀ ਪੂਜਾ ਹੈ, ਆਦਿ ਬਹੁਤ ਸਲਾਹੁਣਯੋਗ ਹਨ ਜੋ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਵੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਉੱਤਮਤਾ ਅਤੇ ਸਨੇਹ ਪਿਆਰ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ :
ਵਿਛੜੇ ਨਾ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ
ਕਰੇ ਜੋ ਪਲ ਪਲ ਰਾਖੀ
ਕੰਧਾਂ ਵੱਢ ਖਾਂਦੀਆਂ
ਛਾ ਜਾਏ ਉਦਾਸੀ
ਮਸਲੇ ਨਾ ਹੱਲ ਹੁੰਦੇ ਲੜ ਕੇ,
ਲੜ ਲਓ ਭਾਵੇਂ ਡਾਂਗਾਂ ਫੜ ਕੇ।
ਸਮਾਜਿਕ ਮਸਲੇ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਰਾਬ, ਜੂਆ, ਨਸ਼ੇ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਆਮ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਨਾ ਵੀ ਕਵੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਸਮਝਿਆ ਹੈ। ਕਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਭੱਜਦੇ ਹਨ। ਵਿਧਵਾ ਔਰਤ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀ, ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਜੱਟ-ਜੱਟ ਹੋਈ ਪਈ ਆ ਵਿਚ ਜੱਟ ਕੌਮ ਦੇ ਫੋਕੇ ਵਿਖਾਵਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਲੇਖਕ ਚਿੰਤਤ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ, ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਵੇਲੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਲੌਅ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ :
ਜਿਧਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਜਾਂਵਦਾ,
ਜੱਗ ਕਰੇ ਸਲਾਮਾਂ
ਜਿਥੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਜਾਂਵਦਾ
ਵੱਜੇ ਗਗਨ ਦਮਾਮਾ
ਇਹ ਧਨ ਕਮਾਈਆਂ ਤੇਰੀਆਂ
ਗੋਬਿੰਦ ਦਾਤਾ।
ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਜ਼ਿਲੇਦਾਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪਰਤਾਂ ਦਾ ਸੰਵੇਦਨਾ ਭਰਪੂਰ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹਨ। ਆਮ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਰਚੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਜਨ-ਸਾਧਾਰਨ ਦੇ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੈ। ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਰਚੀਆਂ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਹਨ।


ਪ੍ਰੋ: ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ

16-10-2021

 ਲੰਘਣ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਦਿਹਾੜੇ
ਲੇਖਕ : ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਲਾੜ੍ਹੀ ਕਲਾਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜ ਆਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 100 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 64
ਸੰਪਰਕ : 95015 03315.

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਲੰਘਣ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਦਿਹਾੜੇ' ਸੁਰਜੀਤ ਬਲਾੜ੍ਹੀ ਕਲਾਂ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਬਾਲ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ 25 ਬਾਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਢੁਕਵੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਸਭੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਰਲ, ਠੇਠ ਅਤੇ ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜਿੱਥੇ ਬਾਲਾਂ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜਿਵੇਂ : 'ਮੰਨ ਲਓ ਮੇਰਾ ਕਹਿਣਾ' ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰਹਿਣ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਲਿਖਦੇ ਹਨ :
ਜੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰਹਿਣਾ ਬੱਚਿਓ।
ਮੰਨ ਲਓ ਮੇਰਾ ਕਹਿਣਾ ਬੱਚਿਓ।
ਡੋਸੇ, ਨਿਊਡਲਜ਼, ਬਰਗਰ, ਮਿੱਠਾ,
ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਿਹਾ ਨਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਡਿੱਠਾ।
ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਇਹ ਉਮਰ ਘਟਾਉਂਦੇ,
ਪੇਟ ਦੇ ਭੈੜੇ ਰੋਗ ਨੇ ਲਗਾਉਂਦੇ ।
ਦੁੱਖ ਪੈਣਾ ਫਿਰ ਸਹਿਣਾ ਬੱਚਿਓ,
ਜੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੈ ਰਹਿਣਾ ਬੱਚਿਓ।
ਖਾਂਦੇ ਰਹਿਣ ਜਿਹੜੇ ਬਾਲਕ,
ਗਾਜਰ, ਖੀਰਾ, ਮੂਲੀ, ਪਾਲਕ।
ਹੋਣ ਉਗਾਏ ਖੇਤ ਜਾਂ ਵਿਹੜੇ,
ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਖੇੜੇ।
ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਚੰਗਾ ਗਹਿਣਾ ਬੱਚਿਓ,
ਜੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੈ ਰਹਿਣਾ ਬੱਚਿਓ।
ਇਵੇਂ ਹੀ 'ਲੰਘਣ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਦਿਹਾੜੇ' ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਬਚਪਨ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਬੜੇ ਹੀ ਪਿਆਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ :
ਸਾਲ ਮਹੀਨੇ ਪੰਦਰ-ਵਾੜੇ।
ਹੁੰਦੇ ਨਾ ਬਚਪਨ ਦੇ ਦਿਨ ਮਾੜੇ।
ਲੰਘਣ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਦਿਹਾੜੇ।
ਖੇਡਣਾ ਮਿੱਟੀ ਰੇਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ।
ਬਚਪਨ ਦੇ ਦਿਨ ਹੋਣ ਕਮਾਲ।
ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਬੀਬੇ ਨੇ ਬਾਲ।
ਘਰਾਂ ਅੰਦਰ ਨਾ ਰਹੀਏ ਤਾੜੇ।
ਲੰਘਣ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਦਿਹਾੜੇ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਰੁੱਤ ਪੜ੍ਹਨੇ ਦੀ, ਸਾਡੀ ਬਗੀਚੀ, ਮੇਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਪਿਆਰੇ ਪੰਛੀ, ਜਾਦੂਗਰ, ਮੇਰਾ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਮੋਰ ਆਦਿ ਸਭੇ ਬਾਲ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਆਰੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿਚ ਬਾਲਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਪਿਆਰੀ ਅਤੇ ਨਿਆਰੀ ਪੁਸਤਕ ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਜ਼ਰੂਰ ਵਾਧਾ ਕਰੇਗੀ।

ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ ਕਲਾਂ
ਮੋ: 94635-42896.

ਕੰਡਿਆਲੇ ਸਾਕ
ਲੇਖਕ : ਜਸਵਿੰਦਰ ਰੱਤੀਆਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਹਿਬਦੀਪ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਭਿੱਖੀ, ਮਾਨਸਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 208
ਸੰਪਰਕ : 99889-13155.

ਜਸਵਿੰਦਰ ਰੱਤੀਆਂ ਇਕ ਅਨੁਭਵੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ। 'ਕੰਡਿਆਲੇ ਸਾਕ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਤਿੰਨ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਨਾਵਲੀ-ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੇ ਕਲਾਤਮਿਕ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਸੁਪਰਿਚਿਤ ਹੈ। ਹਥਲੇ ਨਾਵਲ ਦਾ ਕੈਨਵਸ ਕਾਫੀ ਵੱਡਾ ਹੈ ਪਰ ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਬੜੀ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਨਾਲ ਇਸ ਰਚਨਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਸਾਰਾਂ-ਵਿਸਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੰਜਾਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਉਲਝੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨਾਵਲ ਦਾ ਆਰੰਭ ਖੇਤੇ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸਰਬਣ ਸੂਬੇਦਾਰ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ ਅਮਰੋ ਨਾਲ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰ ਅਮਰੋ ਦੀ ਕੈਂਸਰ ਵਰਗੀ ਕਿਸੇ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਮਰੋ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਵੀ ਸਨ : ਬੰਸਾ ਤੇ ਮਾੜੂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ-ਪੋਸਣਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਦੂਸਰੀ ਲੜਕੀ ਬਲਬੀਰੋ ਨੂੰ ਸਰਬਣ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਮਰੋ ਦੀ ਅਚਾਨਕ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਲਬੀਰੋ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਰਬਣ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਅਰਜਨ ਨਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਸਿਰੇ ਨਾ ਚੜ੍ਹ ਸਕੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਸਦਾ ਇਕ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਬਲਬੀਰੋ ਉੱਪਰ ਕਦੇ ਅਰਜਨ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਅਤੇ ਕਦੇ ਉਹ ਵਾਪਸ ਸਰਬਣ ਪਾਸ ਪਰਤ ਜਾਂਦੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਚ ਬਲਬੀਰੋ ਦੇ ਛੇ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਏ, ਕੁਝ ਸਰਬਣ ਦੇ, ਕੁਝ ਅਰਜਨ ਦੇ। ਸਾਰਾ ਨਾਵਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਬਾਰੇ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਲੋਕ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਂਗ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸਤਰੀ ਉੱਪਰ ਜਾਤ-ਗੋਤ ਦੇ ਬੰਧਨ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਖਾਲਿਸਤਾਨੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਵੀ ਭਰਪੂਰ ਵਰਨਣ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਰਜਨ ਅਤੇ ਸੀਬੇ ਵਰਗੇ ਵੈਲੀ ਪੁਰਸ਼ ਆਪਣੀਆਂ ਰੰਜਿਸ਼ਾਂ ਕੱਢਣ ਲਈ ਖਾਲਿਸਤਾਨੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ, ਬੋਹੜ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਪਾਤਰ ਹਨ। ਉਹ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਰਹਿਤਲ ਦੀ ਇਕ ਤ੍ਰਾਸਦਿਕ ਝਾਕੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

ਮੁਰਗ਼ਾਬੀਆਂ
ਲੇਖਕ: ਗੁਰਮੀਤ ਪਨਾਗ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਯੂਨੀਸਟਾਰ ਬੁਕਸ ਪ੍ਰਾ. ਲਿ. ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 0172-5027427.

ਗੁਰਮੀਤ ਪਨਾਗ ਇਕ ਪਰਵਾਸੀ ਕਹਾਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੋਈ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਵੇਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿਚ ਹੈ। 'ਢਾਹਾਂ ਪੁਰਸਕਾਰ' (2019) ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਪਨਾਗ ਦੇ ਰੀਵਿਊ ਅਧੀਨ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਮੁਰਗ਼ਾਬੀਆਂ' ਵਿਚ ਕੁੱਲ ਦਸ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਨੇਟਿਵ ਤੇ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਤੇ ਹੋਣੀ ਨਾਲ ਵਾਬਸਤਾ ਹਨ। ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਸ਼ੀਰਸ਼ਕ ਕਹਾਣੀ ਇਕ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮੁਰਗ਼ਾਬੀਆਂ ਦੇ ਖੰਭ ਲਾਹ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਡਣ ਅਤੇ ਤੈਰਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋ ਜਾਣ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਮੂਲ ਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਹਾਲ ਹੈ।
ਮਨੁੱਖੀ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਮੀਤ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਔਰਤ ਦੇ ਅਸਤਿਤਵ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਵਿਤਕਰੇ, ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਬੜੀ ਸੰਜੀਦਗੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਹੋਏ ਹਨ।
ਅਖੌਤੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਗੁੱਸਾ ('ਇੰਡੀਅਨ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦੇ। ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਸਪੂਨ ਫੀਡਿੰਗ ਕਰੀ ਜਾਣਗੇ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਪੇਰੈਂਟਸ ਆਖਦੀ ਹਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਮੰਡਰਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ...', 'ਮਾਈ ਲਾਈਫ ਮਾਈ ਵੇਅ', ਪੰਨਾ 36), ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਦੁੁਰ-ਵਿਵਹਾਰ ('ਅਖੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਤੇ ਵਧੀਆ ਮੁਲਕ ਏ। ਸਿਸਟਮ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੰਗ ਦਾ ਕੋਈ ਭੇਦਭਾਵ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ... ਮਾਈ ਫੁੱਟ! ਇੱਥੇ ਤਾਂ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦਾ ਘਾਣ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ...' 'ਗੋਰੀ ਅੱਖ ਦਾ ਟੀਰ', ਪੰਨਾ 74), ਵਤਨ ਦਾ ਉਦਰੇਵਾਂ ('ਯਾਦ ਹੈ ਲਾਰੈਂਸ ਰੋਡ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਡਾਊਨ ਟਾਊਨ? ਨਾਲੇ ਨਾਵਲਟੀ ਦੀ ਮਟਕੇ ਵਾਲੀ ਕੁਲਫ਼ੀ... ਕੇਸਰ ਦੇ ਢਾਬੇ ਦੇ ਲੱਛੇਦਾਰ ਪਰੌਂਠੇ ਤੇ ਹਾਲ ਗੇਟ ਕੋਲ ਮਿਲਦੇ ਮੱਛੀ ਦੇ ਅੰਬਰਸਰੀ ਪਕੌੜੇ...', 'ਕਾਸ਼ਨੀ ਸੁਪਨੇ', ਪੰਨਾ 108), ਧੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿਚੇ ਰੋਕ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹੁਣਾ ('ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਤੂੰ ਵਕੀਲ ਬਣਨੈ? ਅਗਲਿਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਮੰਗ ਨਹੀਂ। ਲੋਕ ਤਾਂ ਮੱਖੀਆਂ ਆਂਗੂ ਭਿਣਕਦੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ... 'ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਨੇ ਸੋਹਣੇ', ਪੰਨਾ 67), ਡਰੱਗ ਤੇ ਸੈਕਸ ਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਵਪਾਰ, ਐੱਲਐੱਸਡੀ, ਵੀਡ, ਮੈਰੀਊਆਨਾ, ਆਕਸੀਟੋਸਿਨ, ਸਮੈਕ, ਕੋਕੀਨ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਮਾਸੂਮੀਅਤ ਵਿਚ ਫਸਣਾ ਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਦਲਦਲ 'ਚੋਂ ਨਾ ਨਿਕਲ ਸਕਣਾ, ('ਨਾਈਟ ਲਾਈਫ') ਜਿਹੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਮਹਿਜ਼ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ, ਸਗੋਂ ਗੁਰਮੀਤ ਬਾਕਾਇਦਾ ਇਸ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰੀ ਹੈ 'ਮੇਰਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਜਦੋਂ ਆਪ ਕਿਸੇ ਅਨੁਭਵ ਚੋਂ ਲੰਘਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਲਿਖਤ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਇਨਸਾਫ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।... ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਰਫ਼ ਵਾਲੀ ਨਿੱਘੀ ਬੁੱਕਲ 'ਚ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਵੀ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬੇਤਰਤੀਬੀਆਂ ਮੈਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਚੋਭ ਲਾਉਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।' (ਪੰਨਾ 10)
ਬਾਹਰੀ ਵਿਖਾਵੇ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀਆਂ ਗੁਰਮੀਤ ਪਨਾਗ ਦੀਆਂ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰੋ. ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 94176-92015

c c c

ਟ੍ਰਾਫ਼ੀ ਵਾਈਫ਼
ਲੇਖਿਕਾ : ਜੱਸੀ ਧਾਲੀਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਭਾਈ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਮਾਈ ਸੇਵਾਂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 224
ਸੰਪਰਕ : 0183-5011003.

'ਟ੍ਰਾਫ਼ੀ ਵਾਈਫ਼' ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਸਦੀ ਕਹਾਣੀ-ਲੇਖਿਕਾ ਜੱਸੀ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦੀ ਤੀਸਰੀ ਕਥਾ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ 'ਦੇਸਣ' ਅਤੇ 'ਬਾਕੀ ਸਭ ਸੁੱਖ ਸਾਂਦ ਹੈ' ਕਹਾਣੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਰਾਬਤਾ ਬਣਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਧਾਲੀਵਾਲ ਦੂਰ-ਦੁਰੇਡੇ ਮੁਲਕ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਕਥਾ-ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਧਾਰਾ ਵਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਕੁੱਲ 84 ਨਿੱਕੀਆਂ ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਜੱਸੀ ਧਾਲੀਵਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਰੁਝਾਨ ਵਾਲੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਆਖਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਟੀਚਾ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਜਾਤੀ ਵਡਿਆਈਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਕਰਕੇ ਦਿਖਾਉਣਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਇਖ਼ਲਾਕੀ ਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ ਥਾਹ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਉਦੈਕਾਰੀ ਰੁਝਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਿਰਜਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਪੱਖ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਣ। ਕਹਾਣੀ ਭਾਵੇਂ 'ਆਤਮ-ਸਨਮਾਨ' ਹੋਵੇ, 'ਮਾੜੀ ਧੀ', 'ਚਿੱਤਰਕਾਰ', 'ਡੱਬਾ', 'ਬਦਨਾਮ ਔਰਤ', 'ਮਾੜਾ ਢੱਗਾ ਛੱਤੀ ਰੋਗ' ਹੋਵੇ, ਇਹ ਸਭ ਕਹਾਣੀਆਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੋਣੀ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਰੂਪ ਨੂੰ ਹੀ ਚਿਤਰਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਸਾਧੂ', 'ਪਛਤਾਵਾ' ਅਤੇ 'ਟ੍ਰਾਫ਼ੀ ਵਾਈਫ਼' ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਕਿਰਦਾਰ ਦੇ ਉੱਜਲ ਰਾਹ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੱਸੀ ਧਾਲੀਵਾਲ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਲਿਖਦੀ, ਸੁਚੱਜੀ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਜਿਊਣ ਦੇ ਪ੍ਰਵਚਨ ਕਰਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਉਹ ਚੰਗੇਰੇ ਅਤੇ ਸੁਚੱਜੀ ਜੀਵਨ ਵਿਉਂਤ ਲਈ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ 'ਕਲਾ ਸਮਾਜ ਲਈ' ਦੇ ਖਾਨੇ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਹੀ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਪਰਖਿਆ ਤੇ ਪੜਚੋਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾ ਦੇ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵਚਨ ਹੀ ਤਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਰੌਚਿਕ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਤਮਕ ਵੀ। 'ਲਾਕ ਡਾਊਨ' ਲੇਖਿਕਾ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਲਈ ਰਾਸ ਆ ਗਿਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।

ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋ: 94635-37050.

ਟੀਸੀ ਦਾ ਬੇਰ
ਸੰਪਾਦਕ : ਬੇਅੰਤ ਬਾਜਵਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 152
ਸੰਪਰਕ : 98881-00874.

ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਧੌਲਾ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ 28 ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮਲਵਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਝਲਕ ਹੈ। ਬੋਲੀ ਠੁੱਕਦਾਰ ਅਤੇ ਮੁਹਾਵਰੇਦਾਰ ਹੈ। ਆਓ ਕੁਝ ਝਲਕਾਂ ਦੇਖੀਏ
-ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਤੂੰ ਪਿਆਰ ਦਾ ਇਕ ਮੁਜੱਸਮਾ ਹੀ ਤਾਂ ਸੀ। ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਸੀ, ਭੈਣ ਵੀ, ਦੋਸਤ ਵੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਤਾਂ ਸੀ ਹੀ।
-ਪਹਿਲੇ ਦਿਨੋਂ ਸਤਜੁਗੀ ਬੰਦਾ ਸੀ ਥੰਮਣ ਤਾਂ। ਦੇਖ ਲੌ, ਨਿੱਕੀ ਜਿੰਨੀ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜਾਨ ਦੇ ਤੀ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕੀ ਨੀ ਹੁੰਦਾ ਏਸ ਸੰਸਾਰ ਤੇ।
-ਗਾਂਧੀ, ਪਤੈ, ਬੱਕਰੀ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪੀਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਦੁੱਧ 'ਚ ਸਾਰੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਹੁੰਦੇ ਨੇ। ਛੱਤੀ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਦੁੱਧ 'ਚ।
-ਬੱਸ ਬੱਸ, ਇਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਐ, ਅਸਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ। ਤੂੰ ਜਿਹੜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਿਹੈਂ ਨਾ, ਉਹ ਤਾਂ ਹਵਾਈ ਕਿਲ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਦੀ ਚੀਜ਼, ਬੱਸਾਂ ਗੱਡੀਆਂ ਵਿਚ ਸਫ਼ਰ-ਕਟੀ ਦਾ ਸਸਤਾ ਮਨੋਰੰਜਨ।
-ਮਾਂ, ਜੇ ਤੇਰਾ ਮੁਖੜਾ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਏ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਅੱਥਰੂਆਂ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਤੇ ਹੁਣ ਏਸੇ ਮੱਘਰ ਦੀ ਰੁੱਤ ਵਿਚ ਸਾਰਾ ਬੰਗਾਲ ਅੱਥਰੂਆਂ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੁਕਤੀ ਵਾਹਿਨੀ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਹੀ ਇਕ ਆਸ ਸਨ।
-ਜ਼ਮਾਨਾ ਕਿੰਨਾ ਅਗਾਂਹ ਜਾ ਖਲੋਤਾ ਹੈ। ਫੈਸ਼ਨ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਹੈ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਅਨਪੜ੍ਹ ਤੀਵੀਆਂ ਵੀ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੋਲ ਚਾਲ ਚੁਸਤ, ਕੱਪੜੇ ਚੁਸਤ ਤੇ ਨਖ਼ਰਾ ਚੁਸਤ। ਹੋਰ ਕੀ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਦੇ ਸਿੰਗ ਹੁੰਦੇ ਨੇ?
ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਸਾਰਥਕ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ
ਮੋ: 98147-16367

ਸ਼ਿਕਾਰਗਾਹ
ਨਾਵਲਕਾਰਾ : ਸੁਰਿੰਦਰ ਨੀਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 275 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 280
ਸੰਪਰਕ : 096220-06304.

ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰਾ ਦੁਆਰਾ ਖੂਬਸੂਰਤ ਨਾਵਲੀ ਯੁਗਤਾਂ ਨਾਲ ਘੜਿਆ-ਰਚਿਆ ਇਹ ਇਕ ਵਿਲੱਖਣ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਜੋ ਸਮੁੱਚੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਬਦਲਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦਾ ਤੱਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਬਾਰੀਕਬੀਨੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਨਾਵਲਕਾਰਾ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਬਹੁਪਰਤੀ ਗੁੰਝਲਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, 'ਸੁਰਿੰਦਰ ਨੀਰ ਨੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਵਿਸ਼ਵ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਧਾਰਾ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਜੋ ਸੰਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਯਥਾਰਥ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ।'
ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਤੱਕ ਕੇ ਦਹਿਸ਼ਤਵਾਦ ਕਾਰਨ ਉਸ ਸਮਾਜ ਦਾ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਨੁਕਸਾਨ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਾਵਲ ਅੱਤਵਾਦ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਲੜਾਈ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਮੁਸਲਮਾਨ, ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨਾਂ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਦਿਖਾ ਕੇ ਲੇਖਿਕਾ ਸਿੱਧ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੌੜੀ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਵਾਰਥ ਲਈ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਦਹਿਸ਼ਤ ਦਾ ਅੱਡਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬਿੱਦੋ, ਨਿੱਕੀ ਵਰਗੇ ਔਰਤ ਪਾਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਰਾਜਬੀਰ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਪਾਤਰ 'ਅੱਤਵਾਦ' ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰਾ ਸੁਰਿੰਦਰ ਨੀਰ ਨੇ ਇਕ ਮਿਸਾਲੀ ਰਚਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਨਿਰਖ-ਪਰਖ ਅਤੇ ਪੜਚੋਲ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਨਾਵਲਕਾਰਾ ਦੀ ਘਾਲਣਾ ਥਾਏਂ ਪੈ ਸਕੇ।

ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਰਮ ਲਧਾਣਾ
ਮੋ: 98146-81444.



Website & Contents Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 2002-2021.
Ajit Newspapers & Broadcasts are Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust.
The Ajit logo is Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 1984.
All rights reserved. Copyright materials belonging to the Trust may not in whole or in part be produced, reproduced, published, rebroadcast, modified, translated, converted, performed, adapted,communicated by electromagnetic or optical means or exhibited without the prior written consent of the Trust. Powered by REFLEX