ਤਾਜਾ ਖ਼ਬਰਾਂ


ਕਰਫਿਊ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਰਜ਼ੀ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ
. . .  1 day ago
ਲੁਧਿਆਣਾ , 9 ਮਈ {ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਆਹੂਜਾ}- ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੁਲੀਸ ਵਲੋਂ ਸੋਮਵਾਰ ਤੋਂ ਕਰਫਿਊ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਪੁਲਿਸ ...
ਆਜ਼ਮ ਖਾਨ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਸਿਹਤ ਵਿਗੜੀ, ਲਖਨਊ ਸ਼ਿਫਟ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ
. . .  1 day ago
ਲਖਨਊ ,9 ਮਈ - ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਮਪੁਰ ਤੋਂ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨੇਤਾ ਆਜ਼ਮ ਖਾਨ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅੱਜ ਅਚਾਨਕ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਆਜ਼ਮ ਖਾਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ 1 ਮਈ ਨੂੰ ਕੋਰੋਨਾ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਆਈ ਹੈ...
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ 'ਚ ਕੋਰੋਨਾ ਦੇ 529 ਨਵੇਂ ਮਾਮਲੇ ਆਏ ਸਾਹਮਣੇ, 20 ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੇ ਤੋੜਿਆ ਦਮ
. . .  1 day ago
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 9 ਮਈ { ਜੱਸ }- ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ 'ਚ ਅੱਜ ਕੋਰੋਨਾ ਦੇ 529 ਨਵੇਂ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ 'ਚ ਕੋਰੋਨਾ ਦੇ ਕੁੱਲ ਮਾਮਲੇ ਵਧ ਕੇ 37241 ਹੋ ਗਏ ...
ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਆਏ ਤੇਜ਼ ਤੁਫ਼ਾਨ ਕਾਰਨ ਬਿਜਲੀ ਗੁੱਲ ਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਵੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ
. . .  1 day ago
ਨਸਰਾਲਾ, 9 ਮਈ (ਸਤਵੰਤ ਸਿੰਘ ਥਿਆੜਾ)-ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਬਣੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਪਏ ਮੀਂਹ ਕਾਰਨ ਜਿੱਥੇ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਇਸ ਤੇਜ਼ ਤੁਫ਼ਾਨ ਨਾਲ ਡਿੱਗੇ ਦਰਖਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਸਰਾਲਾ (ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ) ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ...
ਵਧੀਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਵਲੋਂ ਸਾਈਬਰ ਕੈਫ਼ੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਬੰਧੀ ਹਦਾਇਤਾਂ ਜਾਰੀ
. . .  1 day ago
ਜਲੰਧਰ ,9 ਮਈ { ਚਿਰਾਗ਼ ਸ਼ਰਮਾ}- ਵਧੀਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਜਲੰਧਰ ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫੌਜਦਾਰੀ ਸੰਘਤਾ 1973 ਦੀ ਧਾਰਾ 144 ਅਧੀਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ (ਦਿਹਾਤੀ) ਦੀ ...
ਦਿੱਲੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵਲੋਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਕੋਰੋਨਾ ਕੇਅਰ ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਖ
. . .  1 day ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 9 ਮਈ -ਦਿੱਲੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵਲੋਂ ਇਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਕਾਬਗੰਜ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਭਾਈ ਲੱਖੀ ਸ਼ਾਹ ਵਣਜਾਰਾ ਹਾਲ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਕੋਰੋਨਾ ...
5 ਕਾਰ ਸਵਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਮਠਿਆਈ ਵਿਕਰੇਤਾ ਤੋਂ 3 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਖੋਹ
. . .  1 day ago
ਪਾਤੜਾਂ ,9 ਮਈ (ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਕੰਬੋਜ)- ਮਠਿਆਈ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦਿਵਾਉਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਪਾਤੜਾਂ ਵਿਖੇ 5 ਕਾਰ ਸਵਾਰ ਮਠਿਆਈ ਵਿਕਰੇਤਾ ਤੋਂ 3 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਖੋਹ ਕੇ ਫ਼ਰਾਰ ਹੋ ਗਏ । ਖੋਹ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ ਮੋਹਾਲੀ ਦੇ ਸ਼ਿਵ ਸ਼ੰਕਰ ...
ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਚ ਕੋਰੋਨਾ ਦਾ ਕਹਿਰ ਜਾਰੀ , 32 ਮੌਤਾਂ
. . .  1 day ago
ਲੁਧਿਆਣਾ ,9 ਮਈ {ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਆਹੂਜਾ }- ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਚ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਦਾ ਕਹਿਰ ਜਾਰੀ ਹੈ । ਅੱਜ ਕੋਰੋਨਾ ਕਾਰਨ 32 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ , ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 22 ਵਿਅਕਤੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ ...
ਛੇਤੀ ਹੀ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿਚ 18-45 ਉਮਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗੇਗਾ ਟੀਕਾ- ਸੋਨੀ
. . .  1 day ago
ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ, 9 ਮਈ {ਜੱਸ } - ਸੀਰਮ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (ਐਸ.ਆਈ.ਆਈ.) ਵੱਲੋਂ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਇਕ ਲੱਖ ਖੁਰਾਕਾਂ ਮਿਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਛੇਤੀ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿਚ 18-45 ਸਾਲ ਉਮਰ ਵਰਗ ...
ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਕੋਰੋਨਾ ਦਾ ਕਹਿਰ ਜਾਰੀ , 9 ਹੋਰ ਮੌਤਾਂ, 326 ਨਵੇਂ ਮਾਮਲੇ ਆਏ ਸਾਹਮਣੇ
. . .  1 day ago
ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ, 9 ਮਈ (ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ)-ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਅੱਜ 9 ਹੋਰ ਕੋਰੋਨਾ ਪਾਜ਼ੀਟਿਵ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 1, ਮਲੋਟ 3, ਪਿੰਡ ਮਾਨ ...
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਆਕਸੀਜਨ 300 ਮੀਟਰਕ ਟਨ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਕੀਤੀ ਅਪੀਲ
. . .  1 day ago
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 9 ਮਈ -ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੂੰ ਆਕਸੀਜਨ ਦੇ ਕੁਲ ਕੋਟੇ ਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ 300 ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸੂਬੇ ...
ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਕਲਾਕਾਰ ਰਾਹੁਲ ਵੋਹਰਾ ਦਾ ਕੋਰੋਨਾ ਨਾਲ ਦਿਹਾਂਤ
. . .  1 day ago
ਮੁੰਬਈ, 9 ਮਈ -ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਕਲਾਕਾਰ ਰਾਹੁਲ ਵੋਹਰਾ ਦਾ ਕਰੋਨਾ ਕਾਰਨ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ । ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਵਿੰਦ ਗੌੜ ਨੇ ਇੱਕ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪੋਸਟ ਦੁਆਰਾ ਖਬਰ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ...
ਮੋਗਾ ਵਿਚ ਕੋਰੋਨਾ ਦਾ ਕਹਿਰ ਜਾਰੀ , 2 ਮੌਤਾਂ , ਆਏ 113 ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ
. . .  1 day ago
ਮੋਗਾ , 9 ਮਈ (ਗੁਰਤੇਜ ਸਿੰਘ ਬੱਬੀ)- ਮੋਗਾ ਵਿਚ ਕੋਰੋਨਾ ਦਾ ਕਹਿਰ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਜ ਦੋ ਹੋਰ ਕੀਮਤੀ ਜਾਨਾਂ ਕੋਰੋਨਾ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹ ਗਈਆਂ । ਇਕੋ ਦਿਨ ਕੋਰੋਨਾ ਦੇ 113 ਹੋਰ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ...
ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਸਲਾਮ , ਕਿਹਾ ਅਮਿਤਾਭ ਬਚਨ ਨੇ , ਦਿੱਤਾ 2 ਕਰੋੜ ਦਾ ਦਾਨ
. . .  1 day ago
ਮੁੰਬਈ , 9 ਮਈ - ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਨਾਇਕ ਅਮਿਤਾਭ ਬਚਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਹੈ । ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਕੋਵਿਡ ਕੇਅਰ ਸੈਂਟਰ ਨੂੰ 2 ਕਰੋੜ ਦਾ ਦਾਨ ...
ਵਿਜੀਲੈਂਸ ਵਲੋਂ ਸ਼ਾਮਲਾਟ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਹੋਰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਪਟਵਾਰੀ ਸਮੇਤ ਚਾਰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ
. . .  1 day ago
ਐਸ.ਏ.ਐਸ.ਨਗਰ , 9 ਮਈ (ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੱਸੀ) - ਵਿਜੀਲੈਂਸ ਵਲੋਂ ਪਿੰਡ ਮਾਜਰੀ ਦੀ ਸ਼ਾਮਲਾਟ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਹੋਰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤਬਦੀਲ ਕਰਾਉਣ ਅਤੇ ਇੰਤਕਾਲ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ...
ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਕਾਂਗਰਸ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਥਾਂ ਬਾਦਲਾਂ ਦੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹਕੂਮਤ - ਨਵਜੋਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ
. . .  1 day ago
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 9 ਮਈ (ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵਰਪਾਲ) - ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀ ਨਵਜੋਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਅੱਜ ਸੂਬੇ ਕੈਪਟਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨੁਕਤਾਚੀਨੀ ਕਰਦਿਆਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਮੋਰਚਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਦੀ...
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ 'ਚ ਦੁਕਾਨਾਂ ਖੋਲ੍ਹਣ ਸਬੰਧੀ ਨਵੇਂ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ
. . .  1 day ago
ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, 9 ਮਈ (ਤਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ) - ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ ਵਲੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਦੁਕਾਨਾਂ ਖੋਲ੍ਹਣ ਸਬੰਧੀ ਜਾਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਪੱਤਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ...
ਅਸਮਾਨੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਪੇਟ 'ਚ ਆਉਣ ਕਾਰਨ ਇਕ ਮੌਤ
. . .  1 day ago
ਸਿਧਵਾਂ ਬੇਟ, 9 ਮਈ (ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸਲੇਮਪੁਰੀ) - ਲਾਗਲੇ ਪਿੰਡ ਤਿਹਾੜਾ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਤੂੜੀ ਦੀ ਢਿਗ ਲਿਪ ਰਹੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ 'ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਅਸਮਾਨੀ ਬਿਜਲੀ ਪੈ ਗਈ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ 60 ਸਾਲਾ ਅਜੈਬ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ...
ਆੜ੍ਹਤੀ ਨੂੰ ਹੈਰੋਇਨ ਸਮੇਤ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਨ 'ਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਪੰਚਾਂ ਤੇ ਸਰਪੰਚਾਂ ਵਲੋਂ ਨਾਅਰੇਬਾਜ਼ੀ, ਕਿਹਾ ਆੜ੍ਹਤੀ ਨੂੰ ਫਸਾਇਆ ਗਿਆ ਨਾਜਾਇਜ਼
. . .  1 day ago
ਰਾਜਾਸਾਂਸੀ, 9 ਮਈ (ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਖੀਵਾ) - ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ ਕੰਬੋਅ ਵਲੋਂ ਅਟਾਰੀ ਮੰਡੀ ਦੇ ਇਕ ਆੜ੍ਹਤੀ ਨੂੰ 420 ਗ੍ਰਾਮ ਹੈਰੋਇਨ ਸਮੇਤ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ 'ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਦਰਜ...
ਕੋਰੋਨਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਜਾਣਨ ਲਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਕੈਪਟਨ ਸਮੇਤ ਵੱਖ ਵੱਖ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗੱਲ
. . .  1 day ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 9 ਮਈ - ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇਸ਼ 'ਚ ਕੋਰੋਨਾ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਕਹਿਰ ਵਿਚਕਾਰ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਲਈ ਵੱਖ ਵੱਖ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਫ਼ੋਨ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕੜੀ ਤਹਿਤ...
ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਆਰਿਫ਼ ਲੋਹਾਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਹਾਂਤ
. . .  1 day ago
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 10 ਮਈ (ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੋਛੜ) - ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਆਲਮ ਲੋਹਾਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ 'ਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗਾਇਕ ਆਰਿਫ਼ ਲੋਹਾਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰਜ਼ੀਆ ਆਰਿਫ਼ ਦਾ ਲਾਹੌਰ...
ਡਾ. ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਵੇਰਕਾ ਵਲੋਂ 165 ਕੋਰੋਨਾ ਪੀੜਤ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਨ ਅਤੇ 2500 ਰੁਪਏ ਵੰਡੇ ਗਏ
. . .  1 day ago
ਖਾਸਾ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ), 9 ਮਈ (ਗੁਰਨੇਕ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂ) - ਅੱਜ ਇੰਡਿਆ ਗੇਟ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਬੀ.ਆਰ ਰਿਜ਼ਾਰਟ ਵਿਖੇ ਵਿਧਾਇਕ ਡਾ. ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਵੇਰਕਾ ਵਲੋਂ ਹਲਕਾ ਪੱਛਮੀ ਦੇ 165 ਕੋਰੋਨਾ ਪੀੜਤ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ 1 ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਰਾਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਕਿੱਟਾਂ, ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ 2500 ਰੁਪਏ...
ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਰਿਮਾਂਡ 'ਤੇ ਲਿਆਂਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਕੋਲੋਂ ਇਕ ਕਿੱਲੋ 350 ਗ੍ਰਾਮ ਹੈਰੋਇਨ ਕੀਤੀ ਬਰਾਮਦ
. . .  1 day ago
ਸਰਾਏ ਅਮਾਨਤ ਖਾਂ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ), 9 ਮਈ (ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੋਦੇ) - ਸਰਹੱਦੀ ਥਾਣਾ ਸਰਾਏ ਅਮਾਨਤ ਖਾਂ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਵਲੋਂ ਰਿਮਾਂਡ 'ਤੇ ਲਿਆਂਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਪਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ ਸਾਬੀ ਵਾਸੀ ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ ਢਾਲਾ ਤੋਂ ਇਕ ਕਿੱਲੋ 350 ਗ੍ਰਾਮ...
ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ 17 ਮਈ ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਲਾਕਡਾਊਨ, ਅਗਲੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਤੱਕ ਮੈਟਰੋ ਵੀ ਬੰਦ
. . .  1 day ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 9 ਮਈ - ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਕੋਰੋਨਾ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਇਕ ਹਫ਼ਤੇ ਲਈ ਲਾਕਡਾਊਨ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਾਕਡਾਊਨ 17 ਮਈ ਸਵੇਰ 5 ਵਜੇ...
ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਤਕੀਪੁਰ 'ਚ ਕੋਰੋਨਾ ਕਾਰਨ ਇਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ 4 ਜੀਆਂ ਦੀ ਹੋਈ ਮੌਤ
. . .  1 day ago
ਲੌਂਗੋਵਾਲ (ਸੰਗਰੂਰ) , 9 ਮਈ (ਵਿਨੋਦ, ਖੰਨਾ) - ਕੋਰੋਨਾ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਇਲਾਕੇ 'ਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੈਰ ਪਸਾਰਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਇਰਸ ਕਾਰਨ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਤਕੀਪੁਰ ਵਿਖੇ ਇਕੋ ਪਰਿਵਾਰ...
ਹੋਰ ਖ਼ਬਰਾਂ..
ਜਲੰਧਰ : ਐਤਵਾਰ 4 ਮਾਘ ਸੰਮਤ 552
ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਵਾਹ: ਮਿਹਨਤ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਸੰਜਮ ਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਮਾਰਗ ਹਨ। -ਸਵੇਟ ਮਾਰਡਨ

ਕਿਤਾਬਾਂ

17-01-2021

ਦਰਦ ਦੇਸ਼-ਵੰਡ ਦਾ
47 ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ ਦੀਆਂ 47 ਕਹਾਣੀਆਂ

ਸੰਪਾਦਕ : ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਰਸੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 600 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 455
ਸੰਪਰਕ : 011-42502364.


ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕਾਂ (ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ ਅਤੇ ਅਨੇਮਨ ਸਿੰਘ) ਨੇ ਦੇਸ਼-ਵੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ 70 ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਛਾਂਟ ਕੇ 47 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਚ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਿਰਦੇਵੇਧਕ ਅਤੇ ਕਰੁਣਮਈ ਹਨ। ਅਜੋਕੇ ਪਾਠਕ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਹੈਰਾਨ, ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ, ਪਸ਼ੇਮਾਨ ਹੋਣਗੇ ਕਿ 'ਹੈਂਅ' ਅਜਿਹਾ ਵੀ ਕਦੇ ਹੋਇਆ ਹੋਣੈਂ। ਅਜਿਹੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਖ਼ਾਤਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਨੇ ਵਡੇਰਿਆਂ ਨੇ!!! ਲਗਪਗ ਡੇਢ ਕਰੋੜ ਵਸੋਂ ਇੱਧਰੋਂ-ਉਧਰੋਂ ਬੇਘਰ ਹੋਈ ਅਤੇ ਲਗਪਗ 10 ਲੱਖ ਮਰਦ, ਔਰਤਾਂ, ਬੱਚੇ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰੇ ਗਏ। ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ : ਕੀ ਇਸ ਵੰਡ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾ ਸਕਦਾ? ਕੀ ਕਾਹਲੀ ਪਈ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਨਾਹ ਨੂੰ ਤੇ ਨਹਿਰੂ ਨੂੰ? ਕੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪਾੜੋ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰੋ ਵਾਲੀ ਨੀਤੀ ਦੀ ਹੀ ਸ਼ਰਾਰਤ ਸੀ? ਕਾਫ਼ਲਿਆਂ ਦੇ ਕਾਫ਼ਲੇ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਕਾਫ਼ਲਿਆਂ ਦੇ ਕਾਫ਼ਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਹੰਨਮ ਪੁਚਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। 'ਅਦਲੇ ਦਾ ਬਦਲਾ' ਸਮੇਂ ਦਾ ਸੱਚ ਹੋ ਨਿੱਬੜਿਆ ਸੀ। ਹਮਸਾਏ ਹੀ ਹਮਸਾਇਆਂ ਦੇ ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਪਿਆਸੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਨੂੰ ਘਰ ਦੀਆਂ ਕੁੰਜੀਆਂ ਫੜਾ ਕੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਮਝਦੇ ਸਨ-ਦੋ-ਚਾਰ ਦਿਨ ਦਾ ਰੌਲਾ ਰੱਪਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵਾਂਗੇ। ਵਤਨ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲੋਂ ਵਿਛੜਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਦਾ ਜੀਅ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਦਾ। ਅਨੇਕਾਂ ਹਮਸਾਇਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦਾਅ 'ਤੇ ਲਾ ਕੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਦੇਰ ਤੋਂ ਵਿਛੜਿਆਂ ਦਾ ਸਬੱਬੀ ਮਿਲਾਪ ਵੀ ਹੋਇਆ-ਧਾਹਾਂ ਮਾਰ-ਮਾਰ ਕੇ ਰੋਏ। ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਬਦ ਤੋਂ ਬਦਤਰ ਹੋਈ। ਇੱਜ਼ਤਾਂ ਲੁੱਟੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਪੱਤ ਬਚਾਉਂਦੀਆਂ ਨਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਕੁੱਦ ਗਈਆਂ। ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਕੇ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਵਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਾਂਗ ਵੇਚੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਛਾਤੀਆਂ ਲਹੂ-ਲੁਹਾਣ ਹੋਈਆਂ। ਬੱਚਿਆਂ, ਬੁੱਢਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੁਆਫ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਵੀ ਵੀਜ਼ੇ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣਿਆਂ ਨੂੰ ਢੂੰਡਦੇ, ਤੜਪਦੇ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਫ਼ਿਰਕੂ ਦੰਗਿਆਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਫਟਰ-ਅਫੈਕਟ (ਪਿਛਲ-ਪ੍ਰਭਾਵ) ਨੂੰ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ-ਕਿਸੇ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਫੇਬੁਲਾ ਤਾਂ 47 ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋ ਕੇ, 84 ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਦੰਗਿਆਂ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਪਾਸਾਰ ਕਰਦੀ ਆ। ਇੰਜ ਲਗਦਾ ਹੈ 47 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਬੰਦੇ-ਬੰਦੇ ਨਹੀਂ ਬਣੇ। ਹਰੇਕ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਘਟਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਫੋਕਸੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਿਆਂ ਘਿਣਾਉਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਕਾਂਬਾ ਛੇੜਦੀ ਹੈ। ਅਜੇ ਕਿਹੜਾ ਟਿਕ-ਟਿਕਾਅ ਹੈ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਹੀ ਦੋਵਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਲਈ 'ਨਾਸੂਰ' ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਧਰੋਂ ਉਧਰੋਂ ਸਾਹਿਤਕ ਫੇਰੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਗਲਪੀਕਰਨ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਨਿਚਲੇ ਦੋ ਸੰਵਾਦਾਂ ਤੋਂ 47 ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਲਾ ਸਕਦੇ ਨੇ : 'ਓਏ ਧੰਨਿਆ, ਏਸ ਮੱਲ੍ਹਮ ਦੀ ਪਾਕੀਜ਼ਗੀ ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਾਤਲਾ। ਇਹ ਦਾ ਵਾਰਿਸ ਬਣਨ ਲਈ ਤਾਂ ਭਾਈ ਘਨ੍ਹੱਈਆ ਜੀ ਅਰਗੀ ਸੋਚ ਚਾਹੀਦੀ ਆ'। ਪੰਨਾ 135 ਮਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕੋਸਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਸਾਡੀ ਸਿਰਫ ਕਹਾਣੀ ਰਹਿ ਗਈ। ਕੱਲੀ ਜਿੰਦ ਨਿਮਾਣੀ ਰਹਿ ਗਈ। ਤੇਰੇ ਦੀਦ ਸਵਾਲੀ ਹੋ ਗਏ। ਆਹਾਂ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਏ।' (ਪੰ. 219)


-ਡਾ: ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋ: 88376-79186.
c c c


ਤਿੰਨ ਸੁਨਹਿਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ

ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ: ਭਵਨੀਤ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120


ਇਹ ਨਾਵਲ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹਯਾਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਈ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ, ਤਰਕਾਂ-ਵਿਤਰਕਾਂ, ਮਨੁੱਖੀ ਹੋਂਦ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੰਸਿਆਂ ਦਾ ਪੀੜਾ, ਜਵਾਬ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਕੁੱਲ ਚਾਰ ਪਾਤਰ ਹੀ ਹਨ, ਮੈਗਸ, ਲਾਗ, ਕਾਰਾ ਅਤੇ ਐਮਾ। ਪਰ ਇਹ ਸੰਪੂਰਨ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਿਆਾਂ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਘਣੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿਚ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਪੀੜ-ਪੀੜ ਹੈ। ਮੈਗਸ ਨੂੰ ਹੀ ਲੈ ਲਓ। ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧਤਾ ਦੀ ਸਿਖ਼ਰ 'ਤੇ ਪੁੱਜ ਕੇ ਵੀ ਆਂਤਰਿਕ ਵੇਦਨਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ। 'ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੂੰਦ' ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਿਰਜਕ ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਹਯਾਤੀ 'ਤੇ ਬੇਬਾਕ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਦੀ ਰਾਹ-ਦਸੇਰੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਕਾਰਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣੀ ਹੋਈ ਇਕ ਮਿੱਥ-ਕਥਾ ਮੈਗਸ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਹੋਈ 'ਤਿੰਨ ਸੁਨਹਿਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ' ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀਆਂ ਕੁੰਜੀਆਂ ਸਾਂਭੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਬਾਹਰ ਅਜਿਹੇ ਰਾਖਸ਼ ਪਹਿਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹਰ ਹਿੰਮਤ ਦੇ ਰਾਹ 'ਚ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਬੱਸ ਕਰਨ ਦੇ ਆਹਰ 'ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ 'ਰਾਜ਼ੀ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ' ਹੈ ਤੇ ਦੂਸਰਾ 'ਪ੍ਰੇਮ ਮਾਰਗ' ਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਚਲਦਿਆਂ ਮਨੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੂਹਿਆਂ ਤੱਕ ਅੱਪੜ ਕੇ ਪਰਮ ਸੁੱਖ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਕੋਲ 'ਵਿਸ਼ਵਾਸ' ਅਤੇ 'ਅਰਦਾਸ' ਦੀਆਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਖ਼ਸ਼ ਰੂਪੀ ਵਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨਾਹੀਆਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਲੇਖਿਕਾ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸੁਖੀ ਭਰੇ ਭਵਿੱਖ ਵੱਲ ਵੀ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪਾਠਕ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਪਾਤਰ ਦਾ ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਤੇ ਸੂਖਮਭਾਵੀ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸ਼ਰਤਾਂ ਹਨ।


-ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋ: 94635-37050


ਮਨ ਮਰਜ਼ੀ ਦੀ ਬੁਣਤੀ
ਲੇਖਕ : ਸੁਰਿੰਦਰ ਰਾਮਪੁਰੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 195 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 99156-34722.


ਸੁਰਿੰਦਰ ਰਾਮਪੁਰੀ ਬਹੁਵਿਧਾਈ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਹਾਣੀ, ਕਵਿਤਾ, ਸ਼ਬਦ-ਚਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਬਣਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਉਂਜ ਵੀ ਰਾਮਪੁਰ ਪਿੰਡ ਸਾਹਿਤਕ ਪਿੜ 'ਚ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਨਾਂਅ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰਚਰਨ ਰਾਮਪੁਰੀ, ਸੁਰਜੀਤ ਰਾਮਪੁਰੀ, ਮੱਲ ਸਿੰਘ ਰਾਮਪੁਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਨਾਵਾਂ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਦੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉੱਦਮਸ਼ੀਲ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਰਿੰਦਰ ਰਾਮਪੁਰੀ ਵੀ ਇਸੇ ਸਭਾ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਹੈ। 'ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਦੀ ਬੁਣਤੀ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਉਸ ਦਾ ਤੀਸਰਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੇ 'ਅੱਗ ਨਾਲ ਖੇਡਦਿਆਂ' (2004), 'ਦੇਹਲੀ 'ਤੇ ਬੈਠੀ ਉਡੀਕ' (2014) ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹਥਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿਰੜੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਅਨੇਕਾਂ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕੈਨਵਸ 'ਤੇ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਦੀ ਬੁਣਤੀ ਪਾਉਣ ਦਾ ਹਰ ਸੰਭਵ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ 'ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਦੀ ਬੁਣਤੀ' ਤੋਂ ਲੈ 'ਧਰੋਹਰ' ਤੱਕ 52 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹਰ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਵਾ-ਬਸਤਾ ਹਨ। ਨਿੱਜੀਕਰਨ, ਉਦਾਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਜਿੰਨਾ ਮਾਨਸਿਕ ਤਸ਼ੱਦਦ ਅਜੋਕਾ ਮਨੁੱਖ ਸਹਿਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਉਲੇਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਥਾਂ-ਪੁਰ-ਥਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਾਤਾਂ, ਧਰਮਾਂ, ਮਜ਼੍ਹਬਾਂ, ਊਚ-ਨੀਚ, ਗ਼ਰੀਬ-ਅਮੀਰ, ਮਾਦਾ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਆਪਾਧਾਪੀ, ਖੋਹ-ਖਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨਪੀੜੀ ਜਨਤਾ ਦੀ ਹੂਕ ਤੇ ਹਾਕ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ 'ਅਲਜ਼ਬਰਾ' ਨਜ਼ਮ ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਉਂਜ ਅਜਿਹੇ ਵਰਤਾਰੇ ਕਾਵਿ-ਪਾਠਕ 'ਕਰਮੀਏ ਏਧਰ ਆਈਂ', 'ਚਿੰਤਨ ਵੇਲਾ', 'ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਹਿਚਾਣ ਲਿਆ', 'ਕਦੋਂ ਤੱਕ', 'ਫ਼ਿਕਰ', 'ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਭਟਕਣ', 'ਰੰਗ, ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਸੰਗੀਤ' 'ਅੱਗ 1-4', 'ਪਾਣੀ ਵਰਗੇ ਬੰਦੇ', 'ਸਾਹਾਂ ਵਿਚ ਵਸੀ ਕਵਿਤਾ', 'ਬਚਪਨ' ਅਤੇ 'ਪਛਾਣ' ਆਦਿ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। 'ਫੁੱਲ ਖਿੜੇ ਅੰਗਿਆਰ ਦਾ-ਸੋਹਣ ਗਰੇਵਾਲ' ਅਤੇ 'ਸ਼ਬਦ-ਸਾਗਰ-ਸੁਰਜੀਤ ਖੁਰਸ਼ੀਦੀ' ਦੋ ਕਾਵਿ-ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਹਾਸਲ ਹਨ। ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਆਸ-ਉਮੀਦ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦੀ ਹੈ :
ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਗਵਾਹ
ਹਰ ਯੁੱਗ / ਚਾਨਣ ਹੀ ਜਿੱਤਿਐ
ਸੁਰਿੰਦਰ 'ਰਾਮਪੁਰੀ' ਦੇ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਆਮਦੀਦ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਹਾਰਦਿਕ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਆਮੀਨ!


-ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ (ਪ੍ਰੋ:)
ਮੋ: 098786-14096.
c c c


ਮੈਂ ਚਰਖਾ ਤੂੰ ਕੱਤਣ ਵਾਲੀ

ਕਵੀ : ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 120 ਰੁਪਏ , ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039.


ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ ਅਜੋਕੇ ਕਾਲ-ਖੰਡ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਉਸ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਮੈਂ ਚਰਖਾ ਤੂੰ ਕੱਤਣ ਵਾਲੀ' ਦੇ ਨੇੜਿਉਂ ਕੀਤੇ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 128 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਕਹਿ ਲਈਏ ਜਾਂ ਵਾਰਤਕ ਟੁਕੜੀਆਂ ਸਮਝ ਲਈਏ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਾਵਿਕ ਸੰਵੇਦਨਾ ਪ੍ਰਬਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਾਠਕਾਂ ਤੱਕ ਪੁੱਜਦੀ ਹੋਈ ਨਵੇਂ ਸੰਚਾਰ ਜ਼ਾਵੀਏ ਰਾਹੀਂ ਸਾਧਾਰਨ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਤਹਿਤ ਨਿੱਜੀ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਵੀ ਦੀ ਅੰਤਰੀਵ ਭਾਵਨਾ ਮਨੁੱਖ ਦੀ, ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਲੋਕਤਾ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਆਪੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਹੈ ਕਿ 'ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਸਿਆਣਪਾਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਇਤਿਹਾਸ-ਮਿਥਿਹਾਸ ਸਭ ਸਿਰ ਮੱਥੇ। ਪਰ ਇਕ ਮੌਕਾ ਅਮਨ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇ ਕੇ ਦੇਖ ਲਵੋ।' ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਫੇਸ ਬੁੱਕ ਦਾ ਆਉਣ ਜਾਣ, ਕਰੋਨਾ ਕਾਲ ਅਤੇ ਕਥਾ ਫੇਸਬੁੱਕ ਦੀ ਅਜੋਕੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਸੱਚ ਦੇ ਬਿਆਨ ਨੂੰ ਸਾਧਾਰਨਤਾ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕਤਾ ਦੋਵਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਰਤਾਰੇ ਦਾ ਦਰਪਣ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਚਿੰਤਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਮਾਨਵ ਪਲ-ਪਲ ਕਿਉਂ ਖੁਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ। ਕਵੀ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦਾ ਵੀ ਸੁਨੇਹੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਵਚਨ ਹੈ ਕਿ 'ਧੰਨ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜੋ ਪੰਜ ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸਵਰਗ ਛੱਡ ਕੇ ਅਰਬ ਦੇ ਮਾਰੂਥਲਾਂ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਠੰਢੇ-ਠਾਰ ਜਾਨ-ਲੇਵਾ ਟੁੰਡਰ-ਪ੍ਰਦੇਸਾਂ ਵਿਚ 'ਝੰਡੇ' ਗੱਡਣ ਲਈ ਬਜ਼ਿਦ ਨੇ।' ਕਵੀ ਪਰ ਤੋਂ ਨਿੱਜ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿੱਜ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵ ਦੀ ਅੰਤਰਲੀਨਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਪਛਾਣਦਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਅਨੰਦ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਤੋਂ ਉੱਪਰਲੀ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਹਾਇਕੂ ਕਾਵਿ, ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਇਕੂ ਅਤੇ ਨਵਤੇਜ ਜਿਹੇ ਲੇਖਕਾਂ ਬਾਬਤ ਵੀ ਚੰਗੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।


-ਡਾ: ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋ: 98142-09732
c c c


ਜੱਟਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ

ਲੇਖਕ : ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਅਤੇ ਜੇਮਜ਼ ਗੋਲਬਰਗ
ਸੰਪਾਦਕ : ਜੈਨਜ਼ ਗਿੱਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 214
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039.


ਜੱਟ ਅਤੇ ਰਾਜਪੂਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦੀ ਇਹ ਸੰਪਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕ ਇਕ ਵਿਲੱਖਣ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ 9 ਅਧਿਆਇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਇਤਿਹਾਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਖਿੱਤਿਆਂ ਦੇ ਤੋਖੇ ਠੱਡੇ ਤੋਂ ਤੁਰਦਾ ਹੈ। ਤੱਥਾਂ ਲਈ ਇਬਟਸਨ, ਐ.ਐਲ. ਗ੍ਰਿਫ਼ਸ ਜੇਮਜ਼ ਟੌਡ, ਕੰਨਿਘਮ ਅਤੇ ਆਰ.ਸੀ. ਮਜੂਮਦਾਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਕਾਲ ਦਾ ਪੁਖਤਾ ਉਲੇਖ ਇਸ ਭਾਗ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਗਿੱਲ ਖਾਨਦਾਨ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਇਬਸਟਨ ਅਤੇ ਰੌਸ ਨੇ ਗਿੱਲ ਖਾਨਦਾਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ 299 ਤੋਂ 301 ਸਫ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਠਿੰਡਾ ਸੀ। ਗਿੱਲ, ਈਰਾਨ ਦੇ ਸੂਬੇ ਗਿਲਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸਨ।
ਤੀਜਾ ਅਧਿਆਇ ਸੂਰਜਮੁਖੀ ਅਤੇ ਭੱਟੀ ਖਾਨਦਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਫ਼ਰਾਹਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭੱਟੀ ਯਾਦੂ ਤੇ ਜੈਸਲ ਭੱਟੀ ਵੰਸ਼, ਰਾਜਪੂਤਾਨੇ ਵਿਚ ਭੱਟੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਦਬਦਬੇ ਅਤੇ ਹਕੂਮਤ ਬਾਰੇ ਵਡਮੁੱਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਸ ਕਾਂਡ 'ਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪੋਰਸ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦਾ ਵਾਰਿਸ ਅਤੇ ਭੱਟੀ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸੀ। (ਪੰਨਾ 59)
ਸਿੱਧੂ, ਸਿੱਧੂ ਬਰਾੜ ਤੇ ਸਬੰਧਿਤ ਖਾਨਦਾਨ-ਇਸ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਸਿੱਧੂ ਬਰਾੜਾਂ ਦੇ ਭੱਟੀ ਕੌਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਾਂ, ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ, ਭਦੌੜ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ, ਫੂਲਕੀਆ ਤੇ ਹੋਰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੰਕਿਤ ਹੈ। 'ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਕੌਮ, ਜੈਸਲ ਭੱਟੀ ਦੇ ਬੇਟੇ ਸਲਬਾਹਨ ਦੀ ਔਲਾਦ ਹੈ।' (ਪੰਨਾ 93)
ਤੁੜਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਹਿਸਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਜਾਤੂ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਤੰਵਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਤੁੜਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਹਿੰਦੂ ਜੱਟਾਂ ਵਾਹੀਕਾਰ ਗੁੱਜਰਾਂ ਅਤੇ ਵਾਹੀਕਾਰ ਬਲੋਚਾਂ ਨਾਲ ਸਕੀਰੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ। ਪਾਂਡੋਂ ਖਾਨਦਾਨ ਦੇ 22 ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਤੁਮਰਾਂ/ਤੁੜਾਂ ਦੇ 20 ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। (ਪੰਨਾ 103)
ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਬਾਰੇ 7 ਖੰਡ ਇਸ ਭਾਗ ਵਿਚ ਨਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਹਨ। (129 ਤੋਂ 134 ਪੰਨਾ)
ਸੂਰੀਆ ਤੇ ਅਗਨੀ ਕੁੱਲ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕੌਮਾਂ -ਗਿੱਲ ਕੌਮ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ (ਕੁਸ਼) ਦੀ ਔਲਾਦ ਮੰਨਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੀਆਂ ਸਬੰਧਿਤ ਕੌਮਾਂ ਤੇ 'ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਤੋਂ ਢੁੱਡੀਕੇ ਦੇ ਗਿੱਲ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਕਾਂਡ ਹਨ। ਅੰਤਲੇ ਅਧਿਆਇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਜੱਟਾਂ ਦਾ ਕੰਗ ਖਾਨਦਾਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ 12 ਮਿਸਲਾਂ 'ਚੋਂ ਇਕ ਦਾ ਬਾਨੀ ਡੱਲਾ, ਕੰਗ ਗੋਤ ਦਾ ਸੀ।
ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬਾਰੀਕਬੀਨੀ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।


-ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98154-61710.
c c c


ਨਿੰਦਰ ਗਿੱਲ : ਪ੍ਰਤਿਰੋਧ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ
ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ: ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 148
ਸੰਪਰਕ : 97817-82474.


ਡਾ: ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਨਾਵਲ ਦੇ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਨਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਗਲਪ-ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਖੋਜ-ਪੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਹੁਣ ਤਾਂ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਕੁ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਸਵੀਡਨ ਵਿਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਇਧਰ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਉਸ ਨੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਰਿਪੇਖ ਦਾ ਕਾਫੀ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਡੂੰਘਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਕੁਝ ਵਰ੍ਹੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਡਾ: ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ, ਡਾ: ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਮਰਜੀਤ ਗਰੇਵਾਲ ਵਰਗੇ ਰੈਡੀਕਲ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦਿਆਂ ਬਿਤਾਏ ਸਨ। ਉਸੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਨੂੰ ਗਲਪੀ-ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀ ਵਸਤੂ-ਸਮੱਗਰੀ ਬਣਾ ਕੇ ਨਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਨੇ ਬੜੇ ਕਲਾਤਮਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੂਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਬੜਾ ਸੁਚੱਜਾ ਪ੍ਰਯਾਸ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿੰਦਰ ਗਿਲ ਦੀ ਹਰ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਇਕ ਹੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਨਾਵਲਕਾਰ ਬਾਰੇ ਸਰਬਾਂਗੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਉਹ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਡਾ: ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਕੇਸਰ ਅਤੇ ਡਾ: ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿਰਸਾ ਤੋਂ ਅਗਵਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵਿਦਵਾਨ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਏ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਰੋਧ ਬਾਰੇ ਕੀਤਾ-ਕਰਵਾਇਆ ਬਹੁਤਾ ਕੰਮ ਡਾ: ਸਿਰਸਾ ਦਾ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸੰਕਲਿਤ ਲੇਖ ਡਾ: ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਸੁੱਖੀ, ਡਾ: ਸੋਹਜਦੀਪ ਕੌਰ, ਡਾ: ਮਿਨਾਕਸ਼ੀ ਰਾਠੌਰ, ਡਾ: ਨਿਰੰਜਣ ਸਿੰਘ ਢੇਸੀ, ਡਾ: ਅਤੈ ਸਿੰਘ, ਮੇਜਰ ਮਾਂਗਟ, ਡਾ: ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋ: ਰਾਕੇਸ਼ ਰਮਨ, ਡਾ: ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਪੰਧੇਰ, ਡਾ: ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਖੀਵਾ, ਡਾ: ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਡਾ: ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਡਾ: ਜੇ.ਬੀ. ਸੇਖੋਂ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸਹਿਰਾਈ ਅਤੇ ਡਾ: ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਤਤਕਰਾ-ਵਿਉਂਤ ਅਨੁਸਾਰ) ਦੀ ਰਚਨਾ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿਚ ਇਕ ਲੇਖ ਨਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ-ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਤੁਆਰਫ਼ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸੰਪਾਦਕ ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਰਾਜਨੀਤਕ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਗਲਪਕਾਰ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਚੇਤਨਾ ਇਕਹਿਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਬਲਕਿ ਬਹੁਪਰਤੀ ਤੇ ਬਹੁਆਯਾਮੀ ਹੈ। ਰਾਜਸੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਸਮਝ ਬਣੀ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਘਟਨਾ ਸਥਾਨਕ ਜਾਂ ਇਕਹਿਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਬਲਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਕੌਮੀ ਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਪਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਗਲਪਕਾਰੀ ਵਿਚ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਦੀ ਵਿਧੀ ਭਾਰੂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। (ਪੰਨੇ 9-10)। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਨਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ', 'ਇਨਸਾਈਡ ਆਊਟਸਾਈਡ' (ਦੋਵੇਂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ), 'ਪਲ ਪਲ ਮਰਨਾ', 'ਪੰਜਾਬ-84', 'ਚੋਣ ਹਲਕਾ ਪਾਇਲ', 'ਦਹਿਸ਼ਤ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ', 'ਗਿਰ ਰਿਹਾ ਗਰਾਫ਼', 'ਵਾਅਦਾ ਮੁਆਫ਼ ਗਵਾਹ', 'ਉਹ ਤਿੰਨ ਦਿਨ', 'ਵਿਚ ਵਿਚਾਲੇ' ਅਤੇ 'ਪੰਡੋਰੀ ਪ੍ਰੋਹਿਤਾਂ' (ਸਾਰੇ ਨਾਵਲ) ਦਾ ਮਾਈਕਰੋ-ਅਧਿਐਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸਿਰਜਣ-ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਾ ਹੋਇਆ ਨਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਸਰਦਮਿਹਰੀ ਉੱਪਰ ਗਿਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, 'ਮੈਂ ਜਿੰਨੀ ਜੁਰਅਤ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਓਨਾ ਜੁਰਅਤ ਭਰਿਆ ਮੈਨੂੰ ਰਿਸਪਾਂਸ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੇ ਜੁਰਅਤ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਸ ਲਿਪਾ-ਪੋਚੀ ਹੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ।' (ਪੰਨਾ 148) ਨਿੰਦਰ ਦਾ ਗਿਲਾ ਬਿਲਕੁਲ ਜਾਇਜ਼ ਹੈ ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲਿਪਾ-ਪੋਚੀ ਵੀ ਕਿਧਰੇ ਖ਼ਤਮ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।


-ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136
c c c

16-01-2021

 ਵਾਰਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ
ਲੇਖਕ : ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਧਨੋਆ
ਪਬਲਿਸ਼ਰ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 795 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 591
ਸੰਪਰਕ : 98887-19880

ਇਹ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਕਰਨਲ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਧਨੋਆ ਵਲੋਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਦੂਸਰੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2016 ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ 'ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚਲੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ : ਤਰਤੀਬ ਅਤੇ ਬਣਤਰ' ਪੁਸਤਕ ਲਿਖ ਕੇ ਆਪਣੀ ਖੋਜੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣੀ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪੁਖਤਾ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਜਾਗਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇੱਕੀ ਅਧਿਆਇਆਂ ਵਿਚ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਈ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪੂਰਬਕ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਦੇ ਹੋਏ ਵਾਰਾਂ ਵਿਚ ਆਏ ਸਮਸਤ ਵਿਸਥਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਹਰ ਅਧਿਆਏ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿਚ ਇਕ ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਉਂਤ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੈ। ਵਾਰਾਂ ਵਿਚ ਆਏ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ, ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਗੁਰੂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਪਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਸਰਗੁਣ ਸਰੂਪ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵਿਚ ਏਕ ਨਾਨਕ ਜੋਤ ਦੀ ਪਛਾਣ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਦਸ਼ਾ, ਸਮਾਜਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਹਾਲਤ ਆਦਿ ਅਜਿਹੇ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਗੰਭੀਰ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਕ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸੰਕਲਪ, ਸਾਧ ਸੰਗਤ ਦਾ ਸੰਕਲਪ, ਨਿਰਮਲ ਪੰਥ, ਗੁਰਮੁਖ ਪੰਥ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਮਤ ਦੇ ਸੰਗਠਿਤ ਰੂਪ ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗਹਿਰਾਈ ਤੱਕ ਵਿਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਰੂਪਮਾਨ ਹੋ ਰਹੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਹਰ ਅਧਿਆਏ ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਦੀਆਂ ਸਮਰਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੇ ਧਰਾਤਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵਿਉਂਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਨਾਮਾਵਾਲੀ, ਪੁਰਾਤਨ ਕਥਾਵਾਂ, ਬਿਨਸਣਹਾਰ ਜਗਤ, ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਾਤੇ, ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਹਲ ਸਾਧਨ ਪ੍ਰੇਮ, ਯੋਗ ਦਰਸ਼ਨ, ਸੁਚੇਤ ਮਨ ਅਚੇਤ ਮਨ, ਨੈਤਿਕਤਾ, ਅਨਹਤ-ਅਨਾਹਦ, ਚਾਰ ਵਰਣ, ਚਾਰ ਪਦਾਰਥ, ਚਾਰ ਬਾਣੀ-ਖਾਣੀ, ਚਉਥਾ ਪਦ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਆਦਿ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾਰਮਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਇੱਕੀਵੇਂ ਅਤੇ ਅਖੀਰਲੇ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੇ ਕੁਪੰਥੀ : ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਜੋਂ ਚਾਰ ਪਾਉੜੀਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸੇ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ ਹੀ ਨਿੰਦਕ : ਵਿਆਖਿਆ ਨਿੰਦਕ ਅਤੇ ਉਸਤਤਿ ਨਿੰਦਾ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰ ਗੋਪੂ, ਨਿਗੁਰਾ ਅਤੇ ਅਕ੍ਰਿਤਘਣ ਬਾਰੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਉੱਤੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅੰਤਿਕਾ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਗਏ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸਫ਼ੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮਨ ਬੁਧਿ ਨੂੰ ਸਰਸ਼ਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਝ ਪੰਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਕਤੀਆਂ ਕਿਸ ਵਾਰ ਵਿਚੋਂ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਨ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਫ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਅਦਭੁੱਤ ਕਲਪਨਾ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਸਿਰਜਣਾ ਦੀ ਕਾਰੀਗਰੀ, ਲੰਮੀ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੰਕੁਚਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਲਈ ਢੁਕਵੀਂ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਚਰਚਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨ ਲਈ ਸਹਾਈ ਹੋਈਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਨਾ ਸਿਰਫ ਗਿਆਨ ਵਰਧਕ ਹੈ ਸਗੋਂ ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਿਧਾਂਤ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਦੀ ਜਗਿਆਸਾ ਵਾਲੇ ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਇਕ ਮੁੱਲਵਾਨ ਪੁਸਤਕ ਹੈ।

ਡਾ: ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋ: 94171-94812.

c c c

ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦੀ ਧਾਰ
ਲੇਖਕ : ਦਿਨੇਸ਼ ਨੰਦੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਠਿੰਡਾ
ਮੁੱਲ : 100 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 94174-58831

ਸ਼ਾਇਰ ਦਿਨੇਸ਼ ਨੰਦੀ ਹਥਲੀ ਕਾਵਿ-ਕਿਤਾਬ 'ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦੀ ਧਾਰ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਕਿਰ ਰਹੀ ਰੇਤ' ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕਰਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਆਦਰਸ਼ ਨਾਲ ਓਤ ਪੋਤ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਮੁਕਤ ਸ਼ਾਇਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਮੁਕਤ ਤੋਂ ਇਹ ਭਾਵ ਹਰਗਿਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਉਸ ਦੀ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਨਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਦੀ ਠਾਹਰ ਭਾਲਦਿਆਂ ਉਹ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਦੀ ਨੋਕ ਹੇਠ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਤੰਦ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਸਰਵਰਕ 'ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦੀ ਧਾਰ' ਤੋਂ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਹੱਥ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧਾਰ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ ਚਾਕੂ ਦੀ, ਖੰਜਰ ਦੀ ਤੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਤਿੱਖੀ ਧਾਰ ਤਾਂ ਕਲਮ ਦੇ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤਾਹੀਓਂ ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ Pen is mighter than sword ਅਰਥਾਤ ਕਲਮ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤਲਵਾਰ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਦੇਖਣਾ ਇਹ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਸ਼ਾਇਰ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਸਰਵਰਕ ਦੀ ਲੱਜ ਪਾਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਇਰ ਇਸ ਤੋਂ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਖ਼ਬਰਦਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸਰਕਸ ਦੀਆਂ ਕਲਾਬਾਜ਼ੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਗਾਉਂਦੀ ਬਲਕਿ ਸਿੱਧੀ ਸਪਾਟ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੜਕਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰੀ ਸੰਦੇਹ ਤਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਸਵਾਲ ਵੀ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਲੋਕਤੰਤਰ ਲੋਕਤੰਤਰ ਹੈ ਜਾਂ ਛੜਯੰਤਰ? ਕੀ ਪਰ ਮਹਿਜ਼ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਚਾਰਦੀਵਾਰੀ ਨੂੰ ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤੀ ਤੰਦ ਨਹੀਂ? ਉਹ ਰਾਸ਼ੀਫਲ 'ਤੇ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਕਰਦਿਆਂ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕੋ ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਨਾਂਅ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਵੱਖਰੀ-ਵੱਖਰੀ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਅਸਾਡੀ ਕਿਰਤ 'ਤੇ ਡਾਕਾ ਕੌਣ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਭਿੰਨ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਲੱਭਣ ਲਈ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਾਠ ਵਿਚ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਇਹ ਸ਼ਾਇਰ ਹੋਰ ਬਿਹਤਰ ਕਲਾਤਮਿਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਹੋਏਗਾ, ਇਸ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਨ ਯਕੀਨ ਹੈ। ਆਮੀਨ!

ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98143-78254.

c c c

ਔਰਤ ਤੇ ਸਮਾਜ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 264
ਸੰਪਰਕ : 011-42502364.

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿਚ ਬਹੁ-ਵਿਧਾਵੀ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੇਖਕ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ ਰਚਿਤ ਨਾਵਲ 'ਇਹੁ ਜਨਮੁ ਤੁਮਹਾਰੇ ਲੇਖੇ' ਦਾ ਬਹੁ-ਦਿਸ਼ਾਵੀ ਅਧਿਐਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਡੇਢ ਦਰਜਨ ਦੇ ਕਰੀਬ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਦੀਰਘ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ ਦੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚਲੀ ਆਭਾ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਨਾਇਕਾ ਜਗਦੀਪ ਚਿਰ ਕਾਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਔਰਤ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਵਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਖੁੱਲ੍ਹ ਖੁਲਾਸੇ ਵਾਲਾ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨਾ ਲੋਚਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਵਿੱਤਰੀ, ਸਵੈ ਜੀਵਨੀਕਾਰਾ, ਗਲਪਕਾਰਾ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੂੰ ਵੀ ਕੱਢਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਘਰੇਲੂ ਘੁਟਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਲਗਣਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਸਾਹਿਰ ਜਿਹੇ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਚਰਨਜੀਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਜੋੜਦੀ ਹੈ, ਪਤੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਵਖਰੇਵਾਂ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਘਰੇ ਜਾਂ ਬਾਹਰ ਗੋਸ਼ਟੀਆਂ ਜਾਂ ਸੰਮੇਲਨਾਂ ਵਿਚ ਖੂਬ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਾਣਦੀ ਹੋਈ ਚੋਖੀ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾਂ ਬਾਅਦ ਲੰਮੀ ਬਿਮਾਰੀ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਔਰਤ ਦੀ ਹੋਂਦ-ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਅਤਿ-ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਭੁੱਲਰ ਨੇ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਨੀਤੂ ਅਰੋੜਾ, ਅਸ਼ੋਕ ਸ਼ਰਮਾ, ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ, ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧੀਰ, ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਜੈਤੋ, ਗੁਰਦਿਆਲ ਦਲਾਲ, ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ, ਜਸਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਿੰਦਰਾ, ਜਸਵੀਰ ਸਮਰ, ਜੋਗਿੰਦਰ ਕੈਰੋਂ, ਪਰਗਟ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ, ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਥਾਪਰ, ਬਲਕਾਰ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਅਤੇ ਮਿਨਾਕਸ਼ੀ ਰਾਠੌਰ ਨੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਤਹਿਤ ਨਾਵਲ ਦਾ ਦੀਰਘ ਅਧਿਐਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਵਲ ਦੀ ਨਾਇਕਾ ਜਗਦੀਪ ਅਸਲ 'ਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਨਾਰੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਹਲੂਣਾ ਦਿੱਤਾ।

ਡਾ: ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋ: 98142-09732

c c c

ਵੇਨਿਸ ਦਾ ਵਪਾਰੀ ਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਕਹਾਣੀਕਾਰ : ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 184
ਸੰਪਰਕ : 78377-18723

ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਹੈ। ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਇਹ ਸਾਹਿਤਕ ਕਾਰਜ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨੇਪਰੇ ਚੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲੜੀ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੀਆਂ ਦਸ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਕੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਰੂਪ ਵਿਚ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਜਿਹੜੀ ਥਾਂ ਮਹਾਂਕਵੀ ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਂਜ ਹੀ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਵੀ7 ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਨੇ 38 ਨਾਟਕਾਂ, 154 ਲਘੂ ਕਾਵਿ ਆਦਿ ਅਜੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ-ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਹਥਲੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੀਆਂ ਕਿੰਗ ਹੇਨਰੀ ਦਿ ਸਿਕਸਥ-1, ਕਿੰਗ ਹੇਨਰੀ ਦਿ ਸਿਕਸਥ-2, ਕਿੰਗ ਹੇਨਰੀ ਦਿ ਸਿਕਸਥ-3, ਵੇਨਿਸ ਦਾ ਵਪਾਰੀ, ਭੁੱਲ-ਚੁੱਕ ਮੁਆਫ਼, ਝਗੜਾਲੂ ਦਾ ਸੁਧਾਰ, ਆਲਜ਼ ਵੈੱਲ ਦੈਟ ਐਂਡਸ ਵੈੱਲ, ਏਥੇਂਸ ਦਾ ਰਾਜਾ ਤਿਮਨ, ਤੂਫ਼ਾਨ, ਮੈਕਬੇਬ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਕੇ ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਵਿਦਿਆਲਿਆਂ ਦੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਲਗਪਗ 300 ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਇਹ ਸਾਹਿਤ ਬੇਸ਼ੱਕ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਵੇਨਿਸ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਨੂੰ ਹੀ ਲਓ, ਐਂਟਨਿਓ ਵਲੋਂ ਮਿੱਤਰ ਵੇਸੈਨਿਓ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਵੇਸੈਨਿਓ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਖੋਰਸ਼ਿਆ ਵਲੋਂ ਐਂਟਨਿਓ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਦਰਸਾਈ ਬੁੱਧੀਮਤਾ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸੂਦਖੋਰ ਸ਼ਾਇਲੋਕ ਖਲਨਾਇਕ ਦੀ ਹਾਰ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰੇ ਦਾ ਅੰਤ ਬੁਰਾ ਸਾਬਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੰਜ ਹੀ 'ਮੈਕਬੇਬ' ਵਿਚ ਜਾਦੂਗਰਨੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰਾਜ ਘਰਾਣਿਆਂ ਵਿਚਲੇ ਛੱਲ-ਕਪਟ ਅਤੇ ਸਾਜਿਸ਼ ਨੂੰ ਨੰਗਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਬਹੁਤ ਰੌਚਕ, ਜਗਿਆਸਾ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਸਨਸਨੀਖੇਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਸ਼ਬਦ ਤੱਕ ਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਵਿਸ਼ਵ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਰੂਬਰੂ ਹੋ ਕੇ ਸਾਹਿਤਕ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ।

ਡਾ: ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋ: 98761-56964.

c c c

ਤਿੜਕੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਗਾਥਾ
ਲੇਖਕ : ਅਸ਼ਵਨੀ ਜੇਤਲੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 88
ਸੰਪਰਕ : 98150-24577.

'ਤਿੜਕੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਗਾਥਾ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਸ਼ਵਨੀ ਜੇਤਲੀ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ 24 ਨਜ਼ਮਾਂ ਅਤੇ 22 ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਜਨੀਕ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਸਾਥ ਛੱਡ ਗਈ ਹਮਸਫ਼ਰ ਚੰਚਲ ਅਤੇ ਜਿਗਰ ਦੇ ਟੋਟੇ ਅਦਿੱਤਯ ਜੇਤਲੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਿਆਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਰ ਗਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਜਿਥੇ ਦੁਖਦਾਈ ਪਲਾਂ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਛਿਣਾਂ ਦੀ ਦਾਤ ਵੀ ਬਖਸ਼ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਜਾਮਾ ਪਹਿਨ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਵਿਤਾਵਾਂ/ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਿਆਂ, ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀ ਪਿਆਰ ਦਾ ਕਵੀ ਹੈ। ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ, ਪੁਗਾਉਣ ਦਾ ਉਹ ਪੁਰਜ਼ੋਰ ਹੀਲਾ-ਵਸੀਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ, ਇਹ ਪਿਆਰ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ 'ਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਵਸਲ ਦੇ ਪਲਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ 'ਚ ਹੈ। ਇਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪ੍ਰਤੀ ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ ਜੋ ਔਕੜਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਡੋਲਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।
ਬੁਝਿਆ ਮੇਰੀ ਆਸ ਦਾ ਦੀਵਾ
ਕਿੰਝ ਬਲੇ ਬਿਨ ਤੇਲ
ਸੁਪਨਾ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸਾਡਾ
ਏਸ ਜਨਮ ਦਾ ਮੇਲ (ਜਨਮ ਦਾ ਮੇਲ)
ਪਰ ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਵਿਛੜਨ ਤੋਂ ਵਸਲ ਦੇ ਪਲਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਧੜਕਾਉਣਾ ਅਤੇ ਰੁਸ਼ਨਾਉਣਾ ਵੀ ਹੈ :
ਤੇਰਾ ਆਉਣਾ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ
ਵਾਪਸ ਪਰਤਣਾ ਹੈ (ਆਮਦ)
ਪਿਆਰ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਾਨਵੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ, ਜੰਗ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਅਮਾਨਵੀ ਵਿਹਾਰ, ਜਾਤੀ ਹਿੰਸਾ ਤੇ ਸੰਪਰਦਾਇਕਤਾ, ਦੋਹਰੇ ਕਿਰਦਾਰ, ਧਾਰਮਿਕ ਕੱਟੜਤਾ, ਆਰਥਿਕ ਨਾਬਰਾਬਰੀ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਅਮਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਸ਼ੈਲੀ 'ਚ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਾਵਿਕ-ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਸਬੰਧ 'ਚ ਗੁਰਇਕਬਾਲ ਦਾ ਲਿਖਿਆ 'ਮੁੱਖ ਬੰਦ' ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ/ਗ਼ਜ਼ਲ ਨੂੰ ਸਮਝਣ, ਮਾਣਨ 'ਚ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ 'ਚ ਉਹ ਸਕੂਨ ਦੀ ਥਾਂ ਦਰਦ ਦੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਤਵੱਕੋ ਕਰਦਾ ਹੈ :
ਸੱਤ ਬਹਿਸ਼ਤਾਂ, ਇਕੋ ਸਾਹੇ ਛੱਡਦਿਆਂ
ਉਸ ਦੇ ਨਾਂਅ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੱਖਰ ਦੇ ਦਿਓ
ਮੇਰੀ ਦੁਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਾਵਿਕ-ਸਿਰਜਣਾ ਰਾਹੀਂ ਪਹਿਲਾ ਅੱਖਰ ਜ਼ਰੂਰ ਨਸੀਬ ਹੋਵੇ। ਆਮੀਨ!

ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ (ਪ੍ਰੋ:)
ਮੋ: 098786-14096.

c c c

ਇਕ ਸੀ ਸ਼ਾਜ਼ੀਆ
ਲੇਖਕ : ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਿਲਬਰ (ਤਲਵਾੜ)
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪ੍ਰੀਤ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਨਾਭਾ
ਮੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 98141-01312.

'ਇਕ ਸੀ ਸ਼ਾਜ਼ੀਆ' ਲੇਖਕ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਿਲਬਰ ਦਾ ਤੀਜਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਕੁੱਲ 17 ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ 'ਫਲੂਹਾ' ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦੋ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਤਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤੱਕ ਜਾ ਕੇ ਸਮਝਦਾਰ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਗਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਮੰਗਤੀ' ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੰਦਰਾਂ, ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲੋਂ ਤਾਂ ਗ਼ਰੀਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮਨੋਹਰ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਦੁੱਧ ਫੜ ਕੇ ਮੰਗਤੀ ਦੇ ਡੋਲੂ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਚੱਲ ਘਰੇ ਚੱਲੀਏ। 'ਪ੍ਰੀਤੋ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰਦੇ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰੀਤੋ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਧੋਖੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਗਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਸਮਾਜ ਪਲਟਾ' ਵਿਚ ਭਰੂਣ-ਹੱਤਿਆ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੁੜੀਆਂ ਜੰਮਣ ਵਿਚ ਔਰਤ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸਗੋਂ ਸਮਾਜ ਹੀ ਉਸ 'ਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। 'ਬੇਰੰਗ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਵੀ ਇਕ ਬਰਾਤ ਦੇ ਦਾਜ ਵੱਧ ਮੰਗਣ ਕਾਰਨ ਵਾਪਸ ਬੇਰੰਗ ਭੇਜਣ ਬਾਰੇ ਹੈ ਪਰ ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਇਕ ਚੰਗਾ ਇਨਸਾਨ ਹੈ ਜੋ ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਆਪ ਵਿਆਹ ਕੇ ਇਕ ਚੰਗੀ ਮਿਸਾਲ ਕਾਇਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਿਲਬਰ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਨੁਭਵੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ ਤੇ ਦੂਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰੱਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਸਮਾਜਿਕ ਲੋਕਾਈ ਦੀ ਗੱਲ ਬੜੀ ਹੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਵੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕਬਾਦ।

ਡਾ: ਗੁਰਬਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ
ਮੋ: 098553-95161.
c c c

10-01-2021

ਕੇਸੂ ਫਿਰ ਖਿੜਨਗੇ
ਲੇਖਕ : ਸਿਮਰਤ ਸੁਮੈਰਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 152
ਸੰਪਰਕ : 98550-04485.


ਬੀਬਾ ਸਿਮਰਤ ਸੁਮੈਰਾ ਦਾ 'ਬਾਨੋ' (2018) ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਉਹ ਆਦਿਵਾਸੀ ਤੇ ਕਬਾਇਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਭਿਅਤਾ ਅਤੇ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਗੁਆ ਲਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ (ਵਾਤਾਵਰਨ) ਦਾ ਵੀ ਕੱਖ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਲੇਖਿਕਾ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਉੱਪਰ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਸਹਿਜ ਅਤੇ ਸਵਸਥ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਆਸ ਵਿਚ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਦੀ ਰੁਚੀਆਂ ਦੇ ਗਿੱਝੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਇਕ ਆਦਿਮ ਜਵਿਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਉੱਪਰ ਝਾਤ ਪਾ ਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰੇ ਬਦਲਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਧੇਰੇ ਸਹਿਜ-ਸੁਭਾਵਿਕ ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਝਾਰਖੰਡ ਦੀ ਇਕ ਬਸਤੀ ਕੇਸ਼ਵਾਗੜ੍ਹ ਦੀਆਂ ਝੁੱਗੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਬਸਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਫਲ-ਫੁੱਲ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਮੱਛੀਆਂ ਪਕੜ ਕੇ ਜਾਂ ਛੋਟਾ-ਮੋਟਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ-ਨਿਰਵਾਹ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਰ-ਬਸਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਦਿੰਦੀ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਨਿੱਤ ਦਿਨ ਫੈਲਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਤਾਂ ਖਾ ਹੀ ਲਏ ਹਨ, ਹੁਣ ਇਸ ਨੇ ਜੰਗਲਾਂ ਉੱਪਰ ਵੀ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤਹਿ ਉੱਪਰ ਆਪਣੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਸੈੱਟ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਖਣਿਜ ਪਦਾਰਥ ਦੱਬੇ ਪਏ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਕਰਕੇ ਅਜਿਹੀ ਭੂਮੀ ਉੱਪਰ ਕਬਜ਼ਾ ਜਮਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਲਾ, ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੀਮਤੀ ਧਾਤਾਂ ਕੱਢ ਕੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਪੂੰਜੀ ਉੱਪਰ ਵਾਧਾ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਸਮੁੱਚੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਬੜੇ ਸੁਝਾਉ ਪਰ ਪਰ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਰੌਚਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸੁਮੈਰਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਰਜਤ ਅਤੇ ਤੱਬੋ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਪ੍ਰਸੰਗ ਉੱਪਰ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਰਜਤ ਬਸਤੀ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਇਕ ਸੁਹਿਰਦ ਅਧਿਆਪਕਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਦੇ ਨਗਰ ਦੇ ਕਾਲਜ ਵਿਚੋਂ ਉਚੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਕੇ ਅਫਸਰ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪੇਂਡੂ ਭੈਣਾਂ-ਭਾਈਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਤਿਖਲਾ ਵਰਗੇ ਮੁਖੀਏ, ਦੋ-ਚਾਰ ਬੋਤਲਾਂ ਦੇ ਲਾਲਚ ਪਿੱਛੇ ਆਪਣੀ ਬਸਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਦੁੱਭਰ ਨਾ ਕਰਨ। ਇੰਜ ਇਹ ਨਾਵਲ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਇਕ ਨਵੇਂ ਦੌਰ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਕਠਿਨ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇਰੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿਚ ਪਰਤਣਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।
ਬੀਬਾ ਸੁਮੈਰਾ ਦਾ ਇਹ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੇ ਇਸ ਡਿਸਕੋਰਸ ਵੱਲ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 'ਗ਼ਰੀਬੀ-ਗ਼ਰੀਬੀ' ਦਾ ਰੌਲਾ ਪਾ ਕੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਅਸਲ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਕਦੇ ਵੀ ਗ਼ਰੀਬ ਵਸੀਲਿਆਂ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਨਾ ਕਦੇ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਾਧਾਰਨ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਮਾਏਦਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਗ਼ਰੀਬੀ ਦਾ ਰਾਗ ਅਲਾਪਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕ ਗ਼ਰੀਬੀ ਨੂੰ ਰੱਬੀ ਕਰੋਪੀ ਮੰਨ ਕੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ, ਭਾਣਾ ਮੰਨੀ ਜਾਣ! ਪਰ ਹੁਣ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਅਤੇ ਵਿਦਰੋਹ ਦਾ ਵਕਤ ਆਣ ਪਹੁੰਚਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਟਾਲੀ ਜਾਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਸੁਮੈਰਾ ਦੀ ਮਨਸ਼ਾ ਅਤੇ ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰੀ ਦੋਵੇਂ ਪਹਿਲੂ ਸਫਲ ਰਹੇ ਹਨ।


-ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136


ਆਓ ਆਪਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਹੇਠ ਸੋਟਾ ਫੇਰੀਏ

ਲੇਖਿਕਾ : ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਢਿੱਲੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 98150-30221.


ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਗੁਲਦਸਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕੋਰੋਨਾ ਸੰਕਟ, ਨਸ਼ੇ, ਦਹੇਜ ਪ੍ਰਥਾ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਦੇਸ਼ ਪਿਆਰ, ਟੁੱਟਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਆਦਿ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇ ਅੱਜ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਦੀ ਮੂੰਹ ਬੋਲਦੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਨਾਂਅ ਤੋਂ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਵਿਚਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਸਾਡਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਕਸੂਰ ਹੈ। ਕੁਤਰਤ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ, ਰਿਸ਼ਵਤ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਨਸ਼ੇ ਅੱਜ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੋਣੀ ਹਨ। ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਮਨ ਵੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ ਅਤੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਦਲਦਲ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਾਂ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਕੋਰੋਨਾ ਕਾਲ ਵਿਚ ਵਧੀ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੁਚੇਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਨਿਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਦਰਦ ਸਮੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰਥਕ ਹੱਲ ਵੀ ਸੁਝਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਅਗਿਆਨਤਾ, ਗ਼ਰੀਬੀ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਸਦਾਚਾਰਕ ਗਿਰਾਵਟ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਦੌੜ ਨੇ ਸਾਡਾ ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਧੁੰਦਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਰਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਇਹ ਨਿਬੰਧ ਸਾਰੇ ਵਰਗਾਂ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੁੰਦਵੀਂ ਸ਼ੈਲੀ, ਦਿਲਚਸਪ ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਕਥਨਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ, ਵਿਚਾਰਨਯੋਗ ਅਤੇ ਸਾਂਭਣਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿਚ ਭਰਪੂਰ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।


-ਡਾ: ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ
ਮੋ: 98147-16367.


ਕੰਧ ਓਹਲੇ ਅਮਰੀਕਾ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਮਰਾੜ੍ਹ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 94
ਸੰਪਰਕ : 0172-5027427


ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਵੱਲ ਪਰਤੇ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਮਰਾੜ੍ਹ ਦੇ ਪਲੇਠੇ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਕੰਧ ਓਹਲੇ ਅਮਰੀਕਾ' ਵਿਚ 94 ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕਈ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸੂਖਮ ਭਾਵੀ ਵਿਧਾ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਸਫਲ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਲਗਪਗ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ-ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਅਜੋਕੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਧਾਰਮਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਨਿਆਂ, ਨਾਬਰਾਬਰੀ, ਵਿਸੰਗਤੀ, ਸ਼ੋਸ਼ਣ, ਉਤਪੀੜਨ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ 'ਚ ਨਿਘਾਰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨੈਤਿਕ ਪਤਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਕਈ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਲੁਕਾਈ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤ ਵਿਚ ਲੈ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕ ਕਲਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਨਾ ਸਿਰਫ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੀਰਫਾੜ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਢੰਗ ਅਪਣਾਉਂਦਿਆਂ ਰੌਚਕ, ਸਾਰਥਿਕ, ਦਿਲ ਟੁੰਬਵੇਂ, ਤਨਜ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਕਥਾਨਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਇਕ ਲੇਖਕ ਹੋਣ ਦਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦੀ ਤਾਂਘ (ਨਾਮਕਰਨ; ਕੰਧ ਓਹਲੇ ਅਮਰੀਕਾ), ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ (ਇਹ ਵੀ ਦਿਨ), ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਨਿੱਤ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਲੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ (ਬੰਬਾਰੀ), ਨਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਹੜ੍ਹ (ਡਰ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ੇਰ ਆਦਿ), ਟੁੱਟਦੇ ਪਰਿਵਾਰ (ਰਿਸ਼ਤੇ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅੱਗ, ਚਪੇੜ ਆਦਿ), ਦਾਜ ਸਮੱਸਿਆ (ਅਸਲੀ ਦੁੱਖ), ਮਰਗ-ਭੋਗ ਤੇ ਵਿਖਾਵਾ (ਕਰਜ਼ਾ, ਕਲਹਿਣੀ, ਬੋਝ, ਬੀਮਾ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ ਆਦਿ), ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸੰਗਤੀ (ਮੈਂ ਬਾਬਾ ਬਣੂ, ਅੰਨ੍ਹੀ ਸ਼ਰਧਾ, ਨੂਰਾਨੀ ਚਿਹਰਾ), ਕਿਸਾਨ ਤੇ ਕਰਜ਼ਾ (ਬੋਝ), ਔਰਤ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ (ਚੰਗਾ ਹੋਇਆ, ਮੁਕਤੀ, ਸਬਕ), ਵਿੱਦਿਅਕ ਨਿਘਾਰ, ਕੈਂਸਰ, ਸਿਆਸੀ ਪੈਂਤੜੇਬਾਜ਼ੀ, ਮਹਾਂਨਗਰਾਂ ਦਾ ਯਥਾਰਥ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਅਨੇਕਾਂ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਵਰਤੀ ਗਈ ਭਾਸ਼ਾ ਸਰਲ ਹੈ, ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਚੁਸਤ ਹੈ। ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ। ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਉਸਾਰੂ ਹੈ। ਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਉਸਾਰਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰੱਖ ਕੇ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪ ਪੱਖੋਂ ਪਰਿਪੱਕ ਇਹ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਕੁਰੀਤੀਆਂ, ਬੁਰਾਈਆਂ 'ਤੇ ਉਂਗਲ ਧਰਦੀਆਂ, ਉਸ ਮਗਰਲੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵੋਲ ਵੀ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਮਰਾੜ੍ਹ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲ ਹੀ ਮੂਹਰਲੇ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿਚ ਆਣ ਖੜੋਤਾ ਹੈ।


-ਡਾ: ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋ: 98761-56964.


ਚੁੱਪ ਦੀ ਚੀਖ਼
ਲੇਖਕ : ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਤਪੀਆ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 100
ਸੰਪਰਕ : 98728-17873.


ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਤਪੀਆ ਦੀ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਚੁੱਪ ਦੀ ਚੀਖ਼' ਵਿਚ ਵੰਨ-ਸਵੰਨੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀਆਂ 82 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਾਂਅ ਤੋਂ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਪੜਾਅ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕਲਮਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਸੋਚ ਦਾ ਹਰ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਕੁਰੀਤੀਆਂ, ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਬੁਰਾਈਆਂ, ਪੀੜਾਂ, ਦਰਦਾਂ, ਮਨਸੂਬਿਆਂ, ਤੜਫ਼, ਬਿਰਹਾ, ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ, ਮਨ ਦੇ ਵਲਵਲਿਆਂ ਅਤੇ ਭੜਾਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਚੱਜੇ ਅਤੇ ਸੁਖਮਈ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦੁਹਾਈ ਪਾ ਕੇ ਜਾਗਰੂਕ ਤੇ ਸੁਚੇਤ ਹੋਣ ਦੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਜੋ ਵੇਖਿਆ, ਸੁਣਿਆ, ਤੱਕਿਆ, ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਧੜਕ ਹੋ ਕੇ ਬਿਆਨਿਆ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਵੀ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਅਕਸਰ ਕੋਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੇਖਕ ਕੋਮਲਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਝਿਜਕ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ। ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਲੇਖਕ ਏਨਾ ਭਾਵੁਕ ਤੇ ਉਤਾਵਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਜਿਊਣ ਦਾ ਦਿਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੇਖਕ 'ਜੀਅ ਕਰਦੈ' ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, 'ਹੁਣ ਜੀਅ ਕਰਦਾ ਹੈ ਮੈਂ ਇਸ ਦੁਨੀਆ 'ਚੋਂ ਉੱਠ ਜਾਵਾਂ, ਬਦਲ ਕੇ ਇਸ ਤਨ ਦੀ ਜੂਨੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਜੂਨੀ ਹੰਢਾਵਾਂ'। ਇਸੇ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਕਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਏਨਾ ਭਾਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਪ੍ਰਹੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਗਿੱਟੇ ਲੱਗੇ ਭਾਵੇਂ ਗੋਡੇ। ਗੱਲਾਂ ਤਾਂ ਖਰੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੱਚ ਕਿਹਾ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।


-ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ
ਮੋ: 092105-88990


ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਵਣਜਾਰਾ

ਜਸਬੀਰ ਗੁਣਾਚੌਰੀਆ
ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ: ਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਢੀਂਡਸਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕੈਲੀਬਰ ਪਬਲੀਕੇੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 333


ਡਾ: ਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਢੀਂਡਸਾ ਵਲੋਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਜਸਬੀਰ ਗੁਣਾਚੌਰੀਆ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਜਸਬੀਰ ਗੁਣਾਚੌਰੀਆ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ਾਂ-ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤਮਾਮ ਰੂਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਸਮਕਾਲੀ ਗਾਇਕਾਂ, ਗੀਤਕਾਰਾਂ, ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ, ਸੰੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਵਸਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਸਬੀਰ ਗੁਣਾਚੌਰੀਆ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ, ਰਚਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਕਲਾ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸਫਲ ਯਤਨ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਕ ਮਿਸਾਲੀ ਕਾਰਜ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਿਖਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਸਬੀਰ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਜੋ ਬਿੰਬ ਉਘੜਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਦਿਲਗੀਰ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ ਨੇਕ ਦਿਲ ਇਨਸਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਭਾਵੀ ਰਚੇਤਾ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜ ਪੱਖੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਕਲਾ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀ ਲਈ ਵਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹਦੇ ਲਈ ਕਲਮ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਇਕ ਹਥਿਆਰ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਉਹ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਵਧੀਕੀਆਂ ਤੋਂ ਉਪਰਾਮ ਹੋਏ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਸ ਦੀ ਮੱਲ੍ਹਮ ਨਾਲ ਪਲੋਸ ਕੇ ਢਾਰਸ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਗੀਤ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗਾਏ, ਗੁਣਗੁਣਾਏ ਅਤੇ ਸੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਰਦੂਲ ਸਿਕੰਦਰ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਨ ਵਾਰਿਸ ਸਮੇਤ ਦਰਜਨਾਂ ਗਾਇਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ-ਕੱਲੀ ਬਹਿ ਕੇ ਸੋਚੀਂ ਨੀਂ, ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਡਰ ਬੰਦਿਆ, ਇਕ ਖ਼ਤ ਸੱਜਣਾ ਸਾਡੇ ਨਾਂਅ ਲਿਖ ਦੇ, ਸਾਡਿਆਂ ਪਰਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖੀ ਉਡਣਾ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੱਥੇ ਕਦੋਂ ਕੀ ਹੋਣਾ, ਜਿੰਦੇ ਨੀ ਜਿੰਦੇ, ਤੁਰ ਗਈ ਜਹਾਜ਼ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਆਦਿ ਗੀਤ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ 'ਤੇ ਹਨ। ਅਦਭੁਤ ਰਚਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਾਲੇ ਇਸ ਗੀਤਕਾਰ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਉਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼-ਕਲਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾਕਾਰ ਕਰ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਧੁਨੀਆਂ ਦੀ ਅਜਬ ਜੜਤ ਰਾਹੀਂ ਧੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਹਿਜ ਸੁਮੇਲ ਸਿਰਜ ਕੇ ਭਾਵ-ਬੋਧ ਨੂੰ ਪਾਠਕ/ਸਰੋਤੇ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਉਤਾਰ ਦੇਣਾ ਜਸਬੀਰ ਗੁਣਾਚੌਰੀਆ ਦਾ ਸਹਿਜ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਬਾਰੇ ਆਪ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ-
ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਮੇਰੇ ਗੀਤ ਨੇ
ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਮੇਰੇ ਗੀਤ ਨੇ
ਜਿਥੇ ਤੜਪ, ਵਿਛੋੜੇ ਤੇ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਗੱਲ
ਮੇਰਾ ਵੱਖਰਾ ਜਹਾਨ ਮੇਰੇ ਗੀਤ ਨੇ.....।
ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦ ਅਤੇ ਜਾਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਗੀਤਕਾਰ ਦਾ ਮੁਹੱਬਤੀ ਸੰਸਾਰ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਵੱਡਆਕਾਰੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਲਗਪਗ ਹਰ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕੀ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੋਂ ਅਵੇਸਲੀ ਹੋ ਕੇ ਕੁਰਾਹੇ ਪੈ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਉਦੋਂ ਡਾ: ਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਢੀਂਡਸਾ ਵਲੋਂ ਅਜਿਹੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਕਰਕੇ ਗੀਤਕਾਰੀ ਦੇ ਉਸ ਹੀਰੇ ਦੀ ਚਮਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਚਮਕਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਕਾਰਜ ਹੈ ਸਗੋਂ ਇਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਭਰਿਆ ਉੱਦਮ ਵੀ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਗੀਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਰਾਹੀਂ ਸਿਹਤਮੰਦ ਗੀਤਕਾਰੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਣ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣ।


-ਡਾ: ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋ: 94171-94812.


ਗ਼ਜ਼ਲ ਅਸ਼ਰਫ਼ੀਆਂ
ਲੇਖਕ : ਡਾ: ਗੁਰਚਰਨ ਕੌਰ ਕੋਚਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 595 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 407
ਸੰਪਰਕ : 94170-31464.


ਡਾ: ਗੁਰਚਰਨ ਕੌਰ ਕੋਚਰ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲ ਅਸ਼ਰਫ਼ੀਆਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਮੋਹਰਾਂ ਨੇ, ਦੀਨਾਰ ਨੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਡਲੀਆਂ ਨੇ-ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਸੱਚੇ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹਿਰਦੇ 'ਚੋਂ ਹੋਂਦ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੰਮਣ ਪੀੜਾਂ ਜਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ 'ਕੋਚਰ' ਦੇਖਦੀ, ਮਹਿਸੂਸਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਦੀ ਕਲਮ ਲਿਖਵਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਰਤਾ ਵੇਖੋ :
ਇਹ ਉਹੀ ਲਫ਼ਜ਼ ਹਨ ਜੋ ਪਾ ਰਹੇ ਸਨ ਭੜਥੂ ਮਨ ਅੰਦਰ
ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰ ਬਣ ਕੇ ਕਰ ਰਹੇ ਆਰਾਮ ਕਾਗਜ਼ 'ਤੇ (ਪੰ 321)
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਹਰ ਚਾਰ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (ਅਹਿਸਾਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ, ਅਹਿਸਾਸ ਦਾ ਸਫ਼ਰ, ਅਹਿਸਾਸ ਦੀਆਂ ਰਿਸ਼ਮਾਂ, ਹਰਫ਼ਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ) ਇਕੋ ਜਿਲਦ ਵਿਚ ਸੰਕਲਿਤ ਹਨ। 'ਕੋਚਰ' ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ-ਦਰ-ਸ਼ਬਦ ਅਰੂਜ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਤੋਲਣ 'ਤੇ ਅਬੂਰ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੇ ਗਏ ਕਾਫ਼ੀਏ, ਰਦੀਫ਼ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ 'ਇਕਮੁੱਠਤਾ' ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਾਂ-ਪੱਖੀ ਅਤੇ ਨਾਂਹ-ਪੱਖੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸ਼ਾਇਰਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪਾਰੇ ਵਾਂਗ ਡੋਲਦੇ ਹਨ। ਮਸਲਨ: ਕਿਤੇ ਦਿਲਦਾਰ ਦੀ ਵਫ਼ਾ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਉਹ ਬੇਵਫ਼ਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਪੌਣ ਸੁੱਖ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਯਾਦ 'ਚ ਤੜਫਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਹੰਝੂ ਖਾਰਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਬੱਚੇ ਪਿਆਰੇ ਨੇ, ਕਿਤੇ ਮਾਪੇ ਦੁਖਿਆਰੇ ਨੇ, ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਦੇਸਾਂ 'ਚ ਕਮਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹਿਜਰ ਸਤਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿਰੋਧੀ ਜੁੱਟ (ਬਾਇਨਰੀ ਆਪੋਜ਼ੀਸ਼ਨ) ਸਾਰੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਰੂਪਾਕਾਰ ਦੀਆਂ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਇੰਨ-ਬਿੰਨ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਸ਼ਾਇਰਾ ਨਜ਼ਮੀਅਤ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿਚ ਬੱਝੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਨਜ਼ਮੀਅਤ ਰੰਗ ਵਿਚ ਅਤਿ ਦੀ ਸਾਦਗੀ, ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ, ਰਵਾਨਗੀ, ਖੁਸ਼ ਬਿਆਨੀ ਸਾਫ਼ ਝਲਕਾਰੇ ਮਾਰਦੀ ਹੈ। ਏਦੂੰ ਵੱਧ ਸਾਦਗੀ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋਊ :
* ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸਿਆਣਪ ਤੇ ਤਜਰਬੇ ਤੋਂ ਲਓ ਲਾਹਾ,
ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਧੁੱਪ ਵਿਚ ਇਹ ਚਿੱਟੇ ਵਾਲ ਉਮਰਾਂ ਦੇ। (ਪੰ: 367)
* ਹਵਾ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਧਰਤੀ ਹੋ ਗਈ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਹੈ ਸਾਡੀ,
ਇਹ ਮਾਨਵ ਨੇ ਕੁਦਰਤ 'ਤੇ ਬੜਾ ਹੀ ਕਹਿਰ ਢਾਇਆ ਹੈ। (ਪੰ: 371)
* ਦਾਲ ਤੇ ਰੋਟੀ ਖਾਣੀ ਵੀ ਹੈ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੁਣ,
ਲੱਕ ਤੋੜਵੀਂ ਹੁਣ ਮਹਿੰਗਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। (ਪੰ: 359)
ਪਰ ਕਾਵਿ-ਨਾਇਕਾ ਬੜੀ ਸਮਝਦਾਰ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਦਿਲਦਾਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਮੰਨ ਕੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸ਼ਿਅਰ ਵੀ ਤਾਂ ਸਿਰਜਦੀ ਹੈ। ਏਨੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸ਼ਾਇਰੀ ਤਾਂ ਇੱਜ਼ਤ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਦਿਲਦਾਰ ਦੇ ਬੋਲ ਵੇਖੋ :
ਉਹ ਮੇਰੀ ਸਾਦਗੀ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦਾ ਰੋੜਾ ਕਹਿ ਕੇ, ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ,
ਮੇਰੀ ਇੱਜ਼ਤ ਵਧੇਗੀ ਜੇ ਮੈਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੋ ਜਾਵਾਂ। (ਪੰ: 162)
ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦ ਢਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਨੇ, ਅਰਥ ਨੰਗੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਨੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਰਮਜ਼ਾਂ, ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ, ਸੰਕੇਤਾਂ, ਪੁਰਖ਼ਲੂਸ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਗੱਜ਼ਲ, ਸਦੀਦੀਅਤ, ਮੌਲਿਕਤਾ, ਸੱਜਰੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ, ਬਿੰਬਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ :
* ਤੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਮੈਂ, 'ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਹਾਂ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ,'
ਮੈਂ ਠਰਦੀ ਰਹਿ ਗਈ, ਤੈਥੋਂ ਕਿਰਨ ਇਕ ਵੀ ਨਾ ਘੱਲ ਹੋਈ। (ਪੰ: 120)
* ਕਲੀ ਜਦ ਤੋਂ ਖਿੜੀ ਹੈ ਓਸ ਦੇ ਬਗ਼ੀਚੇ ਵਿਚ,
ਸਤਾਵੇ ਖੌਫ਼ ਮਾਲੀ ਨੂੰ ਕਿ ਕੋਈ ਮਸਲ ਨਾ ਜਾਵੇ। (ਪੰ: 380)
* ਮੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਸੰਵਰ ਗਈ ਸੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੀ,
ਜਦ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵਾਲ ਸੰਵਾਰੇ ਇਕ ਇਕ ਕਰ ਕੇ। (ਪੰ: 220)
* ਕੱਲ੍ਹ ਇਕ ਡੇਰੇ ਦੇ ਬਾਬੇ ਦਾ ਐਕਸੀਡੈਂਟ ਸੀ ਹੋਇਆ,
ਜੇਬ ਫਰੋਲੀ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਨਾਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰਨਾਵੇਂ। (ਪੰ: 332)
* ਉਹ ਬੋਤਲ 'ਚੋਂ ਦੁੱਧ ਪੀ ਕੇ ਫੇਰ ਸੌਂ ਗਏ ਨੇ,
ਅਜੇ ਦਫ਼ਤਰੋਂ ਪਰਤ ਮਾਵਾਂ ਨਾ ਆਈਆਂ। (ਪੰ: 358)
ਸੰਖੇਪ ਇਹ ਕਿ 'ਕੋਚਰ' ਦੀਆਂ ਅਸ਼ਰਫ਼ੀਆਂ ਦਾ ਗ਼ਜ਼ਲ ਪੈਰਾਡਾਇਮ 'ਮੁਹੱਬਤ' ਹੈ। ਇਸ ਮੁਹੱਬਤ ਵਿਚ ਨਿੱਜ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾ ਕੇ ਸਮੁੱਚੀ ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ-ਸੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਰੂਪਮਾਨ ਹੋਈ ਹੈ। ਲਗਪਗ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮਕਾਲੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਿਚ ਪਰੋਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਦੋ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗ਼ਜ਼ਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਪਰਮ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਗੋੜ੍ਹੇ 'ਚੋਂ ਪੂਣੀ ਹੀ ਕੱਤੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਫੋਟੋਆਂ ਦੇ 16 ਪੰਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਨਾਂ-ਸਨਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸਾਖੀ ਭਰਦੇ ਹਨ।


-ਡਾ: ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋ: 88376-79186.

09-01-2021

 ਹਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਕਵਿਤਾ
ਕਵੀ : ਗੁਲ ਚੌਹਾਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 160
ਸੰਪਰਕ : 98152-98459.

ਸ੍ਰੀ ਗੁਲ ਚੌਹਾਨ ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਜਾਂ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹੇ-ਬੰਨ੍ਹਾਏ ਚੌਖਟੇ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਬਲਕਿ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਸਤਾਰਦਾ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਭੰਨ-ਤੋੜ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। 'ਹਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਕਵਿਤਾ' ਵਿਚ ਉਹ ਕਾਵਿ-ਰੂਪਾਕਾਰ ਉੱਪਰ ਏਨਾ ਦਬਾਅ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ-ਸੂਰਤ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਰੂਪਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਣ ਦਾ ਪ੍ਰਯਾਸ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਬਾਤਾਂ ਪਾਉਣ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਥਾਵਾਂ ਕਾਵਿ-ਸੰਵੇਦਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਹਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਕਵਿਤਾ' ਗੁਲ ਚੌਹਾਨ ਦੇ ਕਵਿਤਵ ਦਾ ਇਕ ਨਿਵੇਕਲਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਆਲੋਚਕ ਸ੍ਰੀ ਮਨਮੋਹਨ ਨੇ ਇਸ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਨੁਹਾਰ ਦਾ ਤਆਰੁਫ਼ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਇਕ ਬਹੁਤ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਭੂਮਿਕਾ ਲਿਖ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਪਰਿਚੈ ਕਰਵਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਕੰਮ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਡਾਢੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਮੈਂ ਗੁਲ ਚੌਹਾਨ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਅੰਦਾਜ਼ ਅਤੇ ਅਭਿਵਿਅੰਜਨ-ਕਲਾ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ :
1. ਤੇਰੀ ਚਾਚੀ ਨੇ ਅੱਜ ਹੱਥ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਇਹ ਵੀ ਕੀ ਹੋਇਆ, ਰੋਜ਼-ਰੋਜ਼ ਉਹੀ ਮੀਟ ਜਾਂ ਮੁਰਗਾ? (ਭਤੀਜੀ ਲਈ ਇਕ ਕਵਿਤਾ, ਪੰਨਾ 134)
2. ਮੰਗਲ, ਕਿ ਬੁੱਧ, ਕਿ ਵੀਰ... ਹਮੇਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਓਸ ਪਊਏ ਤੋਂ (ਪਊਆ, ਪੰਨਾ 116)
3. ਲਾਈਨ ਵਿਚ ਹੁਣ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ। ਬਾਬਾ ਪਿਤਾ ਜੀ, ਦੋਵੇਂ ਤਾਏ.... ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਨੇ ਸਭ (ਪੰਨਾ 110)
4. ਨਹੀਂ! ਨਹੀਂ ਮਰੀ ਟਮਾਟਰਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਅੱਜ! (ਪੰਨਾ 98)
ਇੰਜ ਕਵੀ ਆਧੁਨਿਕ ਮੱਧ ਸ਼੍ਰੇਣਿਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਅਤਿਅੰਤ ਨਾਟਕੀ ਅਤੇ ਬੇਰਹਿਮ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬੇਨਕਾਬ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੱਧ ਸ਼੍ਰੇਣਿਕ ਵਿਅਕਤੀ ਘਰ, ਪਰਿਵਾਰ, ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਮੰਡਲ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਬਹੁਤ 'ਭੱਦਰ ਪੁਰਸ਼' ਬਣ ਕੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਭੱਦਰ ਪੁਰਸ਼ 'ਹੁੰਦਾ ਨਹੀਂ'। ਬਲਕਿ ਉਹ ਹਰ ਵਕਤ ਦਾਅ ਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿਚ ਤਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਲ ਚੌਹਾਨ ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਫ਼ਿਤਰਤ ਨੂੰ ਚੌਰਾਹੇ ਵਿਚ ਨੰਗਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਤਰਕ ਹੈ ਕਿ ਅੰਦਰੋਂ-ਬਾਹਰੋਂ ਇਕ ਜੈਸੇ ਰਹੋ! ਜੇ ਭਲੇਮਾਣਸ ਨਹੀਂ ਹੋ ਤਾਂ ਢੋਂਗ ਕਰਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ? ਸਾਡੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਭਲੇਮਾਣਸਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੀ ਕੌਣ ਹੈ? ਇੰਜ ਕਵੀ ਰਸਮੀ ਅਤੇ ਬਨਾਉਟੀ ਆਚਾਰ-ਵਿਹਾਰ ਦੀਆਂ ਧੱਜੀਆਂ ਉਡਾਉਂਦਾ ਹੈ।
'ਹਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਕਵਿਤਾ' ਕੋਈ ਸੁਰੀਅਲਇਸਟ ਜਾਂ ਕੰਕਰੀਟ ਪੋਇਟਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬਲਕਿ ਇਹ ਸਾਡੇ ਯੁੱਗ ਦੇ ਬੇਰਹਿਮ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਅਤੇ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। 'ਹਰੀ', ਇਹ ਇਸ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੰਸਕ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਮਾਅਰਫ਼ਤ ਆਪਣੀ ਹਰ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਗਰਭਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। 'ਹਰੀ ਹੋਣਾ' ਪਰੈਗਨੈਂਟ ਹੋਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਇਆ ਹੋਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜੋਕੀ ਕਵਿਤਾ ਬਾਂਝ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਗਰਭਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਸੰਕਲਿਤ ਹਰ ਕਵਿਤਾ ਕਵੀ ਦੀ ਇਸੇ ਸੋਚ ਉੱਪਰ ਪਹਿਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਜਾਂ ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਕਰਾਰ ਦੇਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

ਹਾਂ! ਮੈਂ ਔਰਤ ਹਾਂ...
ਲੇਖਿਕਾ : ਮਾਨੋਬੀ ਬੰਧੋਪਾਧਿਆਏ
ਅਨੁਵਾਦ : ਸੁਖਵਿੰਦਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕੈਲੀਬਰ ਐਂਡ ਗਰੈਵਿਟੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 190 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 184

ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਦੀ ਬੇਬਾਕ ਆਤਮਕਥਾ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਵਧੀਕੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਆਪਣੇ ਬਲਬੂਤੇ ਤੇ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਕਾਲਜ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪੁੱਜੀ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਇਸ ਵਰਗ ਨੂੰ 'ਖੁਸਰੇ' ਦਾ ਨਾਂਅ ਦੇ ਕੇ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੇਸ਼ਾ ਹੀ ਹੈ ਬੱਚੇ (ਮੁੰਡੇ) ਹੋਣ 'ਤੇ ਨੱਚ ਗਾ ਕੇ ਵਧਾਈ ਲੈਣੀ ਤੇ ਜੀਵਨ ਬਸਰ ਕਰਨਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਅਧਿਕਾਰ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਮਾਨੋਬੀ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਡੇਰੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਦੀ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਓਹਲਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਥਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਮੈਨੂੰ ਬੇਇੱਜ਼ਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਮਾਨਵ ਕਹਿ ਕੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਲੜਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਮਿਲੀ ਤੇੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਅੱਗੇ ਵਧ ਸਕੀ।' ਲੇਖਿਕਾ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਸਤੰਬਰ, 1964 ਨੂੰ ਹੋਇਆ, ਦੋ ਲੜਕੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੜਕੇ ਦਾ ਜਨਮ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੀ ਨਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਹ ਲੜਕਾ ਨਹੀਂ ਖੁਸਰਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ। ਸਜਣਾ ਸੰਵਰਨਾ ਤੇ ਮੇਕਅਪ ਕਰਕੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਰਹਿਣਾ। ਡਾਂਸ ਸਿੱਖਣਾ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ ਪਰ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਕੂਲ, ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੇਲੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਵਿਅੰਗ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੇ ਪਰ ਕੋਈ ਤਾਕਤ ਹੀ ਸੀ ਜੋ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਕੁਝ ਬਣਨਾ ਹੈ, ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਐਮ.ਏ. ਕਰਕੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਕਰਨੀ ਬੜੇ ਹੌਸਲੇ ਵਾਲਾ ਕਦਮ ਸੀ।
ਪਰ ਇਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਵੀ ਸੀ ਕਿ ਜੈਂਡਰ ਬਦਲ ਕੇ ਲੜਕੀ ਬਣਨਾ ਹੈ ਇਕੋ ਧੁਨ ਸਵਾਰ ਸੀ ਉਸ ਉੱਤੇ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਅਖੀਰ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਲੜਕੀ ਦਾ ਰੂਪ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਮਰਦ ਤੋਂ ਔਰਤ ਬਣੀ ਤੇ ਸੋਮਨਾਥ ਤੋਂ ਮਾਨੋਬੀ। ਆਪਣੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸਚੇ ਸਦਕਾ 9 ਜੂਨ, 2015 ਵਿਚ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਗਰ ਮਹਿਲਾ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਣੀ, ਬੱਚਾ ਐਡਾਪਟ ਕੀਤਾ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਸਹਿਜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਮਿਸਾਲ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸ੍ਰੋਤ ਹੈ। ਹੁਣ ਭਾਵੇਂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਵਰਗ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਅਧਿਕਾਰ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਪਰ ਹਾਲਾਂ ਵੀ ਬੱਸਾਂ ਵਿਚ ਤੇ ਟੋਲ ਪਲਾਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੰਗਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਸਦਕਾ ਇਸ ਵਰਗ ਨੂੰ ਬਹੁਤੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹਨ ਜਾਂ ਇਹ ਕਹਿ ਲਈਏ ਕਿ ਨੱਚ ਗਾ ਕੇ ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਆਦਤ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਜੋ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੀ ਜਾਏਗੀ।

ਡਾ: ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ ਵਾਡੀਆ

c c c

ਮਿਲ ਗਿਆ ਨੈੱਕਲੈਸ
ਲੇਖਕ : ਕੁਲਜੀਤ ਮਾਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ-250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 175
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039.

ਸੱਤ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਕੁਲਜੀਤ ਮਾਨ ਦਾ ਇਹ ਨਵਾਂ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਮਿਲ ਗਿਆ ਨੈੱਕਲੈਸ' ਵਿਸ਼ੇ ਪੱਖੋਂ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਇਕ ਨਵੇਂ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਵਿਚ ਅਤੇ ਬਦਲ ਚੁੱਕੀ ਸਮਾਜਕ ਸੰਰਚਨਾ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੈਸੇ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਦੌੜ ਵਿਚ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀਅ ਰਹੀ ਅੱਜ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਸੋਚ ਕਾਰਨ ਹੋ ਰਹੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਘਾਰ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪਰਵਾਸੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸੂਖ਼ਮਤਾ ਨਾਲ ਬਿਰਤਾਂਤਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਵਿਚ ਪਨਪ ਚੁੱਕੀ ਪਰਵਾਸੀ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾਅ 'ਤੇ ਲਾਉਣ ਦੇ ਹੀਲੇ-ਵਸੀਲਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਭਰਪੂਰ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਵਰਜਿਤ ਫ਼ਲ' ਅਜਿਹੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਾਵਲਾਪਣ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਕਹਾਣੀ 'ਵਿਸ਼ ਕੰਨਿਆ' ਵਿਚ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਲਿਵ ਇਨ ਰਿਲੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਚਿਤਰ ਤਾਂ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਗਵਾਹੀ ਵਿਆਹ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਉੱਤਮ ਹੋਣ ਦੀ ਭਰਦਾ ਹੈ। 'ਡਾਊਨ ਟਾਊਨ' ਅਤੇ 'ਸਵੈ ਸ਼ਿਕਨ' ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਪਨਪ ਰਹੀਆਂ ਨਿਵੇਕਲੇ ਢੰਗ ਦੀਆਂ ਦੋਸਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹਨ। 'ਡਾਇਵੋਰਸ ਪਾਰਟੀ' ਕਹਾਣੀ ਜਿਥੇ ਸਾਡੇ ਪਿਤਰਕੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਇਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਜਿਤ ਵਰਤਾਰੇ ਤਲਾਕ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਉਥੇ ਹੀ ਪਰਵਾਸੀ ਵਿਗੜੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਵਰਤੋਂ ਕਾਰਨ ਵੀ ਪਾਠਕ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਸੰਦ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਨੈੱਕਲੈਸ ਮਿਲ ਗਿਆ' ਵਿਚ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੇ ਨੈੱਕਲੈਸ ਲੱਭਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਰਤ ਕੇ ਆਧੁਨਿਕ ਤੇ ਪਿਤਰਕੀ ਸੋਚ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਮੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਖੁਲ੍ਹਦਿਲੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਅੱਜ ਦੀ ਪਰਵਾਸੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਮੰਗ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਸਲੀਅਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਗਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਵਲੋਂ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਜਣ ਲਈ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਡਾ: ਸੰਦੀਪ ਰਾਣਾ
ਮੋ: 98728-87551

c c c

ਚਾਨਣ ਕਣੀਆਂ
ਲੇਖਕ : ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : 5 ਆਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 200
ਸੰਪਰਕ : 98146-62260.

ਚਰਚਾ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ 'ਚਾਨਣ ਕਣੀਆਂ' ਵਿਚ ਛਪੰਜਾ ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਨਿਬੰਧ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਇਹ ਪਲੇਠੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ ਅੱਧੇ ਨਿਬੰਧ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਹਨ। ਕਈ ਨਿਬੰਧ ਸਾਦ ਮੁਰਾਦੇ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਗੰਭੀਰ ਚਰਚਾ ਵੀ ਛੇੜਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਚ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਉਣ, ਨਕਲ ਰੋਕਣ, ਵਪਾਰ ਬਣ ਗਈ ਸਿੱਖਿਆ, ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਨਿਘਾਰ, ਮਿਆਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਲੋੜ, ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਸਬੰਧੀ ਨਿਬੰਧ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਚੋਖੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਹੋਰ ਨਿਬੰਧਾਂ ਵਿਚ : ਅਮੀਰ ਤੇ ਗ਼ਰੀਬ ਵਿਚਾਲੇ ਵਧਦਾ ਪਾੜਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਲੱਗੀ ਦੌੜ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ, ਜੀਵਨ ਜਾਚ, ਮੋਬਾਈਲ ਤੇ ਬਚਪਨ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ, ਤੰਬਾਕੂ ਤੇ ਰੋਕ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਲੱਤ, ਵਧ ਰਹੀ ਆਬਾਦੀ, ਲੱਚਰ ਗਾਇਕੀ, ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਕਾਸ ਮਾਡਲ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਦਰ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਹਾਦਸੇ, ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀ, ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਆਮਦਨ ਵਿਚ ਨਾਬਰਾਬਰੀ, ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਦੂਰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ੇ ਵੀ ਲੇਖਕ ਨੇ ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਤੇ ਤੱਥਾਂ ਨਾਲ ਬਾਖੂਬੀ ਨਿਭਾਏ ਹਨ। ਇਕੋ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਨਿਬੰਧ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ, ਇਕੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਤੇ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਦਾ ਦੁਹਰਾਅ ਵੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਕਈ ਥਾਂ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਵੇਸਲਾਪਣ ਅਤੇ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਅਧੂਰੇ ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਵਾਕਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੇ ਬਹੁਤੇ ਨਿਬੰਧ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਲਾਹੇਵੰਦ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

ਪ੍ਰਿੰ: ਹਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਾਇਰ
ਮੋ: 97806-67686.


ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਵਿਗਿਆਨ
ਲੇਖਕ : ਡਾ: ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧੀਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 151
ਸੰਪਰਕ : 011 22303184.

ਡਾ: ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਸਾਹਿਤਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਤ੍ਰਿਵੈਣੀ ਦਾ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੇਖ ਸਮਕਾਲ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬੇਹੱਦ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ। ਡਾ: ਧੀਰ ਲਿਖਦੇ ਹਨ 'ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਬੜਾ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅੰਤਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਪੱਖੋਂ ਜਾਣਨ-ਸਮਝਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਸੇ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਹੈ।' ਇਸ ਵਿਚ 11 ਨਿਬੰਧ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ 'ਧਰਤੀ ਹੋਰੁ ਪਰੇ ਹੋਰੁ' ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਿਆਂ ਇਨਫਲੇਸ਼ਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਕਵਾਂਟਮ ਗਰੈਵਟੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 'ਅੰਤਰ-ਗਿਆਨ' ਨੂੰ ਰੂਹ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ ਦੇਸ਼ ਕਾਲ ਤੋਂ ਪਾਰ ਯਥਾਰਥ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਦੀ ਸੋਝੀ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਸਾਪੇਖਤਾ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪਰੀ ਲੋਕ ਵਰਗਾ ਅਸਚਰਜ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਵਾਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦਾ ਦੀਰਘ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਰਹੱਸਮਈ ਯਥਾਰਥ 'ਤੇ ਫੋਕਸੀਕਰਨ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਸਿੱਟੇ 'ਤੇ ਅੱਪੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਕੁਝ ਵੀ ਸੁਤੰਤਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਸੁੰਨ-ਸੰਕਲਪ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਨਾਲੋਂ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਸਿੰਗੁਲੈਰਿਟੀ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ੴ ਚਿਹਨਕ ਦੁਆਰਾ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਕਾਇਆ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨੀ ਕਠਿਨ ਹੈ ਪਰ ਡਾ: ਧੀਰ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਵਿਰੋਧ ਉੱਕਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਸ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਅੰਤਰ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਅਜਿਹੇ ਮਹਾਂਵਾਕ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਗਲੀ-ਸੰਗਲੀ ਨਵੇਂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਟੀਫ਼ਨ ਹਾਕਿੰਗ ਕੁਆਂਟਮ ਦੀ ਸੂਖ਼ਮਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਿੰਤਨ ਦੁਆਰਾ ਸਥੂਲ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵੱਲ ਰੁਚਿਤ ਹੈ। ਗਰੈਂਡ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਹ (ਹਾਕਿੰਗ) ਇਸ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਨੇਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਗਠਿਤ ਹੁੰਦਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਇੰਜ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਬੜੀ ਲਾਹੇਵੰਦ ਜਾਪਦੀ ਹੈ।

ਡਾ: ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋ: 88376-79186.

ਪਾਸ਼ੋ ਦਾ ਮੁੰਡਾ
ਲੇਖਕ : ਰਾਮ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 200
ਸੰਪਰਕ : 99153-35032.

ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਲੇਖਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤੰਗੀਆਂ-ਤੁਰਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਲੰਘਾਏ ਬਚਪਨ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਤਲਖ਼ ਹਕੀਕਤਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕਰ ਕੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਾਲਾਤ ਬਿਆਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਚੱਕ ਕਰੇ ਖਾਂ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਜੋ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਵਿਚ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉਲਾਂਭੇ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਰੋਜ਼ ਕੁੱਟ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਤਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਵੀ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਆਂਡੇ ਭੰਨ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬੋਟਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।
ਲੋਕ ਇਸ ਪਾਸ਼ੋ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇਕ ਗ਼ਰੀਬ ਕਾਮਾ ਸੀ। ਨਮੋਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਗ਼ੁਰਬਤਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਟੱਬਰ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਜਾਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਪਮਾਨ ਸਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਲੇਖਕ ਦੇ ਮਨ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਅਸਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪੜ੍ਹ-ਲਿਖ ਕੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਏਨੇ ਜੋਗਾ ਹੋਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤੂ ਦੀ ਥਾਂ ਸਰਦਾਰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਕਹਿਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪਾਸ਼ੋ ਦੀ ਥਾਂ ਸਰਦਾਰਨੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ ਕਹਿਣ। ਉਸ ਨੇ ਮਿਹਨਤਾਂ, ਮੁਸ਼ੱਕਤਾਂ, ਮਜ਼ਦੂਰੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉੱਚੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਸਿੱਖੀ ਅਤੇ ਕਾਫੀ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਮਗਰੋਂ ਨਾਇਬ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਇੰਜ ਇਕ ਲੰਮੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਰਾਤ ਮਗਰੋਂ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਪਹੁ-ਫੁਟਾਲਾ ਹੋਇਆ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਤਰ ਅਸਲੀ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਵੀ ਅਸਲੀ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਲੇਖਕ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਵੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਦਨਾਕ ਕਹਾਣੀ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਟੁੰਬਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਣਖ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਜਿਊਣਾ ਕਿਸੇ-ਕਿਸੇ ਦੇ ਹੀ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗ਼ਰੀਬ ਮਜ਼ਦੂਰ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਿਤ ਵਰਗ ਨੂੰ ਪੈਰ-ਪੈਰ 'ਤੇ ਬੇਹੁਰਮਤੀ ਅਤੇ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਸਹਿਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

ਡਾ: ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ
ਮੋ: 98147-16367.

03-01-2021

'ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀਵਨ ਤੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ'
ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ: ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਭਾਈ ਚਤਰ ਸਿੰਘ, ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਭੇਟਾ : 500 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 392
ਸੰਪਰਕ : 98159-85559.


ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਡਾ: ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸੁਹਿਰਦ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਗਿ: ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਜੀਵਨ, ਰਚਨਾ ਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ' ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਪਰ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਕਰ ਕੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਦੀਆਂ 16 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ 7 ਜਿਲਦਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੇਖਕ 30 ਦੇ ਕਰੀਬ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿਚ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 121 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਪ੍ਰਤੀ ਪਾਏ ਭਰਮ ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰੇਗੀ। ਗਿ: ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤੀ ਸਨ, ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ, ਪਾਠਕ, ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਅੱਜ ਤੱਕ ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਤੇ ਪੱਥ-ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਗਿ: ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ 50-51 ਸਾਲ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹ-ਚਿਰੇ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਇਕ ਵੱਡੀ ਸੰਸਥਾ ਜਿੰਨਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਗਿਆਨੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਦੁਰਗਾ ਪ੍ਰਬੋਧ', 'ਕਲਗੀਧਰ ਉਪਕਾਰ' ਅਤੇ 'ਭਾਰਤ ਮੰਗਲ' ਨੂੰ ਇਕ ਜਿਲਦ ਵਿਚ ਮੁੜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਕੇ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਇਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ 'ਦੁਰਗਾ ਪ੍ਰਬੋਧ' ਵਰਗੀ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਬਾਰੇ ਅਨੇਕਾਂ ਹਵਾਲੇ ਬਾਦਲੀਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਰਚਨਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਪਾਵਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦਸਮ ਬਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੰਕਿਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਸਫਲ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਕਾਵਿ ਤੇ ਵਾਰਤਕ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਹੈ। 'ਦੁਰਗਾ ਪ੍ਰਬੋਧ' ਵਿਚ ਦੋ ਪਾਤਰ ਹਨ ਦੁਰਗਾ ਭਗਤ ਅਤੇ ਤੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ। ਦੁਰਗਾ ਭਗਤ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਬਾਦਲੀਲ ਸੰਥਿਆਂ ਦੀ ਨਵਿਰਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤੱਤਸਾਰ ਵਜੋਂ ਤੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੇ ਦੁਰਗਾ ਭਗਤ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਕ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੀ ਕਲਗੀਧਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦਾ ਅਸਲ ਮਕਸਦ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਨਿਆਰੇਪਣ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਵਾ ਕੇ ਸਵੈਮਾਣ ਵਾਲਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ 'ਕਲਗੀਧਰ ਉਪਕਾਰ' ਨਾਂਅ ਦੀ ਛੋਟੀ ਰਚਨਾ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ-ਹਿੰਦੀ ਰਲਵੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਫੋਕਟ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ ਅਤੇ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਬਹੁ ਪ੍ਰਕਾਰੀ ਅਨਮਤਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਮੋੜ ਕੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਧਰਨੀ ਬਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇ ਕੇ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਰਸਾਉਣ ਦਾ ਸਫਲ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ 'ਭਾਰਤ ਮੰਗਲ' ਨਾਂਅ ਦੀ ਇਕ ਲੰਮੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਦੇ 37 ਬੰਦ ਹਨ। ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਚਨਾ ਦਸਮ-ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਹਾੜੇ ਉੱਪਰ ਰਚੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜੀਵਨ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਾਨ ਤੇ ਇਸਾਈ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਉੱਪਰ ਕਲਗੀਧਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦਾ ਉਪਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਗਿ: ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਤਿੰਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਲਮਬੰਦ ਕਰ ਕੇ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਚਿਰ-ਸਥਾਈ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਿਕਟ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਵਿਚ ਪਏ ਭਰਮ-ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਕੇ ਪੰਥ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਗੀਆਂ।


-ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋ: 98143-24040


ਦਿਲ ਦੀ ਦਹਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ

ਲੇਖਕ : ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਸ਼ੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੁਮਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 86
ਸੰਪਰਕ : 070156-99843.


ਸ਼ਾਇਰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਸ਼ੀ ਦੀ ਕਾਵਿ ਕਿਤਾਬ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਕਾਵਿ ਕਿਰਤ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੀ ਤਿੱਖੜ ਦੁਪਹਿਰ ਵਿਚ ਰੰਗ-ਬਰੰਗੇ ਸੁਪਨੇ ਬੁਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁਹੱਬਤ ਨਾਲ ਤਰੰਗਤ ਨਜ਼ਮਾਂ ਨਾਲ ਪਰੰਪਰਿਕ ਵਫਾ, ਬੇਵਫ਼ਾ, ਤਾਅਨੇ-ਮਿਹਣੇ, ਰੋਸੇ ਅਤੇ ਮੰਨਣ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਮੁਹੱਬਤੀ ਸਾਥੀ ਨਾਲ ਸੁਪਨਈ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਨਾਂਅ 'ਦਿਲ ਦੀ ਦਹਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ' ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਤੰਦ ਸੂਤਰ ਹੱਥ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਦਹਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਵਿਭਿੰਨ ਮਨੁੱਖੀ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਵਾਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਈ ਪੈਂਤੜੇ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਉਸ ਦੀ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਨਾਲ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਾਦ ਮੁਕਤ ਤਖੱਯਲ ਨਾਲ ਹੀ ਕਾਵਿਕ ਦਸਤਪੰਜਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿਚ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਚਾਨਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਚਾਨਵ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰਿਜ਼ਮ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਚਾਨਣ ਤਾਰਿਆਂ, ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਜਿਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਦਾ ਤਲਬਗਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਰੰਗਤੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਪਲ ਠਹਿਰ ਜਾਣ ਪਰ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਹਿਣ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਾਂ ਤਾਂ ਕੰਨੀ ਖਿਸਕਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕੰਡਿਆਂ ਵਿਚ ਘਿਰੇ ਗ਼ਲਾਬ ਵਾਂਗ ਜਿਊਣ ਦੀ ਤਾਂਘ ਰੱਖਦਾ ਹੋਇਆ ਕੁੜੱਤਣ ਨੂੰ ਤਲਾਂਜਲੀ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦਹਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਉਹ ਮੁਖੌਟਾ ਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਬਖੀਏ ਉਖੇੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਸੁੱਚਮਤਾ ਵਿਚ ਠਾਹਰ ਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਬੁੱਤ ਤਰਾਸ਼ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਹੈ ਜੋ ਮਾਈਕਲ ਐਂਜਲੋ ਵਾਂਗ ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਫਾਲਤੂ ਮਿੱਟੀ ਝਾੜ ਦੇਵੇ। ਇਸ ਸ਼ਾਇਰ ਤੋਂ ਨਿਕਟ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹੋਰ ਬਿਹਤਰ ਕਲਾਤਮਿਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।


-ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98143-78254.


ਬੋਲ ਪਏ ਅਲਫਾਜ਼
ਕਵੀ : ਬਿੱਕਰ ਬਾਈ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039.


ਬਿੱਕਰ ਬਾਈ ਦੀ 'ਬੋਲ ਪਏ ਅਲਫਾਜ਼' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀ ਕਵਿਤਾ ਜਿੰਨੀ ਸਾਦੀ ਹੈ, ਓਨੀ ਹੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਬੌਧਿਕ, ਭਾਰੂ ਅਤੇ ਅਸਪੱਸ਼ਟ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਯਥਾਰਥ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਫਰੋਲਦੀ ਹੋਈ ਆਮ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰੀਝਾਂ, ਉਮੰਗਾਂ ਅਤੇ ਲੋੜਾਂ ਥੁੜਾਂ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਦੇਸ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਕਵੀ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ, ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸੁੱਖ ਲੋੜਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਕੋਈ ਹਲਚਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਬਿੱਕਰ ਬਾਈ ਦਾ ਕਵੀ ਮਨ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵਿਚ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਬਾਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ :
ਉੱਠ ਰਿਹਾ ਸਵਾਲ ਮਨ ਵਿਚ ਕਦੋਂ ਝੁੱਲੂ ਹਨੇਰੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ,
ਕੌਣ ਆ ਕੇ ਫੜੂਗਾ ਬਾਂਹ ਡੁੱਬ ਰਹੇ ਮੇਰੇ ਸੋਹਣੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ।
ਜਿਥੇ ਕਵੀ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਦੋਗਲੇ ਕਿਰਦਾਰ ਉੱਤੇ ਗਿਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਚਾਰ-ਚੁਫੇਰੇ ਹਨੇਰਗਰਦੀ ਅਤੇ ਕੂੜ-ਪਸਾਰਾ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਮਦਦ ਕਰਕੇ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਕੱਢਣਾ ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਬਾਹੂਬਲ ਨਾਲ ਹੀ ਚੇਤਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਪੈਣਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ :
ਆਸ ਲਾਈ ਕਿਸੇ 'ਤੇ ਕਿਉਂ
ਚੱਲ ਉੱਠ ਕਰ ਮਿਹਨਤ ਸਰਦਾਰਾ,
ਹੰਭਲਾ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪੇ ਹੀ
ਬਦਲ ਕਿਸਮਤ ਆਪਣੀ ਯਾਰਾਂ।
ਬਿੱਕਰ ਬਾਈ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਚੁਸਤ ਚਲਾਕੀਆਂ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਧੀਆਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਚਿੰਤਤ ਹੈ, ਸੱਜਣਾਂ ਦੀ ਬੇਵਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ੀ ਵਾਲੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਹੋਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਰਵਾਨਗੀ ਦੀ ਬਾਤ ਵੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।


-ਡਾ: ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋ: 98141-68611.


ਦਫ਼ਾ 498-ਏ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਅਕੀਦਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 144
ਸੰਪਰਕ : 81460-01100.


ਦਫ਼ਾ 498-ਏ, ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਦੁਖਾਂਤ ਹੈ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਪਿਆਰ ਮਿਲਾਪ, ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਲੰਘਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ, ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੁਖਾਂਤ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਰਕ ਬਣਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਭੈੜੀ ਆਦਤ ਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡਣ ਦੇ ਜ਼ਿੱਦੀ ਸੁਭਾਅ ਕਾਰਨ ਅਥਵਾ ਆਰਥਿਕ ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਉਲਝਣ ਕਾਰਨ ਗੱਭਰੂ ਨਵੇਂ ਵਿਆਹੇ ਜੋੜੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ ਸਾਥ ਨਿਭਾਉਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਦੇ ਵਿਆਹ ਸੰਜੋਗੀ ਮੇਲੇ ਘੱਟ ਹਨ। ਸਮਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਅਗਿਆਨਤਾ, ਭਰਮ-ਵਹਿਮ, ਆਪਸੀ ਜਲਣ, ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰੀ, ਸ਼ਰਾਬ, ਅਥਵਾ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਕਰੋਪੀ ਦੇ ਹਨ। ਉਂਜ ਦਮਯੰਤੀ ਜੋੜੇ ਵਿਆਹ ਬੰਧਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਸਵਰਗੀ ਅਨੰਦਮਈ ਸਥਾਪਤੀ ਅਥਵਾ 'ਏਕ-ਜਯੋਤ ਦੋ ਮੂਰਤਿ' ਹੋ ਜਾਣ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰਾ ਅਵਸਰ ਹੈ। ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਮੀਆਂ ਬੀਵੀ ਦੀ ਆਪਸੀ ਦੋਸਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰੀ ਤੱਤਾਂ ਵਿਚ ਆਪਸੀ ਹੋਈਆਂ ਜਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਕਰਨਾ ਹੀ ਬਿਹਤਰ ਹੈ। ਵਿਆਹੁਤਾ ਦੋਸਤੀ ਵਿਆਹ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਦਿਨਾਂ ਅੰਦਰ ਹੀ ਪੱਕੀ, ਕੱਚੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਸਤਕ ਵਿਚ ਅੱਠ ਸੱਚੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਉੱਪਰ ਸਿਰਜੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਹਨ। ਕਸੂਰ ਦੇ ਭਾਗੀ ਵਧੇਰੇ ਭਾਵੇਂ ਮੁੰਡੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਝਗੜਿਆਂ ਦੇ ਹਸ਼ਰ ਘਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਹੈ। ਮੁੰਡੇ-ਕੁੜੀ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ ਹਨ। ਕਸੂਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਹੁੰਦਾ ਬੇਬਾਤ ਕੀ ਬਾਤ ਪਰ ਆਪਸੀ ਝਗੜਾ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਹੱਲ ਕੋਰਟ ਕਚਹਿਰੀ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਧਿਰ ਵੀ ਜਿੱਤੇ ਜਾਂ ਹਾਰੇ ਪਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਹਾਰਦਾ ਹੈ, ਹਾਰਨ ਵਾਲੀ ਧਿਰ ਵੀ ਦੁਖਾਂਤ ਭੋਗਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਅੱਠ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਝਗੜੇ ਏਨੇ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਕਿ ਦੋਸਤ ਬਣ ਕੇ ਹੱਲ ਨਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਫੋਕੀ ਹੈਂਕੜ, ਚੁਗਲਖੋਰੀ, ਤਸ਼ੱਦਦ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਮਰਦ ਦਾ ਪਾਗਲਪਣ ਮੂਲ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ।


-ਡਾ: ਅਮਰ ਕੋਮਲ
ਮੋ: 084378-73565.


ਜਾ ਕੋ ਰਾਖੇ ਸਾਈਆਂ

ਲੇਖਿਕਾ : ਆਈ. ਕੇ. ਧਾਲੀਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 119
ਸੰਪਰਕ : 99159-21789


ਪੁਸਤਕਾਂ 'ਜਾ ਕੋ ਰਾਖੇ ਸਾਈਆਂ' ਲੇਖਿਕਾ ਦਾ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜੋ ਬਹੁਤੀਆਂ ਬਾਲ-ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕਹੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੱਚੇ ਆਪਣੀਆਂ ਨਾਨੀਆਂ-ਦਾਦੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਸੁਣਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੁਣ ਮੋਬਾਈਲ ਆਦਿ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ, ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਨ ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਸਗੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮਜ਼ਾਕ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ 24 ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਪਰ ਬਹੁਤੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਮਾਂ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਤੇ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ ਦੇ ਵਤੀਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ। 'ਥਾਣੇਦਾਰ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਇਕ ਪੇਂਡੂ ਦੇ ਭੋਲੇਪਣ ਨੂੰ ਉਲੀਕਿਆ ਹੈ। 'ਵਿਦਾਇਗੀ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਦੀ ਗੱਡੀ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਮਰਦ-ਔਰਤ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਪਿਆਰ ਤੇ ਇਤਫ਼ਾਕ ਵੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅੰਗ ਹੈ। ਔਰਤ ਨਾਲ ਬੀਤੀ ਅਨਹੋਣੀ (ਸਿਸਕਦੀ ਲਾਸ਼) ਮਾਂ ਮਹਿੰਦਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਜੀਵਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਰੱਖੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੌਣ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ (ਜਾ ਕੋ ਰਾਖੇ ਸਾਈਆਂ) ਕਰ ਬੁਰਾ ਹੋ ਬੁਰਾ, ਮਾਂ ਆ ਗਈ, ਲਾਮ, ਮਕਰਾ, ਕੱਚੀ ਰੋਟੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਹਲਕੀਆਂ-ਫੁਲਕੀਆਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਵਧੀਆ ਹਨ। ਆਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਲੇਖਿਕਾ ਅੱਗੋਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਪੱਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਣ ਵੱਲ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇਗੀ।


-ਡਾ: ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ ਵਾਡੀਆ
ਮੋ: 98555-84298.


ਅਮੀਨਾ
ਲੇਖਕ : ਮੁਹੰਮਦ ਕਬੀਰ ਉਮਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 231
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039.


'ਅਮੀਨਾ' ਨਾਈਜੇਰੀਅਨ ਲੇਖਕ ਮੁਹੰਮਦ ਕਬੀਰ ਉਮਰ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕ ਕਾਰਨ ਜਗਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ 'ਚ ਇਸ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਪਵਨ ਗੁਲਾਟੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਦੀ ਸਹੀ ਪਕੜ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਬਣੇ ਢੁਕਵੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੂਲ ਕਿਰਤ ਵਾਂਗ ਹੀ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅਨੰਦਿਤ ਹੋਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਅਨੰਦਿਤ ਹੋਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਹੋਣ ਲਈ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਲਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਗੋਚਰੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਵਸੀਲਿਆਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਯੂਰਪ ਦੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਮੁਲਕਾਂ ਨੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਦੀ ਰੱਜ ਕੇ ਲੁੱਟ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਜ਼ਿਹਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾਇਆ। ਨਾਈਜੇਰੀਆ ਦੇ ਉੱਚ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਲਾਲ ਅਤੇ ਭਾਈਵਾਲ ਬਣੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਨਵਬਸਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਚ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਜਗਤ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਗਲਬੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਉੱਚ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਲੋਕ ਖ਼ੁਦ ਕੁਦਰਤੀ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬਣ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਤੇ ਮਾਰਧਾੜ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਆਮ ਆਦਮੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਲਗਾਤਾਰ ਨਰਕ ਬਣਦਾ ਗਿਆ। ਅਲਗਜ਼ੀ ਹੁਰਨ ਜਿਹੇ ਪਾਤਰ ਅਜਿਹੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ ਹਨ। ਦੂਸਰਾ ਮੁੱਦਾ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਬੇਕਦਰੀ ਤੇ ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਧੁਰਾ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਈਲੀਟ ਜਮਾਤ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਨਾਂਅ ਲੈ ਕੇ ਚਾਰ-ਚਾਰ ਬੀਵੀਆਂ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਓਨੀ ਦੇਰ ਉਹ ਕੱਪੜੇ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦੇ ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ 'ਚ ਔਰਤ ਬਦਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਜਗੀਰੂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਵਾਲਾ ਮਰਦ-ਸ਼ਾਵਨਵਾਦ ਆਪਣਾ ਰੰਗ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੇ ਸੁੱਖ-ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ 'ਚ ਉਲਝ ਕੇ ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਹੋਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ 'ਚ ਅਮੀਨਾ ਅਤੇ ਫਾਤਿਮਾ ਜਿਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਮੁਸਲਿਮ ਸਮਾਜ ਦੀ ਔਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਝੰਡਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਕਰਨ ਤੇ ਮਰਦ ਦੀ ਪੰਜਾਲੀ 'ਚੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਵਿਵਹਾਰਕ ਤੇ ਵਿਦਰੋਹੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਵੁਮੈਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਬਣਾ ਕੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਰਥਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਗੈਰ, ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਭਵ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਸਲਿਆਂ 'ਤੇ ਲੇਖਕ ਚਿੰਤਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਕੁਝ ਹੱਲ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਰੌਚਕ ਹੈ।


-ਕੇ.ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋ: 94635-37050.


ਰੇਤ ਦਾ ਟਿੱਲਾ
ਲੇਖਕ : ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪ੍ਰਤੀਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 143.
ਸੰਪਰਕ : 094183-92845.


ਰੇਤ ਦਾ ਟਿੱਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਵਾਂ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਿਆਂ ਇਕ ਗੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਨੇਕ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਵੀ ਸਮਕਾਲੀਨ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਚੌਗਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਚੇਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਆਪਣੇ ਕਾਵਿ ਵਸਤੂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਬਿੰਬਾਂ, ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਕਾਲੀਨ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ
ਅੱਗ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਅੱਗ ਹੰਢਾਉਂਦਾ
ਪਸ਼ੂ ਪੰਛੀ ਵਣ ਤਿਣ ਸਾਰਾ
ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਅਗਨ ਪਸਾਰਾ
ਆਦਮ ਵੀ ਤਾਂ ਅੱਗ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ
ਅੱਗ ਹੰਢਾਉਂਦਾ ਅੱਗ ਹੀ ਖਾਂਦਾ
ਅੱਗ ਸੋਚਦਾ ਅੱਗ ਲੋਚਦਾ
ਅਗਨ ਗ੍ਰਾਸ ਬਣੇ ਵਿਚਾਰਾ
ਅਨੇਕ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਵੀ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਅਨੁਭਵਾਂ, ਆਧੁਨਿਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਟੁੱਟ ਰਹੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿਚ ਗੁਆਚ ਰਹੀ ਮਾਸੂਮੀਅਤ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚੋਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਰਹੇ ਮੋਹ ਪਿਆਰ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਉਹ ਚਿੰਤਿਤ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕੁਝ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ
ਵਬੰਡਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉੱਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਟੀਨ ਦੀ ਛੱਤ
ਪਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਦੋਸਤੀ
ਛੱਤ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ।
ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹੋ ਰਹੇ ਦੰਭ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਜਾਗਰੂਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਇਸ ਦੰਭ ਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਬਹੁਤ ਖੂਬਸੂਰਤ ਵਰਨਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਪਾਸਾਰ ਵਿਭਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ੈਲੀ ਬੇਹੱਦ ਸੁਲਝੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸ ਕੋਲ ਜੀਵਨ ਦਾ ਲੰਬਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਨ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਗੰਭੀਰਤਾ ਤੇ ਠਹਿਰਾਓ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਵਿ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਅਗਲਾ ਪੜਾਅ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਹੈ।


-ਡਾ: ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਂਕੇ

02-01-2021

 ਵਿਲੱਖਣ ਚਿੰਤਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ
(ਡਾ: ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼ ਦੀ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ...)
ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ: ਅਮਨਦੀਪ ਵਾਤਿਸ਼
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਅਜ਼ੀਜ਼ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਰਾਮ ਨਗਰ, ਬਠਿੰਡਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 176
ਸੰਪਰਕ : 94654-00040.

ਡਾ: ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼ ਇਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਬਿਰਤੀ ਦਾ ਸਮੀਖਿਅਕ ਹੈ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਉਸ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਖੋਜ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਕੁਝ ਉਲਝੇ ਅਤੇ ਜਟਿਲ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਪਾਸ ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀ ਜਗਤ ਵਾਂਗ ਬਣਿਆ-ਬਣਾਇਆ ਅਸਤਿਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਬਲਕਿ ਕਮਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਆਰੰਭ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਬੰਦੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਹੀ ਇਹ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਮਰਨਾ ਕਿਵੇਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ 'ਜਿਸ ਧਜ ਸੇ ਕੋਈ ਮਕਤਲ ਮੇਂ ਗਯਾ ਵੋਹ ਸ਼ਾਨ ਸਲਾਮਤ ਰਹਿਤੀ ਹੈ, ਯੇਹ ਜਾਨ ਤੋ ਆਨੀ-ਜਾਨੀ ਹੈ ਇਸ ਜਾਨ ਕੀ ਕੋਈ ਬਾਤ ਨਹੀਂ।' ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਦਾ ਇਕ ਧੁਰਾ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ (ਆਈਡੈਂਟਿਟੀ) ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਇਕ ਨਿਵੇਕਲੀ 'ਆਈਡੈਂਟਿਟੀ' ਬਣਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਉੱਪਰ ਨਿਰੰਤਰ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਸਤਿਤਵ ਉੱਪਰ ਵੀ ਨਿਰੰਤਰ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੀਕਮਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਉਲੇਖਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਡਾ: ਵਾਤਿਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਠਿਨ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਪਈ ਹੈ। ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਵਾਨੀ 'ਚ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਐਮ.ਏ. ਕਰ ਮਾਰੀਆਂ। ਕਈ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ। ਐਮ.ਫਿਲ. ਅਤੇ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਕਾਰੀ ਡਿਗਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਡਾ: ਜੱਗੀ ਵਰਗੀਆਂ ਦਿੱਗਜ਼ ਹਸਤੀਆਂ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸੌਖਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਕ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਨਵਯੁਵਕ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਡਾ: ਵਾਤਿਸ਼ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਮਾਣਮੱਤੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਕਰ ਸਕਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਾਰੇ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹਿਤ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 20 ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਲੇਖ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਹਨ। ਪ੍ਰੋ: ਡੀ.ਡੀ. ਭੱਟੀ ਨੇ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਪਰਿਪੇਖ ਸੁਨਿਸਚਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ: ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੱਛਮ ਵਿਚ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੀ ਚੜ੍ਹਤ ਅਤੇ ਦੋ ਵਿਸ਼ਵ-ਯੁੱਧਾਂ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਿਚ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਦੇ ਉਥਾਨ ਅਤੇ ਪਤਨ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਉੱਤਰ-ਆਧੁਨਿਕਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਤਕਾਜ਼ੇ ਬਦਲ ਗਏ ਹਨ। ਪ੍ਰੋ: ਤਰਸੇਮ ਨਰੂਲਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਗਸੀਰ ਗਿੱਲ ਨੇ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਮਾਡਲ ਉਸਾਰਿਆ ਹੈ। ਡਾ: ਰਾਸ਼ਿਦ ਰਸ਼ੀਦ ਨੇ ਵਾਤਿਸ਼ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਪੁਨਰ-ਲੇਖਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਡਾ: ਪ੍ਰਿਤਪਾਲ ਕੌਸ਼ਿਕ, ਡਾ: ਯੋਗ ਰਾਜ, ਡਾ: ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਦਵੇਸ਼ਵਰ, ਡਾ: ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਗਾਸੋ, ਡਾ: ਗੁਰਪੀਤ ਕੌਰ, ਜਸਵੀਰ ਰਾਣਾ, ਡਾ: ਚਰਨਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਡਾ: ਮੁਹੰਮਦ ਇਕਬਾਲ, ਡਾ: ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ, ਪ੍ਰੋ: ਰਾਮਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਡਾ: ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਮੁਹੰਮਦ ਅੱਬਾਸ ਧਾਲੀਵਾਲ, ਐਚ. ਐਲ. ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋ: ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਮਾਣਯੋਗ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਨੇ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਦੇ ਸੰਕਲਪ, ਲੱਛਣਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਪੂਰਨ ਵਿਸਤਾਰ ਸਹਿਤ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਡਾ: ਅਮਨਦੀਪ ਵਾਤਿਸ਼ ਦੇ ਇਸ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

ਕਾਵਾਂ ਦੇ ਅੱਥਰੂ
ਲੇਖਕ : ਆਗ਼ਾ ਅਲੀ ਮੁਦੱਸਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 73
ਸੰਪਰਕ : 95019-44119.

ਆਗ਼ਾ ਅਲੀ ਮੁਦੱਸਰ ਬੈਲਜ਼ੀਅਮ ਵਸੇਂਦਾ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਚਰਚਿਤ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ 'ਚਿੱਟੇ ਲੀੜੇ ਮੈਲੇ ਲੋਕ' ਅਤੇ 'ਥੱਕੇ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਪੰਧ' ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਛਪ ਕੇ ਚਰਚਾ ਵਿਚ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਇਨਾਮਾਂ-ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। 'ਕਾਵਾਂ ਦੇ ਅੱਥਰੂ' ਉਸ ਦਾ ਤੀਜਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਲਿਪੀਅੰਤਰ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪਾਰਖੂ ਡਾ: ਪਰਮਜੀਤ ਮੀਸ਼ਾ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਕੁੱਲ ਬਾਰਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਆਗ਼ਾ ਅਲੀ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਾਧਾਰਨ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਾਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਾਂਗ ਸਹਿਜੇ ਤੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੁਚੇਤ ਤੇ ਚੌਕੰਨਾ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਵਾਰ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸਿਰਾ ਹੱਥੋਂ ਛੁੱਟ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪਾਠਕ ਭੰਬਲਭੂਸੇ 'ਚ ਵੀ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਈ ਫੰਤਾਸੀ, ਸੰਕੇਤਕ, ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਤੇ ਵਿਅੰਗ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਭਾਵੇਂ ਅਵਾਮ ਦੇ ਹੱਕ 'ਚ ਲਿਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਥਾਨਕ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਾਬਸਤਾ ਅਲਾਮਤਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਲਈ ਸੰਕੇਤਾਂ ਅਤੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਕੋਈ-ਕੋਈ ਕਹਾਣੀ ਹੀ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਵੇਂ 'ਟੁੱਟੇ ਤਾਰੇ ਦੀ ਸਵਾਹ' ਤੇ 'ਸ਼ੇਰ ਬੱਕਰੀ ਦੀ ਸਾਂਝ'। ਰਹਿੰਦਾ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪਰਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਹੀ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਭੋਇੰ ਨਾਲ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਮੁਲਕ ਦੀ ਨਿੱਕੀ-ਨਿੱਕੀ ਘਟਨਾ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਚੇਤਿਆਂ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਸਵਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਸ਼ਾ, ਧਰਮ, ਮਾਂ-ਬੋਲੀ, ਮੁੱਲਾਂ-ਮੌਲਾਣਿਆਂ ਦੀ ਚੌਧਰ 'ਤੇ ਵੀ ਕਟਾਖਸ਼ ਕਰਨੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। 'ਕਾਵਾਂ ਦੇ ਅੱਥਰੂ' ਫੰਤਾਸੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਅਨੇਕਾਂ ਮਸਲਿਆਂ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਕਟਾਖਸ਼ੀ ਸੁਰ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। 'ਹਰੀਆਂ ਹਰੀਆਂ ਭੂਕਾਂ' ਮਨ 'ਚ ਉਪਜੀ ਸਮਝ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ ਹੈ।

ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋ: 94635-37050

ਜਾਗੋ ਜਾਗੋ ਸੂਤਿਹੁ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਮਾਕਿਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 111
ਸੰਪਰਕ : 0161-2740738.

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਮਾਤਰ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਨੋਰਥ 'ਗੁਰਬਾਣੀ ਸ਼ਬਦ' ਦੀ ਬਹੁਮੁੱਲੀ ਪੂੰਜੀ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਜਿਥੇ ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸੋਝੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੁਚੇਤ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰਦਾ ਉਠਾ ਕੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਚਾਨਣ ਵਿਚ ਸੁਚੱਜਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਕੇ ਅਸਲ ਮਕਸਦ ਨੂੰ ਪਛਾਨਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦੀ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਸਭਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਅਮੋਲਕ ਤੇ ਬਹੁਮੁੱਲਾ ਹੈ, ਇਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੇਵਲ ਇਸੇ ਜਨਮ ਵਿਚ ਹੋਣੀ ਹੈ। ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਇਸ ਜਨਮ ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਗਵਾਉਣਾ। ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਾਡੇ ਗਿਆਨ ਇੰਦਰੇ ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਹਨ। ਕੋਈ ਵਿਰਲਾ ਗੁਰਮੁਖਿ ਹੀ ਜਾਗਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਅਸਲ ਜੀਵਨ ਮਨੋਰਥ ਵਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਨਿਜਾਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਲੜ ਲੱਗਣਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਅੱਠ ਪ੍ਰਕਰਣਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਕੇ ਗੁਰਮਤਿ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਸੋਝੀ ਦੇਣ ਦਾ ਸਫਲ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਕਰਣ 'ਜਾਗ ਰੇ ਮਨ ਜਾਗਨਹਾਰੇ' ਵਿਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ 23 ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਅੰਤ੍ਰੀਵ ਭਾਵ ਅਰਥਾਂ ਸਮੇਤ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ ਪ੍ਰਕਰਣ 'ਸਫਲ ਜੀਵਨ' ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਗਾਂ ਵਿਚੋਂ 12 ਸ਼ਬਦ ਲੈ ਕੇ ਵਿਚਾਰੇ ਗਏ ਹਨ। ਤੀਸਰੇ ਪ੍ਰਕਰਣ 'ਗੁਰੂ ਕਿਰਪਾ' ਅਧੀਨ 13 ਸ਼ਬਦ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। ਚੌਥੇ ਪ੍ਰਕਰਣ 'ਨਾਮ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਜੀਵਿਆ ਜਾਏ' ਵਿਚ 14 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੰਜਵੇਂ ਪ੍ਰਕਰਣ ਵਿਚ 'ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਦ ਮੀਠੀ ਲਾਗੀ' ਅਧੀਨ 14 ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤ੍ਰੀਵ ਭਾਵ ਸਮੇਤ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਛੇਵੇਂ ਪ੍ਰਕਰਣ 'ਸਿਫ਼ਤ ਸਾਲਾਹ' ਵਿਚ ਵੀ 14 ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 7ਵੇਂ ਪ੍ਰਕਰਣ ਵਿਚ 'ਗੁਰਪੁਰਬ ਮਨਾਵਣੇ' ਅਧੀਨ ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਰੀਆਂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਮਿਲ ਕੇ ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਰਣ ਵਿਚ ਸੱਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅੱਠਵੇਂ ਤੇ ਆਖਰੀ ਪ੍ਰਕਰਣ ਵਿਚ 'ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਬੁੱਝਣਾ' ਅਤੇ 'ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ' ਅਧੀਨ ਵੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅੰਤ੍ਰੀਵ ਭਾਵ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਲਈ ਹਰ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਨਵਾਂ ਦਿਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਚਾਨਣ ਵਿਚ ਚਾਅ ਅਤੇ ਉਮੰਗ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਅਨੰਦ ਤੇ ਖੇੜਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗਾ।

ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋ: 98143-24040.

ਫ਼ੌਜੀ ਅਫ਼ਸਰ ਕਿਵੇਂ ਭਰਤੀ ਹੋਈਏ?
ਲੇਖਕ : ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚੌਕੀਮਾਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 160 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 144
ਸੰਪਰਕ : 82849-79502.

ਵਾਰਤਾਕਾਰ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚੌਂਕੀਮਾਨ ਇਕ ਸਾਬਕਾ ਡਿਪਟੀ ਕਮਾਂਡੈਂਟ ਬੀ.ਐਸ.ਐਫ. ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 4 ਵਾਰਤਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਕ ਫ਼ੌਜੀ ਦੀ ਆਤਮਕਥਾ-ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ ਵੀ ਲਿਖ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪੁਖਤਾ ਪਛਾਣ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਫ਼ੌਜੀ ਅਫ਼ਸਰ ਕਿਵੇਂ ਭਰਤੀ ਹੋਈਏ?' ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ੌਜੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਤੋਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯੋਗ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ। 'ਫ਼ੌਜ' ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣਨ ਲਈ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਤਰਤੀਬਵਾਰ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਿਆਂ ਫ਼ੌਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਕਠਿਨਾਈਆਂ ਅਤੇ ਜੋਖ਼ਮ ਬਾਰੇ ਵੀ ਆਗਾਹ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਲੇਖਕ ਨੇ ਖ਼ੁਦ 27 ਸਾਲ ਫ਼ੌਜੀ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦਿਆਂ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਹਰੇਕ ਬਾਰੀਕੀ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ ਨਾ ਸਿਰਫ ਵਾਚਿਆ ਹੈ ਸਗੋਂ ਤਨ ਮਨ 'ਤੇ ਹੰਢਾਇਆ ਵੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੂੜ੍ਹੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਅੱਤਕਥਨੀ ਅਤੇ ਉਲਾਰ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਇਸ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਜੋਕੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਫ਼ੌਜ ਵੱਲ ਘੱਟ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਤਨਖਾਹਾਂ, ਭੱਤੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ ਬਾਰੇ ਵਡਮੁੱਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਪੱਖ ਹੈ ਥਲ ਸੈਨਾ, ਨੇਵੀ ਅਤੇ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਵਿਚ ਅਫ਼ਸਰ ਅਤੇ ਸੈਨਿਕ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਸਬੰਧੀ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤਾਰ ਸਹਿਤ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਐਨ.ਡੀ.ਏ., ਸੀ.ਡੀ.ਐਸ.ਈ. ਸਿਲੇਬਸ, ਪਾਇਲਟ ਐਪਟੀਚਿਊਡ ਟੈਸਟ, ਸੈਂਟਰਲ ਪੈਰਾ ਮਿਲਟਰੀ ਫੋਰਸ, ਮੈਰਾਈਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਸਾਰਥਕ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਗੇ। 'ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅਨੰਦ ਕਿਵੇਂ ਮਾਣਿਆ' ਲੇਖ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ ਮਾਣ-ਤਾਣ, ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬਦਲੇ 26 ਜਨਵਰੀ, 1995 ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹੱਥੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਣਾ, ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਿੱਤੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪੂਰਨ ਸਮਰਪਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਸ ਮੁਕਾਮ 'ਤੇ ਪੁੱਜੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਕਲਮ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਕੇ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਰਲ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਇਕ-ਇਕ ਪੰਕਤੀ ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਕੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।

ਡਾ: ਧਰਮ ਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋ: 98761-56964.

ਸਾਦਿਕ ਸੁਲਤਾਨ
ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ
ਲੇਖਕ : ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 400
ਸੰਪਰਕ : 081307-82551.

ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ ਦੀ ਹਥਲੀ ਕਿਤਾਬ 'ਸਾਦਿਕ ਸੁਲਤਾਨ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ' ਪੱਚਵੀਂ ਮੌਲਿਕ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਪੰਜ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਪੰਜ ਨਾਵਲ, ਪੰਜ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ, ਦੋ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ, ਇਕ ਇਤਿਹਾਸ ਲੇਖਣ ਕਲਾ ਅਤੇ ਪੰਜ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਹਿਮਾਲਿਆ ਪਹਾੜ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਲੱਦਾਖ ਆਦਿ ਉੱਚੀਆਂ ਤੇ ਬਰਫ਼ੀਲੀਆਂ ਪਹਾੜੀ ਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ 2020 ਵਿਚ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਛਪੀ ਹੈ। ਮੁਢਲੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸੋਮਿਆਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ 122 ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਤਾਰੀਖ-ਏ-ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹੀ, ਤੁਜ਼ਕ-ਏ-ਬਾਬਰੀ, ਹੁੰਮਾਯੂਨਾਮਾ ਅਤੇ ਦੌਲਤ-ਏ-ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਆਸਾਨੀ ਲਈ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਦਰਬਾਰ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਰਾਜਸੀ ਪਾਤਰਾਂ, ਨਾਇਕਾਂ, ਜਰਨੈਲਾਂ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜ਼ਹੀਰਊਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਬਾਬਰ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਸੀਰਊਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਹੁੰਮਾਯੂ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ, ਸਕੇ-ਸਬੰਧੀਆਂ, ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਵਰਨਣ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਮੱਧਕਾਲ, ਤੁਰਕ, ਅਫ਼ਗਾਨ ਸੁਲਤਾਨਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਕਾਲ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਤਾਰੇ, ਮੁਸਲਿਮ ਸਮਾਜ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਇਹ ਇਕ ਨਿਵੇਕਲਾ ਤੇ ਸਫਲ ਯਤਨ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਆਪਸੀ ਡੂੰਘਾ ਸਬੰਧ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਸੁਲਤਾਨਾਂ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਭੂਗੋਲਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਸੈਨਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿੱਠ-ਭੂਮੀ ਦੀ ਕਸਵੱਟੀ 'ਤੇ ਸਫਲ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਂਅ ਫ਼ਰੀਦ ਸੀ। ਉਹ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸੂਰੀ ਦਾ ਪੋਤਰਾ ਅਤੇ ਹਸਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਸਨ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਅੱਠ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਂ ਸਮੇਤ ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਵੱਜੋ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪਰਿਵਾਰਕ, ਸੰਸਾਰਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਬਿਹਾਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਜੋਹਨਪੁਰ ਵਿਖੇ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਗੁਲਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਬੋਸਤਾਨ ਵਰਗੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਸਹਸਰਾਮ ਤੋਂ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼, ਹੁੰਮਾਯੂ ਨਾਲ ਲੜਾਈਆਂ, ਬੰਗਾਲ, ਮਾਲਵਾ, ਰਾਏਸਿਨ, ਮੁਲਤਾਨ, ਸਿੰਧ, ਜੋਧਪੁਰ ਆਦਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਦਾ ਨਾਂਅ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ, ਨਿਆਇਕ, ਸੈਨਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਵਪਾਰਕ, ਦੂਰਸੰਚਾਰ, ਗੁਪਤ ਸੰਚਾਰ, ਧਾਰਮਿਕ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਪੁਲਿਸ ਵਿਵਸਥਾ, ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਮੁਦਰਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਚ ਸੁਧਾਰਾਂ ਕਰਕੇ ਸਥਾਪਤ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਦੀ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੀ, ਕੀਮਤੀ ਅਤੇ ਚਿਰ ਸਥਾਈ ਦੇਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਭੂਮੀ ਲਗਾਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਭੂਮੀ ਸਬੰਧੀ ਸੁਧਾਰ ਕਿਸਾਨੀ ਹਿਤਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਹੀ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਭੂਮੀ ਲਗਾਨ ਸਬੰਧੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੁਧਾਰ ਗੱਲਾ ਬਕਸ਼ੀ ਜਾਂ ਬਟਾਈ, ਨਸਕ ਜਾਂ ਕਨਕੂਤ, ਨਗਦੀ, ਜਾਮੀ ਜਾਂ ਜਬਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਖੇਤ ਬਟਾਈ ਆਦਿ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਭੂਮੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨ। ਭੂਮੀ ਦੀ ਉਪਜ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਮਾਲਕ ਭਾਵ ਕਿਸਾਨ ਤੋਂ ਟੈਕਸ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਰਾਜ ਦਾ ਕੋਈ ਟੈਕਸ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯਤ ਟੈਕਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਾਨ ਕੋਲੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਸੀ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਵਤ ਲੈਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਨਸਿਫ਼ਾਂ, ਸ਼ਿਕਦਾਰਾਂ, ਕੋਤਵਾਲਾਂ, ਕਾਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਜ਼ੀ ਵਲੋਂ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤੁਰੰਤ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸਾਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਅਤਿ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹੈ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦੇ ਵੱਧਣ ਕਾਰਨ ਕਿਸਾਨੀ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਫ਼ੈਸਲਾਕੁੰਨ ਦੌਰ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੱਧਕਾਲ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸੀ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ 'ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਿੜੀ' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਹਾਲਤ, ਉਸ ਦੀ ਭੂਮੀ ਤੇ ਭੂਮੀ ਸਬੰਧੀ ਟੈਕਸਾਂ, ਭੂਮੀ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕਤਾ ਤੇ ਭੂਮੀਕਾਰਾਂ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਹਾਲਤ ਦਾ ਅੱਜ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਲਈ, ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪਰਜਾ ਹਿਤਕਾਰੀ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ ਦੀ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਕਿਸਾਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਮੇਂ ਦੂਸਰਾ ਸੰਸਕਰਣ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਵਰਗ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਅਜਿਹੀਆਂ ਖੋਜ ਆਧਾਰਿਤ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ਆਮਦੀਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਾਰੇ ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ ਵਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਹ ਸੁਰਹਿਦ ਯਤਨ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਮੱਧਕਾਲ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਸਾਹਿਤਕ ਕਾਰਜ ਹੈ।

ਡਾ: ਮੁਹੰਮਦ ਇਦਰੀਸ

26-12-2020

 ਮੂਮਲ ਮਹਿੰਦਰ
ਲੇਖਕ : ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪ੍ਰਤੀਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 208.
ਸੰਪਰਕ : 094183-92845.

ਮੂਮਲ ਮਹਿੰਦਰ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਬਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਮੂਮਲ ਮਹਿੰਦਰ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਾਵਿ ਨਾਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ, ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂੰ, ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮਕਬੂਲ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ ਹੁਰਾਂ ਦਾ ਨਾਵਲ ਮੂਮਲ ਵੀ ਇਸੇ ਪਿਆਰ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਕਾਵਿ-ਨਾਟ ਵਿਚ ਲਿਖ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਨਾਇਕ ਮਹਿੰਦਰ ਰਾਣਾ ਹੈ ਜੋ ਅਮਰਕੋਟ ਦਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਲੋਦਰਵਾ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਮੂਮਲ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ ਊਠ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਸੌ ਕੋਹਾਂ ਤੋਂ ਰਾਤੀਂ ਮਿਲਣ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਮੂੰਹ ਹਨੇਰੇ ਅਮਰਕੋਟ ਪਰਤ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਪ੍ਰੀਤ ਕਥਾਵਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹੀ ਅੜਚਨਾਂ ਪੁਰਾਤਨ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਰਪੇਸ਼ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੜਚਨਾਂ ਦੇ ਚਲਦੇ ਹੀ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰੇਮੀ ਅੰਤ ਤੇ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਨਾਟ ਨੂੰ ਦਸ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਰਾਹੀਂ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲੇਖਕ ਨੇ ਵਿਚਾਲੇ ਸੂਤਰਧਾਰ ਦਾ ਪਾਤਰ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸੂਤਰਬੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ, ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜੀਵੰਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਚਿਤਰਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਜ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਉਡਾਰੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਤਰਕ ਸੰਗਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਮੂਲ ਕਥਾ ਵਿਚ ਕਈ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਇਸ ਕਾਵਿ ਨਾਟ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਇਸ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਰੌਚਿਕਤਾ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਵਿ ਨਾਟ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਆਮ ਜਨ-ਸਾਧਾਰਨ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ੈਲੀ ਰੌਚਕ ਤੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ ਨਾਟਕ ਰਾਹੀਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਜਿਥੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ, ਉਥੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਵਿਅੰਜਨ, ਘੁੰਮਰ ਨਾਚ ਅਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਾਵਿ ਨਾਟ ਵਿਚ ਪਰੋਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਪਾਠਕ ਉਥੋਂ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਮਾਣ ਸਕੇ। ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਕਾਵਿ ਨਾਟ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕ ਭਰਪੂਰ ਅਨੰਦ ਮਾਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਡਾ: ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਂਕੇ
c c c

ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ
ਲੇਖਕ : ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 295 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 144
ਸੰਪਰਕ : 98885-21960.

ਪ੍ਰੋ: ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਸਥਾਪਤ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ' ਇਸੇ ਵਰ੍ਹੇ 2020 ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪਰ 'ਹੁਣ' ਵਰਗੇ ਪਰਚਿਆਂ ਵਿਚ ਨਿਰੰਤਰ ਛਪਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕਾਰਨ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਵਿਚ ਚਰਚਿਤ ਲੇਖਕ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਡਾ: ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਟੂਣੇਹਾਰੀ ਰੁੱਤ : ਇੱਕੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ' ਵਿਚ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਕਹਾਣੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਐਮ.ਏ. (ਪੰਜਾਬੀ) ਦੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਕਥਾ-ਕੀਰਤੀ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਫੈਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਜੋਕਾ ਉੱਤਰ-ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਮੋਹ ਭੰਗ ਦਾ ਯੁੱਗ ਸਿੱਧ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਸਥਾਈ ਜੁੱਟ-ਵਿਰੋਧ ਬਰਕਰਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਚੰਗੇ/ਮੰਦੇ, ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ/ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆਵਾਦੀ, ਕਲਿਆਣਕਾਰਤਾ/ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ/ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਵਿਚਲਾ ਫ਼ਰਕ ਮਿਟ ਗਿਆ ਹੈ। ਵੈਸ਼ਵਿਕ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਨੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ 'ਬਾਹਰ' ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਚੈਲੰਜ ਕਰਨ ਜਾਂ ਵਿਦਰੋਹ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਹੀ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤੀ। ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਨਾਇਕ ਅੱਜ ਦੇ ਖਲਨਾਇਕ ਅਤੇ ਅੱਜ ਦੇ ਖਲਨਾਇਕ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਨਾਇਕ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਨੂੰ ਨਾਇਕਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਪੁਤਲਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਨੂੰ ਅਜੋਕੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੀ ਇਸ ਫ਼ਿਤਰਤ ਬਾਰੇ ਡੂੰਘੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਬਣੇ-ਬਣਾਏ ਖਾਨਿਆਂ ਉੱਪਰ ਬੜਾ ਤਿੱਖਾ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੌਰ ਵਿਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਖੇਤਰ ਵੀ ਅਛੂਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੱਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦਾਉ-ਪੇਚ ਲੜਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। 'ਸਾਂਝਾਂ ਦੀ ਸ਼ਤਰੰਜ' ਵਿਚ ਕਾਲਜ ਟੀਚਰਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀਆਂ ਦਾਉ-ਪੇਚਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਉੱਪਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਕਾਲਖ਼ ਕੋਠੜੀ' ਵਿਚ ਸਮਕਾਲੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ 'ਆਪਣੇ' ਹਿਤਾਂ ਤੋਂ ਲਾਂਭੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿੰਦਾ। ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਸ਼ਖ਼ਸ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜੁਰਅਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੀਡੀਆ ਉਸ ਨੂੰ ਅਪਮਾਨਿਤ ਕਰ ਕੇ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। 'ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ' ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੁਆਰਾ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਹਿਜਰਤ ਕਰ ਜਾਣ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। 'ਸੰਤ ਦਾ ਕਤਲ' ਉਚੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੇਂਦਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਇਕ ਹੋਰ ਰੌਚਕ ਕਥਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ 'ਵਿਵਸਥਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਯਥਾਸਥਿਤੀਵਾਦ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ', ਦੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਵਾਰਿਸ' ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਤਾਪ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕੁਝ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੈਰੇਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਜਜ਼ਬੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਪਾਤਰ ਉਸ ਦੀ ਹਰ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ: ਥਿੰਦ ਦੀ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕਸੁਰ ਕਰ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿਚ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਤੱਤ ਅੱਡ-ਅੱਡ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ ਬਲਕਿ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵਿਚ ਘੁਲਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੰਮੇ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਜਟਿਲ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਾਲੀਆਂ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਲੈਂਗਿਕ ਉਲਾਰਾਂ ਅਤੇ ਚੌਂਕਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਮੂਲਕ ਵੇਰਵਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲਿਆਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਾਡੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਇਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

c c c

ਸਵੈਨਾਮਾ
ਲੇਖਕ : ਉਮਿੰਦਰ ਜੌਹਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ (ਸਜਿਲਦ), ਸਫ਼ੇ : 64
ਸੰਪਰਕ : 94174-94444.

ਉਮਿੰਦਰ ਜੌਹਲ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਹੈ। 'ਸਵੈਨਾਮਾ' ਉਸ ਦਾ ਤੀਸਰਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ 'ਰੁਕੇ ਹੋਏ ਪਲ' ਅਤੇ 'ਸਦੀਆਂ ਦਾ ਤਪ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। 'ਪਾਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ' ਅਤੇ 'ਸਮੀਖਿਆ ਸੰਵਾਦ' ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਲੋਚਨਾ ਖੇਤਰ 'ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਹਨ। 'ਸਵੈਨਾਮਾ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚ 'ਚਾਰ ਦੀਵਾਰੀ' ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 'ਮੇਰੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨਾ' ਤੱਕ 38 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਟਿੱਪਣੀ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰਸਾਨੀ ਕਰਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ : 'ਮੈਂ ਕਵਿਤਾ ਕਿਸੇ ਲਈ ਨਹੀਂ ਲਿਖਦਾ, ਮੈਂ ਕਵਿਤਾ ਆਪਣੇ ਲਈ ਲਿਖਦਾ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਣ ਲਈ ਲਿਖਦਾ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਸੰਵਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਹੀ ਜਦ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਵਹਿੰਦਾ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਕਵਿਤਾ ਬਣਦੀ ਹੈ।' ਇਸ ਕਥਨ 'ਚ 'ਆਪਣੇ-ਆਪ' ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਣਾ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਥੀਮ ਹੈ। ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖਾਂ-ਸੁੱਖਾਂ, ਥੋੜ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ, ਅਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ 'ਚ ਫੈਲਦੀ ਕੁੜੱਤਣ, ਸਮਾਜਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਖਰੇਵਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਣ ਦੀ ਸਾਰਥਕ/ਨਿਰਾਰਥਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਵਾਦ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਰੌਂਅ ਧੜਕਾਉਂਦਾ ਹੈ। 'ਚਾਰ ਦੀਵਾਰੀ' ਕਵਿਤਾ 'ਚ ਬਾਹਰੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਚਾਰ ਦੀਵਾਰੀ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਉਹ ਸਮੁੱਚੀ ਕਾਇਨਾਤ ਦੀ ਉਹ ਮੰਜ਼ਰਕਸ਼ੀ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ :
ਮਨਾਂ ਦੀ ਚਾਰ ਦੀਵਾਰੀ/ਪਲ-ਪਲ ਅੰਦਰ ਫੈਲਦੀ
ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲ ਕੋਠੜੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ
ਕਾਲ-ਕੋਠੜੀਆਂ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਕੈਦ 'ਚ
ਸਵੈ-ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਭਰਮ ਪਾਲਦੇ ਮਨੁੱਖ
ਗਲੋਬਲ ਅਖਵਾਉਂਦੇ ਨੇ।
ਆਤਮਿਕ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ 'ਚ ਪੇਸ਼ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦੁਬਿਧਾ ਅਤੇ ਦੁਬਿਧਾ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰਕਰਨ : 'ਪਛਾਣ', 'ਚੁੱਪ', 'ਧੀ', 'ਜੀਵਨ', 'ਝੋਰਾ', 'ਕੋਈ ਵਿਚਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ', 'ਕਵਿਤਾ', 'ਸ਼ਬਦ', 'ਉਮਰ', 'ਆਵਾਜ਼ਾਂ', 'ਮੈਂ', 'ਹੀ ਪੂਰਨ', 'ਝੂਠ-ਸੱਚ', 'ਇਕ ਸਿਫ਼ਰ ਸਿਫ਼ਰ' ਅਤੇ 'ਮੈਂ ਅਤੇ ਸੁਪਨਾ' ਆਦਿ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਸਵੈਨਾਮਾ' ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ 'ਚ ਪੇਸ਼ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਉਲੇਖ ਤਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹੀ ਹਨ, ਉਥੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਖੂਬਸੂਰਤ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਚੋਣ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ 'ਚ ਵਿਚਰਦੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਵੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਮੇਰੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨਾ' ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਹੇਠਲੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਦੀ ਆਸ਼ਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ :
ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਤੇ ਨਾ ਜਾਇਓ
ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਆਇਆ/ਬਸ ਦਾਗ਼ਾਂ 'ਤੇ ਜਾਣਾ
ਉਮਿੰਦਰ ਜੌਹਲ 'ਸਵੈਨਾਮਾ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਰਾਹੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪ੍ਰਤੀ ਉਦਾਸੀਨ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਥਾਵੇਂ ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਸੋਚ ਦੀ ਚਿਣਗ ਮਘਾਉਣ 'ਚ ਸਫਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਆਮਦੀਦ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਆਮੀਨ।

ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ (ਪ੍ਰੋ:)
ਮੋ: 098786-14096.ੇ

c c c
ਕੀ ਜਾਣਾ ਮੈਂ ਕੌਣ
ਲੇਖਿਕਾ : ਮਨਜੀਤ ਰਾਏ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੇਖਕ ਖ਼ੁਦ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 93572-21041.

ਮਨਜੀਤ ਰਾਏ ਦੀ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਪ੍ਰਤੀ ਲੁਕਾ-ਛਿਪੀ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਦਲੇਰੀ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਵੀ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਲੇਖਿਕਾ ਨੂੰ ਉਚੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਪਰ ਗੁੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਨਿਰਾਸ਼ਤਾ ਵੀ ਪੱਲੇ ਪਈ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰੂ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੀ ਇਸ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਸੱਚ ਦਾ ਪੱਲਾ ਫੜਦੇ ਹੋਏ ਕੁਝ ਥਾਂਵਾਂ 'ਤੇ ਭਾਵੁਕ ਵੀ ਹੋਈ ਹੈ ਪਰ ਆਪਣੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਦੇ ਸਦਕਾ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਰੌਚਕ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਕਸੁਕਤਾ ਵਧਾਈ ਹੈ। ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਲਿਖਣ ਪ੍ਰਤੀ ਸਰਲਤਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਅਰਬੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ, ਹਿੰਦੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਸ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਢਲਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਕਾਬੂ 'ਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਮਾਂ, ਸਮਾਜਸੇਵੀ, ਬਿਜ਼ਨਸ ਵੂਮੈਨ ਦਾ ਰੋਲ ਵੀ ਬਾਖੂਬੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾਇਆ। ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ 'ਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ, ਬੀਤੇ ਬਚਪਨ, ਪਰਿਵਾਰ, ਗ਼ਰੀਬੀ ਅਤੇ 1947 ਦੀ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਦਾ ਦਰਦ ਬਿਆਨਿਆ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਨਾ ਭੁਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਤੇ ਮੈਡੀਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲੀ ਰਾਹਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਲਿਖਣ ਪ੍ਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਇਨਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ
ਮੋ: 092105-88990.

ਤਾਰੀਖ਼ ਬੋਲਦੀ ਹੈ
ਗਾਥਾ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਲਾਂਘੇ ਦੀ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰੋ: ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਹਿਬਦੀਪ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 176
ਸੰਪਰਕ : 099889-13155.

ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਮਰਪਣ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 550ਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਤਸਵ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਤੇ ਅਕੀਦਤ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਬਾਰੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਵਡਮੁੱਲੀਆਂ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਮਸਲਨ : 'ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ 42 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਉਸਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਰੋਵਰ ਤੇ ਖੰਡਾ ਸਾਹਿਬ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੀ ਗੁਰੂ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੂਹ ਅਤੇ ਖੇਤ ਹਨ।' ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ 29 ਖੋਜ ਨਿਬੰਧ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਲਾਂਘੇ ਬਾਰੇ ਵਿਭਿੰਨ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਹੇਠ ਮੁੱਲਵਾਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਵੇਖੋ : ਲਾਂਘਾ ਦੋਵਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਦਾ ਸਹੀ ਫ਼ੈਸਲਾ, ਲਾਂਘੇ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਘਟੀਆ ਪੱਧਰ ਦੀ ਸਿਆਸਤ, ਲਾਂਘੇ ਦੇ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ 'ਤੇ ਉਦਘਾਟਨ, ਦੋ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਚੌਕੇ-ਛੱਕੇ, ਲਾਂਘਾ ਇਮਰਾਨ ਦੀ ਕਹਿਣੀ ਤੇ ਕਰਨੀ ਦਾ ਸੁਮੇਲ, ਲਾਂਘੇ ਦਾ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਵੀਹ ਡਾਲਰ ਦੀ ਫੀਸ ਦਾ ਮਾਮਲਾ, ਲਾਂਘੇ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਨੇਕਾਂ ਹੋਰ ਸਬੰਧਿਤ ਵਿਸ਼ੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਸੰਗਤਾਂ ਦੀ ਬੜੀ ਦੇਰ ਦੀ ਤਾਂਘ ਸੀ ਕਿ ਕਰਤਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਲਾਂਘਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਵਿਚ ਸਿਆਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਐਮ. ਵੈਂਕਯਾ ਨਾਇਡੂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ 26 ਨਵੰਬਰ, 2018 ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 28 ਨਵੰਬਰ, 2018 ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਾਂਘੇ ਬਾਰੇ ਬੜੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ। ਇਕ ਧਿਰ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਦੋਵਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਸਾਂਝ ਵਧੇਗੀ। ਦੂਜੀ ਧਿਰ ਨੂੰ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਲਾਂਘਾ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਵਲੋਂ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇਗਾ। 26 ਨਵੰਬਰ ਅਤੇ 28 ਨਵੰਬਰ, 2018 ਦੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਫੋਟੋਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਫੋਟੋਆਂ ਵੀ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਨਵਜੋਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਯੂ.ਐਨ.ਓ. ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਅੰਤੋਨੀਓ ਗੁਟੇਰੇਜ 18 ਫਰਵਰੀ, 2020 ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਏ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬਟਵਾਰੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਚਰਚਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਲਾਂਘੇ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇੰਜ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸਾਂਭਣਯੋਗ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੋ ਨਿੱਬੜੀ ਹੈ।

ਡਾ: ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋ: 98144-46007.

ਖੁਰਦੀਆਂ ਪੈੜਾਂ

ਲੇਖਕ : ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਖੇਮਕਰਨੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 100 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 98781-31525.

ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਖੇਮਕਰਨੀ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹਨ। ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ 12ਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 68 ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਇਕ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ 'ਅਸੀਸ' ਕਹਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਕੁੜੀ ਜੰਮਣ 'ਤੇ ਵੀ ਖੁਸਰੇ ਨਚਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਵਰਗੀ ਪਿਰਤ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਬਦਲਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ 'ਖੁਰਦੀਆਂ ਪੈੜਾਂ' ਕਹਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਪੁੱਤ ਨਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਜਵਾਈ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੱਸ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵਰਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਤ੍ਰਾਸਦਿਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। 'ਮਕਰੀ ਗੰਧ' ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਗੰਧ ਚੜ੍ਹਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨਸ਼ੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਉਡਾਣ' ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਸੋਚ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਕ ਪਿਤਾ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਦੇ ਕਹੇ 'ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣੋ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਅੱਧੀ ਤਨਖ਼ਾਹ ਵਿਚੋਂ ਬੇਟੀ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ 5 ਲੱਖ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕਾਪੀ ਫੜਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਨੇ ਉਡਾਣ ਭਰ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਹੁਲਾਰ' ਕਹਾਣੀ ਇਕ ਬਿਰਧ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਆਚਾਰ ਵਿਹਾਰ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਵੀ ਇਕ ਔਰਤ ਦੇ ਅੜਬਪੁਣੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਨਾਮ ਕੌਰ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਕਦਰ ਨਹੀਂ ਬਸ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਮੋਹ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਰੂਹ ਦੀ ਸਾਂਝ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਖੇਮਕਰਨੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਮਾਜਿਕ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਚਿੱਤਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ।

ਡਾ: ਗੁਰਬਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ
ਮੋ. 098553-95161

19-12-2020

 ... ਤੇ ਫੇਰ ਜੰਗ
ਸੰਪਾਦਕ : ਜਸਬੀਰ ਭੁੱਲਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 178
ਸੰਪਰਕ : 91-172-5027427.

ਹਥਲੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਕਰਨਲ ਜਸਬੀਰ ਭੁੱਲਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ 18 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜੰਗਾਂ-ਯੁੱਧਾਂ ਨਾਲ ਬਾਵਸਤਾ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ, ਸ਼ਿਵਦੇਵ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ, ਤਰਲੋਕ ਮਨਸੂਰ, ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਟਿਵਾਣਾ, ਦਲਬੀਰ ਚੇਤਨ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਖ਼ਾਲਿਦ ਹੁਸੈਨ, ਜਿੰਦਰ, ਗੁਰਮੀਤ ਪਨਾਗ, ਸਵੈਰਾਜ ਸੰਧੂ ਅਤੇ ਕਰਨਲ ਸੱਤਪਾਲ ਰੰਧਾਵਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਹਰ ਕਹਾਣੀ ਜੰਗਾਂ-ਯੁੱਧਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਪਾਸਾਰ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਵਿਚ ਦਹਿਸ਼ਤ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਵਿਚ ਜਵਾਂਮਰਦੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਵਿਚ ਜ਼ੁਲਮ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿਚ ਉਜਾੜਾ ਹੈ। ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ 'ਧਰਤੀ ਹੇਠਲਾ ਬੌਲਦ' ਵਿਚ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ੌਜੀ ਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਸਖ਼ਤ ਜਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਪੁੱਤਰ-ਪੋਤਰੇ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਬਾਰੇ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰ ਕੇ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਸਹਾਨੁਭੂਤੀ ਦੀ ਖ਼ੈਰ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦੇ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਲਈ ਵੀ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵਦੇਵ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ ਜੰਗਾਂ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਤਬਾਹੀ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਖੌਫ਼ਨਾਕ ਚਿੱਤਰ ਉਲੀਕਦਾ ਹੈ। ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਟਿਵਾਣਾ ਆਪਣੀ 'ਕਹਾਣੀ' ਨੂੰ ਇਕ ਫ਼ੌਜੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲਗਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਫ਼ੌਜੀ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਆਪਣੇ ਮੰਤਵ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾਉਂਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਮੌਤ, ਉਸ ਫ਼ੌਜੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਕੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਖ਼ਾਲਿਦ ਹੁਸੈਨ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਿੰਦੂ-ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਮੰਜ਼ਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੁਖਵੰਤ ਕੌਰ ਮਾਨ ਵੀ ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਦੇ ਕਾਰਨ 'ਭਾਜੜ' ਦਾ ਇਕ ਤ੍ਰਾਸਦਕ ਚਿੱਤਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ ਜੰਗ ਦੀ ਵਹਿਸ਼ਤ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਵਾਂ ਗੁੱਧੀ ਬੋਲ-ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਗਲਪਕਾਰੀ, ਕਵਿਤਾਕਾਰੀ ਹੋ ਨਿੱਬੜਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਰੋਧੀ ਖੇਮਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਸਿਪਾਹੀ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਸੱਚੀ-ਮੁੱਚੀ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਬਲਕਿ ਸਿਅਸਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੰਜ ਹਰ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਮਾਨਵਤਾ ਦਾ ਪਰਚਮ ਬੁਲੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਖੱਲ੍ਹੇ ਅੰਤ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ (ਦੇਖੋ : ਦਲਬੀਰ ਚੇਤਨ ਦੀ 'ਤਕੀਆ ਕਲਾਮ')। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੁਗਠਿਤ ਪਲਾਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਆਪਣਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਵਿਅਕਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਫਲ ਰਹੀ ਹੈ। 'ਰੋਡੋਡੈਂਡ ਰੋਜ਼ (ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ), 'ਨੋ ਮੈਨਜ਼ ਲੈਂਡ' (ਜਸਬੀਰ ਭੁੱਲਰ), 'ਯੁੱਧ' (ਤਰਲੋਕ ਮਨਸੂਰ), 'ਚੈਰੀ ਦੇ ਫੁੱਲ' (ਕਰਨਲ ਸੱਤਪਾਲ ਰੰਧਾਵਾ) ਅਤੇ 'ਗ਼ੱਦਾਰ' (ਸ਼ਿਵਦੇਵ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ) ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਭਾਵਪੂਰਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ।

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

c c c

ਜੀਰਾਂਦਿ
ਲੇਖਿਕਾ : ਦਲਜੀਤ ਕੌਰ ਦਾਊਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 119
ਸੰਪਰਕ : 99155-60280.

ਦਲਜੀਤ ਕੌਰ ਦਾਊਂ ਕਿਸੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦੀ ਮੁਹਤਾਜ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਖੋਜ ਪੁਸਤਕ ਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਸਾਹਿਤ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਚੋਖਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਜੀਰਾਂਦਿ', ਨਾਰੀ-ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਉਸ ਨੇ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਆਲਮੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਕੇ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਲੇਖਿਕਾ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਈ ਹੋਈ ਪੁਰਾਤਨ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰਦੀ ਹੋਈ ਨਵੀਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਔਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਔਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਲੀਕਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਔਰਤ ਦੀ ਹਰ ਪੱਖ ਤੋਂ ਹੋ ਰਹੀ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਸਹਿਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਤੇ ਉਹ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਔਰਤ ਨੂੰ ਮੰਡੀ ਦੀ ਵਸਤੂ ਬਣਨ ਨੂੰ ਨਕਾਰਦੀ ਹੋਈ ਆਪਣੀ ਅਜ਼ਮਤ ਦੀ ਅਪ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸ੍ਰੋਤ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਇਕ ਮਜ਼ਦੂਰਨ ਜੋ ਮਿੱਟੀ ਸੰਗ ਮਿੱਟੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਸਭ ਦੀ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਹੈ
ਇਕ ਨੂਰ ਕੁੱਖ ਵਿਚ ਸਾਂਭ
ਦੂਜਾ ਰੁੱਖ ਦੀ ਟਹਿਣੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ
ਮਟਿਆਲੇ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਝੂਲੇ 'ਚ
ਅੰਗੂਠਾ ਚੂਸਦੀ ਆਂਦਰ ਨੂੰ ਝੂਟਾ ਦੇਣਾ
ਕਦੇ ਨਾ ਭੁੱਲਦੀ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ।
ਉਹ ਨਦੀ ਦੀ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਔਰਤ ਨਾਲ ਤਸ਼ਬੀਹ ਦਿੰਦੀ ਹੋਈ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਵਾਸਤਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸੋਮਾ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਦੁਆ ਕਰਦੀ ਹੈ
ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਸੂਰਜਾ
ਤੂੰ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਅਲ੍ਹੜ ਰੁੱਤ ਨੂੰ
ਸ਼ਰਮ ਦਾ ਕੱਜਣ ਪਹਿਨਾਦੀਂ।
ਉਹ ਔਰਤ ਦੀ ਅਸਮਤ ਦੀ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਬਣਨ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਰੱਖਦੀ ਹੋਈ ਜੱਗ ਜਨਨੀ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਸਨਮਾਨਯੋਗ ਸਥਾਨ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਅੱਜ ਦੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਔਰਤ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਮੰਡੀ ਦੀ ਵਸਤੂ ਕਿਉਂ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ ਇਸ ਹਾਲਾਤ ਤੋਂ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਚੇਤ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ-ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਰਾਹ ਦਸੇਰੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ਕਿ
ਸੋਨੇ ਰੰਗੇ ਜਾਲ 'ਚ ਫਸ ਕੇ
ਚਿੜੀਆਂ ਚੋਗ ਚੁਗਦੀਆਂ ਮੋਈਆਂ।
ਲੇਖਿਕਾ ਇਸਤਰੀ ਮਨ ਦੀ ਹਰ ਤਹਿ ਨੂੰ ਫਰੋਲਦੀ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਉਘਾੜਦੀ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦੀ, ਹਰ ਪੀੜ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਪਰੋ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਾਂ ਦੀ ਆਂਦਰ, ਚੀਰ ਹਰਨ, ਔਰਤ ਦੀ ਹੋਣੀ, ਵੇਦਨਾ, ਕਰਜ਼ਾਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਸਾਡੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਔਰਤ ਮਨ ਦੀਆਂ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਤੈਹਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਉਹ ਔਰਤ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਸਮਾਜਿਕ ਚੇਤੰਨਤਾ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੀ ਹੋਈ ਸਮੁੱਚੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੀੜ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਮੋ ਕੇ ਪਾਠਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਪਰੋਸਦੀ ਹੈ।

ਡਾ: ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ ਵਾਡੀਆ
ਮੋ: 98555-84298.

c c c

ਤਿਤਲੀ, ਭੰਵਰਾ ਅਤੇ ਫੁੱਲ
ਲੇਖਕ : ਸੋਹਨ ਲਾਲ ਗੁਪਤਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਅਦਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 80 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 98144-84161.


ਚਰਚਾ ਅਧੀਨ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 29 ਨਿਬੰਧ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਬੰਧਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਹਨ। ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਹਤ, ਭੋਜਨ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਰੁੱਖ, ਨਸ਼ੇ, ਸੜਕ ਹਾਦਸੇ, ਬਜ਼ੁਰਗ, ਲਾਕਡਾਊਨ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿੰਨੇ ਹੀ। ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਬਾਰੇ, ਆਮ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸੀਹਤਾਂ, ਸਿਆਣਪਾਂ ਅਤੇ ਮਸ਼ਵਰੇ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨਿਬੰਧ ਵੀ ਹਨ। ਕੁਝ ਨਿਬੰਧ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਾਦ ਮੁਰਾਦੇ (ਬਦ ਨਾਲੋਂ ਬਦਨਾਮ ਬੁਰਾ, ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਲਈਨਾ ਕਹੇਜਾਣ ਦੀ ਭੁੱਲ, ਪੱਖੇ ਦੀਆਂ ਖਰੀਆਂ-ਖਰੀਆਂ, ਵਾਲ ਕਲਾਕਾਂ ਦੀ ਚਾਲੂ ਹਾਲਤ) ਅਤੇ ਕੁਝ ਨਿਬੰਧ (ਤਿਤਲੀ, ਭੰਵਰਾ ਅਤੇ ਫੁੱਲ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਕਰਕੇ ਹੋਈ ਪ੍ਰਸੰਸਾ, ਕਾਰ ਦੀ ਸਪੀਡ ਘੱਟ ਰੱਖਣ ਦੀ ਆਦਤ) ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਯਾਦਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਬਹੁਤੀ ਬਨਾਵਟੀ ਗੋਂਦ ਨਹੀਂ ਗੁੰਦਦਾ। ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਸਰਲ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਮਨ ਵਿਚ ਉਤਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਸਪੁਸਤਕ ਦੇ ਨਿਬੰਧ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਆਪੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵਾਦ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜੇ ਹੋਏ, ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਜਿਊਣ ਦਾ ਸਲੀਕਾ ਜ਼ਰੂਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਪੱਖ ਇਹ ਹੈ ਲੇਖਕ ਨੇ ਹਰ ਨਿਬੰਧ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ, ਸਚਾਈ ਨਾਲ ਅਤੇ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਸੁਝਾਅ ਦੇਣੇ ਬਣਦੇ ਹਨ : ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਲੰਬੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅੱਖੜਦੇ ਹਨ। ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਟਾਈਪ/ਪਰੂਫ਼ ਦੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਵੀ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਕਿਤੇ ਸ਼ਬਦ ਚੋਣ ਤੇ ਵੀ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ, 'ਕੁਝ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਬਾਰੇ, 'ਨਿਯਮਾਂ ਅੰਦਰ ਛੁਪੀ ਭਲਾਈ ਦੀ ਭਾਵਨਾ, 'ਹਰੇਕ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹਾਲਤ ਖ਼ੁਦ ਸੁਧਾਰਨ ਦੀ ਲੋੜ' ਨਿਬੰਧ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਹਾਸਲ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ 'ਤੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਹਾਰਦਿਕ ਸਵਾਗਤ ਹੈ। ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਕੋਲੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਪਾਏਦਾਰ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜੇ ਜਾਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਬੱਝਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਿੰ: ਹਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਾਇਰ
ਮੋ: 97806-67686


ਮੇਰੇ ਕਾਵਿ ਨਾਟਕ

ਲੇਖਕ : ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 750, ਸਫ਼ੇ : 520.
ਸੰਪਰਕ : 011-45555610

ਮੇਰੇ ਕਾਵਿ ਨਾਟਕ ਸੈਂਚੀ ਪੰਜਵੀਂ ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਤਿੰਨ ਨਾਟਕ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਚ ਛਪੇ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਨਾਟਕ, ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਦਰਿਆ, ਹੋਂਦ ਨਿਹੋਂਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਤੋਂ ਅਗਾਂਹ ਅਤੇ ਭਰਮ ਜਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਾਟਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੰਗ ਕਰਮੀਆਂ ਵਲੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਫਲਤਾ ਸਹਿਤ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਖੇਡੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਪੜ੍ਹਨ ਉਪਰੰਤ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਉੱਤਰ-ਆਧੁਨਿਕ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਝਲਕਾਰੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਆਧੁਨਿਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਜਟਿਲ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਤੇ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਟਕ ਅਜੋਕੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਵਿਚਰ ਰਹੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸੱਚ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸਤੂ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਟੁੱਟ ਰਹੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿਚਲੇ ਤਿੜਕਦੇ ਮਾਨਵੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ, ਨੈਤਿਕ ਮੁੱਲਾਂ ਵਿਚ ਟਕਰਾਅ, ਅਜੋਕੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ, ਧਰਮ ਆਦਿ ਦੇ ਸੰਕਟ ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਦੇਖਣ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਂਦ-ਨਿਹੋਂਦ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਮਾਨਵ ਦੇ ਅਸਤਿੱਤਵੀ ਸੰਕਟਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਚਿਤਰਿਆ ਹੈ। ਅਜੋਕਾ ਮਾਨਵ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਸਕੂਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ।
ਬਾਹਰ ਵੀ ਤੁਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਨਹੀਂ
ਅੰਦਰ ਵੀ ਮੁੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਨਹੀਂ
ਇਸ ਹੋਂਦ ਨਿਹੋਂਦ ਦੀ ਟੱਕਰ ਵਿਚ
ਇਹ ਕੈਸੀ ਰੁੱਤ ਖਲਾਈ ਹੈ?
ਖਲਾਅ ਵਿਚ ਭਟਕਦੇ ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੇ ਪਾਤਰ ਆਪਣੇ ਅਸਤਿੱਤਵ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਅਜੋਕੇ ਯੁੱਗ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿਚ ਮਾਨਵ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਮ ਜਲ ਨਾਟਕ ਔਰਤ-ਮਰਦ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚਲੀਆਂ ਗੁੰਝਲਾਂ ਨੂੰ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਦੰਦ ਕਥਾ ਸੰਨ ਚੌਰਾਸੀ ਵਿਚ ਹੋਏ ਸਿੱਖ ਕਤਲੇਆਮ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਚਿਤਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਸਮਕਾਲੀਨ ਸੰਕਟਾਂ ਨੂੰ ਫੜਦਾ, ਸਮਝਦਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਸਾਹਿਤਿਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਮੰਚਨ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਟਕ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਵਿਸ਼ਵ ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਨਾਤਾ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਲੇਖਕ ਵਧਾਈ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ।

ਡਾ: ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਂਕੇ

ਖਿਸਕਦੇ ਪਲ
ਲੇਖਕ : ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਤੂਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕੈਫ਼ੇ ਵਰਲਡ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 120 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ: 96
ਸੰਪਰਕ : 98724-55994

ਹਥਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਖਿਸਕਦੇ ਪਲ' ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਤੂਤ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਆਮ ਆਦਮੀ ਦਾ ਨਰਕ ਤੋਂ ਭੈੜਾ ਬਣਿਆ ਜੀਵਨ, ਧਾਰਮਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵਧ ਰਿਹਾ ਨਿਘਾਰ ਅਤੇ ਸੱਤਾ 'ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੀ ਗੰਧਲੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਆਤਮ-ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਾਹਰੀ ਦਿਖਾਵੇ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਪੰਚਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਬੜੇ ਬੇਬਾਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵੰਗਾਰਦੇ ਹਨ-
ਅੱਠਸੱਠ ਤੀਰਥੀਂ ਕਾਹਤੋਂ ਨ੍ਹਾਉਂਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹੋ,
ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਤਾਰੀ ਮਾਰੋ ਓਥੇ ਵੀ ਗੰਗਾ ਹੈ।
ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਤੂਤ ਹੱਕ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ ਜੂਝ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕਸੁਰ ਹੋਏ ਵਿਦਰੋਹ ਦਾ ਪਰਚਮ ਲਹਿਰਾਉਂਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ-ਨਾਤਿਆਂ ਦੇ ਹੋ ਰਹੇ ਬਾਜ਼ਾਰੀਕਰਨ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਵੀ ਉਹ ਬੜੇ ਧੜੱਲੇ ਨਾਲ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚੋਂ ਮਨਫ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦ ਹਨ। ਦਿਨ-ਦਿਹਾੜੇ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਜਬਰ ਜਨਾਹ ਦੀਆਂ ਹਿਰਦੇਵੇਧਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਰ੍ਹੇਆਮ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੋ ਕੇ ਦਨਦਨਾਉਂਦੇ ਫਿਰਨਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਚੈਨ ਕਰਦਾ ਹੈ-
ਕਿਸੇ ਦੀ ਧੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਕੀ ਲੱਗੇ,
ਹੱਥੀਂ ਭੈਣਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਧੰਦੇ ਵੇਖੇ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਨਿਰਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਬਲਕਿ ਦਰਪੇਸ਼ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਾਦੀ ਅਤੇ ਸਰਲ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿਚ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਵੱਡੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦਾ ਹੁਨਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਸੁਹਜ ਵੀ ਹੈ, ਮਿਠਾਸ ਵੀ ਅਤੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਫ਼ੁੱਲਿਤਾ ਲਈ ਪਾਏ ਗਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਵਡਮੁੱਲੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸਮਰਥਨ ਹੈ।

ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋ: 98146-28027

13-12-2020

ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲੋਕ ਇਤਿਹਾਸ
ਲੇਖਕ : ਡਾ: ਮਨਜ਼ੂਰ ਏਜਾਜ਼
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 240
ਸੰਪਰਕ : 81468-21400.


ਡਾ: ਮਨਜ਼ੂਰ ਏਜਾਜ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇਕ ਬਹੁ-ਚਰਚਿਤ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਕਿਤਾਬ 'ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲੋਕ ਇਤਿਹਾਸ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ 9 ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਲੋਕ ਤਾਰੀਖ਼; ਵਾਰਿਸਨਾਮਾ (5 ਜਿਲਦਾਂ); ਬੁੱਲਾਨਾਮਾ; ਇਨਕਲਾਬ ਜੋ ਆ ਚੁੱਕਾ ਹੈ; ਜਿੰਦੜੀਏ: ਤਣ ਦੇਸਾਂ ਤੇਰਾ ਤਾਣਾ (ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ); ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਰੀਤ; ਗ਼ਾਲਿਬਨਾਮਾ; ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਜਗਤ ਸ਼ਾਇਰੀ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਦੀਪ ਨਿਰਮੋਹੀ, ਅਸ਼ੋਕ ਕਾਸਿਦ ਅਤੇ ਮਨਦੀਪ ਸੁਨੇਹੀ ਵਲੋਂ ਲਿਪੀਅੰਤਰਿਤ 11 ਅਧਿਆਇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਮਸਲੇ; ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ (ਹੜੱਪਾ ਵਸੇਬ); ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਆਰੀਆ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਉਣਾ; ਪੁਰਾਣਾ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਜੱਟਕਾ ਪੰਜਾਬ; ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਅਦਲਾ-ਬਦਲੀਆਂ ਤੇ ਮਹਾਂਭਾਰਤ; ਨਵੀਂ ਉਸਾਰੀ : ਆਰੀਆਵਾਂ ਜਾਂ ਹੜੱਪੀਆਂ ਦੀ ਕਾਰੀਗਰੀ; ਬਾਹਰ ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੇ ਮੌਰੀਆ ਸ਼ਾਹੀ; ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਨਵੀਆਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸ਼ਾਹੀਆਂ; ਗਵਾਚਿਆ ਹੋਇਆ ਪੰਜਾਬ; ਕਦੀਮ ਪੰਜਾਬੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਮੁਢਲੀਆਂ ਬਦਲੀਆਂ : ਇਕ ਖੁਲਾਸਾ ਅਤੇ ਕਦੀਮ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਹਨ। ਮਨਜ਼ੂਰ ਏਜਾਜ਼ ਦੀ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਲੀਹ 'ਤੇ ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਵੱਖਰਾ ਰਾਹ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੱਧ-ਏਸ਼ੀਆ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਵਾਚਣ, ਘੋਖਣ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਬਗ਼ੈਰ ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਏਸ਼ੀਅਨ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਕਰਨਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਇਥੋਂ ਦੀ ਰਹਿਤਲ ਅਤੇ ਲੋਕਾਈ ਨਾਲ ਇਨਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ਗੁਰੂਆਂ, ਪੀਰਾਂ, ਫ਼ਕੀਰਾਂ, ਸੂਫ਼ੀਆਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਜੋਗੀਆਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ, ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਕਲਾ ਦੇ ਮਸਲੇ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੋਮੇ ਰਿਗਵੇਦ, ਦੂਸਰੇ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੁਢਲੇ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਬੁੱਧ, ਜੈਨ ਧਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਆਦਿ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਾਧਾਰਨ ਅਤੇ ਲੋਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਰਤਕ ਲਹਿਜ਼ੇ ਨਾਲ ਇਕ ਸਫ਼ਲ ਯਤਨ ਹੈ।


-ਡਾ: ਮੁਹੰਮਦ ਇਦਰੀਸ
ਮੋ: 98141-71786



ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਡਾ: ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਾਰ
ਲੇਖਕ : ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 595 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 296
ਸੰਪਰਕ : 94174-84337.


ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਡਾ: ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਬਾਰੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸਿਰਜੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ 48 ਕਾਂਡਾਂ ਵਿਚ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਡਾ: ਛੀਨਾ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਹੋਰਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਨੇਕਾਂ ਮੁੱਲਵਾਨ ਗੱਲਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਡਾ: ਛੀਨਾ ਦੀ 66 ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਾਗ ਹੈ। ਡਾ: ਛੀਨਾ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ 35 ਸਾਲ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰੀ, ਅੱਠ ਉੱਚ-ਵਿੱਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ, ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿਚ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣਾ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸੈਨੇਟ ਅਤੇ ਸਿੰਡੀਕੇਟ ਦੀ ਮੈਂਬਰੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ, ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ (ਮਸਲਨ: ਈਦੀ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ), ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਮੌਲਿਕ ਵਾਰਤਕ ਸਿਰਜਣਾ ਆਦਿ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਅਹਿਮ ਅੰਗ ਹਨ।
ਗਹਿਨ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਿਆਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਡਾ: ਛੀਨਾ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿਚ ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੁਰ ਵਿਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਿਬੰਧ-ਮੈਰਿਜ ਪਾਰਟੀ, ਗਰੇਵ-ਯਾਰਡ ਸੇਂਟ, ਸਟਾਪ ਡਰਿੰਕਿੰਗ, ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਸਾਹਿਬ, ਸੇਲ ਆਫ ਬੁਫੈਲੋ ਆਦਿ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹਨ। ਇਵੇਂ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਨਿਬੰਧ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਆਕਰਸ਼ਣ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮਸਲਨ : ਵਾਹਗੇ ਦੀ ਲਕੀਰ ਦਾ ਮੌਖਿਕ ਇਤਿਹਾਸ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਜਮਾਤੀ, ਵਿਰਕਾਂ ਦਾ ਦੋਹਤਰਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਦੀ ਜੀਵਨੀ, ਮੇਰੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ ਇਤਿਆਦਿ। 'ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਐਮ.ਏ. ਪਾਸ' ਵਿਚੋਂ ਹਾਸ ਵਿਅੰਗ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਵੇਖੋ : ਮਾਸੜ ਜੀ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, 'ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਪਰਸੋਂ ਦਾ ਉਡੀਕ ਰਿਹਾ ਸਾਂ, ਇਕ ਖ਼ਤ ਆਇਆ, ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਹੀ ਪੜ੍ਹਵਾਉਣਾ ਹੈ।' ...ਮੈਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਲਿਆਓ ਕਿਹੜਾ ਖ਼ਤ ਹੈ... ਜਦੋਂ ਮਾਸੜ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਖ਼ਤ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, ਮਾਸੜ ਜੀ, ਇਹ ਤਾਂ ਉਰਦੂ ਵਿਚ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦਾ।' ਮੇਰੇ ਏਨਾ ਕਹਿਣ ਦੀ ਦੇਰ ਸੀ ਕਿ ਮਾਸੜ ਜੀ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਖ਼ਤ ਖੋਹ ਕੇ ਤੁਰ ਪਏ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ 'ਸਰਦਾਰ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੜ੍ਹੀ ਏ।' ਪੰ: 212. ਡਾ: ਛੀਨਾ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵੀ ਗਿਆਨਵਰਧਕ ਹਨ। ਇੰਜ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਡਾ: ਛੀਨਾ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਾਰ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਅਹਿਮ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੋ ਨਿੱਬੜੀ ਹੈ।


-ਡਾ: ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋ: 88376-79186.


ਅੱਖਰ ਵੇਲ

ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ: ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਂਝ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 125 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 81468-00636.


ਡਾ: ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ ਵਲੋਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ 'ਅੱਖਰ ਵੇਲ' ਵਿਚ ਦਸ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੁਕਾਮ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੌੜ੍ਹ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਵੀਆਂ ਕਲਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਣਦਾ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜਿੱਥੇ ਸਾਡੇ ਸਮਕਾਲ ਦੀਆਂ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹਿੰਮਤ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਲਮਾਂ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਕਦੇ ਬੁਜ਼ਦਿਲ ਜਾਂ ਬੇਆਸ ਨਾ ਹੋਣ। ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਰਹੀ ਨੌਜਵਾਨੀ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਬੋਝ ਕਾਰਨ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰਾਹ ਪਈ ਕਿਸਾਨੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਔਰਤ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਰਵਿੰਦਰ ਭੰਡਾਲ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਕਵੀ ਨੂੰ ਹੱਕ-ਸੱਚ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦਿਆਂ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਹੋਕਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਡਾ. ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਭੰਡਾਲ ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਅਨਿਆਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਲੂਣਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਲਾਸਾਨੀ ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਅਸਾਵੇਂ ਪਾਲਣ-ਪੋਸਣ 'ਤੇ ਉਂਗਲ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦੇ ਗੀਤ ਵਿਚ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਲਈ ਅੰਤਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਛਲਕਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਟ ਕਰਾਰ ਖਾਂ ਆਪਣੇ ਗੌਰਵਮਈ ਨਾਇਕਾਂ ਦਾ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਭੰਡਾਲ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹੇ ਮਾਨਵੀ ਜੀਵਨ ਮੁੱਲਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਸਫ਼ਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਚਕਾਚੌਂਧ ਵਿਚ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦਾ ਕਾਰਜ ਵੀ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ, ਵਿਚਾਰਨਯੋਗ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲਣਯੋਗ ਪੁਸਤਕ ਹੈ।


-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋ: 98146-28027


ਚਸਕਾ ਕਿੱਟੀ ਦਾ

ਲੇਖਕ : ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਸੈਣੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 88
ਸੰਪਰਕ : 94660-12433.


ਆਪਣੀ ਚਾਲ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਚੱਲਣ, ਦੂਜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਕੰਮ ਵਿਚ ਰੋੜੇ ਅਟਕਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਆਪਣੀ ਹਿੰਮਤ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਵਾਲੀ, ਕੌੜਾ ਸੱਚ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਲੇਖਿਕਾ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਸੈਣੀ ਦੀ ਇਹ ਤੀਸਰੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ 18 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪਿੰਡੇ 'ਤੇ ਹੰਢਾਏ ਕੌੜੇ, ਮਿੱਠੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦਿਆਂ ਬੜੇ ਹੀ ਸਰਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹਰ ਲੇਖ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਵਿਥਾ ਦੱਸਣ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹਿੰਮਤ ਨਾ ਹਾਰ ਕੇ ਹਰ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਰੱਖੇ ਵਲਵਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਆਪਣੀ ਭੜਾਸ ਵੀ ਕੱਢਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਹਰ ਲੇਖ ਵਿਚ ਖੋਜੀ ਬਣ ਕੇ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਪਰਖ ਕੇ ਬੇਧੜਕ ਹੁੰਦਿਆਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਵਿਚਲੇ ਲੇਖ ਔਰਤ ਹੀ ਔਰਤ ਦੀ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਕੁੱਖਾਂ ਅੰਦਰ ਧੀਆਂ ਦੇ ਕਤਲ ਕਿਉਂ, ਨਾਰੀ ਤੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣ, ਨਾਰੀ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ, ਕਿਵੇਂ ਸਾਰਥਕਤਾ ਆਦਿ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਲੇਖ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਰੁੱਝਿਆ ਨੌਜਵਾਨ, ਹਰਿਆਣਾ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ, ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਹਰ ਪੱਖ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਸੋਚ ਲੰਬੀ ਉਡਾਰੀ ਮਾਰ ਕੇ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜੱਗ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਤੀਆਂ, ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ, ਲੋਹੜੀ ਆਦਿ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਲੇਖਿਕਾ ਹਰਿਆਣੇ ਦੀ ਵਸਨੀਕ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਤੀ ਮੋਹ ਲਿਖਤਾਂ 'ਚੋਂ ਝਲਕਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋੜ੍ਹਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਪੱਕਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ ਪਰ ਜੋ ਵੀ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਅੰਦਰਲੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਹਲੂਣ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।


-ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ
ਮੋ: 092105-88990.


ਵਿਰਸੇ ਦੇ ਵਾਰਸ
ਲੇਖਕ : ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ 'ਕਮਲਾ'
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੁੰਦਰ ਬੁੱਕ ਡੀਪੂ ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 192
ਸੰਪਰਕ : 0181-2623184.


ਯੂ.ਕੇ. ਵਿਚ ਵਸਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਲੇਖਕ ਦੀ ਵਿਚਾਰ-ਗੋਚਰੀ ਸੱਜਰੀ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਉਸ ਵਲੋਂ ਰਚਿਤ ਧਾਰਮਿਕ ਗੀਤ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
'ਜਗਤ ਜਲੰਦਾ ਤਾਰਨ ਦੇ ਲਈ' ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਪ੍ਰਥਮ ਅਤੇ 'ਪਰਮੇਸਵਰ ਜ਼ਾਹਰੀ ਕਲਾ ਵਿਖਾ ਕੇ' ਅੰਤਿਮ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਕਮਲਾ ਦੀ ਲਿਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਪਰਪੱਕਤਾ, ਰੌਚਕਤਾ, ਰਵਾਨਗੀ, ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ, ਸਰਲਤਾ ਤੇ ਸਰੋਦੀਪਨ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਗੀਤ, ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਟੁੰਬ ਕੇ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਪੇਸ਼ ਨੇ ਕੁਝ ਕਾਵਿਕ ਵੰਨਗੀਆਂ :
ਥਾਂ-ਥਾਂ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਸਤਿਗੁਰ ਨਾਨਕ ਸਚ ਦੀ ਜੋਤ ਜਗਾਈ
ਦਸਾਂ ਨੌਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਤ ਦੇ ਵਿਚੋਂ, ਦੁੱਧ ਦੀ ਧਾਰ ਵਗਾਈ।
-- -- -- -- -- -- -- -- -- -- --
ਭੀਮ ਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ ਜ਼ੁਲਮ ਤੱਕ ਕੇ,
ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਖ ਸੁਣਾਇਆ
ਅਛੂਤਾਂ ਉੱਪਰ ਜ਼ੁਲਮ ਜੋ ਹੁੰਦਾ,
ਕਿਉਂ ਲੀਡਰਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।
'ਦਸਤਾਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ', 'ਬਾਬਾ ਹਰਦਾਸ ਸਿੰਘ', 'ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ', ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਬਾਰੇ ਤਿੰਨ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਸੋਚ ਤੇ ਮਹਾਨਤਾ ਆਦਿ ਨਜ਼ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰੁਬਾਈਆਂ, ਸ਼ਿਅਰ, ਟੱਪੇ ਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਵੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹਨ। ਤਕਰੀਬਨ ਸਭ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲੰਮੇਰੀਆਂ ਹਨ। 'ਵਿਗੜਿਆ ਕਾਕਾ' ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ 'ਵਿਗੜੇ ਕਾਕੇ ਦਾ ਇੰਡੀਆ ਵਿਚ ਵਿਆਹ (ਭਾਗ ਦੂਜਾ)' ਵਰਗੇ ਹਲਕੇ-ਫੁਲਕੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਵੀ ਨੇ ਬਾਖੂਬੀ ਛੋਹਿਆ ਹੈ।
ਕੀ ਬਣੂਗਾ ਵਹੁਟੀ ਦਾ ਹੁਣ,
ਸੋਚ-ਸੋਚ ਘਬਰਾਉਂਦਾ ਟੱਬਰ
ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ,
ਰਹਿ ਗਿਆ ਸਿਰ ਖਪਾਉਂਦਾ ਟੱਬਰ।
ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਇਕ ਗੀਤ ਜੀਸਸ (ਈਸਾ ਮਸੀਹ) ਬਾਰੇ ਵੀ ਹੈ। ਸਰਬ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੈ।


-ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98154-61710.


ਕੇਰਲ ਧਾਮ-ਸੁਨਹਿਰੀ ਪਿੰਡ
ਲੇਖਕ : ਮਨੋਜ ਕੁਮਾਰ ਪ੍ਰੀਤ
ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪ : ਤੇਜਿੰਦਰ ਚੰਡੀਹੋਕ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪ੍ਰੀਤ ਸਾਹਿਤ ਸਦਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 84
ਸੰਪਰਕ : 98144-30162.


ਮਨੋਜ ਕੁਮਾਰ 'ਪ੍ਰੀਤ' ਹਿੰਦੀ ਕਹਾਣੀ ਜਗਤ ਦਾ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਅੱਧੀ ਦਰਜਨ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਉਸ ਦਾ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ 'ਕੇਰਲ ਧਾਮ-ਸਵਰਣ ਗ੍ਰਾਮ' ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥ 'ਚ ਪੁੱਜਾ। ਆਪਣੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ, ਯਾਤਰਾ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਪਸੰਦ ਬਣਿਆ। ਹੁਣ ਇਸ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਤੇਜਿੰਦਰ ਚੰਡੀਹੋਕ ਵਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਕੇਰਲ ਧਾਮ ਸਵਰਣ ਗ੍ਰਾਮ' ਵਿਚ ਕੇਰਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੰਨਿਆ ਕੁਮਾਰੀ, ਕੋਵਲੰਮ, ਅਲੋਪੀ, ਸਬਰੀਮਾਲਾ ਅਤੇ ਕਾਲੀਕਟ ਵਿਸ਼ਵਵਿਦਿਆਲੇ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਚਿੱਤਰ ਉੱਕਰ ਕੇ ਨਾ ਸਿਰਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਮੰਜਰਕਸ਼ੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਸਗੋਂ ਪਾਠਕ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵਿਚਰਦਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਦੀ ਇਕ ਖੂਬੀ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿਚ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ-ਸੱਭਿਆਚਰ, ਪਰਿਆਵਰਣ, ਜਲਵਾਯੂ, ਆਵਾਜਾਈ, ਮਕਾਨਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ, ਧਰਮ ਤੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ, ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਪਹਿਰਾਵਾ, ਵਿਆਕਰਨ ਅਤੇ ਉਚਾਰਨ ਭਾਸ਼ਾ, ਬੋਲੀ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਸਹਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਘਰ ਅਤੇ ਚਿੜਿਆ ਘਰ ਸਬੰਧੀ ਵੀ ਰੌਚਕ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਮਨੋਜ ਪ੍ਰੀਤ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀ ਖੂਬੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜੰਗਲ, ਚਿੜੀਆ ਘਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਖੇਤ ਖਲਿਹਾਣ ਜਾਂ ਫਿਰ ਮੰਦਰ-ਮੂਰਤੀਆਂ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਸਜੀਵ ਹੋ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੱਖ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਨੇ ਜਿਥੇ ਕੇਰਲ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਚਿੜੀਆ ਘਰ ਸਹਿਤ ਹੋਰ ਅਦਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਤੇ ਹੋਰ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਕੇਰਲ ਤੋਂ ਉੱਨੀ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਚ 'ਮੈਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਕ ਵੱਡੇ ਛੱਤਬੀੜ ਦੀ ਯਾਦ ਤਾਜ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਥੇ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨਤਾ, ਵਸੂਲੀ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਵੱਡੀ ਰਕਮ, ਜਾਨਵਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਸੁੱਕੇ-ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਸਫ਼ਾਈ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੇਰਲ ਦੇ ਇਸ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਚਿੜੀਆ ਘਰ ਤੋਂ ਸਾਡਾ ਵੱਡਾ ਚਿੜੀਆ ਘਰ ਬੌਣਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਿਰੇਬਾਨ ਵਿਚ ਝਾਕਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਿਆਨ ਭਰਪੂਰ ਇਸ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਕੇ ਤੇਜਿੰਦਰ ਚੰਡੀਹੋਕ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਇਕ ਤੋਹਫ਼ਾ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਇਕ ਗਾਈਡ ਬੁੱਕ ਦਾ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ।


-ਡਾ: ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋ: 98761-56964.


ਆਲ੍ਹਣੇ ਤੋਂ ਪਰਵਾਜ਼ ਤੱਕ
ਲੇਖਕ : ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਨੂਰਪੁਰੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਬੀ.ਆਰ.ਐਸ. ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : +91-98149-35961.


ਸ਼ਾਇਰ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ 'ਨੂਰਪੁਰੀ' ਅਮਰੀਕਾ ਬੈਠਾ ਵੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਧੂਣੀ ਧੁਖਾਈ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਬੈਂਕ ਸਰਵਿਸ ਦੌਰਾਨ ਤਾਂ ਉਹ ਕਰੰਸੀ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ ਹੀ ਸਮਝਦਾ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ਾਇਰੀ ਬੀਜ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੁੰਗਰ ਤਾਂ ਰਹੀ ਸੀ ਪਰ ਫੁੱਲ ਪੱਤੀਆਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਲੱਗੀਆਂ। ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ, ਸਲੂੰਡੀਆਂ ਅਤੇ ਡੱਡੂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬੱਧੀ ਧਰਤੀ ਹੇਠ ਖੁੱਡਾਂ 'ਚ ਡੂੰਘੇ ਲਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਜ਼ਗਾਰ ਮੌਸਮ ਆਉਣ 'ਤੇ ਫਿਰ ਜਾਗ ਉੱਠਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਰ ਵਿਚ ਲਿਖਣ ਦੀ ਤਾਂਘ ਤਾਂ ਸੀ ਪਰ ਇਹ ਤਾਂਘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੀ ਸੀ ਜੋ ਲਿਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਕਵੀ ਜੌਹਨ ਮਿਲਟਨ ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਨਾਖਾ ਸੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, '"he਼ a&so serve who on&਼ stand and wa}t.' ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਹਥਲੀ ਪਲੇਠੀ ਕਿਤਾਬ 'ਆਲ੍ਹਣੇ ਤੋਂ ਪਰਵਾਜ਼ ਤੱਕ' ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਈ ਪੈਂਤੜੇ ਨਾਲ ਬੱਝੀ ਹੋਈ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਨਾਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਉਹ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਕੱਤਵੀਂ ਤੋਂ ਪਲੇਠੀ ਪੂਣੀ ਕੱਤ ਕੇ ਕਾਵਿ-ਸੁਲਾਹਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਉੱਗ ਆਈ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ 'ਤੇ ਹੰਝੂ ਕੇਰਦਾ ਹੈ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਗ ਰਹੇ ਛੇਵੇਂ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਚਿੱਟੇ ਦੀ ਲਾਹਨਤ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਹਰਿਆਵਲ ਨੂੰ ਚੱਟਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, 'ਤੇ ਵੀ ਝੂਰਦਾ ਹੈ। ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਹਾਸ਼ੀਆਗ੍ਰਸਤ ਜੀਵਨ ਬਸਰ ਕਰ ਰਹੇ ਮੂਲ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਵੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਵਿਰਸੇ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਨੂੰ ਤਰਕ ਦੀ ਕੁਠਾਲੀ ਵਿਚ ਢਾਲਦਾ ਹੈ। ਬਾਬੂ ਫਿਰੋਜ਼ਦੀਨ ਸਰਫ਼ ਦੇ ਗੁਲਾਲ ਵਰਗੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਰੰਗਲਾ ਦੇਖਣ ਲਈ ਤਤਪਰ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਕਿਰਤ ਨੂੰ ਜੀ ਆਇਆਂ ਕਹਿਣਾ ਤਾਂ ਬਣਦਾ ਹੀ ਹੈ।' ਨਿਕਟ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹੋਰ ਬਿਹਤਰ ਕਲਾਤਮਿਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਵੀ ਉਡੀਕ ਰਹੇਗੀ। ਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਟੱਪਿਆਂ ਦਾ ਰੰਗ ਹਾਜ਼ਰ ਹੈ :
'ਕੋਠੇ 'ਤੇ ਕਾਂ ਬੋਲੇ
ਪੰਜਾਬ ਮੇਰਾ ਭਟਕ ਗਿਆ' ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਨਾਂਅ ਬੋਲੇ।
'ਅੱਤ ਕਰ ਤੀ ਵੈਣਾਂ ਨੇ
ਰੱਖੜੀ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਗੁੱਟ ਲੱਭਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੇ'।


-ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98143-78254

12-12-2020

 ਚਾਨਣ ਵਰਗਾ ਸੱਚ
ਲੇਖਕ : ਤੇਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਾਜ਼
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 92
ਸੰਪਰਕ : 98720-74034.


ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪੰਜ ਇਕਾਂਗੀ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਇਕਾਂਗੀ ਉੱਤਰ-ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਕਾਲ-ਖੰਡ ਦੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦਾ ਧਾਰਕ ਤੇਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਾਜ਼ ਖ਼ੁਦ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਰੰਗਕਰਮੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਕਾਂਗੀਆਂ ਨੂੰ ਮੰਚਨ-ਜੁਗਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਇਕਾਂਗੀ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ-ਖੰਡ ਵਿਚ ਗ਼ਰੀਬੀ ਦੀ ਦਲਦਲ ਵਿਚ ਫਸੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਹੈ ਜੋ ਪੇਟ ਭਰ ਕੇ ਰੋਟੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖਾ ਸਕਦੇ ਅਤੇ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਕੀੜਿਆਂ ਜਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਬਦਤਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਸਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਦਾਅਵਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ-ਜੁਗਤਾਂ ਜ਼ਰੀਏ ਅਜਿਹੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਬੜੇ ਦਾਅਵੇ ਜਤਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। 'ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਪੁਕਾਰ' ਇਕਾਂਗੀ ਅਜੋਕੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਦੈਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਪਾਲਕ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਕਿਸ ਕਦਰ, ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ, ਜ਼ਹਿਰੀਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਪਾ ਕੇ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਕੇ ਹਰਿਆਲੀ ਨੂੰ ਤਹਿਸ-ਨਹਿਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਨਜੀਵਨ ਵਿਚ ਜਲਵਾਯੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਆਦਿ ਦਾ ਵਿਵਰਣ ਨਾਟਕੀ ਕਿਰਿਆਤਮਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਰੌਚਕ ਵਾਰਤਾਲਾਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਹੈ।
'ਆਓ ਕੁਝ ਸੋਚੀਏ' ਇਕਾਂਗੀ ਵਿਚ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਰਹੇ ਜੀਵਾਂ-ਜੰਤੂਆਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ, ਅਨਪੜ੍ਹ ਮਾਂ ਅਤੇ ਨਸ਼ੇੜੀ ਪਾਤਰਾਂ ਜ਼ਰੀਏ ਖ਼ੂਬ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਸਾਰੂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਉਭਾਰਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਜਿਥੇ ਸਫ਼ਾਈ ਉਥੇ ਖ਼ੁਦਾਈ' ਇਕਾਂਗੀ ਵਿਚ ਸਵੱਛਤਾ ਭਰੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਗੱਲ ਮਾਂ-ਪਿਓ, ਧੀ-ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਦੇ ਸਟਾਫ਼ ਜ਼ਰੀਏ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਇਕਾਂਗੀ 'ਵਿਨਾਸ਼' ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਨਾੜ ਪਰਾਲੀ ਨੂੰ ਅੱਗ ਨਾ ਲਾਉਣਾ, ਪਟਾਕੇ ਨਾ ਫੂਕ ਕੇ ਗਰੀਨ ਦੀਵਾਲੀ ਮਨਾਉਣਾ, ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਵਿਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਬੜਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਜ਼ਰੀਆ ਮੰਚਣ-ਜੁਗਤਾਂ ਜ਼ਰੀਏ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਅਜੋਕੇ ਸਮਕਾਲ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸਾਰਥਿਕ ਸੇਧ ਕਲਾਮਈ ਮੰਚਣ-ਜੁਗਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।


-ਡਾ: ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋ: 98142-09732


ਖ਼ਾਸ ਖ਼ਬਰ (SCOOP)

ਲੇਖਕ : ਕੁਲਦੀਪ ਨਈਅਰ
ਅਨੁਵਾਦ : ਅਰਵਿੰਦਰ ਜੌਹਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 192
ਸੰਪਰਕ : 91-172-5027427.


ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸ੍ਰੀ ਕੁਲਦੀਪ ਨਈਅਰ ਦੀ ਅਸਾਧਾਰਨ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਤੋਂ ਹਰ ਸੂਝਵਾਨ ਸ਼ਖ਼ਸ ਬਾਖ਼ਬਰ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 1927 ਈ: ਵਿਚ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਗਰ ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿਚ ਸਕੂਪਿੰਗ (ਖੁਰਚ ਕੇ ਖੁਫ਼ੀਆ ਖ਼ਬਰ ਕੱਢਣ) ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਦਿਲਚਸਪ ਤੱਥ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਪਹਿਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਉਹ ਦੇਸ਼-ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਖ਼ਬਰਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿਨਾਹ ਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਇਕ ਵੱਖਰੇ ਮੁਲਕ ਦੀ ਮੰਗ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ। ਆਮ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵੀ ਇਸ ਮੰਗ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਤੇ ਉਤੇਜਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਕੁਲਦੀਪ ਨਈਅਰ ਨੇ ਮਿ: ਜਿਨਾਹ, ਲਾਰਡ ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਕ੍ਰਿਪਸ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਬੜੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਵੇਰਵੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ-ਰਾਇ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤੀ ਨਹੀਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਦੋ ਟੁੱਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਬਲਕਿ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਪੰਡਿਤ ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਸ਼ੰਕਿਆਂ ਅਤੇ ਮਿ: ਜਿਨਾਹ ਦੇ ਕਾਂਗਰਸ ਉੱਪਰ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਹੋਰ ਲੇਖ ਵਿਚ ਉਹ 'ਹਿੰਦੀ' ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਠਿਨਾਈਆਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਸੰਸਦੀ ਕਮੇਟੀ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਇਕ ਵੋਟ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨਾਲ ਪਾਸ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਵੋਟ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਦੀ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਤੇ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬੀਜੂ ਪਟਨਾਇਕ ਉੱਪਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਕੇਸਾਂ ਬਾਰੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਲਦੀਪ ਨਈਅਰ ਨੇ ਹੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਪਾਸੋਂ ਕੁਰੇਦ ਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੈਂਠ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਜੀ ਦੀ ਤਾਸ਼ਕੰਦ ਵਿਚ ਹੋਈ ਮ੍ਰਿਤੂ ਉਪਰੰਤ ਜਦੋਂ ਮੋਰਾਰਜੀ ਦੇਸਾਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਪਦ ਲਈ ਪਰ ਤੋਲੀ ਫਿਰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਮਿ: ਨਈਅਰ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਇਹ ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਨਹਿਰੂ ਜੀ ਦੀ ਮ੍ਰਿਤੂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਦੇਸਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣਿਓਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ਕੁਲਦੀਪ ਨਈਅਰ ਦੀ ਇਕ ਬਰੇਕਿੰਗ ਨਿਊਜ਼ ਕਾਰਨ ਹੀ ਖਿਸਕੀ ਸੀ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕੁਸ਼ਲਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਚਤੁਰਾਈਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪੇਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਉੱਪਰ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਅਤਿਅੰਤ ਗਿਆਨਵਰਧਕ ਪੁਸਤਕ ਹੈ।


-ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136



ਸਾਹਿਤ ਫੁਲਵਾੜੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਲੀ
ਲੇਖਕ : ਭੁਪਿੰਦਰ ਉਸਤਾਦ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੇਖਕ ਖ਼ੁਦ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 186
ਸੰਪਰਕ : 98762-08542.


ਚਰਚਾ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ 'ਸਾਹਿਤ ਫੁਲਵਾੜੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਲੀ' ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਬਾਨ ਦੀਆਂ 23 ਸਿਰਕੱਢ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਬਾਰੇ, ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਿਬੰਧ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਅਖ਼ੀਰਲਾ ਨਿਬੰਧ ਲੇਖਕ ਦੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭੁਪਿੰਦਰ ਉਸਤਾਦ ਦੀਆਂ ਛੇ ਪੁਸਤਕਾਂ : ਕੰਧਾਂ ਹੁੰਗਾਰਾ ਨਹੀਂ ਭਰਦੀਆਂ, ਲੋਕ ਕੀ ਕਹਿਣਗੇ, ਇਕ ਲੱਪ ਯਾਦਾਂ ਦੀ, ਨਾਂਅ ਕੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ, ਰਿਸ਼ਤੇ ਕੱਚ ਵਰਗੇ, ਮੁਹੱਬਤ ਨਸ਼ਾ ਹੈ, ਛੱਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਰਤੀ ਦਸਤਕਾਰ ਦੇ ਘਰ ਜੰਮਿਆਂ ਲੇਖਕ ਮੁਢਲੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ ਸੰਗੀਆਂ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਬੀਜ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਵੀਹ-ਬਾਈ ਸਾਲ ਉਹ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਤੀਆਂ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ। ਭੁਪਿੰਦਰ ਉਸਤਾਦ ਨੂੰ ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਅਤੇ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਕਸ, ਵਰਗੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਲਗਾਈ ਸਾਹਿਤਕ ਚਿਣਗ, ਢਾਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਪਿੱਛੋਂ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ ਨੇ ਮੁੜ ਤੋਂ ਸੁਲਘਾਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ। ਕਹਾਣੀ, ਕਵਿਤਾ, ਨਾਵਲ, ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ, ਨਿਬੰਧ ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਲਿਖਿਆ, ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਦਰਜਨ ਦੇ ਕਰੀਬ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਡੂੰਘਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਨਿਬੰਧ, ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣਾਏ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਵਿਚ ਬੜਾ ਕੁਝ ਮੌਲਿਕ, ਨਵਾਂ, ਤਾਜ਼ਾ ਤਰੀਨ ਅਤੇ ਨਰੋਆ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੁਖ਼ਤਾ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਜਰੀ ਵੀ। ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ, ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਚਿੰਤ ਕੌਰ ਅਤੇ ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਤੱਕ ਤੇਈ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹਨ, ਜੋ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ। ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਦਫ਼ਾ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ ਕਿ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਝਿਜਕ ਸੀ। ਦਵਿੰਦਰ ਸਤਿਆਰਥੀ ਦੀ ਮੁਨਸ਼ੀ ਪ੍ਰੇਮ ਚੰਦ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਿੰਝ ਹੋਈ, ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਬਾਨ ਦੇ ਮੁੱਦਈ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਧੜੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਦਾਮਨ ਦਾ ਘਰ ਤੇ ਦੁਕਾਨ ਫੂਕ ਸੁੱਟੇ ਸਨ। ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ ਦੇ ਨਿਬੰਧ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਛਿੜਿਆ। ਸਾਹਿਰ ਤਾਸ਼ ਫੈਂਟਦਾ ਫੈਂਟਦਾ ਹੀ ਸੁਆਸਾਂ ਦੀ ਲੀਲ੍ਹਾ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਲੇਖਕ ਜਗਦੀਸ਼ ਵਰਿਆਮ ਦਾ ਸਕੂਲ ਵੇਲੇ ਦਾ ਬੇਲੀ ਸੀ। ਬਚਿੰਤ ਕੌਰ ਨੇ ਗੋਰਿਆਂ ਦੇ ਮੁਲਕ ਵਿਚ ਅੱਖ ਮਾਰਨ ਦੀ ਰੀਤ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਵੀ ਅਜੀਬ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਕੰਪਨੀ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਾਫ਼ੀ ਹਾਊਸ ਤੇ ਘੰਟਿਆਂਬੱਧੀ ਸਾਹਿਤਕ ਮਹਿਫ਼ਲਾਂ ਵਿਹੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਰਲ ਕੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸਿਰਜਣਾ ਸਬੰਧੀ ਮਸ਼ਵਰੇ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਪਹਿਲਾਂ 'ਅਨਪੜ੍ਹ' ਤਖ਼ੱਲਸ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਭੁਪਿੰਦਰ ਅੱਜ ਭੁਪਿੰਦਰ ਉਸਤਾਦ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਵਿਧਾਵੀ ਲੇਖਕ ਵੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸਵਾਗਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦੇਣੀ ਚਾਹਾਂਗਾ ਕਿ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਨ।


-ਪ੍ਰਿੰ: ਹਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਾਇਰ
ਮੋ: 97806-67686


ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ
ਲੇਖਕ : ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 292
ਸੰਪਰਕ : 0172-4027552.


ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ 35 ਲੇਖ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਉੱਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਤਜਰਬੇ ਦੁਆਰਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਤੱਤ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਲਝੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਠੁੱਕਦਾਰ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ੈਲੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੇ ਇਹ ਲੇਖ ਸਾਡੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਟੁੰਬਦੇ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰੁਸ਼ਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਹੀ ਮੁੱਲਵਾਨ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਆਮ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੋਹਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੁਲਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਲੇਖ ਨਿੱਜੀ, ਪਰਿਵਾਰਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਵਿਹਾਰਕ, ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਭਾਵੁਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣਾ ਕਮਰਾ, ਪੁਰਸ਼ ਲੜਦੇ ਕਿਉਂ ਹਨ, ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਲਿਬਾਸ, ਸਾਡਾ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਵਰਤੋਂ ਵਿਹਾਰ, ਫ਼ੈਸਲੇ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ, ਅੱਥਰੂਆਂ ਦਾ ਕਾਫ਼ਲਾ, ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਲੋਪ ਹੋ ਰਹੀ ਰੁਚੀ, ਕੀ ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਜਾਗਾਂਗੇ, ਇਸਤਰੀਆਂ ਵਧੇਰੇ ਕਿਉਂ ਬੋਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਟਾਲਮਟੋਲ ਦੀ ਆਦਤ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ, ਸਾਡਾ ਸਕੂਲ, ਹੋਟਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਮਾਫ਼ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ, ਕੱਪੜੇ, ਪਹਿਰਾਵਾ, ਫੈਸ਼ਨ, ਉਡੀਕ, ਭੁੱਖ, ਭੋਜਨ, ਫ਼ਿਲਾਸਫਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ, ਨੇਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ, ਭਗੌੜਾ ਜੀਵਨ, ਭਾਵਕਤਾ, ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ, ਇਸਤਰੀਆਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਹਾਰਕ ਵੱਖਰੇਵੇਂ, ਹਉਮੈ, ਹੰਕਾਰ, ਜਾਅਲਸਾਜ਼ੀ, ਧੋਖਾਧੜੀ, ਅਖਾਣ-ਮੁਹਾਵਰੇ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਅਵਚੇਤਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਕੂੜਾ ਕਬਾੜ, ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਗਾੜ ਆਦਿ। ਕਈ ਵਾਕ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਹੱਸਣਾ ਸਿੱਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਰੋਣਾ ਤਾਂ ਜੰਮਦਿਆਂ ਹੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘੀ ਨਦੀ ਹੰਝੂਆਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਝੁਰੜੀਆਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਥੇ ਮੁਸਕਰਾਹਟਾਂ ਦੇ ਤ੍ਰਿੰਝਣ ਲੱਗਦੇ ਸਨ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਬਹੁਤ ਲਾਹੇਵੰਦ, ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ, ਵਿਚਾਰਨਯੋਗ ਅਤੇ ਸਾਂਭਣਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।


-ਡਾ: ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ
ਮੋ: 98147-16367.


ਥ੍ਹੋਰ
ਲੇਖਕ : ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਰਸੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 103
ਸੰਪਰਕ : 98723-39022.


ਅਸਤਿੱਤਵਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਚਿਆਂ ਨਾਵਲ ਦੇ ਪਾਤਰ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਦੀ ਫੈਕਟੀਸਿਟੀ (ਤਥਾਤਮਿਕਤਾ) ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਦੋ ਲੜਕੀਆਂ (ਸਿਮਰਜੀਤ ਅਤੇ ਸੁਖਜੀਤ) ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਐਮ.ਏ. ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਤੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਵਿਚ ਟਕਰਾਅ ਹੈ। ਸਿਮਰ ਲਈ ਪੈਸਾ, ਅਮੀਰੀ, ਅਹੁਦਾ (ਸਟੇਟਸ), ਕੋਠੀ, ਕਾਰ, ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਦੀ ਰਹਿਣੀ ਬਹਿਣੀ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੁਖਜੀਤ ਲਈ ਇਨਸਾਨੀਅਤ, ਪਿਆਰ, ਕਿਰਦਾਰ, ਸਾਦਾ ਰਹਿਣੀ, ਉੱਚ ਵਿਚਾਰ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਸਤਿੱਤਵ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ। ਬਲਕਰਨ ਪਾਤਰ ਵਰਗੇ ਸਿਮਰ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਕਾਰਨ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਧੋਖਾ ਖਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸੁਖਵੰਤ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਜਮਾਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅਸਤਿਤਵ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹੈ। ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਮਰ ਤੇ ਸੁਖਵੰਤ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸਿਮਰ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵੀ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੈ। ਸਿਮਰ ਦੀ ਸਟੇਟਸ ਵਾਲੇ ਸਾਥੀ ਬਾਰੇ, ਫ਼ਿਤਰਤ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦੀ। ਲਾਅ ਕਾਲਜ ਦਾ 'ਲਾਲੀ' ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸਿਮਰ ਨਾਲ ਛੇੜਛਾੜ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਐਸ.ਡੀ.ਐਮ. ਸੰਗਰੂਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਮਰ ਤੇ ਸੁਖਵੰਤ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਕੰਨਿਆ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਮਹਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿਮਰ ਲਾਲੀ ਦੇ ਸਟੇਟਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੁਖਵੰਤ ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਦਾਲਤ ਵਲੋਂ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਮਰ ਲਾਲੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਜ਼ਿਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰਦਾ ਫਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਛੇੜਛਾੜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਐਸ.ਡੀ.ਐਮ. ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਵਾਹਿਤ ਹੈ ਤੇ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਬਾਪ ਹੈ। ਲਾਲੀ ਤਾਂ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਕਾਕਾ ਹੈ ਜੋ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਵੱਲ ਰੁਚਿਤ ਹੈ। ਅਸਲੀਅਤ ਪਤਾ ਲੱਗਣ 'ਤੇ ਸਿਮਰ ਪਛਤਾਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਾਈਗਰਿਨ ਦਵਾ ਲੈਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਹਸਪਤਾਲ 'ਚ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ 'ਸੈਰੀਬਰਲ ਮਲੇਰੀਆ' ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਬਿਮਾਰ ਸਿਮਰ ਦੀ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਸਮਝਾਉਣ 'ਤੇ ਸੁਖਵੰਤ ਹੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਗਾਲਪਨਿਕ ਕੋਡ ਹੈ, '... ਘਰ ਵਿਚ ਥ੍ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਲਾਈਦਾ, ਤੀਜੇ ਅਣਚਾਹੇ ਬੰਦੇ ਦਾ ਘਰ 'ਚ ਦਖ਼ਲ ਥ੍ਹੋਰ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੈ ਜੋ ਫੈਲ ਕੇ ਸਾਰੀ ਫ਼ਿਜ਼ਾ ਨੂੰ ਕੰਡਿਆਲੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦੈ, ਕੰਡੇ ਨਿੱਕੇ ਸਹੀ ਪਰ ਰੂਹ ਤੀਕਰ ਲਹੂ ਲੁਹਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਨੇ।' ਪੰ: 47. ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਨਾਵਲ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਬੜਾ ਢੁੱਕਵਾਂ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿਚ ਨਿਹਿਤ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਇੱਕੋ ਕਾਂਡ (103 ਪੰਨਿਆਂ) ਵਿਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਪਾਠ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਹੀ ਨਾਵਲ ਦੇ ਪਾਤਰ ਹਾ! ਹਾ! ਹਾ! ਕਰੀ ਜਾਂਦੇ ਨੇ। ਸਾਰਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸੰਵਾਦ ਜਗਤ ਵਿਚ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ-ਕੌਣ ਕਿਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਚਨਾ ਦੀ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਰਫ਼ਤਾਰ ਤੇਜ਼ ਹੈ। ਇਕ ਵਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਕੇ ਪਾਠਕ ਮੁਕਾ ਕੇ ਹੀ ਦਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।


-ਡਾ: ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋ: 88376-79186.



ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਮਹਿਲ
ਕਵੀ : ਸੁਰੇਸ਼ ਹੰਡਿਆਲਵੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 120 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 98724-23149.


'ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਮਹਿਲ' ਕਵੀ ਸੁਰੇਸ਼ ਹੰਡਿਆਲਵੀ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਉਸ ਦੀਆਂ 69 ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਰੰਗ 'ਚ ਪਰੁੱਤੀਆਂ, ਅਧਵਾਟੇ ਟੁੱਟੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਰਦ ਨੂੰ ਬਿਆਨਦੀਆਂ ਹਨ :
ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਤੇਰਾ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਇਰ ਬਣਾਇਆ
ਦਰਦਾਂ ਦਾ ਤੋਹਫ਼ਾ ਮੇਰੀ ਝੋਲੀ ਪਾਇਆ।
ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਦੀਆਂ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚ ਬੇਟੀ ਦਾ ਬਾਬਲ ਨਾਲ ਇਕ ਵਾਅਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੜ੍ਹ-ਲਿਖ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਅਧੂਰੇ ਖ਼ੁਆਬਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਪੂਰਾ ਕਰੇਗੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂਅ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰੇਗੀ। ਅਜੋਕੇ ਸਮਾਜ 'ਚ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗੀਆਂ ਭੈੜੀਆਂ ਅਲਾਮਤਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਇਕ ਕੁੱਖ 'ਚ ਪਲ ਰਹੀ ਧੀ ਦੀ ਆਪਣੇ ਬਾਬਲ ਨੂੰ ਅਰਜੋਈ ਹੈ :
ਟਾਹਣੀ ਨਾਲੋਂ ਤੋੜ ਨਾ ਮੈਨੂੰ
ਜੱਗ 'ਚੋਂ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਨਾ ਮੈਨੂੰ
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਿਖਾ ਦੇ ਤੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਮੈਂ ਪਾਵਾਂ।
ਤੇਰੀ ਪੱਗ ਨੂੰ ਬਾਬਲਾ, ਪੱਗ ਨੂੰ ਦਾਗ ਨਾ ਲਾਵਾਂ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚ ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੇ ਅਮੀਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਅਜੋਕੀ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੀ ਚਕਾਚੌਂਧ 'ਚ ਖੁਰਨ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਹੰਭਲਾ ਮਾਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਸੁਰੇਸ਼ ਹੰਡਿਆਲਵੀ 'ਚ ਭਵਿੱਖ 'ਚ ਹੋਰ ਲੰਮੇਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰਵਾਜ਼ ਭਰਨ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਕਵੀ ਨੂੰ ਅਜੇ ਹੋਰ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਮਿਆਰੀ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਕਵੀ ਸੁਰੇਸ਼ ਹੰਡਿਆਲਵੀ ਦੇ ਇਸ ਪਲੇਠੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ਆਮਦੀਦ ਕਹਿਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।


-ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਘੜੈਲੀ
ਮੋ: 98153-91625

06-12-2020

ਪਿਘਲਦੀ ਨਦੀ
ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰਾ : ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਹਿਰਦੇ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 107
ਸੰਪਰਕ : 99888-68847.


ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਹਿਰਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਨਵਾਂ ਨਾਂਅ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਗੂੜ੍ਹੀ ਪਹਿਚਾਣ ਗ਼ਜ਼ਲ ਕਾਰਨ ਹੀ ਮਿਲੀ ਹੈ। 'ਪਿਘਲਦੀ ਨਦੀ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪੰਜ ਹੋਰ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਪ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਨਿਰੋਲ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਸਬੰਧ ਨਾਰੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਜਾਂ ਨਾਰੀ ਦਰਦ ਨਾਲ ਹੈ। ਨਾਰੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਦੇਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ 'ਪਿਘਲਦੀ ਨਦੀ' ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਵੀ ਮੁਹੱਬਤ ਹੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਵਧੀਕੀ ਸਬੰਧੀ ਵਿਦਰੋਹੀ ਸੁਰ ਵੀ ਅਪਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਇੱਛਾਵਾਂ ਬੌਣੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਮੁਹੱਬਤੀ ਰੰਗ ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਵਿਚ ਭਿੱਜੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧੀ ਲਿਖੇ ਸੰਖੇਪ ਲੇਖ ਤੋਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਨ-ਮਨ 'ਤੇ ਬੜਾ ਕੁਝ ਨਾਂਹਮੁਖੀ ਹੰਢਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਲੇਖਣੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ 'ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਸੁਰਤਾਲ ਨਹੀਂ' ਤੇ 'ਮੌਸਮ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਸੁਹਾਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੀਵਨ ਫਿਰ ਰੰਗੀਨ ਤਰਾਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ', ਇੰਝ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰੀ ਵਿਚ ਟੁੱਟੇ ਤੇ ਸੁੱਕੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਤ੍ਰੇਲ ਭਿੱਜੇ ਗੁਲਾਬ ਵੀ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਕਈਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕਾਈ ਦੇ ਫ਼ਿਕਰ ਸਬੰਧੀ ਵੀ ਸ਼ਿਅਰ ਕਹੇ ਹਨ ਤੇ ਲੁੱਟੀ ਪੁੱਟੀ ਜਾਂਦੀ ਆਵਾਮ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹੀਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਥਾਪਤ ਧਿਰ 'ਤੇ ਗ਼ਿਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅਸਥਾਪਤਾਂ ਨੂੰ ਜੂਝਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਹਿਰਦੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਕ ਤੈਹਾਂ ਫਰੋਲ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਪੱਕੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਨਿਖਾਰੇਗੀ ਤੇ ਸੁਤੇ-ਸਿੱਧ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਕਾਣਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵਾਚੇਗੀ।


-ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋ: 99884-44002


ਸੱਤ ਰੰਗੇ ਰੰਗ
ਲੇਖਕ : ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ (ਭਗਤਾ ਭਾਈਕਾ)
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 140 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 01679-241744.


ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ (ਭਗਤਾ ਭਾਈਕਾ) ਜੋ ਇਕ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਮੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਰੋਟੀ-ਰੋਜ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਧੂਣੀ ਧੁਖਾਈ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਸੱਤ ਰੰਗੇ ਰੰਗ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਨੌਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕਰਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਰਵਰਕ 'ਸੱਤ ਰੰਗੇ ਰੰਗ' ਤੋਂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਸੂਤਰ ਦੀ ਤੰਦ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਹੱਥ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਹਨ ਮਨੁੱਖਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸੱਤ ਰੰਗ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿਚ ਵਿਰਸੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਲੋਕ ਸਿਆਣਪਾਂ ਦੇ ਤੱਤ ਸਾਰ ਨੂੰ ਬੜੀ ਪ੍ਰਬੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਗੋਚਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਾਹਿਰ ਸਰਜਨ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪਾੜ ਚੀਰ ਕਰ ਕੇ ਗਲੇ ਸੜੇ ਮੁਆਦ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਸਿਹਤਯਾਬ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿਚ ਵਿਅੰਗ ਦੇ ਨਸ਼ਤਰ ਚਲਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਵਿਪਰੀਤ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸੁਖਾਵਾਂ ਪੱਥ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਪਰਵਾਸ ਦਾ ਦਰਦ, ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਵਗਦੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਦਰਿਆ ਦੇ ਦਰਦ, ਢੌਂਗੀ ਬਾਬਿਆਂ ਦੇ ਭੋਲੀ ਭਾਲੀ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ, ਵਿਗੜ ਰਹੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਵਿਆਕਰਨ, ਸਿਆਸੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਦੰਭ ਦੇ ਬਖ਼ੀਏ ਤਾਂ ਉਧੇੜਦਾ ਹੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਨਾਲ ਹੀ ਤਿੱਖੜ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਕਾਮਿਕ ਉਲਾਰ ਜੋ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਤਿਰਕਾਲਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਅਵਚੇਤਨ ਵਿਚ ਪਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉੱਪਰ ਵੀ ਵਿਅੰਗ ਦੇ ਨਸ਼ਤਰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।


-ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98143-78254.


ਸਾਂਝੀ ਉਡਾਰੀ
ਸੰਪਾਦਕ : ਗੁਰਤੇਜ ਪੱਖੀ ਕਲਾਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਹਿਜ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 70 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 72
ਸੰਪਰਕ : 99152-18748.


ਗੁਰਤੇਜ ਪੱਖੀ ਕਲਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਚੰਗਾ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ। ਗੁਰਤੇਜ ਆਪ ਵੀ ਕਵੀ, ਗੀਤਕਾਰ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੀਵਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ, ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਕਥਾ ਲਿਖਣ ਦੇ ਨਾਲ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ ਲਿਖਣ 'ਤੇ ਹੱਥ ਅਜ਼ਮਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਪੱਤਰ ਲਏ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਨਿਰੰਤਰ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਮੀ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਣਗੌਲੇ ਤੇ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਕਵੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧ ਸਕਣ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਦਾਜ ਪ੍ਰਥਾ, ਗ਼ਰੀਬੀ, ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ, ਮੁਹੱਬਤ ਖੁਸ਼ੀ, ਧੀਆਂ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ, ਰੁੱਖ, ਸ਼ੁੱਧ ਹਵਾ, ਆਪਣਾ ਹੱਕ, ਝੂਠੇ ਵਾਅਦੇ, ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਕਾਵਾਂਰੌਲੀ, ਬਚਪਨ ਬੁਢਾਪਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਈ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਲਈ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਨਜ਼ਮਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਵੀ ਦਾ ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਉਪਰਾਲਾ ਸ਼ਲਾਸ਼ਾਯੋਗ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਰਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਨਵੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਕਵੀਆਂ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਚਿਆਈ ਝਲਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਪੱਕਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਗੁਰਤੇਜ ਪੱਖੀ ਕਲਾਂ ਨੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਕ ਗੁਲਦਸਤੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਚੰਗਾ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਵਿਦਵਤਾ ਵੀ ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।


-ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ
ਮੋ: 092105-88990


ਦਫ਼ਤਰ
ਨਾਟਕਕਾਰ : ਸੰਜੀਵਨ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 64
ਸੰਪਰਕ : 0172-5027427.


ਸੰਵੀਜਨ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਨਾਟਕ 'ਦਫ਼ਤਰ' ਸਾਡੇ ਦਫ਼ਤਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚਲੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰੀ ਵਾਲੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਦੇ ਉਛਾੜ ਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੇ ਇਹ ਦੱਸਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਿਚਲੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਕਿਵੇਂ ਵਿਹਲੜ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ ਦੀ ਖੱਟੀ ਖਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿਚ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ-ਬਹੁਤੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਵੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਆਪਣੇ ਮੱਕੜਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਭਾਵੇਂ 13 ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮਸਤ ਮਲੰਗ ਨਾਂਅ ਦੇ ਦੋ ਪਾਤਰ ਸੂਤਰਧਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਥਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਹਰੇਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਅੰਤਰ-ਸਬੰਧਿਤ ਹੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਨਾਟਕ ਦਾ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿਚ ਹੀ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜੀ.ਐਸ. ਮੋਂਗੀਆ ਨਾਂਅ ਦਾ ਅਫਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਪੀ.ਐਸ. ਮਹਿਮੀ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂਅ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿਚ ਪੀ.ਐਸ. ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦਫ਼ਤਰ ਵਿਚਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਮਰਦ ਸਾਰੇ ਹੀ ਦਾਅ ਮਾਰੂ ਬਿਰਤੀ ਦੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਕ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਹਾਰ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਵਾਉਣ ਆਏ ਆਮ ਇਨਸਾਨ ਪ੍ਰਤੀ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ, ਦੂਜਾ ਅਫ਼ਸਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਹੀ ਲੱਤ ਵੀ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਤੋਂ ਪਰਦਾ ਲਾਹੁੰਦਿਆਂ ਇਹ ਦੱਸਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ 'ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਕੇਵਲ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਵਿਚ ਹੈ ਜਿਥੇ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰ ਅਫਸਰਾਂ ਅਤੇ ਦਫ਼ਤਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸ਼ਹਿ ਦੇ ਕੇ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੇ ਕੁਲਵੰਤ ਨਾਂਅ ਦੇ ਪਾਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹ ਆਸ ਵੀ ਬੰਨ੍ਹਾਈ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕ ਸੰਭਲਦੇ ਹਨ ਪਰ ਠੋਕਰ ਖਾ ਕੇ। ਜੇਕਰ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾ ਖਾਣੀ ਪਵੇ। ਨਾਟਕ ਰੌਚਿਕ, ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਤੇ ਖੇਡਣਯੋਗ ਹੈ।


-ਡਾ: ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋ: 98141-68611.


ਸ੍ਰਣਵਤ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਵਰਿੰਦਰ ਗਰੇਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪ੍ਰੈੱਡ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ: 98147-40300


ਗੁਰਵਰਿੰਦਰ ਗਰੇਵਾਲ ਦੇ ਪਲੇਠੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਸ੍ਰਣਵਤ' ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਬੜਾ ਭਾਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਲੋਂ ਚੰਡੀ ਦੀ ਵਾਰ ਵਿਚ ਮਾਤਾ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਹੋਏ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਇਕ ਸ੍ਰਣਵਤ ਨਾਂਅ ਦੇ ਰਾਖਸ਼ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਰਕਤਬੀਜ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਵਰਿੰਦਰ ਗਰੇਵਾਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਮਿਲੇ ਦੁੱਖਾਂ-ਦਰਦਾਂ ਦਾ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਵੀ ਸ੍ਰਣਵਤ ਰਾਖਸ਼ ਵਰਗਾ ਹੀ ਲਗਦਾ ਹੈ-
ਇੰਝ ਭੰਨਾਂ-ਘੜਤਾਂ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਰਾਤ ਬੀਤਦੀ ਏ,
ਖ਼ੁਦ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਕੋਈ ਸੌਂਦਾ ਏ।
ਜੇਕਰ ਚੂਰੀ ਖਾਣ ਦੀ ਆਦਤ ਪੈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿੰਜਰੇ ਵੀ ਮੋਂਹਦੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਣ ਲਗਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤੀ ਦੇਰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਗੁਰਵਰਿੰਦਰ ਗਰੇਵਾਲ ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਅਣਖੀਲੇ ਯੋਧਿਆਂ ਅਤੇ ਸਿਰੜੀ ਜੁਝਾਰੂਆਂ ਦੀ ਪੈੜ ਵਿਚ ਪੈਰ ਰੱਖਣ 'ਤੇ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਗੌਰਵਮਈ ਜਜ਼ਬੇ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ-
ਜਿਸ ਨੂੰ ਆ ਗਈ ਜਾਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਜੀਵਣ ਦੀ,
ਉਹ ਨਾ ਕਰੇ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਬੰਦਾ ਬਾਗ਼ੀ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਅਜੋਕੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਯੁੱਗ ਦਾ ਮੂੰਹ ਚਿੜਾਅ ਰਹੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਲੋਚਦੇ ਹਨ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਬਰਾਬਰੀ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦਾ ਦੁੱਖ ਆਪਣਾ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਹੱਸਦਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੱਸਣ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆ ਰੋਂਦਿਆਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਉਣ ਵਿਚ ਵੀ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੇ। ਗੁਰਵਰਿੰਦਰ ਗਰੇਵਾਲ ਜ਼ਰਖ਼ੇਜ਼ ਜ਼ਮੀਨਾਂ 'ਤੇ ਉਸਾਰੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਕਾਲੋਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਛੇੜਛਾੜ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਗੰਭੀਰ ਵਿਗਾੜਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਚੇਤ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।


-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋ: 98146-28027


ਸੀਤੋ ਫ਼ੌਜਣ
ਕਹਾਣੀਕਾਰ : ਅਮਰ ਗਰਗ ਕਲਮਦਾਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 98143-41746.


ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਭਰਪੂਰ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਣ ਵਾਲੇ ਵਾਰਤਕ ਲੇਖਕ ਅਮਰ ਗਰਗ ਕਲਮਦਾਨ ਦਾ ਬਤੌਰ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਇਹ ਪਲੇਠਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ 'ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ' ਅਤੇ 'ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ' ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕੁੱਲ 36 ਕਹਾਣੀਆਂ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਹਨ। ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਸਿਰਨਾਵਾ ਕਹਾਣੀ 'ਸੀਤੋ ਫੌਜਣ' ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਬਿਹਤਰੀਨ ਨਮੂਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਉੱਤਮ ਝਲਕਾਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਬਾਰੇ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਹਿ ਮੁੱਖ ਬੰਦ ਵਿਚ ਡਾ: ਅਮਰ ਕੋਮਲ ਲਿਖਦੇ ਹਨ 'ਇੰਜ ਲਗਦਾ ਹੈ ਇਥੇ ਵੀ ਸੀਤੋ ਫੌਜਣ ਬਾਜ਼ੀ ਮਾਰ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਮਕਰਨ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਥਾਪਤੀ ਲਈ ਇਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।' ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਰੱਬ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਝੂ', 'ਧਰਤੀ ਹੇਠਲਾ ਲੋਟਾ', 'ਜੁੜਵੀਆਂ ਦੋ ਖਜੂਰਾਂ', 'ਕੱਚੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਘਰ', 'ਨਾਸਤਕਪੁਰ ਦੀ ਸੈਰ' ਵਰਗੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਿਭਾਅ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇ ਪੱਖੋਂ ਤਾਂ ਵਿਲੱਖਣ ਹਨ ਹੀ, ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਕਲਮਦਾਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਲਾ ਦਾ ਉੱਤਮ ਨਮੂਨਾ ਵੀ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਜੀਦਗੀ ਨਾਲ ਕਹਾਣੀ ਕਹਿਣ ਦੀ ਜਾਚ ਹੈ। ਬੋਲੀ ਪੱਖੋਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਚ ਟਕਸਾਲੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ।
ਬਹੁਤੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਿਰਤਾਂਤਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਖਾਂਤ ਅਤੇ ਦੁਖਾਂਤ ਪੱਖਾਂ 'ਤੇ ਉਂਗਲ ਧਰਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸਿੱਧ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਬੰਦ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਆਲੋਚਕ ਡਾ: ਤੇਜਵੰਤ ਮਾਨ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁੱਲਵਾਨ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤਵੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।


-ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਕਰਮ' ਲਧਾਣਾ
ਮੋ: 98146-81444.


ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼ੀ

(Art of film making)
ਲੇਖਕ : ਬਖ਼ਸ਼ਿੰਦਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 78370-18723.


ਕਵੀ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਬਖ਼ਸ਼ਿੰਦਰ ਵਲੋਂ ਲਿਖੀ ਪੁਸਤਕ 'ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼ੀ' (Art of film making) ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ 'ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ' ਸਬੰਧੀ ਲਿਖੀ ਗਈ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਦੇ 'ਮਹੂਰਤ ਸ਼ਾਟ' ਵਿਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, 'ਮੇਰਾ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖਣ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੇ ਸਿਖਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਮੀਡੀਆ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।' ਉਂਜ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਿੰਟ ਮੀਡੀਆ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਸਮੀਖਿਆ ਲਿਖਣ ਲਈ ਡੂੰਘੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੂੰ 'ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼ੀ' ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋਣਾ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੇ 25 ਆਰਟੀਕਲਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼ੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰੰਗ ਨਗਰੀ ਦੇ ਰੰਗ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖਣਾ, ਪਟਕਥਾ ਜਾਂ ਸਕਰੀਨ ਪਲੇਅ ਲਿਖਣਾ, ਸੰਵਾਦ ਲਿਖਣਾ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਕੈਮਰਾਮੈਨ ਜਾਂ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫਰ, ਸਹਾਇਕ ਕੈਮਰਾਮੈਨ, ਸਟਿੱਲ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ, ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ, ਕਲਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ, ਕੋਰੀਉਗ੍ਰਾਫੀ, ਸਾਊਂਡ ਰਿਕਾਰਡਿਸਟ, ਕਾਸਟਿੰਗ, ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਹੈਂਡਲਿੰਗ, ਐਡੀਟਿੰਗ, ਡਬਿੰਗ, ਮਿਕਸਿੰਗ, ਫ਼ਿਲਮ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ, ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ, ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਆਦਿ ਤੱਕ ਸਟੀਕ, ਸੰਖੇਪ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਲ ਤੇ ਰੌਚਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਮਾਤਰ 112 ਸਫ਼ੇ ਦੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪਾਲੀਵੁੱਡ, ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਤੇ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਤੱਕ ਦੇ ਵਿਰਾਟ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਰੇਕ ਨਿੱਕੇ ਤੋਂ ਨਿੱਕੇ ਨੁਕਤੇ ਨੂੰ ਵੀ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਤੇ ਢੁੱਕਵੇਂ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਸ ਦੇ ਕੇ ਰੌਚਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਆਪਣੇ 'ਅੰਡਰ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕੋਰਸਿਜ਼' ਦੇ ਸਿਲੇਬਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਦਿਆਲੇ ਦੇ ਐਮ.ਏ. ਦੇ ਫਿਲਮਸਾਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਪਰਦੇ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਵੀ ਸਹਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਆਮ-ਓ-ਖ਼ਾਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਸਬੰਧੀ ਗੁੱਝੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਅਤੇ ਸੂਖਮ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਰੁਚੀ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਮਗਰੋਂ ਪਰਦੇ 'ਤੇ ਚਲਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਮਗਰਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਹਰੇਕ ਆਰਟੀਕਲ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਸਬ-ਟਾਈਟਲ ਦੇ ਕੇ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਰਲ ਤੇ ਰੌਚਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਵਿਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਨਿਵੇਕਲੀ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ, ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 'ਫਾਈਵ ਸਟਾਰ' ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ।


-ਡਾ: ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋ: 98761-56964.


ਮੈਂ ਸਰਹੱਦ ਬੋਲਦੀ ਹਾਂ
ਕਵੀ : ਗਮਦੂਰ ਰੰਗੀਲਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ।
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 144
ਸੰਪਰਕ : 95920-66175


'ਮੈਂ ਸਰਹੱਦ ਬੋਲਦੀ ਹਾਂ' ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਵੀ ਗਮਦੂਰ ਰੰਗੀਲਾ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ 24 ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਕਵੀ ਨੇ 1947 ਦੀ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ, ਹਿੰਸਾ, ਖੌਫ਼, ਵਸਦੇ ਰਸਦੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਦਰਦਨਾਕ ਉਜਾੜੇ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਦਿਲ ਕੰਬਾਊ ਮੰਜ਼ਰ ਨੂੰ ਸਰਹੱਦ ਦੀ ਵੇਦਨਾ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਲਕੀਰ ਦੇ ਮਿਟਣ ਦੀ ਆਸ ਅਜੇ ਜਿਊਂਦੀ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਚ ਮੁੜ੍ਹਕੇ ਦੇ ਮੋਤੀ ਬੀਜਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਨਦਾਤੇ ਕਿਸਾਨ ਦਾ ਗੁਰਬਤ ਨਾਲ ਜੂਝਣ ਦਾ ਦਰਦ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਘਾਣੀ ਕਰਦੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦਾ ਫ਼ਿਕਰਾਂ 'ਚ ਗੁਆਚ ਜਾਣਾ ਕਵੀ ਨੂੰ ਬੇਚੈਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚ ਜਗ ਜਣਨੀ ਦੇ ਅਪਮਾਨ ਦੀ ਹੂਕ ਹੈ। ਝੂਠ, ਫਰੇਬ, ਕਤਲੋਗਾਰਤ, ਜਬਰ-ਜਨਾਹ, ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ, ਗੁਰਬਤ, ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਵਾਤਾਵਰਨ, ਫ਼ਿਰਕੂ ਦੰਗੇ-ਫ਼ਸਾਦ, ਨਿਰਦੋਸ਼ਾਂ, ਮਜ਼ਲੂਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਸਕੀਆਂ ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਵਲੂੰਧਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਕੋਹੜ ਵਰਗੀਆਂ ਅਲਾਮਤਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਮਿਟਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਕਟਾਈ, ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਛੇੜਖਾਨੀ ਦੇ ਉਹ ਸਖ਼ਤ ਖਿਲਾਫ਼ ਹੈ। ਕਵੀ ਨਿਰੰਤਰ ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਚਲਦੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਠਹਿਰਾਅ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦਾਚਿਤ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ। ਲੰਮੀ ਕਵਿਤਾ 'ਲੂਣਾ' 'ਚ ਕਵੀ ਰੰਗੀਲਾ ' ਲੂਣਾ' ਨੂੰ ਗੁਨਾਹਗਾਰ ਗਰਦਾਨਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕਵੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋਸ਼ੀ ਤਾਂ ਸਲਵਾਨ ਹੈ, ਲੂਣਾ ਨੇ ਬਦਲਾ ਉਸ ਤੋਂ ਲੈਣਾ ਸੀ :
ਤੂੰ ਕਿਹੜਾ ਪੂਰਨ ਅੰਦਰੋਂ ਚਾਹਿਆ, ਤਾਹੀਓਂ ਤਾਂ ਸੀ ਕਤਲ ਕਰਾਇਆ।
ਜੇ ਅੰਦਰੋਂ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਪੂਰਨ, ਇੰਝ ਨਾ ਤੂੰ ਮਰਵਾਉਂਦੀ ਪੂਰਨ।
.. .. ਜੇ ਕਾਤਲ ਹੀ ਤੂੰ ਬਣਨਾ ਸੀ ਤਾਂ, ਸਲਵਾਨ ਨੂੰ ਪਾਰ ਬਲਾਉਣਾ ਸੀ।
ਲਾ ਤੁਹਮਤਾਂ ਸੱਧਰਾਂ ਦੇ ਕਾਤਲ ਕੋਲੋਂ, ਕਾਹਤੋਂ ਪੂਰਨ ਜਿਬ੍ਹਾ ਕਰਾਉਣਾ ਸੀ।
ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਅਤੇ ਰੂਪਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਚ ਰਵਾਨਗੀ ਵੀ ਕਾਬਲੇ-ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।


-ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਘੜੈਲੀ
ਮੋ: 98153-91625

05-12-2020

 ਤਹਿਸੀਲ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ
ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਲੋਕ-ਗੀਤ
ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰਤਾ : ਸੁਨੀਤਾ ਰਾਣੀ, ਸੀਮਾ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵੀਨ ਕੁਮਾਰ ਸੈਣੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 134
ਸੰਪਰਕ : 0172-5002591.

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਰਦ-ਗਿਰਦ ਪੰਜਾਬੀ ਜਨਜੀਵਨ ਦੇ ਜੀਵੰਤ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਜੱਚਾ-ਬੱਚਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨਾਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਤਿੰਨਾਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਖੇਤਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਿੰਡ-ਪਿੰਡ, ਘਰ-ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕੀ ਘਰੇਲੂ ਸੁਆਣੀਆਂ ਤੋਂ ਜੋ ਬੱਚੇ ਬੱਚੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ 33 ਲੋਕ ਗੀਤ ਇਕੱਤਰ ਕਰਕੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਇਹ ਲੋਕ ਗੀਤ ਆਮ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ-ਹੋਂਦ, ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਲੈ ਲੈਣ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਉਸ ਦੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਜਨਜੀਵਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਬੇਟੀ ਜਾਂ ਬੇਟੇ ਦੇ ਜਨਮ ਲੈਣ 'ਤੇ ਜੋ ਘਰ ਪਰਿਵਾਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਨਾਨਕੇ ਦਾਦਕੇ, ਭੂਆ, ਚਾਚੇ-ਚਾਚੀਆਂ, ਮਾਮਾ-ਮਾਮੀਆਂ, ਮਾਸੀਆਂ ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਖੇੜੇ ਵੰਡਣੇ ਜਾਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਣਾ ਆਦਿ ਦਾ ਖੂਬ ਵਰਨਣ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਰੂਪ ਪਾਠ ਨੂੰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ 'ਰਣਝੂਜਣੇ' ਦਾ ਨਾਂਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਬਾਲਕ ਜਾਂ ਬਾਲਿਕਾ ਦੇ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਜਿਹੜੀ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਪੀੜ ਜਾਂ ਯੁੱਧ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਨਮਦਾਤੀ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਣਝੂਜਣਾ ਜਾਂ ਰਣਝੂਜਣੇ ਹੈ। ਰਣਝੂਜਣਾ ਬਾਲਕ ਦੇ ਜਨਮ ਲੈਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਬੱਚੀ ਦੀ ਸਰਾਹਨਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਇਸ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਨੂੰ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਸੋਹਲੜੇ, ਲੋਰੀਆਂ, ਬਿਆਈਆਂ , ਵਧਾਵੇ ਆਦਿ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦੀ ਸੋਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਨੁਸਾਰ ਲੜਕੇ ਦੇ ਜਨਮ ਨੂੰ ਜੋ ਮਹੱਤਤਾ ਦਰਸਾਈ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੜਕੀ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਜੋ ਭਿੰਨ ਭੇਦ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਵਰਨਣ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਇਲਾਕਾਈ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੁਆਧੀ, ਦੁਆਬੀ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਉਪ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਨਿਰਸੰਦੇਹ, ਇਹ ਖੇਤਰੀ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਸਲਾਹੁਣਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕ ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਪਾਠਕ ਲਈ ਪੜ੍ਹਨ ਯੋਗ ਹੈ।

ਡਾ: ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋ: 98142-09732

ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤੁਰਦਿਆਂ
ਸੰਪਾਦਕ : ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 195
ਸੰਪਰਕ : 94177-86546.

ਪ੍ਰੋ: ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਇਹ ਪੁਸਤਕ, ਸਮਕਾਲੀ ਯੁਗ ਦੇ ਇਕ ਵਿਲੱਖਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਕਵੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਸਾਰ ਉੱਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅੰਤਰ-ਸਬੰਧਿਤ ਅਤੇ ਨਿਵੇਕਲੀਆਂ-ਨਿਆਰੀਆਂ ਕਾਵਿ-ਵਿਧੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਖੋਜ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨਹੀਂ ਲਿਖ ਸਕਦੇ। ਪ੍ਰੋ: ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਅਤੇ ਸਰੂਪ ਸਿਰਜਣ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਡਾ: ਨੂਰ, ਸ੍ਰੀ ਅਮਰਜੀਤ ਗਰੇਵਾਲ, ਡਾ: ਵਨੀਤਾ, ਡਾ: ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਡਾ: ਮੋਹਨ ਤਿਆਗੀ, ਡਾ: ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਂਕੇ, ਡਾ: ਅਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਕਾਕੜਾ, ਸ੍ਰੀ ਹਰਵਿੰਦਰ ਭੰਡਾਲ, ਡਾ: ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ, ਡਾ: ਦਵਿੰਦਰ ਸੈਫ਼ੀ, ਡਾ: ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀਪ, ਡਾ: ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਸ੍ਰੀ ਅਜਮੇਰ ਰੋਡੇ, ਸ੍ਰੀ ਜਸਵੰਤ ਜਫ਼ਰ, ਤਨਵੀਰ, ਰੁਪਿੰਦਰ ਮਾਨ ਅਤੇ ਸਰੋਦ ਸੁਦੀਪ ਵਰਗੇ ਸਮਰੱਥ ਅਤੇ ਸਜਗ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਲੇਖ ਕਿਸੇ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਪੁਸਤਕ ਵਾਸਤੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਕਰਨਾ ਕੋਈ ਆਸਾਨ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੈਂ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਯਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਕੁ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਕਾਵਿ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕਰਮਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ, ਅਕਾਰਨ, ਸਿਆਹੀ ਘੁਲੀ ਹੈ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹਾਈਡੈੱਗਰ, ਏਲੀਅਟ, ਪਾਲ ਵਲੇਰੀ ਜਾਂ ਰਿੰਬੋ ਵਗੈਰਾ ਕਾਵਿ ਦੀ 'ਰੈਡੀਕਲਨੈੱਸ' ਬਾਰੇ ਜੋ ਚਾਹੇ ਲਿਖਦੇ ਰਹੇ ਹੋਣ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਇਕ 'ਮੋਨੋਲਾਜਿਕ' ਰੂਪਾਕਾਰ ਹੈ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਵਿਚੋਂ 'ਮਲਟੀਪਲ' ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ। ਕੇਵਲ ਇਕ ਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਵਿ-ਮੈਂ ਜਾਂ ਨੈਰੇਟਰ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਇਕ ਆਵਾਜ਼ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸੀਮਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਲੋਕ ਇਸ ਦੇ ਆਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੰਜ ਇਸ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵੀ ਖੁਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸੰਕਲਿਤ ਸਮੂਹ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਿਧਾਂਤ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਪੂਰੀ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲਿਆ ਹੈ। ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਇਧਰ ਵੀ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਰ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਉੱਪਰ ਪਹਿਰਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਵੱਥ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਨ-ਵਿਸਤਾਰਨ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਕੀਰਤੀ ਦੂਰ ਤੱਕ ਜਾਏਗੀ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਤੋਂ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਆਯਾਮਾਂ ਦੀ ਟੋਹ ਹਾਸਲ ਕਰੇਗੀ, ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰੋ: ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

c c c

ਪੱਗੜੀ ਸੰਭਾਲ ਜੱਟਾ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਰਟੋਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 225 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 79
ਸੰਪਰਕ : 90564-90559.

ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਰਟੋਲ ਅਜੋਕੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ 'ਚੋਂ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ 'ਬਾਗ਼ੀ ਸਰਾਭਾ', 'ਮੈਂ ਜੱਜ ਬਣਾਂਗੀ', 'ਸੈਲਫ਼ੀ', 'ਗੱਲੀਂ ਅਸੀਂ ਚੰਗੀਆਂ', 'ਧਰਾਬੀ 1947', ਇਕ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਪਰਵਾਜ਼' ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਨਾਟਕ ਲਿਖ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਤੇ ਰਾਜਸੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੂ ਹੈ। ਉਹ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਸੋਚ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਆਦਰਸ਼ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਨੀ ਲੋਚਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਟਕਕਾਰ ਪ੍ਰੋ: ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਪੇਂਡੂ ਕਾਮਿਆਂ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ 'ਚੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਥਲੇ 'ਪਗੜੀ ਸੰਭਾਲ ਜੱਟਾ' ਨਾਟਕ ਦੇ 13 ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਬਾਖ਼ੂਬ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਆਪਣੇ-ਆਪ 'ਚ ਇਕ ਮੁਕੰਮਲ ਲਘੂ-ਨਾਟ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਜਗਤ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ 'ਕਿਰਤ ਕਰੋ, ਨਾਮ ਜਪੋ ਅਤੇ ਵੰਡ ਛਕੋ' ਦਾ ਪੱਕਾ ਉਪਾਸਕ ਹੈ। ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਕ ਜੀਵਨ 'ਚ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਉਹ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਕਾਰਨ ਕਿਸਾਨਾਂ-ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਲੋਂ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਕਰਨ, ਪੜ੍ਹ-ਲਿਖ ਕੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਨਾ ਮਿਲਣ, ਮੰਡੀਕਰਨ ਵਿਵਸਥਾ, ਖੇਤੀ ਧੰਦਾ ਲਾਹੇਵੰਦ ਨਾ ਰਹਿਣ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਧਰਤੀ ਹੇਠਲਾ ਪਾਣੀ ਡੂੰਘਾ ਹੋਣ, ਸਰਕਾਰਾਂ 'ਚ ਇੱਛਾ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਖੇਤੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ, ਰੀਸੋ-ਰੀਸ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਕੋਠੀਆਂ, ਵੱਡੇ ਟ੍ਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਵਿਆਹਾਂ 'ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਿਆ ਕਰਜ਼ਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਖ਼ਰਚਣ ਜਿਹੇ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਿਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਿੱਛੇ ਛੁਪੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨੰਗਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨਾਟਕ 'ਚ ਅਜੀਤ ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਪਾਤਰ ਸਿਰਜੇ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਸਮਾਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦਿਲੋਂ ਭਲਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸੀਰੀ-ਸਾਂਝੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਸੋਚ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਏਕੇ 'ਚ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਹੈ। ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ 'ਚ ਉਹ ਸਾਂਝੀ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਦੇ ਹੱਕ 'ਚ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਅੰਕੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਇਸ ਦੇ ਲਾਭ ਗਿਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਹੱਲ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਏਕੇ 'ਚੋਂ ਕੱਢਦਾ ਹੈ। ਨਿਰੋਲ ਮਲਵਈ ਪੇਂਡੂ ਧਰਾਤਲ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਇਹ ਨਾਟਕ ਰੰਗਮੰਚ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਰਚਨਾ ਹੋ ਨਿੱਬੜਦਾ ਹੈ।

ਮੋਹਰ ਗਿੱਲ ਸਿਰਸੜੀ
ਮੋ: 98156-59110
.

ਇਸ਼ਕ ਮਲੰਗੀ
ਲੇਖਕ : ਖ਼ਾਲਿਦ ਹੁਸੈਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 176
ਸੰਪਰਕ : 094191-83485.

ਜੰਮੂ ਨਿਵਾਸੀ ਖ਼ਾਲਿਦ ਹੁਸੈਨ ਬਹੁਪੱਖੀ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। 'ਇਸ਼ਕ ਮਲੰਗੀ' ਨਵਾਂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ 22 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਰੂਪ; ਧਰਮ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਬੀਜੇ ਕੰਡੇ, ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਦਰਮਿਆਨ ਇਨਸਾਨੀ ਸਾਂਝਾਂ, ਅਣਸੁਲਝੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਕਾਰਨ ਵਹਿੰਦਾ ਲਹੂ, ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਸਤਿੱਤਵ ਦੇ ਰੂਪ, ਸਵੈ-ਜੀਵਨਾਤਮਕ ਅੰਸ਼, ਅੱਖੀਂ ਦੇਖੀਆਂ, ਕੰਨੀਆਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਹੱਡੀਂ ਹੰਢਾਈਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਗਲਪੀਕਰਨ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਿਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਅਟੱਲ ਸਚਾਈਆਂ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿਚੋਂ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਉਪਜਦੀਆਂ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡੀਕੋਡ ਕੀਤਿਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵੀ ਅਨੇਕਾਂ ਵਾਰ ਰੂਪਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਇਕ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਚਾਈਆਂ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਮਸਲਨ: ਰੱਜੇ ਅਮੀਰ, ਭੁੱਖੇ ਫ਼ਕੀਰ ਕੋਲੋਂ ਡਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪੰ: 46. ਮਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕੁੱਖ 'ਚੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਬੱਚੀ ਕਿੰਝ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਹੋ ਗਈ, ਪੰ: 49. ਹਾਕਮਾਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਇਤਿਹਾਸ ਪੜ੍ਹਾਏ ਅਤੇ ਕਿੰਜ ਸਮਝਾਏ.... ਮੁਹੱਬਤ ਤੇ ਹਮਦਰਦੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪੰ: 54 ਕੋਠੇ ਤੇ ਚੁਬਾਰੇ ਬੇਇਤਬਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ, ਪੰ: 62. ਜਿਹੜੇ ਹਥਿਆਰ ਫੱਟ ਮਾਰਦੇ ਨੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਖ਼ੀਰ ਜੰਗ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੰ: 88. ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਤੇਲੀ ਸੱਚ ਦੇ ਬੇਲੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਪੰ: 106. ਅੱਜ ਦੀਆਂ ਥੱਪੀਆਂ ਪਾਥੀਆਂ ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਬਲਦੀਆਂ, ਪੰ: 116. ਮੁਜਾਹਿਦਾਂ ਨੇ ਕੁਰਆਨ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਜੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੁੰਦਾ ਇਹ ਅੱਤਵਾਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣੇ ਸਨ, ਪੰ: 123. ਹੁਣ ਪਿੱਪਲ ਦਾ ਇਹ ਰੁੱਖ ਅੱਧਾ ਭਾਰਤ ਅੱਧਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਸਿਤਮ ਜ਼ਰੀਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕਹੋਗੇ ਤਾਂ ਫਿਰ ਹੋਰ ਕੀ ਕਹੋਗੇ, ਪੰ: 147. ਜਨੂੰਨੀ ਧਰਮ ਤੇ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਹੱਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨੇ ਇਨਸਾਨੀ ਰੂਹ, ਦਿਲ ਤੇ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪੰ: 155. ਰੱਬ ਦੀ ਕਾਇਨਾਤ ਵਿਚ ਸਭ ਨੂੰ ਜਿਊਣ ਦਾ ਹੱਕ ਹੈ, ਪੰ: 176. ਲੇਖਕ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਉੱਤਮ-ਪੁਰਖੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਸਿੰਟੇਡਿਗਮੈਟਿਕ ਅਤੇ ਪੈਰਾਡਿਗਮੈਟਿਕ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਦ੍ਰਿਸ਼-ਚਿਤਰਨ ਅਤੇ ਨਕਸ਼-ਚਿਤਰਨ ਕਮਾਲ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਮੁਹਾਵਰੇਦਾਰ ਅਤੇ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਕਾਵਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਵੇਖੋ : 'ਸਾਡੀ ਸਿਰਫ ਕਹਾਣੀ ਰਹਿ ਗਈ। ਕੱਲੀ ਜਿੰਦ ਨਿਮਾਣੀ ਰਹਿ ਗਈ। ਤੇਰੇ ਦੀਦ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਨੈਣ ਸਵਾਲੀ ਹੋ ਗਏ। ਆਸ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਏ।.....।' ਪੰ: 79.

ਡਾ: ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋ: 88376-79186.

ਜਾਗੋ! ਉੱਠੋ!! ਪੁੱਛੋ!?!
ਕਵੀ : ਪ੍ਰਿੰ: ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਕਾਲੜਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 94640-88998.

'ਜਾਗੋ। ਉੱਠੋ। ਪੁੱਛੋ?' ਹਥਲੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚ ਕਵੀ ਪ੍ਰਿੰ: ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਕਾਲੜਾ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਨਵੀ ਗੰਭੀਰ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਛੋਹਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਅਪਣਾਉਣ, ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ ਦੇ ਮੱਕੜਜਾਲ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਨਸੀਹਤ ਹੈ। ਕੋਰੋਨਾ ਵਰਗੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਆਪੀ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਦੇ ਲੰਗਰਾਂ ਦੀ ਬਰਕਤ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਿਆਂ ਜੀਵਨ ਜੁਗਤੀ, ਮਾਨਵ ਪ੍ਰੇਮ, ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਣਿਆਂ, ਸਰਮਾਏਦਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਤੋਂ ਕਵੀ ਡਾਢਾ ਚਿੰਤਤ ਹੈ। ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਲੋਂ ਅਜੋਕੇ ਵਿਕਾਸ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਕਵੀ ਨਕਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸਹੀ ਮਾਅਨਿਆਂ 'ਚ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਨਾਸ਼ ਮਾਡਲ ਗਰਦਾਨਦਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ :
ਕਿਤੇ ਪਹਾੜ ਰੁੜ੍ਹੇ
ਕਿਧਰੇ ਅੱਗ ਜੰਗਲ ਵਿਚ।
ਵਿਨਾਸ਼ ਕਿੰਨਾ ਹੈ
ਸਾਡੇ ਵਿਕਾਸ ਮਾਡਲ ਵਿਚ।
ਮੁਕਾ ਕੇ ਧਰਤ ਤੋਂ,
ਕਰਕੇ ਪਲੀਤ ਜੋ ਬਚਿਐ,
ਪਏ ਹਾਂ ਭਟਕਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ
ਲੱਭਦੇ ਮੰਗਲ ਵਿਚ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਹੈ, ਨਸ਼ਿਆਂ 'ਚ ਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਰਹੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਹੋਕਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ, ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਡਾ: ਭੀਮ ਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ ਵਰਗੀਆਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿਜਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਿਸਟਮ ਖਿਲਾਫ਼ ਗਰਜਵੀਂ ਹੁੰਕਾਰ ਭਰਦਾ ਆਖਦਾ ਹੈ :
ਡਿਗ ਰਿਹੈ ਜੋ ਨਿੱਤ ਰੁਪਈਆ,
ਨੇਤਾ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਵਾਂਗ,
ਰੋਣ ਪੂੰਜੀਦਾਰ ਐਪਰ
ਡਾਲਰਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ?
ਕਵੀ ਜਾਤਾਂ-ਪਾਤਾਂ, ਧਰਮਾਂ, ਮਜ਼੍ਹਬਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਨਿਰੋਲ ਮਾਨਵਤਾ ਦਾ ਮੁੱਦਈ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਪੱਖ ਤੋਂ ਸਸ਼ਕਤ ਹਨ ਅਤੇ ਉਥੇ ਚਉਬਰਗਾ, ਕਲੀ, ਤੁਰਿਆਈ, ਰੁਬਾਈ, ਗੀਤ, ਗ਼ਜ਼ਲ, ਦੁਗ਼ਜ਼ਲ, ਦੋਹਿਰਾ ਆਦਿ ਛੰਦਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀਆਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਰਵਾਨਗੀ ਭਰਪੂਰ ਵੀ ਹਨ।

ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਘੜੈਲੀ
ਮੋ: 98153-91625

ਡਾਰੋਂ ਵਿਛੜੀ ਕੂੰਜ
ਨਾਵਲਕਾਰ : ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੈਣੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪ੍ਰੀਤ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਨਾਭਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 160
ਸੰਪਰਕ : 95010-73600.

ਇਹ ਨਾਵਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਫੁਲਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਮੁਹੱਬਤਾਂ ਤੇ ਨਫ਼ਰਤਾਂ, ਦੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਸੁੱਖਾਂ, ਵਿਛੋੜੇ ਅਤੇ ਵਸਲ, ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਗ਼ਮੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਨਾਇਕਾ ਪਿਆਰ ਦੀ ਇਕ ਸੋਹਣੀ ਸੂਰਤ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਪੀੜਾਂ, ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਜਰਦੀ ਹੋਈ ਅੰਤ ਆਪਣੀ ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਕ ਹੋਰ ਲੜਕੀ ਨਾਦਾਨੀ ਵਿਚ ਸਾਰੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਨਾਇਕਾ ਬਣਨ ਦੀ ਰੀਝ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਵਿਧਵਾ ਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬੰਬਈ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਧੱਕੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ ਗੁਆ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਘੋਰ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦੇ ਖੂਹ ਵਿਚ ਡਿਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਧੀ ਨੂੰ ਗੁਆ ਕੇ ਇਕ ਦੁਖਾਂਤਕ ਦੌਰ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ ਪਰ ਆਸ ਅਤੇ ਉਡੀਕ ਦਾ ਪੱਲਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ। ਅੰਤ ਉਸ ਦੇ ਸਬਰ ਨੂੰ ਫਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਹਰਨੇਕ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ ਵਰਗੇ ਦੇਵਤਾ ਇਨਸਾਨ ਵੀ ਦਿਖਾਏ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਮਜ਼ਲੂਮ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਮਾਂ ਪਿਉ ਬਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ, ਰੀਝਾਂ, ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਪੀੜਾਂ ਦਾ ਚਿਤਰਨ ਬਹੁਤ ਕਮਾਲ ਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਤਹਿਆਂ ਵਿਚ ਡੂੰਘਾ ਉਤਰ ਕੇ ਬੜੇ ਅਹਿਸਾਸ ਨਾਲ ਇਹ ਨਾਵਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵਾਰਦੀਆਂ ਸ਼ਿੰਗਾਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਸਮਾਜ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਹਲੂਣਦਾ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਾ ਨੂੰ ਟੁੰਬਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਬੜੇ ਦਿਲਚਸਪ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।
ਡਾ: ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ
ਮੋ: 98147-16367.

29-11-2020

 ਸਾਹਿਤਕ ਚਰਚਾ ਦੇ ਪੰਨੇ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰੋ: ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਤੁੰਗ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 288
ਸੰਪਰਕ : 97819-47926.


ਸਾਹਿਤਕ ਚਰਚਾ ਬਾਰੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤਾਂ ਰੋਜ਼ ਹੀ ਪੜ੍ਹੀਂਦੀਆਂ ਨੇ ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਲੁਤਫ਼ ਪ੍ਰੋ: ਤੁੰਗ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਆਇਆ, ਉਹ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਹੀ ਨਸੀਬ ਹੁੰਦਾ। ਉਸ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਮਝ ਹੋਰਨਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਤੋਂ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸਤਿਅਮ, ਸ਼ਿਵਮ, ਸੁੰਦਰਮ ਦੀ ਕਸਵੱਟੀ 'ਤੇ ਪਰਖਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਵ-ਆਲੋਚਕਾਂ/ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਸਮੱਸਿਆ ਬਾਰੇ ਰਾਇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਕਦੀ ਵੀ ਲਕੀਰ ਦਾ ਫ਼ਕੀਰ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ। ਉਹ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਟਿੱਪਣੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ-ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਗਿੱਟੇ ਲੱਗੇ ਭਾਵੇਂ ਗੋਡੇ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਦਲੀਲ ਸਹਿਤ ਕਹਿਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵਾਦ-ਮੁਕਤ ਹੈ ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਮਾਨਵ-ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ-ਸੁਹਜ ਦੀ ਪਕੜ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਉਸ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਐਫ.ਆਰ. ਲੀਵਿਸ ਦੇ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਬਾਰੇ ਆਖੇ ਸ਼ਬਦ ਯਾਦ ਆਉਂਦੇ : 'ਆਲੋਚਨਾ ਵਿਚ ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਮਤਭੇਦ ਇਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕਹੀਣ ਸਹਿਮਤੀ ਇਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।'
ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 44 ਨਿਬੰਧ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਫ਼ਰੀਦ ਬਾਣੀ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ, ਜਪੁ-ਆਨੰਦ-ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ, ਦਮੋਦਰ ਤੇ ਵਾਰਿਸ ਦੀ ਹੀਰ, ਪ੍ਰੋ: ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋ: ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਸਫ਼ੀਰ, ਪ੍ਰਭਜੋਤ, ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਰਨਾ, ਸੁਰਜੀਤ ਸਰਨਾ ਆਦਿ, ਅਣਗੌਲੇ ਸ਼ਾਇਰ-ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਹਕੀਰ ਅਤੇ ਗੁਰਦੀਪ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲੇ 23 ਨਿਬੰਧਾਂ 'ਚ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਛੇ ਨਿਬੰਧ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ (ਸੇਖੋਂ, ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ, ਦੁੱਗਲ, ਸੁਰਜੀਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਸਰਵੇਖਣ) ਬਾਰੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਬਾਰੇ 6 ਨਿਬੰਧਾਂ ਵਿਚ (ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ 3, ਉਰਦੂ ਅਫ਼ਸਾਨਾ, ਬੇਦੀ, ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ) ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਦੋ ਨਿਬੰਧ (ਡਾ: ਅਤਰ ਸਿੰਘ, ਡਾ: ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ, ਡਾ: ਜਸਵੰਤ ਨੇਕੀ, ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ-ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ) ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇੰਜ ਹੀ ਨਾਟਕ ਤੇ ਰੰਗ ਮੰਚ, ਜੀਵਨ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨੀਆਂ ਬਾਰੇ ਹਰਪਾਲ ਪੰਨੂ ਦੀ ਰਚਨਾ (ਗੌਤਮ ਤੋਂ ਤਾਸਕੀ ਤੱਕ) ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨਾ ਬੇਗਮ ਦੀ ਰਚਨਾ 'ਸ਼ਗੂਫ਼ੇ' ਆਦਿ ਨੂੰ ਅਧਿਐਨ ਵਸਤੂ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਖ਼ਰੀ ਦੋ ਨਿਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾਵਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀ ਚਰਚਾ ਹੈ।
ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਬੇਬਾਕ ਟਿੱਪਣੀਆਂ 'ਚੋਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਹਨ:
* ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੁਕਸਾਨ ਮਜੌਰਵਾਦ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੰ: 186
* ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਆਦਤ ਹੀ ਬਣ ਗਈ ਉਹ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਰਜ਼ੀ ਟੈਗੋਰ, ਲਾਰੰਸ ਅਤੇ ਮਿੱਲਰ ਕਹਿ ਦੇਣ ਕੋਈ ਰੋਕ ਟੋਕ ਨਹੀਂ। ਪੰ: 188
* ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਫਾਇਦਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਕੋਣ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਗਈ। ਪੰ: 230
ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਲ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।


-ਡਾ: ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋ: 88376-79186.


ਸੂਰਜ ਕਦੇ ਮਰਦਾ ਨਹੀਂ
ਨਾਵਲਕਾਰ : ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਯੂਨੀਸਟਾਰ ਬੁੱਕਸ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 386
ਸੰਪਰਕ : 98147-83069.


ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ: ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਇਤਿਹਾਸਕ-ਜੀਵਨੀਮੂਲਕ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਆਏ ਅੰਤਰਵਿਰੋਧਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲੱਭਣ ਲਈ ਉਹ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਪੁਣਛਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸ: ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ, ਸ: ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸ: ਊਧਮ ਸਿੰਘ (ਮੁਹੰਮਦ ਸਿੰਘ) ਆਜ਼ਾਦ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਬੜਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਹਥਲੇ ਨਾਵਲ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਸ: ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨੇ 1919 ਈ: ਦੇ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲੇ ਕਾਂਡ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸੇ ਦਿਨ ਸਹੁੰ ਖਾ ਲਈ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਜਨਰਲ ਡਾਇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਕੌਮ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲਵੇਗਾ। ਪ੍ਰਤੀਸ਼ੋਧ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਲਗਪਗ 20 ਵਰ੍ਹੇ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੀ ਜਵਾਲਾ ਨੂੰ ਬੁਝਣ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਜਨਰਲ ਡਾਇਰ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਮਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਵਹਿਸ਼ੀ ਕਾਂਡ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਖਲਨਾਇਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਮਾਈਕਲ ਓਡਵਾਇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਮੁਕਾਉਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰ ਲਿਆ।
ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ: ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੀਵਨ (41 ਵਰ੍ਹੇ) ਵਿਚ ਵਾਪਰੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਬੜੀ ਡੂੰਘੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵਿਭਿੰਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਅੰਗਲੀਆਂ-ਸੰਗਲੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੋਸ਼ਿਸ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖੇ। ਪਰ ਹਰ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਗਲਪ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ-ਅਪ੍ਰਣਾਣਿਕ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਕੁਝ ਤੱਥਾਂ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰਕ-ਕਾਰਜ ਦੇ ਸਮੀਕਰਨ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਬਿਆਨ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲੋਕ ਹਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ ਦੇ ਪੈਂਤੜੇ ਤੋਂ ਸ: ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜੀਵਨ-ਬਿਰਤਾਂਤ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵੇਰਵੇ ਨਾਵਲੀ-ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿਚ ਫਿਟ ਨਾ ਹੋਏ ਤਾਂ ਪ੍ਰੋ. ਕੌਤਕੀ ਨਾਂਅ ਦੇ ਇਕ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਘੜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨੀ ਅਜਿਹੇ ਵੇਰਵੇ ਨੈਰੇਟ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਨਾਵਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੈ ਅਤੇ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ-ਬਿੰਬ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਇਨਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਲੇਖਕ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲ ਲਿਖਣਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਧਾ ਵਿਚ ਨਾਵਲ ਦੀ ਸਾਹਿਤਿਕਤਾ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।


-ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136


ਦੀਵਾ ਬਲਦਾ ਰਿਹਾ
ਲੇਖਕ : ਬਲਦੇਵ ਰਾਜ ਕੋਮਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜ ਆਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 98728-08030.


ਉਰਦੂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਗ਼ਜ਼ਲ ਲਿਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਹੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੁਝਾਰੂ ਸੁਭਾਅ ਮੁਤਾਬਿਕ ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿਚ ਰੰਗ ਕੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨੂੰ ਵੀ ਪੰਜਾਬਣ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਝਰਨਾ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਝਲਕ ਵੀ। ਤਸੱਲੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਬਲਦੇਵ ਰਾਜ ਕੋਮਲ ਦੇ ਪਲੇਠੇ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਦੀਵਾ ਬਲਦਾ ਰਿਹਾ' ਵਿਚ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਇਹ ਵਿਲੱਖਣ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ-
ਤੇਰੇ ਥੱਲਿਓਂ ਮੰਜਾ ਕੱਢੂੰ ਦਰਜੇ ਕਰੂੰ ਬਰਾਬਰ ਮੈਂ,
ਪਰ੍ਹਿਆ ਦੇ ਵਿਛ ਭੁੰਜੇ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰਾਂ ਵਾਂਗ ਬਿਠਾਵਾਂਗਾ।
ਬਲਦੇਵ ਰਾਜ ਕੋਮਲ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਜੋਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ 'ਵਰਤੋ ਅਤੇ ਸੁੱਟੋ' ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਮੁਤਾਬਿਕ ਮਾਨਵੀ ਜੀਵਨ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮਹੱਤਵ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਅਪਣੱਤ ਦੀ ਥਾਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਤਿਆਗ ਦੀ ਥਾਂ ਸਵਾਰਥ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਤਾਰੇ ਵਿਚੋਂ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਮਨਫ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਉੱਲੂ ਸਿੱਧਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ-
ਆਪਣੇ ਸਾਥ ਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੇ ਕੇ ਮੰਗੇ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਦਿਨ,
ਯਾਰ ਮੇਰੇ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿੰਨੀ ਬੇਇਤਬਾਰੀ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬਲਦੇਵ ਰਾਜ ਕੋਮਲ ਨੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਲਗਪਗ ਹਰੇਕ ਭਖਦੇ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਸਫਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦਾ ਹੁਨਰ ਵੀ। ਮਰਹੂਮ ਆਰਿਫ਼ ਗੋਬਿੰਦਪੁਰੀ ਦਾ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿਚ ਤੋਲ-ਤੁਕਾਂਤ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ-ਬਹਿਰ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਦੀ ਸੂਖ਼ਮ ਸੂਝ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਉਮੀਦ ਨਾਲ ਕਿ ਅਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਨੇ ਹੋਰ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਛੋਹਣਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿੱਗਰ ਉਪਰਾਲੇ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।


-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋ: 98146-28027


ਕਿਸ ਦਰ ਦਸਤਕ ਦੇਈਏ
ਨਾਟਕਕਾਰ : ਡਾ: ਰਵਿੰਦਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕੇ.ਜੀ. ਗ੍ਰਾਫਿਕਸ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 86
ਸੰਪਰਕ : 98724-82378.


ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਾਣ ਦਾ ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਲਿਖਤ ਸਮਕਾਲੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਉਹ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਜਿਹੜਾ ਪੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਡਾ: ਰਵਿੰਦਰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਛਾਣ ਬਣਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣਾ ਨਵਾਂ ਅਤੇ ਪਲੇਠਾ ਨਾਟਕ 'ਕਿਸ ਦਰ ਦਸਤਕ ਦੇਈਏ' ਲੈ ਕੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਟਕ ਜੀਵਨ-ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਬਹੁ-ਪਸਾਰਤਾ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਾਟਕ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਇਸ ਵਿਚਲੀ ਕਥਾ ਨਹੀਂ ਘੁੰਮਦੀ ਸਗੋਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੰਕਟਾਂ ਦੇ ਰੂ-ਬਰੂ ਇਹ ਨਾਟਕ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਜੋਕਾ ਮਨੁੱਖ ਭੋਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦਾ ਚਾਅ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕੌੜੇ ਕੁਸੈਲੇ ਅਨੁਭਵ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਅਸੀਸ ਦੁਆਰਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਓਪਰਾਪਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਗਏ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤੌਖਲੇ ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿਚ ਹੀ ਭਜਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਸਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਕਰ ਛੇੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਫੈਲੀ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਇਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੀ ਭਿਆਨਕਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਵਾਰਥੀ ਬਿਰਤੀ ਦਾ ਵੀ ਪਾਜ ਉਘਾੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤਕਰੀਬਨ ਹਰੇਕ ਵਰਗ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਭਿਆਨਕਤਾ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੀਜਾ ਵਿਚਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਹੋਣ, ਚਾਹੇ ਪੰਜਵੇਂ ਛੇਵੇਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿਚਲੇ ਆਮ ਸ਼ਹਿਰੀ ਲੋਕ ਹੋਣ, ਸਭ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਇਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਵਰਗ ਵੀ ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰੀਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਦੁਆਰਾ ਬਾਖੂਬੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।


-ਡਾ: ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋ: 98141-68611.


ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਰੂਪਾਕਾਰਕ ਮੁਲਾਂਕਣ

ਲੇਖਿਕਾ : ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ (ਡਾ:)
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 225 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 82
ਸੰਪਰਕ : 0172-5027427.


ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਨਵੀਨ ਵਿਧਾ-ਵਿਧਾਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਲਪਕਾਰ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਵਿਧੀਵੱਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਚਾਰ ਅਧਿਆਇਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਬਦਲਵੇਂ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਸਮਝਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਛੋਟੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵੱਡ ਆਕਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਰਚਨਾ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਰਚਿਤ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਮੈਨੂੰ ਕੀ', 'ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਮਨੁੱਖ' ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਾਣੀ' ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਬੁਣਤਰ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਮੁੱਢ ਸੀ।
ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਾਂਹ ਜਾ ਕੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰਵਾਸ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾ ਵਸਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਹਾਣੀ ਕਲਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਵਜੋਂ ਉਸ ਨੇ 'ਦੋ ਟਾਪੂ' ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ 'ਟਾਵਰਜ਼' ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਗੰਭੀਰ ਵਿਵਰਣ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿਥੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ 4 ਤੋਂ 6 ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਜੇ ਪਾਤਰ ਅਤੇ ਸਿਰਜਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਸੰਖੇਪ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਵਲਿਟ ਤੱਕ ਦੇ ਰੂਪਾਕਾਰ ਤੱਕ ਅੱਪੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸਤਾਰਮੁਖੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਇਰਾਕ, ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਹਾਲਾਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਉਥੇ ਕਲਾਤਮਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਜਟਿਲਤਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਜਾਣ ਦਾ ਵਰਨਣ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਨੇੜਿਓਂ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ।


-ਡਾ: ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋ:98142-09732


ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਮਸੀਹਾ ਸਰ ਛੋਟੂ ਰਾਮ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰੋ: ਬਸੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 275 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 212.
ਸੰਪਰਕ : 98149-41214.


ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਬਸੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਵਾਰਤਕ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਕਿਤਾਬਾਂ 'ਵੱਡੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਛੁਪੀਆਂ ਗੱਲਾਂ; ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ; ਪੈਗ਼ੰਬਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡਾ: ਏ.ਪੀ.ਜੇ. ਅਬਦੁੱਲ ਕਲਾਮ ਦੀ ਲਿਖਤ 'ਪਾਥਵੇਅਜ਼ ਟੂ ਗ੍ਰੇਟਨੈਸ' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਮੁਢਲੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡੀ ਗਈ ਹੈ। ਭਾਗ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰ ਛੋਟੂ ਰਾਮ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਭਾਗ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ੍ਰੋਤਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਅੱਗੇ 14 ਅਧਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਰ ਛੋਟੂ ਰਾਮ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ; ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਤਲਾਸ਼; ਰੋਹਤਕ ਵਿਖੇ ਵਕਾਲਤ; ਰਾਜਨੀਤਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਟੀਚੇ; ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਦਖ਼ਲ; ਯੂਨੀਅਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਗਠਨ; ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਦੋ ਸਾਲ; 1926 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ; 1937 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ; ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ ਦੇ ਅਸਲ ਨਿਰਮਾਤਾ; ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ; ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਡਟਵਾਂ ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਵਤਨ ਵਾਪਸੀ ਹਨ।
ਦੂਸਰੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਸਰ ਛੋਟੂ ਰਾਮ ਵਲੋਂ 1930 ਤੋਂ ਬਾਅਦ 'ਜਾਟ ਗਜ਼ਟ' ਰਾਹੀਂ 17 ਲੇਖ ਕਿਸਾਨਾਂ, ਛੋਟੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗ਼ਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਇਨਾਂ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰਨਾਵੇਂ ਸਾਵਧਾਨ! ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਦਲੋ; ਹਕੀਕਤ ਇਹ ਹੈ; ਉਮੀਦਾਂ 'ਤੇ ਫਿਰਿਆ ਪਾਣੀ; ਸੰਕਟ ਤੇ ਸੰਕਟ; ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ; ਕਰਾਂ ਦਾ ਬੋਝ, ਮਰੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਕੋਰੜੇ ਮਾਰਨਾ; ਅਣਗੌਲੇ ਪਿੰਡ; ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਵਿਤਕਰਾ; ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਦਰਦ; ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ; ਨਵਾਂ ਸੰਦੇਸ਼; ਨਵੀਂ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀ ਲੋੜ; ਸਰਗਰਮੀ ਬਨਾਮ ਬੇਸਮਝੀ, ਸ਼ੇਰ ਵਾਲੀ ਸ਼ਾਨ ਜਾਂ ਭੇਡ ਚਾਲ; ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਹਨ। ਸਰ ਛੋਟੂ ਰਾਮ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਸਮੇਂ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਪੂਰਾ ਜੀਵਨ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਰਹੇ ਅਤੇ ਵਚਨਵੱਧਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਨੇਤਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਮੁਢਲੇ ਸ੍ਰੋਤਾਂ, ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੋਰ ਮੁਢਲੇ ਸੋਮਿਆਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਅੱਜ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਅੰਦੋਲਨ ਫ਼ੈਸਲਾਕੁਨ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਅਤੇ ਪੈਰਵੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੰਘਰਸ਼ੀ ਯੋਧੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਕਤਾ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦੇਣ ਹੈ।


-ਡਾ: ਮੁਹੰਮਦ ਇਦਰੀਸ
ਮੋ: 98141-71786


ਐਸ. ਸਾਕੀ ਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ: ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੱਦਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਕਸ਼ਯ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 353
ਸੰਪਰਕ : 099588-31357.


ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖ ਰਹੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਐਸ. ਸਾਕੀ ਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ 41 ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਡਾ: ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੱਦਨ ਨੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ 25 ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਐਸ. ਸਾਕੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਲਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹਰੇਕ ਕਹਾਣੀ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਸਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਐਸ. ਸਾਕੀ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ 25 ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੇ 9 ਨਾਵਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਪਾਤਰ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੋ-ਚਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਆਹੋਂ ਬਾਹਰੇ ਸਬੰਧ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਮਰਦ ਪਾਤਰ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਭੈਣ ਜੀ ਦੀ ਪਾਤਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕਾ ਹੈ ਜੋ ਮਿਹਨਤੀ ਹੈ। ਪਰ ਰਾਜਸੀ ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਮਾਣ-ਸਤਿਕਾਰ ਹੈ। ਭੈਣ ਜੀ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਸਹਿਜਮਈ ਹੈ। ਕਈ ਸਾਲ ਪਿੰਡ 'ਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਮ ਚਾਕਰ ਗੋਬਿੰਦ ਕੇ ਦਾ ਸੇਵਾਦਾਰ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੈ। ਕੋਈ ਲੋਭ ਲਾਲਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪਾਤਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ। ਚੰਗੇ-ਬੁਰੇ ਪਾਤਰ ਸਭ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਟੁੱਟਦੇ ਹਨ। ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਬੇਵਸੀ, ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ, ਵੇਸਵਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਧਰਮਰਾਜ ਦਾ ਦਰਬਾਰ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਤਣਾਓ, ਮਨੋਵੋਗਿਆਨਕ ਚਿਤਰਨ, ਜਵਾਨ ਧੀ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵਿਧਵਾ ਮਾਂ ਵਲੋਂ ਮਨਪਸੰਦ ਦੇ ਮਰਦ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣਾ ਆਦਿ ਸਮਾਜਿਕ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਲਚਸਪ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿਚ ਰੂਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸੁਰ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਪੁਸ਼ਾਕ ਵਿਚ ਪਖੰਡੀ ਪਾਤਰ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ ਦੇਵੀ ਦੇਖਦੀ ਸੀ, ਰਖੇਲ, ਜਥੇਦਾਰ ਪਰਾਇਆ ਮਰਦ, ਦੋ ਬਲਦੇ ਸਿਵੇ ਪਾਠਕ ਦੇ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਲਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।


-ਪ੍ਰਿੰ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋ: 098148-56160

28-11-2020

 ਕੁਵੇਲਾ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 176
ਸੰਪਰਕ : 98152-98459.

ਇਹ ਨਾਵਲ ਗਿਆਨਪੀਠ ਐਵਾਰਡ ਜੇਤੂ ਪ੍ਰੋ: ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮਾਨਵੀ ਅਸਤਿੱਤਵ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ/ ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ ਨਾਵਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਕਾਂਡਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ (ਚਾਰ ਪਹਿਰਾਂ) ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਫੇਬੁਲਾ ਕੇਵਲ ਏਨੀ ਹੈ : ਨਾਇਕਾ ਹੀਰਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਜਾਣਾ-ਮਰੇ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਦਾ ਜਨਮ-ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਉਪਰਾਮਤਾ-ਮੰਦਰ ਬਣਾ ਕੇ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋਣਾ-ਨੌਕਰਾਣੀ ਕੇਸਰੀ ਦਾ ਮੰਦਰ ਛੱਡ ਕੇ ਗ੍ਰਹਿਸਤ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ-ਹੀਰਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਮੰਦਰ ਛੱਡ ਕੇ ਹਸਪਤਾਲ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ-ਹਸਪਤਾਲ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਨਾ ਮਿਲਣਾ-ਦਿਨ ਕਟੀ ਲਈ ਸਕੂਲ ਖੋਲ੍ਹਣਾ-ਦੋ ਅਧਿਆਪਕਾਵਾਂ ਇਕ ਅਧਿਆਪਕ ਰੱਖਣਾ-ਅਧਿਆਪਕ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋਣਾ-ਇਕ ਭਰਾ ਦੀ ਦੂਜੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਅਸਹਿਮਤੀ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ-ਅਧਿਆਪਕ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ-ਸਮਾਜ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਲੋਂ ਡਟਵਾਂ ਵਿਰੋਧ-ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਟਰੱਕ ਹੇਠ ਕੁਚਲਣਾ-ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਕੁਝ ਨਾ ਕਰਨਾ-ਬੱਚੀ ਸੀਮਾ ਦਾ ਜਨਮ-ਉਸ ਨੂੰ ਕੁੱਛੜ ਚੁੱਕ ਕੇ ਪਿਆਰ ਦੇਣ ਨਾਲ ਨਾਵਲ ਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਪਾਠ ਸਿਰਜ ਕੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣਾ ਆਦਿ।
ਕਲਾਤਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਕਥਾਨਕ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪਤਾਕੇ ਤੇ ਪ੍ਰਕਰੀਆਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਸਿਗਮੰਡ ਫਰਾਇਡ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪਲਾਓ (ਡੇ-ਡਰੀਮਿੰਗ) ਨਾਲ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਤਣਾਅ ਪੇਸ਼ ਹਨ : ਖੁਸ਼ੀ-ਗ਼ਮੀ, ਪਾਪ-ਪੁੰਨ, ਕ੍ਰੋਧ-ਖ਼ਿਮਾ, ਸੱਚ-ਝੂਠ, ਮੋਹ-ਮਾਇਆ-ਭਗਤੀ, ਨਿਸ਼ਕਾਮ-ਸਹਿਕਾਮ ਸੇਵਾ, ਮਾਨਸਿਕ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ, ਦੈਵੀ-ਦਾਨਵੀ ਸੋਚਾਂ ਆਦਿ ਸਭ ਰਲਗਡ ਹੋਏ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਨਾਇਕਾ ਦਾ ਅਸਤਿੱਤਵ ਇਕੱਲਤਾ ਤੋਂ ਸਮਾਜੀਕਰਨ ਵੱਲ ਅਗਰਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਇਕਾ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬੇਟੀ ਨੂੰ ਹਿੱਕ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ ਸੈਨਤ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ 'ਬੇਟੀ ਤੈਨੂੰ ਪਤੈ ਉਹ ਤਾਰਾ ਏਨਾ ਕਿਉਂ ਚਮਕਦੈ?' 'ਹਾਂ ਜੀ, 'ਇਹ ਪਾਪਾ ਜੀ ਕਾ ਤਾਰਾ ਹੈ ਜੀ...' ਪੰ: 175. ਇੰਜ ਨਾਵਲ ਦੁਖਾਂਤ ਨੂੰ ਸਿਖ਼ਰ (ਕਲਾਈਮੈਕਸ) ਵੱਲ ਲਿਜਾਣ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਗਾਲਪਨਿਕ ਵਿਵੇਕ ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਲਤਾ ਦੀ ਥਾਂ ਜੀਵਨ-ਸਾਥੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਡਾ: ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋ: 88376-79186.

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰ
ਲੇਖਕ : ਜਤਿੰਦਰ ਪੰਨੂੰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਿਊ ਬੁਕ ਕੰਪਨੀ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 192
ਸੰਪਰਕ : 98140-68455

ਸ੍ਰੀ ਜਤਿੰਦਰ ਪੰਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਉਦਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲਾ ਇਕ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦਾ ਨਿੱਗਰ ਅੰਗ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਾਸ ਪੰਜਾਬੀ ਜਨ-ਜੀਵਨ ਦੇ ਤੱਥਾਂ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਇਕ ਬੜਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭੰਡਾਰ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬੜੇ ਇਹਤਰਾਮ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਕਰਣ ਮਾਰਚ 2012 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਸੱਤ-ਅੱਠ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਚਾਰ ਸੰਸਕਰਣ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਇਸ ਪਸਤਕ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਜਨ-ਜੀਵਨ ਦੇ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਆਚਾਰ-ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਲਗਪਗ ਸਵਾ ਦੋ ਸੌ ਇੰਦਰਾਜ ਅੰਕਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੇਡਿਕ ਐਂਟਰੀਜ਼ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਸਰੋਕਾਰ ਬਾਰੇ ਸਟੀਕ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਭਰਮ-ਭੁਲੇਖਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੰਦਾ। ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ ਸੰਜਮ ਬਾਰੇ ਗੁਰਮਤਿ ਪਰਿਪੇਖ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਲੇਖਕ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵਾਸਤਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦਿਆਂ ਕਈ ਵਾਰ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਸਵਾਦਾਂ ਦਾ ਚਸਕਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਬੇਹਿਸਾਬਾ ਖਾਣਾ-ਪੀਣਾ ਕਈ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਬੰਧੇਜ ਜ਼ਰੂਰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ :
ਬਾਬਾ ਹੋਰੁ ਖਾਣਾ ਖੁਸੀ ਖੁਆਰੁ।
ਜਿਤੁ ਖਾਧੈ ਤਨੁ ਪੀੜੀਐ
ਮਨ ਮਹਿ ਚਲਹਿ ਵਿਕਾਰ॥
ਲੇਖਕ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜਾਂ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚੋਂ ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਹਰ ਪੰਕਤੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਪੰਨਾ ਨੰਬਰ ਦਾ ਅਤਾ-ਪਤਾ ਖੋਜ-ਲਿਖਤਾਂ (ਥੀਸਿਜ਼) ਵਾਂਗ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਦਲੀਲ ਦੇ ਸੂਤਰ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਚ ਜਿਥੇ ਕਿਧਰੇ ਗੁਰਮਤਿ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮਨਮਤਿ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਥੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾ ਬੜੀ ਠੇਠ ਅਤੇ ਮੁਹਾਵਰੇਦਾਰ ਵਰਤੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਹਰ ਟਿੱਪਣੀ ਸੰਖਿਪਤ ਅਤੇ ਸੂਤਰਬੱਧ ਹੈ ਪਰ ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਸਟੀਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਕ ਹਵਾਲਾ-ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

c c c

ਇਕ ਸਫ਼ਾ ਮੇਰਾ ਵੀ
ਲੇਖਕ : ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਜੈਪਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਰਹਾਓ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ (ਮੋਗਾ)
ਮੁੱਲ : 130 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 106
ਸੰਪਰਕ : 81469-11118.

'ਇਕ ਸਫ਼ਾ ਮੇਰਾ ਵੀ' ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਜੈਪਾਲ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੇ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਨ ਵਾਲੀ ਨਜ਼ਮ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਜਗਤ ਵਿਚ ਲਗਵਾਈ ਹੈ। ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਮਨ ਦੀ ਵੇਦਨਾ ਅਤੇ ਜਿਸ ਧਿਰ ਨਾਲ ਉਹ ਡਟ ਕੇ ਖੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਉਸ ਲਈ ਮਨ-ਪ੍ਰਚਾਵਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼-ਰਸ ਧਿਰਾਂ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਨ ਦਾ ਵਸੀਲਾ ਹੈ। 'ਨਜ਼ਮ! ਅਸੀਂ ਤੇ ਸਾਡੇ ਸ਼ਬਦ ਹੋਰਾਂ ਦਾਨਸ਼ਵਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਾਵੀਂ ਸੱਤਾ ਨਾਥਰੀ ਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਆਹਰ ਵਿਚ ਹਾਂ।' ਇਸ ਸਤਰ ਵਿਚਲੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦ : ਸਾਵੀਂ ਸੱਤਾ, ਨਾਬਰੀ ਤੇ ਬਰਾਬਰੀ, ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਸਾਰਥਕ ਹਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਜੈਪਾਲ, ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਉਸ ਦੀ ਚੁੱਪ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ ਜੋ ਹਰਫ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸਿਰਜੇ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਾਵਿ-ਪਾਰਕ ਦੇ ਮਸਤਕ ਵਿਚ ਖੋਭਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੁੱਭਣ ਦੀ ਚੀਸ ਅਤੇ ਦਰਦ ਅਨੁਭਵ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋ ਸਕੇ। ਇਸੇ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਅਜ਼ਮਤ ਜਾਣਦੀ ਹੋਈ 'ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਅਉਧ' ਨਜ਼ਮ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਕਰਾਮਾਤ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦਾ ਵਿਆਖਿਆਨ ਇੰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ :
ਖ਼ਾਕ ਹੰਢਾਉਂਦਾ ਪੀਰ ਬੋਲਿਆ
'ਸ਼ਬਦਾਂ ਅੰਦਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਥੀਵੇ,
ਤ੍ਰੈਕਾਲ ਜੀਵੇ,
ਦੇਹ ਤੇ ਪਿੰਜਰਾ ਏਥੇ ਰਹਿਣੇ,
ਸ਼ਬਦ ਹਯਾਤੀਓ ਪਾਰ।'
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਉਸ ਦੀ 'ਇਕ ਸਫ਼ਾ ਮੇਰਾ ਵੀ' ਨਜ਼ਮ 'ਚ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ : ਦਾਦੀ, ਮਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦ ਰਾਹੀਂ 'ਰਿਸ਼ਤੇ' ਨਜ਼ਮ ਰਾਹੀਂ ਪਿੱਤਲ, ਕੱਚ ਅਤੇ ਡਿਸਪੋਜ਼ੇਬਲ ਬਰਤਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਨਾ, ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਦਾ ਨਜ਼ਮ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟਾ ਖੂਬਸੂਰਤ ਬਿਆਨ ਕਰਨਾ ਖੂਬ ਹੈ। ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ : 'ਰੌਲਾ ਨਹੀਂ ਪਲੀਜ਼', 'ਨੀ ਕੁੜੀਏ', 'ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਫ਼ਿਕਰ', 'ਸ਼ੀਸ਼ੇ', 'ਮੰਦਰ ਦੀ ਬੇਨਤੀ', 'ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸਤ', 'ਗ਼ਰੂਰ', 'ਇਕ ਘੜਾ ਪਾਣੀ' ਅਤੇ 'ਰੁੱਕਾ' ਮਾਨਵੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼-ਵਾਹਕ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਚਾਰ ਕੁ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਸੈਨਿਕ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਤਾਲਿਬਾਨਾਂ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਲਿਖੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਹਰ ਇਕ ਸ਼ਿਅਰ ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਸੋਚਣ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਿਅਰ ਪੇਸ਼ ਹੈ :
ਮਾਸੂਮਾਂ ਹੱਥੋਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਕਲਮਾਂ,
ਪੌਣਾਂ ਨੇ ਚੁੱਕ ਲੈਣੀਆਂ,
ਸੂਰਜਾਂ ਦੇ ਕਤਲ ਦਾ,
ਲਿਖਣਗੀਆਂ, ਇਤਿਹਾਸ ਇਹ।
'ਇਕ ਸਫ਼ਾ ਮੇਰਾ ਵੀ' ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਜੈਪਾਲ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਉੱਦਮ ਹੈ। ਆਮੀਨ।

ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ (ਪ੍ਰੋ:)
ਮੋ: 098786-14096.

ਕੱਖਾਂ ਦੀ ਪੰਡ
ਲੇਖਕ : ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 113
ਸੰਪਰਕ : 98140-16896.

ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਅਣਗਿਣਤ ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸੱਜਰਾ ਨਾਵਲ 'ਕੱਖਾਂ ਦੀ ਪੰਡ' ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਹੰਢਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋੜ੍ਹ ਲੇਖਕ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਨੇ ਮੁਰੱਤਬ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਇਕ ਨਵੇਂ ਜ਼ਾਵੀਏ ਤੋਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੇ ਪਾਤਰ ਮਨੋ ਕਲਪਿਤ ਹਨ ਪਰ ਬਾਤ ਉਹ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਤਲਖ਼ ਹਕੀਕਤਾਂ ਦੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਵਲ ਤੁਹਾਡੇ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਨਿੱਬੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਦੀਪੇ ਜੱਟ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਪਾਤਰ ਅਸਲੀਅਤ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਕਾਮਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂ ਰੰਘੜਾਂ ਵਾਲੇ ਵਤੀਰੇ ਅਤੇ ਹੈਂਕੜਬਾਜ਼ੀ ਵਾਲੇ ਸਲੂਕ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਬੜੀ ਬੇਬਾਕੀ ਤੇ ਜ਼ੁਅਰਤਮੰਦੀ ਨਾਲ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਵਰਗੇ ਮੰਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਪਰਖ਼ਚੇ ਉਡਾਏ ਹਨ।
ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਠੇਠ ਮਲਵਈ ਬੋਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਸੋਨੇ 'ਤੇ ਸੁਹਾਗੇ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰੇਕ ਚੰਗੇ ਮੰਦੇ ਪੱਖ ਉੱਘੜਦੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਜੱਗ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤਾ ਹੈ (ਤਕੜੇ ਦਾ ਸੱਤੀਂ ਵੀਹੀਂ ਸੌ)।
ਨਾਵਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਦੀਪਾ ਨਾਂਅ ਦਾ ਸਰਪੰਚ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਦਲਿਤਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਕ ਔਰਤ ਵਲੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਹੇ ਗਏ ਦਰਦ ਭਿੱਜੇ ਬੋਲ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਬੈਠੇ। ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਬੜਾ ਦੁਖਾਂਤਕ ਹੋਇਆ। ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਵਲੋਂ ਆਪਣੀ ਡਾਇਰੀ ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਇਹ ਫ਼ਿਕਰੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਟੁੰਬਦੇ ਹਨ, 'ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਗ਼ਰੀਬ ਦਾ ਮੂੰਹ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਗੋਲਕ ਹੁੰਦੀ ਐ। ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਦੇ ਨਾ ਰੋਕੋ, ਸਾਡੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹਨ, ਸੇਵਕ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੱਦ ਨੇ ਮੇਰਾ ਘਰ ਨਰਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।..... ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਸਭ ਗ਼ਰੀਬ ਗੁਰਬਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਣਾ। ਮੇਰੀ ਅਰਥੀ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿਣਾ ਫਿਰ ਹੀ ਮੈਂ ਮੁਆਫ਼ ਸਮਝਾਂਗਾ। ਅੱਛਾ, ਵਕਤ ਆ ਗਿਆ, ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ। ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਲਾਊਡ ਸਪੀਕਰ 'ਤੇ ਚਿੱਠੀ ਦੀ ਇਬਾਰਤ ਸੁਣਨ ਮਗਰੋਂ, ਪੂਰੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਘਰ-ਘਰ ਦੇ ਜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਅੱਥਰੂ ਸਨ ਤੇ ਹਰ ਇਕ ਸਰਪੰਚ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਇਆ। ਨਾਵਲ ਬਾਕਮਾਲ ਹੈ।

ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98154-61710.

ਸੀਸ
ਨਾਟਕਕਾਰ : ਕੇਵਲ ਧਾਲੀਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 78
ਸੰਪਰਕ : 99142-11422.

ਇਹ ਨਾਟਕ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ 400 ਸਾਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੇ ਸਮੁੱਚੀ ਮਨੁੱਖਤਾ, ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀਸ ਵਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਘੜ ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੇ ਕਾਵਿਕ ਰੰਗਣ ਦੇ ਕੇ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਆਉ, ਕੁਝ ਝਲਕਾਂ ਦੇਖੀਏ
-ਇਕਨਾ ਲਈ ਤਨ ਤੇ ਭਾਰ ਸੀਸ,
ਇਕਨਾ ਲਈ ਮਿੱਤਰ ਯਾਰ ਸੀਸ
ਜੋ ਸਭ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਵਾਰ ਸੀਸ,
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਾਰ ਸੀਸ।
-ਪੰਡਤ ਰਲ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ,
ਅਨੰਦਪੁਰ ਆਏ,
ਚਰਨੀਂ ਢਹਿ ਕੇ ਗੁਰਾਂ ਦੀ
ਦੁਖੀਏ ਕੁਰਲਾਏ।
-ਧੜੋਂ ਸੀਸ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ,
ਧੰਨ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ
ਕਾਰਾ ਵੇਖ ਕੇ ਸੂਰਜ ਛਿਪ ਗਿਆ,
ਧੰਨ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ।
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਲਾਸਾਨੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਗੁਰੂ ਮਹਾਰਾਜ ਜੀ ਦੇ ਵੈਰਾਗ, ਤਿਆਗ ਅਤੇ ਤਪ ਤੇਜ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਡਾ ਅਨੋਖਾ, ਮਾਣਮੱਤਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਸਾਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਮੰਤਵ ਬਾਰੇ ਇਕ ਗੀਤ ਰਾਹੀਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ
ਆਉ ਦੇਖੀਏ ਕੀ ਸੀਸ-ਸੀਸ ਵਿਚ ਫ਼ਰਕ ਹੁੰਦਾ
ਦਿਉ ਅਸੀਸ ਗਾਈਏ ਜਸ,
ਐਸੇ ਗੁਰੂ ਲਾਸਾਨੀ ਦਾ
ਸੁਣੋ ਐ ਸੀਸਾਂ ਵਾਲਿਉ,
ਸੀਸ ਉਠਾ ਕੇ ਸੁਣਿਉ ਬਈ
ਨਾਟਕ 'ਸੀਸ' ਸੰਦੇਸ਼ਾ ਹੈ,
ਸੀਸ ਦੇ ਦਾਨੀ ਦਾ।
ਇਹ ਨਾਟਕ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਭਰਵਾਂ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

ਡਾ: ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ
ਮੋ: 98147-16367.

ਸੁਹਣੀ ਤੇ ਸੁਖਾਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਲੇਖਕ : ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਦਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 133
ਸੰਪਰਕ : 97818-05861.

ਲੇਖਕ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਦਨ ਦੀ ਨਿਬੰਧਾਂ ਦੀ ਇਹ ਚੌਥੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ 'ਸੁਹਣੀ ਤੇ ਸੁਖਾਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ', ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 49 ਨਿਬੰਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਲਿਖ ਕੇ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਨਿਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹੰਢਾ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਜੇਕਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਦਾ ਢੰਗ, ਵਲ ਜਾਂ ਚੱਜ ਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸੋਹਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੀਵੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਿਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਐਵੇਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਝਮੇਲਿਆਂ ਵਿਚ ਪਾਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਸੀਨ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲੀ ਬੈਠਾ ਹੈ ਜੋ ਫਿਰ ਕਦੇ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਇਹੀ ਸਭ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਨਿਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਦੱਸਣ ਦਾ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਦੇ ਕੇ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਨਿਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਮਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਵਿਚ ਰਹਿਣ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ, ਗ਼ਲਤ ਰਾਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣ, ਦਿਲ ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਰੱਖਣ, ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ, ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ ਨਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਨਿਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਹਰ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸੋਹਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਈ ਨਜ਼ਾਰਿਆਂ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ, ਹਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਲੇਖਕ ਨੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਸੁਹਣੀ ਸੁਚੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ, ਦਿਲ ਦੀ ਅਮੀਰੀ, ਮਾਣੋ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰੰਗ, ਮਿੱਠੀ ਜ਼ਬਾਨ, ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਆਦਿ ਨਿਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹਰ ਪੱਖ ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਕੱਢਿਆ ਹੈ। ਨਿਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਹਰ ਹੱਦ ਹੱਸਦੇ ਖੇਡਦੇ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।

ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਮੀਰਹੇੜੀ
ਮੋ: 092105-88990.

22-11-2020

 ਰਾਵੀ ਪਾਰ
ਕਹਾਣੀਕਾਰ : ਗੁਲਜ਼ਾਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 142
ਸੰਪਰਕ : 98152-98459.


ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਜਗਤ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਲੁਕੀ-ਛਿਪੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। 'ਰਾਵੀ ਪਾਰ' ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਰਚਿਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਇਕ ਸਵਾਗਤਯੋਗ ਮਜਮੂਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ 27 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਹਨ। ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਅਨੇਕ ਰੰਗਾਂ-ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਥਾ ਜਗਤ ਵਿਚ ਦੁਹਰਾਈ ਦੀ ਕੋਈ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਰ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਮਿਜ਼ਾਜ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਲੋਕੇਲ ਨਵਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਵਸਤੂ-ਸਮੱਗਰੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਬਹੁਤੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਇਸਤਰੀ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਇਸਤਰੀ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੇ ਆਚਾਰ-ਵਿਹਾਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਸੁਤੰਤਰ ਜਾਂ ਸੁਭਾਵਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੀਅ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਪਾਸਾਰ ਅਮੀਰ ਬਨਾਮ ਗ਼ਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਾਬਰਾਬਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੇ ਭੂਮੀਪਤੀ ਵਰਗ, ਮੁਜ਼ਾਰਿਆਂ ਦਾ ਦਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੁਜ਼ਾਰਿਆਂ ਦੀ ਕਿਧਰੇ ਕੋਈ ਸੁਣਵਾਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪ੍ਰਤਾੜਿਤ ਅਤੇ ਅਪਮਾਨਿਤ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਇਕ ਕਹਾਣੀ 'ਜੰਗਨਾਮਾ' ਵਿਚ ਉਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਨੇ ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਹੜੱਪਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਹੜੱਪਣ ਦਾ ਅਮਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਨੀ ਹਵਸ ਦੀ ਕੋਈ ਸੀਮਾ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਦਿਲਚਸਪ ਕਹਾਣੀ 'ਬਟਵਾਰਾ' ਵੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨਾਂਅ ਦਾ ਕੋਈ ਸ਼ਖ਼ਸ ਲੇਖਕ ਨੂੰ 1947 ਈ: ਦੀ ਦੇਸ਼-ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਆਪਣਾ ਗਵਾਚਿਆ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨਦਾ ਸੀ। ਗੱਲ ਇੰਜ ਬਣੀ ਕਿ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਂਅ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ (ਦੀਨਵੀ) ਬਦਲ ਕੇ 'ਗੁਲਜ਼ਾਰ' ਰੱਖ ਲਿਆ ਸੀ। ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਂਅ ਵੀ 'ਸੰਪੂਰਨ' ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਬੈਠ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਉਸੇ ਦਾ ਗੁੰਮਿਆ ਪੁੱਤਰ ਸੰਪੂਰਨ ਹੀ ਹੈ।
ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਉਤਸੁਕਤਾ ਅਤੇ ਲਟਕਾਉ ਨੂੰ ਬੜੀ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਸਤੂ-ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਘੇਰਾ ਬਹੁਤ ਵਸੀਹ ਹੈ। (ਦੇਖੋ : ਮਾਈਕਲ ਐਂਜੀਲੋ, ਨਜੂਮ ਅਤੇ ਬਿਮਲਦਾ ਆਦਿ ਕਹਾਣੀਆਂ)। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਸਿੱਠ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜੁਗਤਾਂ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਿੱਖ-ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ।


-ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

 


ਗ਼ਦਰੀ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰੂਮੇਲ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 1195 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 876
ਸੰਪਰਕ : 0172-5027427.


ਗੁਰੂਮੇਲ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਫਰੈਜ਼ਨੋ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਸਾਇੰਸ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸੱਠ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਰਹਿਣ ਤੇ ਸਾਇੰਸ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਨੌਂ, ਸਾਇੰਸ ਦੀਆਂ ਛੇ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਚਾਰ, ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਦੀਆਂ ਨੌਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸੰਪਾਦਨ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
46 ਅਧਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡੀ ਗਈ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਅਤਿ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਗ਼ਾਵਤਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਰੋਹਾਂ ਦੀ ਤੱਥਾਂ, ਕਾਰਨਾਂ, ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਦੀ ਨਾਮਾਵਲੀ ਸੰਖੇਪ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ। ਵਿਦਰੋਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਪੂਰਵ-1857 ਈਸਵੀ ਦੀਆਂ ਬਗਾਵਤਾਂ, 1857 ਦਾ ਗ਼ਦਰ, ਇਸ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ, ਮਹਾਰਾਜ ਸਿੰਘ, ਨਾਮਧਾਰੀ ਸੰਪਰਦਾਇ, ਇਸ ਦਾ ਆਗਾਜ਼, ਨਾਮਧਾਰੀ ਸੂਬੇ, ਕੂਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ, ਸਾਰਾਗੜ੍ਹੀ ਦੀ ਜੰਗ, ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਗ਼ਦਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਯੁਗਾਂਤਰ ਆਸ਼ਰਮ, ਭਾਰਤੀਆਂ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼, ਗ਼ਦਰੀ ਝੰਡਾ, ਸਿੰਘਾਪੁਰ, ਜਰਮਨੀ, ਬਰਮਾ, ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਗ਼ਦਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ, ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲੇ ਬਾਗ਼ ਦਾ ਸਾਕਾ, ਸਾਕੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਸਾਹਿਤ, ਲਾਹੌਰ ਸਾਜਿਸ਼ ਕੇਸ, ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼, ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੰਖੇਪ ਜੀਵਨੀਆਂ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਤੇ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ, ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚੇ, ਕਿਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਕਿਰਤੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ, ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹੀਦ ਅਤੇ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਵਿਚ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ।
ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਭਾਵੇਂ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਹੱਥਲੀ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਗ਼ਦਰੀ, ਵਿਦਰੋਹੀ, ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਅਤੇ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਛਾਣਬੀਣ, ਪੁਨਰ ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਕਲਾ ਦੀ ਕਸੌਟੀ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਉਤਰਦੀ ਹੈ। ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ, ਪਤੇ, ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਅਦਾਲਤੀ ਮੁਕੱਦਮੇ ਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜੀ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਜਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੇਸਾਂ, ਮਿਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵੇਰਵਿਆਂ ਤੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਸਮੇਤ ਵਿਸਥਾਰ ਪੂਰਵਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗੁਰੂਮੇਲ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਸੰਭਾਲਣ ਹਿਤ ਕਾਰਜ ਉਸ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਪ੍ਰਤੀ ਦੂਰ-ਅੰਦੇਸ਼ੀ, ਨਿਰੰਤਰ ਲਗਨ ਨਾਲ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸ੍ਰੋਤ ਹੈ।


-ਡਾ: ਮੁਹੰਮਦ ਇਦਰੀਸ
ਮੋ: 98141-71786


ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰ : ਚਿੰਤਨ ਸੰਵਾਦ
ਲੇਖਿਕਾ : ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਬਾਵਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 228
ਸੰਪਰਕ : 0172-5002591.


ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਲੋਕਧਾਰਾ, ਲੋਕਯਾਨ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਨਿਰਮਤ ਹੋਣ, ਇਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਪੜਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਅਜੋਕੀ ਪ੍ਰਸੰਗਤਾ 'ਚ ਇਸ ਦੇ ਸਰੂਪ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਸੱਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗਾਂ ਲੋਕਧਾਰਾ ਜਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦੇ ਸਰੋਤ ਬਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਨਿੱਜੀ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰੀਵੀ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਜੋ ਉਚਿਤ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਭਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਖੋਜੀਆਂ ਦੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਖੋਜ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਮੁਲਾਕਾਤੀ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਲਾਕਾਤੀਆਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਬਿਊਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋਜ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਕੀਰਤੀਮਾਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਤੋਂ ਕਰਵਾਏ ਖੋਜ ਕਾਰਜਾਂ ਬਾਬਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗ ਡਾ: ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ, ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ, ਡਾ: ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ, ਡਾ: ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ, ਡਾ: ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਡਾ: ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਡਾ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਣਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰੀਵੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਖੋਜ ਕਾਰਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਭਾਰਨੇ ਕੋਈ ਸੌਖਾ ਕਾਰਜ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜੋ ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਬਾਵਾ ਨੇ ਕਰ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰਕ ਪੱਖ ਦਾ ਦਰਪਣ ਬਣ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਕਾਫੀ ਸਹਾਇਕ ਸਿੱਧ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਲੇਖਿਕਾ ਨੂੰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਕਾਰਜ ਕਰਕੇ ਇਸ ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਹੋਰ ਉਚੇਰੀ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਬਾਬਤ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈਣੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਨੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।


-ਡਾ: ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋ: 98142-09732


ਚੰਨ ਅਜੇ ਦੂਰ ਹੈ
ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰਾ : ਰਾਜਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਜਟਾਣਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਰੈੱਡ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 175 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ 97806-88270.


ਰਾਜਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਜਟਾਣਾ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਚ ਨਵਾਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨੂੰ ਸੰਜੀਦਗੀ ਨਾਲ ਲਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। 'ਚੰਨ ਅਜੇ ਦੂਰ ਹੈ' ਉਸ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੁਰਾਸੀ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਸੰਕਲਿਤ ਹਨ। ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਧਾਨ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸਿਰਜੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਿਨਫ਼ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਵੀ ਇਕ ਦਾਇਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੈ ਕਿ ਜਟਾਣਾ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਿਅਰ ਪਾਠਕ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ ਤੇ ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਜਟਾਣਾ ਦਾ ਦੌਰ ਭਾਵੇਂ ਅਜੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਕਲਮ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਹੁਨਰ ਤੋਂ ਵਾਕਿਫ਼ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਚ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰਾ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅੱਥਰੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਅਠਖੇਲੀਆਂ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਚੌਗਿਰਦੇ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਤਸੱਵਰ ਵਿਚ ਤਿੱਤਲੀਆਂ ਵੀ ਹਨ, ਰੰਗ ਵੀ ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਵੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਂਦੇ ਬਾਲ, ਟੁੱਟੇ ਤਾਰੇ ਤੇ ਦਿਲ ਦੇ ਟੁੱਟੇ ਸਾਜ਼ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਰਮਾਅ ਰਹੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸੱਤਾ 'ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਛਲਾਵਿਆਂ ਤੋਂ ਉਹ ਸੁਚੇਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰ ਰੰਗ-ਬਰੰਗੀ ਦੁਪਹਿਰਖਿੜੀ ਵਰਗੇ ਹਨ ਜੋ ਕਦੀ ਮੁਰਝਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਦੂਸਰੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਮੁੜ ਜੀਅ ਉਠਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਉਦਾਸੀ ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਬਰਾਬਰ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਫ਼ਕੀਰੀ ਤੇ ਸਾਦਗੀ ਦਾ ਅਹਿਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰਾ ਜਟਾਣਾ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਮੁਬਾਰਕ ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਅਜਿਹਾ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਖ਼ੈਰ, ਅਭਿਆਸ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਕੁੰਜੀ ਜਟਾਣਾ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਏਗੀ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਯਕੀਨ ਹੈ।


-ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋ: 99884-44002


ਇਕ ਟੱਕ ਹੋਰ

ਲੇਖਕ : ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਏ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 135
ਸੰਪਰਕ : 97797-16824.


ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਦਾ ਇਹ ਦਸਵਾਂ ਕਥਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤ੍ਰੇਲ ਤੁਪਕਾ, ਮਿਸ ਕਾਲ, ਪੱਗ, ਕੰਟਰੈਕਟ ਮੈਰਿਜ, ਸ਼ੋਅਪੀਸ, ਸਟੇਟਸ ਸਿੰਬਲ, ਰਿਸ਼ੀ ਮਾਮਾ ਉਸ ਦੇ ਚਰਚਿਤ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਨਵਰਚਿਤ ਦਸ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਚਿੰਤਕ ਡਾ: ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਖੀਵਾ (ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ) ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਜਾਣ ਦਾ ਝੁਕਾਅ, ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਮਸਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਥਾ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਮੈਂ ਪਾਤਰ ਦੂਸਰੇ ਨੂੰ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ-ਚਾਚਾ ਜੀ ਚਲੋ ਮੈਂ ਥੋਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਘੁਮਾ ਕੇ ਲਿਆਉਨਾ ----ਚਾਚੇ ਦਾ ਉੱਤਰ ਹੈ-ਅੱਛਾ! ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਨਾ ਏਂ ਮੈਂ ਹੁਣ ਗੋਰਿਆਂ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਕਰਾਂ। ਐਥੇ ਆਪਣੀ ਸਰਦਾਰੀ ਆ । ਉਹ ਅਮੀਰ ਐਨਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਮੰਗੀ ਰਕਮ ਉਧਾਰ ਦੇਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਮੋੜੇ ਭਾਵੇਂ ਨਾ।
ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਪਿੱਛੋਂ ਫ਼ੋਨ 'ਤੇ ਮੈਂ ਪਾਤਰ ਦੀ ਚਾਚੇ ਨਾਲ ਫਿਰ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ --- ਚਾਚੇ ਦੇ ਬੇਵਸੀ ਦੇ ਬੋਲ ਹਨ। ਕਾਕਾ ਏਧਰ ਤਾਂ ਹਾਲਾਤ ਗਾਹਾਂ ਦੀ ਗਾਹਾਂ ਬਿਗੜੀ ਜਾਂਦੇ ਐ' ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁੰਡੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਤੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਰਸਾਨੀ ਨੂੰ ਟੱਕ ਲਗਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਨੌਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਟੱਕ ਵੱਜ ਗਿਆ। ਕਹਾਣੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦੀ ਲੱਗੀ ਦੌੜ ਨੂੰ ਉੱਚਿਤ ਠਹਿਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਫੇਕ ਆਈ ਡੀ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਵੋਟਾਂ ਮੌਕੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਟੁੱਟਦੀ ਖੂਨ ਵਿਚਲੀ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਦਾ ਕਲਾਮਈ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਪਰ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੂਰਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਸਪੈਸੀਮਨ ਵਿਚ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੇਤਾ ਨਾਲ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤੀ ਤੱਕ ਨਿਭੀ ਸਾਂਝ ਤੇ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਝਲਕ ਹੈ। ਸਿਰਲੇਖ ਢੁੱਕਵਾਂ ਨਹੀਂ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਨਿਭਾਅ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੰਵਾਦ ਸਰਲ ਤੇ ਸਹਿਜ ਤੋਰ ਹੈ। ਗ਼ਰੀਬੀ, ਮਾੜੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਹੱਲ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ? ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਕਥਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।


-ਪ੍ਰਿੰ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋ: 98148-56160


ਚਿਹਨ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿਧੀ
ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ
ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ: ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 184
ਸੰਪਰਕ : 99145-08856.


ਚਿਹਨ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿਧੀ ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਮਾਡਲਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਡਾ: ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਇਸ ਵਿਧੀ ਦਾ ਨਿੱਠ ਕੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ 8 ਨਾਟਕਾਂ ਨੂੰ ਅਧਿਐਨ ਵਸਤੂ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਸ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰਥਕ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਫਰਦੀਨਾ-ਦ-ਸੋਸਿਊਰ ਵਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਭਾਸ਼ਨ ਚਿਹਨਾਂ ਦੀ ਦੁਵੰਡ ਲੜੀਵਾਰ (ਸਿੰਟੈਗਮੈਟਿਕ) ਅਤੇ ਸਹਿਚਾਰੀ (ਪੈਰਾ ਡਿਗਮੈਟਿਕ) ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਰ ਨਾਟਕ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਿਆਂ ਲੜੀਵਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਅਨੇਕਾਂ ਚਿਹਨਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਟਕਾਂ 'ਚੋਂ ਸਹਿਚਾਰੀ ਅਰਥ ਇਕਾਈਆਂ ਰਿੜਕ ਕੇ ਬੜੇ ਮੁੱਲਵਾਨ ਨਤੀਜੇ (ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਮਸਲਨ : ਕਿਰਸਾਨੀ ਦਾ ਬਹੁ-ਪਾਸਾਰੀ ਸੰਕਟ, ਸਦਾਚਾਰਕ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਪਤਨ, ਔਰਤ ਦਾ ਸਦੀਵੀ ਸੰਕਟ (ਔਲਖ-ਇਕ ਰਮਾਇਣ ਹੋਰ), ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਰਚਨਾ ਦਾ ਜਟਿਲ ਵਰਤਾਰਾ, ਜਾਇਦਾਦ ਦੁਆਰਾ ਸਮਾਜਿਕ ਰੁਤਬਾ, ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਦੰਭ ਜਾਂ ਬੇਬਸੀ, ਔਰਤ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ, ਛੋਟੀ ਕਿਰਸਾਨੀ ਦਾ ਬੌਧਿਕ ਦੀਵਾਲੀਆਪਨ (ਸਲਵਾਨ-ਔਲਖ), ਮਾਨਵੀ ਅਸਤਿੱਤਵ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼, ਔਰਤ ਦੀ ਨਿਮਨ ਸਥਿਤੀ, ਕਾਮ ਅਕਾਂਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਅਪੂਰਤੀ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਉਲਾਰਤਾ (ਪੂਰਨ-ਆਤਮਜੀਤ), ਸ਼ੋਸ਼ਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਵਚੇਤਨ, ਜਾਤ-ਪਾਤ ਵਿਤਕਰੇ, ਧਾਰਮਿਕ ਡੇਰਿਆਂ ਦੀ ਬਦਕਾਰੀ, ਔਰਤ ਤ੍ਰਾਸਦੀ (ਇੰਦੂਮਤੀ ਸਤਿਦੇਵ-ਚਰਨ ਦਾਸ ਸਿੱਧੂ), ਭੋਇੰਹੀਣ ਵਰਗ ਦਾ ਸੰਕਟ, ਯੁਵਾ ਵਰਗ ਵਿਚ ਆ ਰਹੀ ਚੇਤੰਨਤਾ, ਔਰਤ ਸੰਕਟ (ਬਾਬਾ ਬੰਤੂ-ਸਿੱਧੂ), ਧਰਮ-ਕਰਮ/ਪਾਪ-ਪੁੰਨ ਤਨਾਓ, ਧਾਰਮਿਕ ਫਾਸ਼ੀਵਾਦ, ਔਰਤ-ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਅਸਲੀ ਮੁਕਤੀ (ਧਰਮ ਗੁਰੂ-ਸਵਰਾਜਬੀਰ) ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸੰਘਰਸ਼, ਦਮਿਤ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਤਲਾਸ਼, ਦਲਿਤ-ਚੇਤਨਾ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਸਵਰਾਜਬੀਰ), ਕਤਲ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ, ਔਰਤ ਦਾ ਅਸਤਿੱਤਵ, ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਬਨਾਮ ਸਮਾਜਿਕ ਰੁਤਬਾ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਡੇਰਾ ਕਲਚਰ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ (ਸਵਰਾਜਬੀਰ ਦਾ ਨਾਟਕ 'ਮੇਦਨੀ')। ਇਉਂ ਲੜੀਵਾਰ ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਕਥਾਨਕ ਦੀ ਅਤੇ ਉੱਭਰਦੇ ਚਿਹਨਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਹਿਚਾਰੀ ਅਰਥ ਇਕਾਈਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਦੁਆਰਾ ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ ਦੇ ਰਚਨਾ ਪਿੱਛੇ ਉਦੇਸ਼ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸਮਝ ਆ ਜਾਣੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹਨ। ਇਹ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਖੋਜਾਰਥੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੋ ਨਿੱਬੜਿਆ ਹੈ।


-ਡਾ: ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋ: 88376-79186.


ਚੌਦ੍ਹਵਾਂ ਚਾਨਣ
ਲੇਖਕ : ਕਮਲ ਬੰਗਾ ਸੈਕਰਾਮੈਂਟੋ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਟਰੱਸਟ (ਰਜਿ:) ਪਲਾਹੀ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 240
ਸੰਪਰਕ : 98158-02070.


ਹਥਲਾ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚੌਦਵਾਂ ਚਾਨਣ' ਕਮਲ ਬੰਗਾ ਸੈਕਰਾਟਮੈਂਟੋ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਲੰਮਾ ਸਾਹਿਤਕ ਸਫ਼ਰ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਵਸਦੇ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਇਸ ਸਿਰੜੀ ਸਪੂਤ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਲਈ ਅੰਤਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕੁਝ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਵਰਤਾਰਾ ਹੋਰਨਾਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਵਾਂਗ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬੇਹੱਦ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਿੜੀ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਦਸ਼ਾ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ-
ਜਦ ਵੀ ਗੱਲ ਕਰਾਂ ਉਦਾਸੇ ਗੁਲਾਬ ਦੀ।
ਸੂਰਤ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਏ ਪੰਜਾਬ ਦੀ।
ਤਸੱਲੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਲਿਖਣਾ ਕਮਲ ਬੰਗਾ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ਬਲਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪੰਗ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰ ਕੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਰਾਹ ਪਾਉਣ ਦਾ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਕਾਰਜ ਕਰਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੀ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਅਟੱਲ ਨਿਯਮ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਪਰਿਵਰਤਨ ਲਈ ਹੀ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ-
ਪੱਤਝੜ 'ਚ ਪੱਤੇ ਝੜਦੇ ਤੇ ਬਸੰਤ 'ਚ ਨਵੇਂ ਆਉਂਦੇ,
ਸੋਚੋ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਸੱਜਣੋ ਮੌਸਮਾਂ ਦੀ ਜੰਗ ਹੈ।
ਕਮਲ ਬੰਗਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਸੱਚ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੁਖੌਟਿਆਂ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਹੋਣਾ ਵੀ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਉਹ ਦਿਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤਜਰਬਾ ਵੀ। ਜੇਕਰ ਵਜ਼ਨ-ਬਹਿਰ ਅਤੇ ਤੋਲ-ਤੁਕਾਂਤ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਨਵੇਂ ਦਿਸਹੱਦਿਆਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।


-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋ: 98146-28027.

12-11-2020

 ਪੈਰੋਂ ਪੈੜਾਂ
ਕਵੀ : ਟਹਿਲ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 98152-98459.

ਪਰਵਾਸੀ ਕਵੀ ਸ: ਟਹਿਲ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ-ਸੱਤ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਕਾਵਿ-ਕਰਮ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸਰਗਰਮ ਹੈ। ਹਥਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਪੈਰੋਂ ਪੈੜਾਂ' ਉਸ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1974 ਈ: ਵਿਚ ਅੱਜ ਤੋਂ ਲਗਪਗ 46 ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ 'ਦੀਨ ਤੇ ਦੁਨੀਆ' ਆਪਣੇ ਇਕਲੌਤੇ ਨਾਵਲ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਬੱਝਵਾਂ ਵਕਤ ਨਾ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਜਾਂ ਨਾਵਲੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਾ ਰਹੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਿਰਫ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹੀ ਲਿਖਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਦੇਸ਼ਪੂਰਨ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ। ਉਹ 'ਪੈੜਾਂ' (ਪਰੰਪਰਾ/ਟ੍ਰੈਡੀਸ਼ਨ) ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਵਿਰਸੇ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ 'ਪੈੜਾਂ' ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਆਪਣੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਉੱਪਰ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਚਾਹਤ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਨਿਵੇਕਲੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਇਸ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਜਗਤ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਆਮ ਆਦਮੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਅਗਾਂਹ ਵਧਣ ਦਾ ਇਕ ਜਜ਼ਬਾ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਵੀ ਦੀ ਸੋਚ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਛੰਦਬੱਧ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਹੀ ਮਿਆਰੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੋ, ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਉਹ ਵੀ ਛੰਦਬੱਧ ਕਾਵਿ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਛੰਦ-ਵਿਧਾਨ ਵਿਚ ਅਜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਅਜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਕਲਾ ਉੱਪਰ ਹੋਰ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਪਰ ਵਿਚਾਰ ਪੱਖੋਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਮਾਲਾਮਾਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਖਟਕਦੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਕੁਝ ਅੰਸ਼ ਵੇਖੋ :
ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪੈੜ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੱਬੀ
ਮੱਲੀਆਂ ਮੰਜ਼ਲਾਂ ਜਾਣੀ
ਹੁੱਜਤ ਨਹੀਂ ਤੁਰਨੋਂ,
ਪੈਰੀਂ ਜੁੱਤੀ ਭਾਵੇਂ ਅੱਧੋਰਾਣੀ
.. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

ਮਿੱਟੀ 'ਚੋਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਉਪਜਦਾ,
ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਰੱਬ ਜਾਣੀ
ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਾਵਿਆ ਤੇਰੇ 'ਪੈਰੋਂ
ਪੈੜਾਂ' ਛਪਦੀਆਂ ਜਾਣੀ (ਪੰਨਾ 69)

'ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਗੁਰੂ' ਵਿਚ ਕਵੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ-ਗੁਰੂ ਦੇ ਲੜ ਲੱਗਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਹੋਰ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ 'ਜੰਗਲੀ ਗੁਲਾਬ' ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੇਰਵੇ ਅਤੇ ਬਿੰਬ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਝਾਤੀਆਂ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮੌਤ ਨੂੰ ਕੋਈ ਬਹੁਤੀ ਅਣਹੋਣੀ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਬਲਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਇਕ ਕੁਦਰਤੀ ਵਰਤਾਰੇ ਦਾ ਨਾਂਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਰੱਬ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਵਿਚ ਰਾਜ਼ੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਇਕ ਸੂਝਵਾਨ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਕਵੀ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

ਸਿਲਸਿਲੇ
ਲੇਖਕ : ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 126
ਸੰਪਰਕ : 98726-44428.

2019 ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਐਵਾਰਡ ਜੇਤੂ ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਨਾਮਵਰ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਛੇ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੋਜ ਆਧਾਰਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ ਛੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਥੁੜਾਂ ਭੋਗਦੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਦਰਦ-ਸੰਤਾਪ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ।
ਕਜ਼ਾਕ ਦੀ ਬਿਰਤਾਂਤਕਤਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਉਹ ਕਿਰਤੀ ਵਰਗ ਹੈ ਜੋ ਜਗੀਰਦਾਰੀ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਜਮਾਤੀ ਬਣਤਰ ਕਾਰਨ ਜ਼ੁਲਮ, ਜ਼ਿੱਲਤ ਅਤੇ ਤਲਖ਼ੀਆਂ ਝੱਲਦੇ ਹੋਏ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟਾਂ ਵਿਚ ਗ੍ਰਸੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਇਸ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਉੱਚੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਫੋਕੇ ਲੋਕ ਵਿਖਾਵੇ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਤੇ ਕਰਜ਼ੇ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਛੋਟੀ ਕਿਰਸਾਨੀ ਕਾਰਨ ਵਿਗੋਚੇ ਭੋਗਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਿਤਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। 'ਤਲਾਕ' ਕਹਾਣੀ ਜਿਥੇ ਧਰਮ ਤੇ ਝੂਠੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਪਾਜ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ 'ਸਦਗਤੀ' ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰੀ ਸਿਸਟਮ ਵਿਚ ਨਿਮਨ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਰਗ 'ਤੇ ਹੋ ਰਹੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। 'ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ' ਅਤੇ 'ਰਣ ਖੇਤਰ' ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਨਿਮਨ ਵਰਗ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਮੰਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 'ਇੱਛਾਧਾਰੀ' ਅਤੇ 'ਕੀੜਿਆਂ ਦਾ ਭੌਣ' 'ਚ ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੁਆਰਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਤਾਪਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਮੰਨ ਲੈਣਾ ਹੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਰਗ ਵਿਚਲੇ ਪਾੜੇ ਅਤੇ ਖਿੱਚੋਤਾਣ ਨਾਲ ਜੂਝਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਨਾਲ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ।
ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਦਵੰਦਾਂ ਨਾਲ ਆਂਤਰਿਕ ਵਿਵੇਕ ਦਾ ਸਿਰਜਣ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਕਲਾ ਦਾ ਸੂਚਕ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਖੋਜ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ, ਅਖੌਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨਿੱਗਰ ਤੇ ਠੋਸ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ, ਸੰਕੇਤਾਂ ਦੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਵਰਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਵੇਕਲਾਪਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ ਦੀ ਸੂਖ਼ਮ ਨੀਝ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਉਸਾਰੀ 'ਚ ਪ੍ਰਬੀਨਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦੀ ਬਹੁ-ਪਰਤੀ ਵਰਤੋਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਲੱਖਣ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਡਾ: ਸੰਦੀਪ ਰਾਣਾ
ਮੋ: 98728-87551

08-11-2020

ਸਤਿ ਦਾ ਵਿਉਪਾਰੀ
ਲੇਖਕ : ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਮਰਾਟ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਮੋਗਾ
ਮੁੱਲ : 100 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 094622-90937.


ਹਨੂਮਾਨਗੜ੍ਹ (ਰਾਜਸਥਾਨ) ਨਿਵਾਸੀ ਲੇਖਕ ਦਾ ਇਹ ਪੰਜਵਾਂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਪਹਿਲੀਆਂ ਚਾਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਵਲੋਂ ਚੰਗਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਮਾਸਕ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਦਾ ਉਹ ਸਿਰੜੀ ਪਾਠਕ ਹੈ। ਪੂਨਮ ਸਿੰਘ ਸੰਪਾਦਕਾ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਵਹਾਓ ਇੰਜ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੁਮੈਂਟਰੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਮੂਲ ਕਹਾਣੀ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਮੀਰੀ ਗੁਣ ਹਨ। ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਗੁਰਸਿੱਖ ਹੈ। ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਹੈ। ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਹੈ। ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ ਘਰ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਚ ਐਨੀ ਆਸਥਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਿਤਨੇਮੀ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਘਰ ਵਿਚ ਇਕਠੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਸਕਾਰ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੈ। ਮਾਹੌਲ ਦੁੱਖ ਤੇ ਉਦਾਸੀ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮ੍ਰਿਤਕ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੈ। ਪਰ ਅਚਾਨਕ ਸਰੀਰ ਦੀ ਹਰਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਉਠ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਸਾਰੀ ਵਾਰਤਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਧਰਮਰਾਜ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਸਤਿ ਦਾ ਵਿਉਪਾਰ ਭਾਵ ਧਰਮ ਦਾ ਮਾਰਗ ਉੱਤਮ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਸਾਥੀ ਬਿਨਾਂ ਕਾਹਦਾ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਬਜ਼ੁਰਗ ਜੋੜਾ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਤੇ ਨੂੰਹ ਪੁਤਰ ਲੈਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤ ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਸਦਮੇ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੁੱਤਰ ਸਿੱਖੀ ਛੱਡ ਕੇ ਇਸਾਈ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਦੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਥਾਂ 'ਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ। ਬਜ਼ੁਰਗ ਵੀ ਛੇਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸਾਥਣ ਧਰਮ ਦੀ ਖਾਤਰ ਜਾਨ ਨਿਸ਼ਾਵਰ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 'ਖਸਮਾਂ ਖਾਣੀ' ਦੀ ਔਰਤ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦਿਲਚਸਪ ਹਨ। ਡਾਕਾ, ਓੜਕ ਸੱਚ ਰਹੀ, ਕੀ ਲੈਣਾ ਸਾਧਣੀ ਬਣ ਕੇ, ਬਹਾਰ ਕਦੇ ਨਾ ਆਈ, ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਤੋੜ ਨਿਬਾਹੀ, ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੀ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮੀ ਤਰਜ਼ ਦੀਆਂ ਮੌਲਿਕ ਤੇ ਰੌਚਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।


-ਪ੍ਰਿੰ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋ: 098148-56160


ਰਾਣੀ ਰੁੱਤ
ਕਵੀ : ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਰੂਪ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 82
ਸੰਪਰਕ : 98767-68960.


ਸ: ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਰੂਪ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਉਸ ਨੇ ਤਮਾਮ ਉਮਰ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਜੀਣ-ਥੀਣ ਵਿਚ ਹੀ ਲਗਾਈ ਰੱਖੀ ਹੈ। 'ਰਾਣੀ ਰੁੱਤ' ਉਸ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਥਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅੱਜ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਤਾਅਜੁੱਬ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਵਿਚ ਉਹੀ ਤਾਜ਼ਗੀ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਬਰਕਰਾਰ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਕਵੀ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਆਵੇਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਤਰੰਗਿਤ ਹੋ ਕੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਤਰੰਗ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਕਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਪੜ੍ਹਤ ਦੌਰਾਨ ਇਹ 'ਚਾਰਜ' ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ 'ਰਾਣੀ ਰੁੱਤ' ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਚਾਰਜਡ-ਅਨੁਭੂਤੀ' ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਸਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਤੀ ਵੀ ਬੜੀ ਤੀਬਰ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਦੇਖੋ :
ਸਾਉਣ ਮਹੀਨਾ ਜੋਬਨ ਚੜ੍ਹਿਆ/ਅੰਗ ਅੰਗ ਵਿਚ ਰਸ ਹੈ ਭਰਿਆ
ਰੁੱਤ-ਪਰੀ ਸਜ ਧਜ ਕੇ ਆਈ/ਹੁਸਨਾਂ ਦੀ ਉਸ ਛਹਿਬਰ ਲਾਈ
ਸਿਰ ਉਤੇ ਸੱਤ ਰੰਗ ਦੀ ਚੁੰਨੀ/ਸ਼ਾਮਾਂ ਅਤੇ ਸਵੇਰਾਂ ਵਾਲੀ
ਤਲੀਆਂ ਉੱਤੇ ਮਹਿੰਦੀ ਲਾਈ/ਕਾਲੀਆਂ ਕਾਲੀਆਂ ਘੋਰ ਘਟਾਵਾਂ
ਜ਼ੁਲਫ਼ਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਉੱਡ ਰਹੀਆਂ ਨੇ। (ਰਾਣੀ ਰੁੱਤ, 11)
ਆਧੁਨਿਕ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਕਦੇ ਇਕ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੂਹਰਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਕਵੀ 'ਇਕ' ਬਿਰਤਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਉੱਪਰ 'ਦੂਸਰਾ' ਵਿਰੋਧਮਈ ਬਿਰਤਾਂਤ ਟਿਕਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਧੀ ਤੋਂ ਕਵੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਇਹ ਦਰਸਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਰਤੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਹਿਸਾਸ ਸਥਾਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਸਮਾਜ ਵਿਚਲੀ ਕਾਣੀ-ਵੰਡ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਸੂਮ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖੋਹ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਕਾਣੀ-ਵੰਡ ਵਾਲੀ ਇਸ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਪੈਣਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਅਤੇ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਤਸਵੀਰਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸਟੇਟ ਉੱਪਰ ਬੜੇ ਭਰਵੇਂ ਵਿਅੰਗ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਵਕਤ ਦੀ ਰੋਟੀ ਅਤੇ ਸਿਰ ਦੀ ਛੱਤ ਤੋਂ ਵੀ ਮਹਿਰੂਮ ਕਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਸਵੱਛਤਾ, ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਟੀਕਤਾ ਅਤੇ ਰੂਪਾਕਾਰਕ ਨਿਰਛਲਤਾ, ਰੂਪ-ਕਾਵਿ ਦੇ ਕੁਝ ਨਿੱਖੜਵੇਂ ਲੱਛਣ ਹਨ। ਇਕ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਉਹ 'ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੂੰ ਉਲੰਪਿਕ ਵਿਚ ਭੇਜਣ' ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਖ਼ੈਰ! ਹੁਣ ਤਾਂ ਫ਼ਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ, ਨਾਬਰਾਬਰੀ, ਅਨਿਆਇ ਅਤੇ ਗ਼ਰੀਬ ਧੀਆਂ ਦੇ ਜਬਰ ਜਨਾਹ ਆਦਿ ਵਿਚ ਵੀ ਸਾਡੇ ਪਾਸ ਤਗਮੇ ਹੀ ਤਗਮੇ ਆ ਜਾਣਗੇ। ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਦਲਦਲ ਵਿਚ ਫਸ ਗਿਆ ਹੈ ਸਾਡਾ ਦੇਸ਼? ਰੂਪ ਵਰਗੇ ਸੁਹਿਰਦ ਕਵੀ ਹੀ ਆਸ਼ਾ ਦੀ ਕੋਈ ਕਿਰਨ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਰ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ।


-ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136



ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠਾ ਉਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲਿਊ ਸਟਾਰ
ਮੂਲ ਲੇਖਕ : ਜਗਦੀਸ਼ ਚੰਦਰ
ਸੰਪਾਦਕ : ਰਾਜਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 109
ਸੰਪਰਕ : 98157-51332.


ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਜੂਨ 1984 ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿਖੇ ਵਾਪਰੇ ਦੁਖਾਂਤਕ ਅਤੇ ਸੰਤਾਪਯੋਗ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦਾ ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠਾ ਹਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਬਲਿਊ ਸਟਾਰ ਉਪਰੇਸ਼ਨ ਬਾਬਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਸਰਕਾਰੀ ਜਾਂ ਅਰਧ-ਸਰਕਾਰੀ ਮੁਹਰ ਛਾਪਾਂ ਜ਼ਰੀਏ ਲੇਖਕਾਂ ਵਲੋਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਨਣਾਂ ਤੋਂ ਹਟਵੇਂ ਪਰ ਅਸਲ ਤੱਥ-ਸੱਚ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ। ਮੂਲ ਲੇਖਕ ਜਗਦੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤਕ ਵੰਨਗੀਆਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਉਪਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਵੇਰਵਾ ਪਬਲਿਕ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਬਿਉਰੋ ਵਿਚ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਇਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਡਿਊਟੀ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ ਖ਼ੁਦ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਕੇ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਬੜੇ ਜੇਰੇ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਆਦਿ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚੋਣਵੇਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਸੁਘੜ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਇਥੇ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੂਲ ਲੇਖਕ ਦਾ ਹਿਰਦੇਵੇਦਕ ਬਿਆਨ ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਨੂੰ ਇਕ ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰਿਕਰਮਾ ਵਿਚ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਆਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਉੱਪਰ ਚੱਲੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ, ਦੂਰੋਂ ਨੇੜਿਉਂ ਟੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਟਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਹਮਲੇ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨਾ, ਸਿੱਖ ਰੈਫਰੈਂਸ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰਨਾ, ਬਿਜਲੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਬੰਦ ਕਰਨਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਹਦੂਦ ਵਿਚ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਵਰਜਿਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖਾਂ ਉਤੇ ਕੀਤੇ ਹਮਲੇ ਦਾ ਵਰਨਣ ਦਰਦ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਮੀਡੀਏ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬਿਆਨ ਤੇ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਅਤੇ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੇ ਬਿਆਨ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਨੂੰ ਵੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਲਹੂ ਭਿੱਜੇ ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਸਰਕਾਰੀ ਉੱਚ ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਮਲਾਵਰ ਮਿਲਟਰੀ ਅਫਸਰਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਹੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਰਦੇ ਵੀ ਫਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਾਈ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਫ਼ੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਬਾਬਤ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਤ ਲੌਂਗੋਵਾਲ, ਟੌਹੜਾ ਸਾਹਿਬ, ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਸਤੀਆਂ ਵਲੋਂ ਜੋ ਬਿਆਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਨਿਸਚਿਤ ਭਾਸ਼ਾ 'ਚ ਸਨ ਜਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਬਹੁਤੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬੇਬਾਕ ਹੋ ਕੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੰਪਾਦਕ ਰਾਜਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਘਾਲਣਾ ਸਦਕਾ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।


-ਡਾ: ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋ: 98142-09732


ਤਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ

ਨਾਵਲਕਾਰ : ਡਾ: ਸੁਨੀਤਾ ਅਗਰਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 151
ਸੰਪਰਕ : 98782-99996.


'ਤਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ' ਸੁਨੀਤਾ ਅਗਰਵਾਲ ਦਾ ਨਵਾਂ ਨਾਵਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਜਿਥੇ ਇਕ ਗ਼ਰੀਬ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਆਂ ਤੰਗੀਆਂ-ਤੁਰਸ਼ੀਆਂ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਅਮੀਰ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਪੈਸੇ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬਰਬਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਵਿਵੇਕ ਸਹਿਤ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਪਿਲੇਸ਼ਵਰ ਨਾਂਅ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਇਕ ਵੱਡੀ ਟੱਬਰੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ, ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਖਣਾ-ਸੁੱਖ ਕੇ ਲਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਨਿਕੰਮੇਪਣ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਪਦਮ ਦੀ ਜੂਏ ਦੀ ਆਦਤ ਕਾਰਨ ਘਰੇਲੂ ਵਾਤਾਵਰਨ ਆਰਥਿਕ ਪੱਖੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੀ ਧੀ ਏਕਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਸ਼ੋ-ਰੂਮ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਥੋਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਅਮੀਰਜ਼ਾਦੇ ਦੀ ਪਸੰਦ ਬਣ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਥੋਂ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਮੀਰ ਧੀਰਜ ਦੀ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਆਦਤ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਨੇਰਿਆਂ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਕੋਈ ਕਿਰਨ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਏਕਤਾ ਦੇ ਅਨੈਤਿਕ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿਚ ਲਿਪਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤਬਾਹ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਤਲ ਦੇ ਅਪਰਾਧ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਹਾਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰਾ ਨੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਰਹੱਸਾਤਮਕ ਅਤੇ ਪਿਛਲਝਾਤ ਦੀਆਂ ਜੁਗਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਾਵਲੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਆਪਣਿਆਂ ਦੀ ਬੇਵਫ਼ਾਈ, ਧੋਖਾਧੜੀ, ਆਰਥਿਕ ਮੰਦਹਾਲੀ, ਪਛਤਾਵਾ ਆਦਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿਚ ਸਮਾਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਸੁਨੀਤਾ ਅਗਰਵਾਲ ਨੇ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਮੌਕਾ-ਮੇਲ ਦੀ ਜੁਗਤ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨਵੀਰ ਦੀ ਜੇਬ ਕੱਟਣ ਅਤੇ ਏਕਤਾ ਦੇ ਕਤਲ ਵਿਚ ਫਸਣ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਬਾਖੂਬੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੁਨੀਤਾ ਅਗਰਵਾਲ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਚੰਗੇਰਾ ਲਿਖੇਗੀ, ਇਹ ਉਮੀਦ ਹੈ।


-ਡਾ: ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋ: 98141-68611.


ਚਲਾਕ ਲੋਕ
ਲੇਖਕ : ਭੀਮ ਸਿੰਘ ਗਰਚਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੋਸਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ।
ਮੁੱਲ : 180 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 98143-51394.


'ਚਲਾਕ ਲੋਕ' ਲੇਖਕ ਭੀਮ ਸਿੰਘ ਗਰਚਾ ਦਾ ਤੀਸਰਾ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਹਥਲੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚ 58 ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਮਾਨਵੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਛੋਹਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਚ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ 'ਚ ਫੈਲ ਰਹੇ ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ ਅਤੇ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦੇ ਮੱਕੜਜਾਲ 'ਚੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ, ਸਾਡੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ 'ਚ ਵਧ ਰਹੀ ਕੁੜੱਤਣ, ਵੋਟ ਬਟੋਰੂ ਲੀਡਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਲਬਾਜ਼ੀਆਂ, ਬੁਢਾਪੇ ਦੇ ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਔਲਾਦ ਵਲੋਂ ਬਿਰਧ ਆਸ਼ਰਮਾਂ 'ਚ ਛੱਡਣ ਦਾ ਦਰਦ, ਖੇਤਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਟਾਂ-ਡੌਲਾਂ ਖਾਤਰ ਹੁੰਦੀ ਕਤਲੋ-ਗਾਰਤ ਆਦਿ ਮੰਦਭਾਗੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਪਾਉਣ ਦਾ ਸਾਰਥਕ ਸੁਨੇਹਾ ਹੈ। 'ਤੋਤਾ' ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਕ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰ ਪੁੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਵਲੋਂ ਚੰਦ ਛਿੱਲੜਾਂ ਖਾਤਰ ਇਕ ਗ਼ਰੀਬ ਆਦਮੀ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਤੇਵਰਾਂ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਾਡੇ ਸਿਸਟਮ 'ਚ ਫੈਲ ਰਹੇ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ ਦੇ ਕੋਹੜ ਦਾ ਦਰਦਨਾਕ ਪੱਖ ਹੈ। 'ਧੀਆਂ ਵਾਲੇ' ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ 'ਚ ਧੀਆਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਪੀੜ ਨੂੰ ਬਿਆਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਚੰਗੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਭਾਲ 'ਚ ਧੀਆਂ ਦੇ ਮਾਪੇ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ 'ਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦੇ ਹਨ। 'ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਰਾਜ਼' ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਇਕ ਗ਼ਰੀਬ ਵਿਅਕਤੀ ਵਲੋਂ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ 'ਚੋਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਲੱਭਣ ਦਾ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਚਿਤਰਨ ਹੈ। 'ਸਪੋਲੀਆ' ਅਤੇ 'ਪ੍ਰੇਤ' ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਚ ਅਖੌਤੀ ਸੰਤਾਂ ਅਤੇ ਪਾਖੰਡੀਆਂ ਵਲੋਂ ਧਰਮ ਦੀ ਆੜ 'ਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਆਰਥਿਕ, ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਚ 'ਜੇਬ ਕਤਰਾ', 'ਭਾਣਾ', 'ਜ਼ਮੀਰ ਦੀ ਪੁਕਾਰ', 'ਬਦਲਾ', 'ਭੀੜ', 'ਬਦਲਦੇ ਹਾਲਾਤ', 'ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਕਤਲ', 'ਆਖ਼ਰੀ ਖਾਹਿਸ਼', 'ਅਹਿਸਾਸ', 'ਵੱਢਖਾਣਾ', 'ਹਉਕੇ, 'ਤੇਲਾ', 'ਅਨੋਖੀ ਤਾਕਤ ', 'ਹੱਥ ਕੰਡੇ', 'ਖ਼ਰਾ ਦੁੱਧ' ਆਦਿ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਕਾਬਲੇ-ਤਾਰੀਫ਼ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਭੀਮ ਸਿੰਘ ਗਰਚਾ ਦੀ ਖ਼ੂਬੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅੰਤਲੇ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਉਲਝਾਉਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਬੜੀ ਹੀ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸਾਰਥਕ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।


-ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਘੜੈਲੀ
ਮੋ: 98153-91625


ਸਤਨਾਜਾ
ਲੇਖਕ : ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 140 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 94650-16000.


ਸਤਨਾਜਾ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 61 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਜੋ ਕਵੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਲ ਸਾਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਰਚੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਕਾਫ਼ੀ ਸੂਖਮ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਥਾਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਕਵੀ ਨੇ ਪੇਂਡੂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਰਸੇ ਦੇ ਕਈ ਰੰਗ ਪਾਠਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੇ ਹਨ।
ਪਰਵਾਸ ਹੰਢਾਉਂਦਾ ਕਵੀ ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਨਾਲ ਵੀ ਡਾਢਾ ਮੋਹ ਪਾਲੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਕੈਨੇਡਾ ਵਾਪਸੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾ ਰਹੇ ਮੁੜ ਕੰਮ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਫੜਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਲੀਹੇ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਪਰ ਗੂੜ੍ਹੇ ਕਟਾਖਸ਼ ਕਰਦਾ ਕਵੀ ਸਾਡੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1500 ਸੌ ਦਾ ਨੋਟ, ਫ਼ੌਜੀ ਫ਼ੌਜਣ, ਮੋਟੀ ਵਹੁਟੀ, ਬੰਗਾਲਣ ਵਹੁਟੀ, ਗੈਸੀ ਚੁੱਲ੍ਹਾ, ਅਪਰਾਧੀ, ਪਾਖੰਡੀ ਸੋਚ, ਵਾਅਦਾ ਆਦਿ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਇਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਤਨਾਜਾ ਕਵਿਤਾ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਢੰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਅਨੋਖੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। 'ਰੁਝੇਵੇਂ' ਕਵਿਤਾ ਆਮ ਸੁਆਣੀ ਦੇ ਦਿਨ ਭਰ ਦੇ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਦੀ ਅਨੋਖੀ ਦਾਸਤਾਨ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਪੁਰਾਤਨ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰੰਗ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਵਿਅੰਗ ਵੜਾਂਗਾ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਭਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਕਵੀ ਨੇ ਰੀਸ ਕਰਨ ਦੀ ਆਦਤ ਤੇ ਸਮਾਂ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਛਤਾਉਣ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਫਿਤਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। 'ਬਾਬਾ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਇਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੇਪਰਵਾਹ, ਸਿਆਣਿਆਂ ਦਾ ਸੱਚ, ਜੱਫੀ ਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਕਹਾਵਤਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਵੀ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਚੀਆਂ ਹਨ। ਗੁੱਝਿਆ ਭੇਦ, ਆਪੇ ਦੀ ਸ਼ੋਹਰਤ, ਥੈਲਿਉਂ ਬਿੱਲੀ, ਚੋਰ ਚਲਾਕੀਆਂ, ਪਾਖੰਡ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚਲੇ ਵਿਅੰਗ ਸਲਾਹੁਣਯੋਗ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਤਨਾਜਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਨੁਭਵਾਂ ਅਤੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਕਰਦਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹੀ ਸਤਨਾਜਾ ਬਣ ਸਕਿਆ ਹੈ। ਕਵੀ ਨੇ ਪੇਂਡੂ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਉਘਾੜਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਚਿੱਤਰ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਹੈ। ਕਾਵਿ ਚਿੱਤਰ ਉਸਾਰਨ ਵਿਚ ਕਵੀ ਮਾਹਿਰ ਹੈ। ਕਵੀ ਨੇ ਕਈ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਥਾ ਰਸ ਦੀ ਜੁਗਤ ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ।


-ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ ਅਠਵਾਲ।


ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਨਿਬੇੜ
ਲੇਖਕ : ਐਸ. ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਗਲੋਟੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : 5 ਆਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 77871-43278.


ਇਸ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਐਸ. ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਗਲੋਟੀ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰੋੜ੍ਹ ਲਿਖਾਰੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿੰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੋਰਨਾਂ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਾਂਗ ਗੀਤ ਵੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਕ ਵਧੀਆ ਸਿਨਫ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਗੀਤ ਲਿਖਣ 'ਚ ਲੇਖਕ ਦੀ ਚੰਗੀ ਪਕੜ ਹੈ। ਗੀਤ ਲਿਖਣ ਲੱਗਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਕਾਹਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਉਸ ਕੋਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਜਰਬਾ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਹੈ। ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਵਲਵਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੈ। ਉਹ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਨੀ ਲੋਚਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਚੰਗਾ ਇਨਸਾਨ, ਸਦਾਚਾਰ ਅਤੇ ਉਚ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਅਪਣਾਉਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਅਟੱਲਤਾ ਸਬੰਧੀ ਸੁਚੇਤ ਹੈ। ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਲੋਚਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਭਾਈਚਾਰਾ, ਬੰਦੇ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾ ਹੋਣ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਬਦਲਦੇ ਮਾਹੌਲ 'ਤੇ ਚਿੰਤਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅਤੀਤ 'ਤੇ ਝੂਰਦਾ ਇਉਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ :
ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜਿਹੀਆਂ ਨਾਰਾਂ ਵਾਲਾ
ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜਿਹੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਵਾਲਾ
ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ, ਬਈ ਕਿੱਥੇ....
ਗੀਤਕਾਰ ਗੁਰਦੇਵ ਮਾਨ ਨੂੰ ਖ਼ੁਬਸੂਰਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਠਕ ਦਾ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਕ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ 'ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਨਿਬੇੜ' ਦੀਆਂ ਕਾਵਿ ਲਾਈਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਨਮੂਨਾ :
ਕੋਈ ਸਰੂ ਵਾਂਗ ਜੀਵੇ
ਕੋਈ ਬੇਰੀ ਵਾਂਗ ਜੀਵੇ
ਛੱਡ ਬੋਲ ਤੇ ਕਬੋਲ ਰੱਖ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਸੀ
ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਨਿਬੇੜ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਕੀ।
'ਖ਼ਾਲਸਾ', 'ਐਫ਼.ਡੀ', 'ਲਾਲਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ', 'ਬੂਟਾ ਸਿੱਖੀ ਦਾ', 'ਧੰਨ-ਧੰਨ ਗੋਬਿੰਦ ਦਾ ਜੇਰਾ' ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਗੀਤ ਵੀ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਦਰਜ ਹਨ। ਵੈਰਾਗ ਦੇ ਗੀਤ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ 'ਚ ਸ਼ਰਧਾ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਚਲਦਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਧੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਵਡਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਚਨਾਤਮਕ ਪੱਖੋਂ ਗੀਤਾਂ 'ਚ ਰਵਾਨਗੀ, ਸੰਗੀਤ, ਤੁਕਾਂਤਮੇਲ, ਪ੍ਰਵਾਹ, ਸਰਲਤਾ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਜਿਹੇ ਸਾਹਿਤਕ ਗੁਣ ਹਨ। ਪਾਠਕ ਕਾਵਿ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਕਿਤੇ ਅਟਕਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਾਰਥਕ ਲੇਖਣੀ ਲਈ ਲੇਖਕ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਦੋਵੇਂ ਵਧਾਈ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ।


-ਮੋਹਰ ਗਿੱਲ ਸਿਰਸੜੀ
ਮੋ: 98156-59110

07-11-2020

 ਮੇਰੀਆਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਯਾਦਾਂ
ਲੇਖਕ : ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 500 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 296
ਸੰਪਰਕ : 81960-80885.

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲੰਮੇਰੀ ਉਮਰ ਦੇ ਪੈਂਡੇ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਅਭੁੱਲ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਯਾਦਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਪੁਸ਼ਤਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਨੌਕਰੀ-ਪੇਸ਼ਾ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀਆਂ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਖਿਆਵਾਂ, ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਦਰਪਣ ਤਾਂ ਹਨ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ, ਜਵਾਨੀ, ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ, ਪਿੰਡ ਘੁੰਗਰਾਲਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਅਤੇ ਢਿੱਲੋਂ ਗੋਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰਵੇਖਣ ਨੂੰ ਯਾਦਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਨੰਬਰਦਾਰ ਪਿਤਾ ਸਬੰਧੀ ਆਪਣੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਗੁਣ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੋਚ ਵਪਾਰਕ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਗ਼ਲਤ ਸੋਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਕਰਦੇ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਸੋਚਣੀ ਵਿਹਲੇ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਾਜਰਾ ਅਤੇ ਨਾਨਕੇ ਪਿੰਡ ਕਕਰਾਲਾ ਬਾਰੇ ਜੁੜੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ, ਲੋਕ-ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਰਹੁ-ਰੀਤਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਖੂਬ ਚਿਤਰਿਆ ਹੈ। ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਲੁਧਿਆਣਾ ਬਾਬਤ ਬੜੀ ਰੌਚਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਲੇਖਕ ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਫੇਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਹਾਲੈਂਡ, ਬੈਲਜ਼ੀਅਮ, ਫਰਾਂਸ, ਇੰਗਲੈਂਡ, ਡੈਨਮਾਰਕ, ਸਵੀਡਨ, ਨਾਰਵੇ ਸਪੇਨ ਅਤੇ ਇਟਲੀ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਬੰਧੀ ਸੰਖੇਪ ਪਰ ਢੁੱਕਵੇਂ ਰੂਪ 'ਚ ਬਿਆਨਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭਾਗ 'ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਅਭੁੱਲ ਯਾਦਾਂ' ਤਹਿਤ ਅੰਕਿਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਜਗਤਾ ਪੀਰ, ਬਾਪੂ ਦਾ ਬਾਗ, ਕਾਗਜ਼ ਦੀਆਂ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ, ਮੁਰਦਿਆਂ ਦੇ ਪਿੰਜਰ, ਸੂਤ ਦੀ ਚੋਰੀ, ਰੁਮਾਲੀ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾਉਣਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੋਸਤਾਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਜਾਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਬਾਰੇ ਖੱਟੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਪਰ ਰਸਦਾਇਕ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸਰਲ ਵਾਰਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਰਾਹੀਂ ਬਿਆਨਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਆਭਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।

ਡਾ: ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋ: 98142-09732

ਨਮਸਕਾਰ ਗੁਰਦੇਵ ਕੋ
ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ : ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 592
ਸੰਪਰਕ : 98148-98570.

ਪਿਛਲੇ ਵਰ੍ਹੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 550ਵੇਂ ਵਰ੍ਹੇ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਹ ਵੱਡਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਵਕਾਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਆਪਦੀ ਬੌਧਿਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਇਕ ਨਿੱਗਰ ਸਬੂਤ ਹੈ। 592 ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 51 ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਲੇਖ ਸੰਕਲਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਹਰ ਲੇਖ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੈ-ਖੇਤਰ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣੇ/ਵਰਿਸ਼ਠ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਿੰ: ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ, ਡਾ: ਦੇਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਡਾ: ਸੀਤਾ ਰਾਮ ਬਾਹਰੀ, ਡਾ: ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਨ... ਆਦਿ। ਪ੍ਰੋ: ਬਲਕਾਰ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋ: ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ, ਡਾ: ਧਰਮ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋ: ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਾਬਰ ਅਤੇ ਡਾ: ਸਰਬਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਇਕ ਪੁਲ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਥਲੇ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਾਣੀ-ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਮਿਲਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮਾਨਤਾ ਤੇ ਮੁਕਤੀ (ਡਾ: ਸੀਤਾ ਰਾਮ ਬਾਹਰੀ), ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ (ਪ੍ਰੋ: ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਨ), ਸਿੱਖ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਪਿਠਭੂਮੀ (ਡਾ: ਬਲਕਾਰ ਸਿੰਘ), ਸਮਕਾਲੀਨ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ (ਪ੍ਰੋ: ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ), ਸਰਬ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ (ਡਾ: ਧਰਮ ਸਿੰਘ), ਅੰਤਰ-ਧਰਮ ਸੰਵਾਦ (ਡਾ: ਸਰਬਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ), ਸਫਲ ਜੀਵਨ-ਜੁਗਤ (ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ), ਰਾਗ-ਪ੍ਰਬੰਧ (ਡਾ: ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ), ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪਰਿਪੇਖ (ਡਾ: ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ), ਸੁਹਜ ਕਲਾ (ਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ) ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਰੂਪ ਬਾਬਾ (ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਜਣਵਾਲਾ)... ਆਦਿ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸੰਕਲਿਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਅਜ਼ਮਤ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ਵਿਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਗੁਰਮਤਿ ਸਬੰਧੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਕਾਰਜ ਕਾਫੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਕ ਸਾਧਾਰਨ ਉਚਾਈ ਉੱਪਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਧਰਮ ਅਤੇ ਧਰਮ ਗੁਰੂਆਂ ਸਬੰਧੀ ਲਿਖਣ ਸਮੇਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਕਲਮ ਸਹਿਮ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੱਤਾ ਉੱਪਰ ਕਾਬਜ਼ ਲੋਕ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਮੁੱਦੇ ਉਠਾਉਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਜਿਹੜੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ, ਅਵਾਮੀ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਪਿਤ (ਡੀਕੰਸਟਰਕਟ) ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਣ। ਗਣਤੰਤਰਿਕ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਸਹਿਮ ਜਾਂ ਸੈਂਸਰ ਨੂੰ ਪਨਪਣ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਹ ਇਕ ਬਹੁਮੁੱਲੀ ਸਰੋਤ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਮੰਥਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਨਾ ਬਹੁਤ ਲਾਹੇਵੰਦ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

c c c

ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ
ਮਿੱਥ ਰੂਪਾਂਤਰਣ
ਸੰਪਾ: ਡਾ: ਅਮਨਦੀਪ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 295 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 144
ਸੰਪਰਕ : 98151-02284.

ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕਾ ਡਾ: ਅਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਨੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਹੀ ਮਿੱਥ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਵਿਦਵਤਾ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਸਟੈਂਡਰਡ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਆਫ ਫੋਕਲੋਰ, ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਅਮੈਰੀਕਨਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਮਸਲਨ: ਸਿਗਮੰਡ ਫਰਾਇਡ, ਕਾਰਲ ਜੁੰਗ, ਲੈਵੀ ਸਤ੍ਰਾਸ, ਸਾਸਿਊਰ, ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਤ ਆਦਿ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਉਚਿਤ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਵੈ-ਸਿੱਧ ਹੈ ਕਿ ਮਿੱਥ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਬਹੁ-ਪਾਸਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿਚ ਤ੍ਰੈਕਾਲਤਾ, ਲੋਕ-ਧਾਰਾਈ ਤੱਤ, ਮੂਲ ਧਰਮ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ, ਰਹੁ-ਰੀਤਾਂ, ਰਸਮੋ-ਰਿਵਾਜ, ਦੇਵ-ਪੁਰਸ਼, ਦੈਵੀ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਆਦਿ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਬਹੁ-ਪਾਸਾਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਧਾਵਾਂ 'ਚੋਂ ਮਿੱਥਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 18 ਨਿਬੰਧ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਾਰੇ ਖੋਜੀ ਵਿਦਵਾਨ ਮਾਝੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿੱਖਿਆ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਮਿੱਥ-ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਬਾਣੀ, ਚੰਡੀ ਦੀ ਵਾਰ, ਜਨਮ-ਸਾਖੀਆਂ, ਰਾਮਾਇਣ-ਮਹਾਂਭਾਰਤ (ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ-ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ), ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ ਦਾ ਨਾਟਕ ਇਕ ਰਮਾਇਣ ਹੋਰ, ਸਵਰਾਜਬੀਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਨਾਟਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਅਗਨੀ ਕੁੰਡ, ਧਰਮ ਗੁਰੂ, ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਦਾ ਨਾਟਕ ਕਲਾਕਾਰ, ਚਰਨ ਦਾਸ ਸਿੱਧੂ ਦਾ ਨਾਟਕ 'ਬਾਬਾ ਬੰਤੂ', ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਹਾਣੀ 'ਧਰਤੀ ਹੇਠਲਾ ਬਲਦ', ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਟਿਵਾਣਾ ਦੇ ਨਾਵਲ ਅਗਨੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ, ਦੂਸਰੀ ਸੀਤਾ, ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਵਲ ਅੰਨ੍ਹੇ ਘੋੜੇ ਦਾ ਦਾਨ, ਮੜ੍ਹੀ ਦਾ ਦੀਵਾ, ਅਤੇ ਅਜੀਤ ਰਾਹੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਗੀਤਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਆਦਿ। ਸਾਰੇ ਹੀ ਸਮੀਖਿਆਕਾਰਾਂ ਨੇ ਖੋਜ-ਵਿਧੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਰ ਇਕ ਨੇ ਮਿੱਥ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਸਬੰਧੀ ਆਪਣੇ ਖੋਜ-ਨਿਬੰਧ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਹੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਹਰ ਇਕ ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਿਸ ਵੰਨਗੀ ਦੀ ਮਿੱਥ-ਸਿਰਜਣਾ ਦੁਆਰਾ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇੰਜ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਮਿੱਥ-ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬਾਰੇ ਮੁੱਲਵਾਨ ਹੋ ਨਿੱਬੜੀ ਹੈ।

ਡਾ: ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋ: 88376-79186.

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ
ਜੀਵਨ ਤੇ ਵਿਰਸਾ
ਲੇਖਕ : ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਿੱਖ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 990 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 098104-46269

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 550 ਸਾਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਰਧਕ ਹੈ। ਸਰਬਸਾਂਝੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਜੀਵਨ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਘਰ-ਘਰ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਖ਼ਾਤਰ ਸੂਝਵਾਨ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਦੋਵਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਲਮਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਸੁੰਦਰ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸੱਜਿਤ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਗੁਰੂ ਮਹਾਰਾਜ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਬਚਪਨ ਦੇ ਕੌਤਕ, ਉਦਾਸੀਆਂ, ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਇਲਾਹੀ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਸਿਰਲੇਖ ਬਹੁਤ ਦਿੰਲ ਟੁੰਬਵੇਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਨਾ ਕੋ ਹਿੰਦੂ ਨਾ ਮੁਸਲਮਾਨ, ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ ਦਾ ਦੁਲਾਰ, ਪ੍ਰਥਮ ਸਿੱਖ ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ, ਸਤਿ ਸਰੂਪ, ਕਰਮ ਧਰਮ ਸੰਜੁ ਸਤ ਭਾਉ, ਸੱਚੀ ਆਰਤੀ, ਖਸਮ ਕੀ ਬਾਣੀ, ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹ ਫ਼ਕੀਰ ਇਤਿਆਦਿ। ਆਕਰਸ਼ਕ ਸੋਹਣੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰ ਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹਾਰਾਜ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਝਲਕਾਰੇ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਰਬਾਬ ਅਤੇ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ। ਸੰਖੇਪ ਅਤੇ ਸੌਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਵਿਰਸੇ ਬਾਬਤ ਅਨਮੋਲ ਸਮੱਗਰੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਭ੍ਰਮਣ ਕਰਕੇ ਸਭ ਨੂੰ ਸੱਚ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਿਖਾਇਆ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸੁਨਹਿਰੀ ਸਿਧਾਂਤ ਬਖਸ਼ੇ ਨਾਮ ਜਪੋ, ਕਿਰਤ ਕਰੋ ਅਤੇ ਵੰਡ ਕੇ ਛਕੋ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਰਤੇ ਦੀ ਸਾਜੀ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦੀਨ ਦੁਖੀਆਂ ਦਾ ਦਰਦ ਵੰਡਾਇਆ, ਲੰਗਰ ਅਤੇ ਪਿਆਉ ਚਲਾਏ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਏਕਤਾ ਦੇ ਧਾਗੇ ਵਿਚ ਪਰੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਆਪ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾਏ ਤਾਂ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਪੀਰ ਮੰਨ ਕੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਏ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੇਰਵੇ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਕ ਕੀਮਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ, ਸਾਂਭਣਯੋਗ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਨਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

ਡਾ: ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ
ਮੋ: 98147-16367.

ਚੁੱਪ ਦੇ ਬਹਾਨੇ
ਲੇਖਕ : ਮਲਵਿੰਦਰ
ਸੰਪਾਦਕ : ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 225 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 97795-91344.

ਮਲਵਿੰਦਰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਜਗਤ ਵਿਚ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਅਤੇ ਚਰਚਿਤ ਨਾਂਅ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜ਼ਹੀਨ ਸ਼ਾਇਰ ਵੀ ਹੈ। 'ਚੁੱਪ ਦੇ ਬਹਾਨੇ' ਉਸ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚ ਉਸ ਗਹਿਰੀ ਕਾਵਿਕ ਪਿਆਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਿਆਂ, ਇਹ ਸੰਕੇਤ/ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਸ਼ੇ ਜੋ ਚੁੱਪ 'ਚ ਸਿਮਟੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਦੀ ਸਾਰਥਕ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਇਹ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਈਆਂ ਵਲੋਂ ਚੁੱਪ ਨੂੰ ਨਿਰਾਰਥਕ ਕਾਰਜ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਕਵੀ ਨੇ ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ 'ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਅਜ਼ਮਤ' ਰਾਹੀਂ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਸਮਰੱਥਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਅਜ਼ਮਤ ਅਤੇ ਸੰਦੇਸ਼-ਵਾਹਕਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਜਨ-ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਪਰਵਾਸ ਜਿਥੇ ਪਦਾਰਥਕ ਸੁੱਖਾਂ ਦੀ ਖਾਣ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਮਾਜੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਸੰਤਾਪ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲੰਮੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ 'ਚੁੱਪ' ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪਾਸਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਮਸਲਨ: ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦਾ ਹੱਲ ਪਰਵਾਸ, ਮੁਹੱਬਤਾਂ ਦਾ ਮਨਫ਼ੀ ਹੋਣਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ, ਧਾਰਮਿਕ ਪਾਖੰਡ, ਆਦਿ। ਕਵੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਕਮਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 'ਚੁੱਪ ਦੇ ਬਹਾਨੇ' ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਕਤ ਮਸਲਿਆਂ ਸਬੰਧੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਬਹੁ-ਅਰਥੀ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਾਨਵੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਚੁੱਪ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪਰਖਦਾ/ਨਿਰਖਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਲਾਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ : ਇਤਿਹਾਸ ਮਰ ਗਿਆ, ਭਾਸ਼ਾ ਮਰ ਗਈ, ਵਿਚਾਰ ਮਰ ਗਿਆ, ਦਰਸ਼ਨ ਮਰ ਗਿਆ, ਕਵਿਤਾ ਮਰ ਗਈ ਆਦਿ। ਜੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਸੰਸਾਰ 'ਚੋਂ ਕਵਿਤਾ ਮਰ ਗਈ ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਸੰਸਾਰ 'ਚੋਂ ਮਾਨਵੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਮਰ ਗਈ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਮਰ ਗਏ। ਕਵੀ ਦੀ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੰਤਵ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਿਆਂ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਆਸ ਦਾ ਬਾਨਣੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਹੈ।
'ਚੁੱਪ ਦੇ ਬਹਾਨੇ' ਨੂੰ ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੇ ਮਲਵਿੰਦਰ ਦੀ ਇਸ ਲੰਮੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਖਿਲਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਰਥਕ ਉੱਦਮ ਕਰਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਮੀਨ।

ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ (ਪ੍ਰੋ:)
ਮੋ: 098786-14096
ਸਾਂਝ ਪਿਆਰਾਂ ਦੀ
ਸੰਪਾਦਕ : ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਕੋਰੇ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 94175-83141.

ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ 17 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲਿਖਾਰੀ ਸਭਾ ਰੋਪੜ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਸਰਲ ਅਤੇ ਸਾਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਬੜੀ ਸਾਧਾਰਨਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕੁਝ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਰਨਣਯੋਗ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਾਸਤੇ ਕਮਾਉਂਦੇ, ਘਰ ਦਾ ਨਾ ਘਾਟ ਦਾ, ਧੀ ਰਾਣੀ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
'ਧੀ ਰਾਣੀ' ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਧੀਆਂ ਦੀ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਫਰਜ਼ਸ਼ਨਾਸ਼ੀ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੀ ਈਰਖਾ ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਸ ਕਦਰ ਬੁਰੇ ਦੇ ਘਰ ਤੱਕ ਸੋਚ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਹਾਣੀ 'ਜਿਨਾਂ ਵਾਸਤੇ ਕਮਾਉਂਦੈ' ਵਿਚ ਬਾਖੂਬੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਛੂਹਣ' ਪਿਤਾ ਪੁੱੱਤਰ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਇਕ ਖੂਬਸ਼ੂਰਤ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।
ਭੂਤ, ਕਰਾਮਾਤੀ ਸਾਧੂ, ਬਾਬੇ ਦੀ ਚੌਂਕੀ ਆਦਿ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਫੈਲੇ ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ ਅਤੇ ਪਾਖੰਡਾਂ ਉੱਤੇ ਕਰਾਰੀ ਚੋਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੱਚ ਨੂੰ ਅੱਖੋਂ ਪਰੋਖੇ ਕਰਕੇ ਜ਼ਾਇਜ-ਨਾਜਾਇਜ਼ ਸਭ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਮੌਕਾਮੇਲ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੁੰਦਵੀਂ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਕਈ ਜਗ੍ਹਾ ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਚਿਤਰਨ ਵੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਢੁਕਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਬਣਤਰ ਪੱਖੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਉੱਪਰ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪਾਸੇ ਜ਼ਰੂਰ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਡਾ: ਸੁਖਪਾਲ ਕੌਰ ਸਮਰਾਲਾ
ਮੋ: 83606-83823

01-11-2020

ਦੂਸਰਾ ਅਧਿਆਪਕ
ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨਾ : ਕੁਮਾਰ ਸੁਸ਼ੀਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 160
ਸੰਪਰਕ : 94174-05636.


ਅੱਜ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਮਚੇ ਹੋਏ ਧੁੰਦੂਕਾਰੇ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਹੀ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਜਾਣੂ ਹਾਂ ਅਤੇ ਚਿੰਤਤ ਵੀ ਹਾਂ ਕਿ ਅਜੋਕੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਕਿਹੜੇ ਪਾਸੇ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਨਿੱਤ ਨਵੇਂ ਤਜਰਬੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਿੱਖਿਆ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉੱਚੀਆਂ-ਸੁੱਚੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਵੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਡੇ ਮਨ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤੌਖਲੇ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਨਵੀਆਂ-ਨਵੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅੰਤਰ-ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਮਾਰ ਸੁਸ਼ੀਲ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕ 'ਦੂਸਰਾ ਅਧਿਆਪਕ' ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਾਂ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਹੀ ਕੁਮਾਰ ਸੁਸ਼ੀਲ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁਝਾਨ ਅਤੇ ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਪਰਖ ਪੜਚੋਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਜਗਤ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਕਾਰਜ 'ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕਾਬਜ਼ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਕੇਵਲ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਕੇਵਲ ਭਾਸ਼ਨ ਕਰਤਾ ਹੀ ਨਾ ਹੋਣ ਸਗੋਂ ਵਿਹਾਰਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਗੰਧਲੇਪਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਵੀ ਹੋਣ। ਕੁਮਾਰ ਸੁਸ਼ੀਲ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਪਾਉਲੋ ਫਰੇਰੇ ਦੇ, ਇਕ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਹੈਨਰੀ ਗੀਰੂ, ਦੋ ਖੋਜ ਲੇਖ ਗੂਗੀ ਵਾ ਥਿਓਂਗੋ ਅਤੇ ਇਕ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਬਰਿਜ ਰੰਜਨ ਮਨੀ ਦਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰਾਧੀਨ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਆਮ ਪਾਠਕ ਤਾਂ ਅਣਜਾਣ ਹੈ ਹੀ ਪਰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਬੜਾ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਹੈ ਜੋ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੁੰਝਲਾਂ ਦੇ ਰੂ-ਬਰੂ ਕਰਦੀ ਹੈ।


-ਡਾ: ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋ: 98141-68611.


ਪਰੀ ਸੁਲਤਾਨਾ
ਨਾਵਲਕਾਰ : ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ :250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 184
ਸੰਪਰਕ : 0172-2602538.


'ਪਰੀ ਸੁਲਤਾਨਾ' ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਗਲਪਕਾਰ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੇ ਸੁਲਤਾਨਾ ਨਾਂਅ ਦੀ ਇਕ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਮੁਟਿਆਰ ਦੀ ਕਥਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਆਰੰਭ ਪ੍ਰੋ: ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਦੇ ਇਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਈਰਾਨ ਵਿਚ ਨਵ-ਉਤਪੰਨ ਬਹਾਈ ਮਤ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਮੱਧ ਸ਼੍ਰੇਣਿਕ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਵੀ ਇਸ ਮਤ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਹਰਕਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਦਖ਼ਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਥੋਂ ਦੇ ਇਕ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਅਧਿਆਪਨ-ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਤਪਦਿਕ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਗੁਜ਼ਰ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਲੀ ਪੁਸ਼ਪਾ ਰਾਣੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਮਕਬੂਲ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਸਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕੋਈ ਸੰਤਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਅਲਿਜ਼ਬਥ ਨਾਂਅ ਦੀ ਇਕ ਔਰਤ ਨੇ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਈਰਾਨ ਜਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਗੋਦ ਲੈਣ ਲਈ ਮਨਾ ਲਿਆ। ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਇਕ ਸਨਕੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਗੋਦ ਲਈ ਬੱਚੀ ਨੂੰ 'ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਬੇਗ਼ਮ' ਵਾਂਗ ਰੌਸ਼ਨ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਉਸ ਬੱਚੀ ਦੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪੁਸ਼ਪਾ ਰੁੱਸ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੇਕੇ ਕਲਕੱਤੇ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਪੜ੍ਹਨ-ਲਿਖਣ ਉਪਰੰਤ ਉਸ ਦੀ ਬੱਚੀ 'ਸੁਲਤਾਨਾ' ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਕੁੱਦ ਪਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕਿੰਗਜ਼ਵੇ ਕੈਂਪ ਵਿਚ ਬਣੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਨਰਸ ਵਜੋਂ ਤਪਦਿਕ ਦੇ ਰੋਗੀਆਂ ਦੀ ਤੀਮਾਰਦਾਰੀ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨਾ ਦੇ ਰਾਹ ਵੀ ਨਿੱਖੜ ਗਏ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਲਾਹੌਰ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੁਲਤਾਨਾ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹੀ। ਸੁਲਤਾਨਾ ਨੇ ਪਾਣੀਪਤ ਦੇ ਇਕ ਧਨਾਢ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਬੇਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਜੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਸਤੇ ਸੋਚ ਹੀ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਸੁਲਤਾਨਾ ਵਾਪਸ ਪਾਣੀਪਤ ਆ ਗਈ। ਇਸ ਮੁਕਾਮ 'ਤੇ ਨਾਵਲ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਧ ਸੰਧੂ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਾ ਧਨੀ ਹੈ। ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਘੁੰਮਿਆ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ 63 ਅਧਿਆਇ ਹਨ। ਕੋਈ ਅਧਿਆਇ 3-4 ਪੰਨਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਪੈਰੇ ਵੀ ਦੋ-ਚਾਰ ਵਾਕਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਉਹ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਅਣਕਿਹਾ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਤ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇਕ 'ਰੀਡਰਲੀ' ਨਾਵਲ ਨਹੀਂ, 'ਰਾਈਟਰਲੀ' ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਆਪ ਲਿਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।


-ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136



ਖ਼ਾਬਾਂ ਦਾ ਅੰਬਰ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰਿੰਸ ਧੁੰਨਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 92
ਸੰਪਰਕ : 98766-44319.


'ਖ਼ਾਬ' ਤਾਂ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਹੈ। ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿਚ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਸੁਪਨੇ ਹੀ ਸੁਪਨੇ ਹਨ। ਰਾਤੀਂ ਸੁੱਤਿਆਂ ਵੀ, ਜਾਗਦਿਆਂ ਵੀ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸ਼ਿਅਰਾਂ 'ਚੋਂ ਰੁਮਾਂਚਿਕ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਮਹਿਕ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਦਾ ਸੰਬੋਧਨ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ-ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਤਾਂਘ ਹੈ, ਬੂਹੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਰੱਖ ਕੇ ਉਡੀਕ ਵੀ ਹੈ। ਬਿਰਹਾ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਵੀ ਹੈ, ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵੀ ਹੈ। ਰੁਮਾਂਸ ਦੀ ਰੰਗਣ ਵੀ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਛਣਕਦਾ ਕੰਗਣ ਵੀ ਹੈ। ਪਿਆਰ ਦੀ ਤੀਬਰ ਅਨੁਭੂਤੀ ਵੀ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਗੱਲ ਕਸੂਤੀ ਵੀ ਹੈ। ਕਾਫ਼ੀਏ-ਰਦੀਫ਼ਾਂ ਦਾ ਮੋਹ ਹੈ। ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਛੋਹ ਵੀ ਹੈ। ਖ਼ਾਬਾਂ ਦਾ ਅੰਬਰ ਵੀ ਹੈ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਆਡੰਬਰ ਵੀ ਹੈ। ਵਸਲ ਦੀ ਪਿਆਸ ਵੀ ਹੈ, ਬੂੰਦ ਦੀ ਆਸ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ਼ਕ 'ਚ ਬਦਨਾਮੀ ਵੀ ਹੈ, ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਵੀ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਅੰਗ ਵੀ ਨੇ, ਟਕੋਰਾਂ ਨਿਸ਼ੰਗ ਵੀ ਨੇ। ਔੜਾਂ ਵੀ ਨੇ ਬਰਸਾਤਾਂ ਵੀ ਨੇ। ਉਡੀਕ 'ਚ ਰਾਤਾਂ ਵੀ ਨੇ। ਰਾਮ ਵੀ ਹੈ ਰੌਣ ਵੀ ਹੈ, ਠੰਢ ਵੀ, ਫੱਗਣ ਵੀ ਪੌਣ ਵੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵੀ ਨੇ, ਬੀਤੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵੀ ਨੇ। ਬਹਿਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵੀ, ਭੁੱਲ-ਚੁੱਕ ਪ੍ਰਵਾਨ ਵੀ ਹੈ। ਪੱਥਰ ਵਿਉਹਾਰ ਵੀ ਹੈ, ਪੱਤਰ ਵਿਹਾਰ ਵੀ ਹੈ। ਬੰਦੇ ਅੰਦਰ ਬੰਦਾ ਹੈ, ਉਲਝਿਆ ਸੋਚ-ਪੁਲੰਦਾ ਹੈ। ਗੱਲ ਕੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਵੀ। ਕੁਝ ਸ਼ਿਅਰ ਵੇਖ ਲੈਣੇ ਉਚਿਤ ਰਹਿਣਗੇ :
* ਅਸੀਂ ਖ਼ਾਬ ਸਿਰਜੇ ਸੀ ਅੰਬਰ ਤੋਂ ਉੱਚੇ
ਇਹ ਬੌਣੇ ਜਿਹੇ ਨਕਸ਼ ਕਿਸ ਨੇ ਉਕੇਰੇ। (ਪੰ: 75)
* ਬਿਨ ਤੇਰੇ ਇਹ ਹਯਾਤੀ ਇਕ ਖਿਲਾਅ ਹੈ ਦੋਸਤਾ
ਫੁੱਲ, ਖੂਸ਼ਬੂ, ਤਿਤਲੀਆਂ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਕੀ ਕਰਾਂ। (ਪੰ: 40)
* ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਮਸੀਤੀਂ ਬੈਠੇ ਇਹ ਜੋ ਪਾਕ ਲਿਬਾਸਾਂ ਵਾਲੇ
ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਸਾਹਵੇਂ ਜਾਂਦੇ ਹੀ ਇਹ ਪੂਰੇ ਨੰਗੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਨੇ। (ਪੰ: 68)
* ਮੈਂ ਰੇਤਾ, ਮੈਂ ਪਾਣੀ, ਮੈਂ ਦੀਵਾ ਮੜ੍ਹੀ ਦਾ
ਮੇਰੀ ਹੋਂਦ ਕੀ ਏ ਮੈਂ ਲੱਭਦਾ ਪਿਆ ਹਾਂ। (ਪੰ: 72)
* ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਭੱਜ ਦੌੜ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਕਰ ਗਈ
ਸ਼ਹਿਰ ਸਾਰਾ ਫਿਰ ਲਿਆ ਮਿਲਿਆ ਬਸ਼ਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। (ਪੰ: 61)
* ਬਰਕਤ, ਰਹਿਮਤ ਤਾਂ ਰਹਿੰਦੀ ਜੇ
ਘਰ ਵਿਚ ਤੀਵੀਂ ਹੱਸਣ ਲੱਗੇ। (ਪੰ: 56)
ਅੰਤ ਵਿਚ 8 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਭਾਵ-ਪੂਰਤ ਤੇ ਛੰਦ-ਮੁਕਤ ਨੇ।


-ਡਾ: ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋ: 88376-79186.


ਸਾਕਾਹਾਰੀ ਬਿੱਲੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਲੇਖਕ : ਡਾ: ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ 'ਬੱਦਨ '
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਕਸ਼ਯ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਦਿੱਲੀ।
ਮੁੱਲ : 80 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 44
ਸੰਪਰਕ : 099588-31357.


'ਸਾਕਾਹਾਰੀ ਬਿੱਲੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ' ਡਾ: ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ 'ਬੱਦਨ' ਦੀਆਂ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਬਾਲ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ 5 ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। 'ਸਾਕਾਹਾਰੀ ਬਿੱਲੀਆਂ' ਬਾਲ ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਕ ਬਿੱਲੀ, ਖਰਗੋਸ਼ ਅਤੇ ਚੂਹਿਆਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪ ਕਹਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਅੰਤ 'ਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਰਲ-ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 'ਬੰਸਰੀ' ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਇਕ ਵਧੀਆ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ 'ਚ ਮਦਦ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। 'ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਚਿੜੀ' ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਭੋਜਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਭ ਕੁਝ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਪ੍ਰਾਣੀ ਮਾਤਰ ਆਪਣੇ ਵਿਵੇਕ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ। 'ਸਮਝਦਾਰੀ ਅਤੇ ਦਿਆਲਤਾ' ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਨਸੀਹਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਸਮਝਦਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦਿਆਲਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਗੋਪਾਲ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰਾਣੀ ਅਤੇ ਚੋਰ ਦੀ ਗ਼ਲਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। 'ਅਮੀਰੀ ਦਾ ਰਾਜ਼' ਬਾਲ ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਕਰਮ ਹੀ ਧਰਮ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਦਾ ਪੱਲਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਫਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦੇਰ-ਸਵੇਰ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਚਿੱਤਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰਦੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬੇਹੱਦ ਰੌਚਿਕ, ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ ਹਨ। ਇਹ ਬਾਲ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਅਤੇ ਸਾਂਭਣਯੋਗ ਹੈ।


-ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਘੜੈਲੀ
ਮੋ: 98153-91625


ਮਨ ਦਾ ਕੋਨਾ
ਲੇਖਿਕਾ : ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 150
ਸੰਪਰਕ : 0172-5002591.


ਪੁਸਤਕ ਕਾਵਿਮਈ ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਇਕ ਖੂਬਸੂਰਤ ਨਮੂਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸਫਰ ਦੌਰਾਨ ਨਾਲ ਨਿਭੇ, ਵਿਚਰੇ, ਜੁੜੇ, ਟੁੱਟੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਕੋਨੇ ਵਿਚ ਪਏ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜ ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਪਵਾਈ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੱਕ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂ-ਬਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਸਾਂਝਾਂ ਨੂੰ ਸਿਜਦਾ ਕਰਨਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀਆਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਭੀਆਂ, ਹੰਢੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁੱਗੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਸ਼ਿਕਵਾ ਵੀ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮੇਚ ਦੀ ਸਾਂਝ ਦਾ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਮੋੜ ਪਾਏ।
ਪੁੁਸਤਕ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਲੇਖਿਕਾ ਦੇ ਬਚਪਨ, ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਕਈ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਪਟਿਆਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਅਤੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਪਈ ਆਪਣੀ ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਬਿਆਨਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਕੁਝ ਅਣਗੌਲੇ ਅਕਸਾਂ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦੇ ਹਸੀਨ ਪਲਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਤੜਪ ਨੂੰ ਵੀ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਹੰਢਾਏ ਦਰਦ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਵਰਨਣ ਹੈ। ਬਾਪੂ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਖੂਬ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਨ ਕਿੱਤੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਲੇਖਿਕਾ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀ ਵੀ ਨਜ਼ਰੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਸਧਰਾਂ, ਉਮੀਦਾਂ ਅਤੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਾਵਿਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਆਨਦੀ ਹੈ। ਯੂਰਪ ਕਰੂਜ਼ ਦੀ ਫੇਰੀ ਅਤੇ ਕੋਸੀ ਧੁੱਪ ਉਸ ਦੇ ਪਰਵਾਸੀ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦਾ ਬਿਆਨ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਪੱਖ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਤਸੱਵੁਰ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੀ ਝਲਕ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਮਨ ਦੇ ਕੋਨੇ ਵਿਚ ਪਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਹੈ।


-ਡਾ: ਸੁਖਪਾਲ ਕੌਰ ਸਮਰਾਲਾ
ਮੋ: 83606-83823


ਮੰਟੋ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੈ
ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ: ਅਮਰ ਕੋਮਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 178
ਸੰਪਰਕ : 84378-73565.


ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਡਾ: ਅਮਰ ਕੋਮਲ ਆਪ ਇਕ ਕਵਿਤਾ, ਕਹਾਣੀ, ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ, ਨਿਬੰਧ, ਜੀਵਨੀ, ਸ਼ਬਦ ਚਿੱਤਰ, ਖੰਡ ਕਾਵਿ, ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸਾਹਿਤ, ਆਲੋਚਨਾ, ਸੰਪਾਦਨਾ, ਅਨੁਵਾਦ ਤੇ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਲਿਖਤ ਰਾਹੀਂ ਸਥਾਪਤ ਲੇਖਕ ਹੈ।
'ਮੰਟੋ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੈ' ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਲਗਪਗ 15 ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਮੰਟੋ, ਜੋ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਹੀ ਲਿਖਤ ਵਜੋਂ ਇਕ ਵਿਵਾਦਿਤ ਲੇਖਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨ ਪਿੱਛੇ ਜ਼ਰੂਰ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਕਾਰਨ ਹੋਣਗੇ ਜੋ ਉਹ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਤਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੰਟੋ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਸੰਘਰਸ਼ਮਈ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕਰਨ ਤੇ ਅਜਿਹਾ ਸਾਹਿਤ ਰਚਣ ਦੇ ਰਾਹ ਵੱਲ ਤੋਰਿਆ। ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਪਿਤਾ ਦੀ ਕਰੋਪੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਮੰਟੋ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਗੁਬਾਰ ਨੂੰ ਕਲਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਕਲਾ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਬਣਾਇਆ। ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਲਈ ਬੜੇ ਧੱਕੇ ਖਾਧੇ, ਸਮਾਜ, ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਕਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋ ਬੋਲ ਪਿਆਰ ਦੇ ਨਸੀਬ ਨਾ ਹੋਏ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਗ਼ਮ ਗ਼ਲਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਰਾਬ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਬਣਾਇਆ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ ਕੋਠੇ 'ਤੇ ਬੈਠੀਆਂ ਬੇਬੱਸ, ਲਾਚਾਰ, ਗ਼ਰੀਬੀ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਹੇਠ ਦੱਬੀਆਂ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਤੇ ਉੱਚੇ ਤਬਕੇ ਦੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੋਠੇ 'ਤੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਔਰਤਾਂ ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਮਰਜ਼ੀ ਤੋਂ ਪੈਸੇ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਮੰਟੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪੀੜ, ਦਰਦ, ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤ ਦੇ ਸੰਤਾਪ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਦੁੱਖ ਦਰਦ ਸਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨੰਗਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਚਿਹਰਿਆਂ 'ਤੇ ਦੋਹਰੇ ਮੁਖੌਟੇ ਪਾਈ ਫਿਰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਕਲਮ ਰਾਹੀਂ ਸੰਤਾਪ ਹੰਢਾਉਂਦੇ ਲੋਕਾਂ/ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਕੁਝ 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਵਾਪਰਿਆਂ ਉਹ ਦੁਖਾਂਤ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਕਲਮ ਰਾਹੀਂ ਦਰਦਨਾਕ ਢੰਗ ਰਾਹੀਂ ਉਲੀਕਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਵ ਸੀ ਸਾਹਿਤ ਰਾਹੀਂ ਕਾਮ ਦੇ ਉਸਾਰੂ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਵਾ ਕੇ ਕਾਮ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਉਪਜਾਉਣੀ ਜੋ ਅਨਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਗਰਾਮ ਲੜ ਸਕੇ।
ਅਜਿਹੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ-ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ, ਬਾਪੂ ਗੋਪੀਨਾਥ, ਕਾਲੀ ਸਲਵਾਰ, ਖੋਲ੍ਹਦੇ, ਠੰਢਾ ਗੋਸ਼ਤ, ਮੋਜ਼ੇਲ, ਸਹਿਯੋਗ, ਡਾਰਲਿੰਗ, ਨਵਾਂ ਕਾਨੂੰਨ, ਬੱਸ ਸਟੈਂਡ ਤੇ ਆਖਰੀ ਸਲੂਟ। ਡਾ: ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਕੇ ਮੰਟੋ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਪਾਠਕ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧੀਆ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ।


-ਡਾ: ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ ਵਾਡੀਆ
ਮੋ: 98555-84298.


ਰਾਹਾਂ ਦੀ ਮਿੱਟੀ
ਲੇਖਕ : ਧਰਮਿੰਦਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 77173-97306.


'ਰਾਹਾਂ ਦੀ ਮਿੱਟੀ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਧਰਮਿੰਦਰ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੇਬੇ, ਬਾਪੂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਕਰਦਿਆਂ ਅਜੋਕੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਕ ਪਸਾਰੇ 'ਚ ਸਭ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਦੀ ਥਾਂ-ਪੁਰ-ਥਾਂ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰਥਕਤਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਸਜੀਵ ਅਤੇ ਨਿਰਜਿੰਦ ਵਸਤ ਫਾਲਤੂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਰੂਪ, ਰੰਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲੂ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਪਾਸਾਰ ਹਨ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਜੁਟਾਂ ਵਿਚ ਹਨ ਮਸਲਨ: ਪਿਆਰ-ਨਫ਼ਰਤ, ਸ਼ਹੀਦ- ਗੱਦਾਰ, ਊਚ-ਨੀਚ, ਅਮੀਰੀ-ਗ਼ਰੀਬੀ, ਆਸਤਕ-ਨਾਸਤਿਕ, ਧਰਮੀ-ਅਧਰਮੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਰੰਗਾਂ ਵਿਚ ਵੀ। ਧਰਮਿੰਦਰ ਵਲੋਂ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ 'ਅਕਾਲ ਉਸਤਤ' ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 'ਰੰਗਰੇਜ਼' ਤੱਕ 62 ਨਜ਼ਮਾਂ 'ਚ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਉਕਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਪੁਆਉਣ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ ਵਰਤਾਰਿਆਂ 'ਚ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਅਜ਼ਲੀ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਤਸਲੀਮ ਕਰਦਿਆਂ 'ਮਿੱਟੀ' ਦੀ ਹੋਂਦ ਦੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਹੈ :
ਬੰਦੇ ਤੋਂ ਮਿੱਟੀ ਹੋਣਾ
ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਬਿਰਖ਼ ਹੋਣਾ
ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ
.. .. .. .. ..
ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਤਾਂ ਹੈ
ਪਰ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ
ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਨਾ।
ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਸਲਨ: 'ਅਕਾਲ ਉਸਤਤ', ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ, 'ਅੰਮ੍ਰਿਤ', 'ਸਿਰਜਣਹਾਰ', 'ਚਾਨਣ', 'ਪ੍ਰਭਾਤ', 'ਕੁਦਰਤ', 'ਮੁਹੱਬਤ', 'ਕਵਿਤਾ', 'ਕਿਸਾਨ', 'ਬਿਮਾਰ ਸੂਰਜ', 'ਘਸਮੈਲਾ ਚਾਨਣ', 'ਸਤਲੁਜ' ਅਤੇ 'ਦੀਦੜੇ' ਆਦਿ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਚ ਉਕਤ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੇ ਦੀਦਾਰ ਦੀ ਸਿੱਕ ਦਾ ਮਾਰਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ :
ਹੋਈ ਮੁੱਦਤ ਹੋਏ ਨਾ ਦੀਦੜੇ
ਮੈਂ ਕਿਸ ਲਈ ਕੱਢਾਂ ਕਸੀਦੜੇ
ਧਰਮਿੰਦਰ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਤਵੱਕੋ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।


-ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ (ਪ੍ਰੋ:)
ਮੋ: 098786-14096.

31-10-2020

 ਲੋਕ-ਟੋਟਕੇ
ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ, ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਲੱਛਣ
ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ : ਸੁਨੀਤਾ ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਸੀਮਾ ਦੇਵੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 140
ਸੰਪਰਕ : 0172-5002591.

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਸਾਹਿਤ ਚਾਹੇ ਉਹ ਮੌਖਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਲਿਖਤ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਲੋਕ-ਸਾਹਿਤ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਨੇ ਲੋਕਯਾਨ, ਲੋਕਧਾਰਾ, ਲੋਕ ਵਿਰਸਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਵੇਦ ਨੂੰ ਨਾਮਕਰਨ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪੈਂਤੜੇ 'ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ, ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਮੂਲ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਟੋਟਕਾ, ਲੋਕ-ਵਾਰਤਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੇ ਭਾਗ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵੰਨਗੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਲੋਕਧਾਰਾ, ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ-ਸਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਨਿਖੇੜ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਲੋਕ ਵਾਰਤਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰਵੇਖਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਇਸ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਦੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਲਘੂ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਲੋਕ-ਵਾਰਤਕ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਟੋਟਕੇ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਨੇ ਲੋਕ ਟੋਟਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਗ ਵੰਡ, ਸਮੀਖਿਆ ਅਤੇ ਪਾਤਰ ਦਰਸਾਉਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਲੋਕ ਟੋਟਕੇ ਵਾਰਤਕ ਵੰਨਗੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਮੂਲ ਪਾਠ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਭਾਗ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ, ਜਾਨਵਰਾਂ, ਸਮਾਜ ਵਿਚਲੇ ਸਾਧਾਰਨ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਾਤਰਾਂ, ਰਾਜਿਆਂ ਮਹਾਂਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪੰਛੀਆਂ ਬਾਬਤ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਲੋਕ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਵਸੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵਿਸਤਰਿਤ ਸਹਾਇਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤਿਕਾ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਅੰਕਿਤ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਟੋਟਕੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮਸਲੇ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਜਾਂ ਸਰੋਤਿਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲੀ ਰੌਚਿਕਤਾ ਲੋਕ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਘਰ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਦਾ ਇਹ ਯਤਨ ਸਲਾਹੁਣਯੋਗ ਹੈ।

ਡਾ: ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋ: 98142-09732

ਤਪਦੇ ਥਲਾਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ
ਲੇਖਕ : ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਮੱਲੇਆਣਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜ ਆਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 240
ਸੰਪਰਕ : 84375-29875.

ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਮੱਲੇਆਣਾ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਆਪਣੀ ਸਵੈਜੀਵਨੀ 'ਤਪਦੇ ਥਲਾਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ' ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੰਜ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਥਮ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇਕ ਪਿੰਡ ਮੱਲੇਆਣਾ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਕੁਝ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਕ ਛੋਟੀ ਕਿਸਾਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਜੰਮਪਲ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਵਾਸਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨੀ ਕੋਈ ਸੌਖਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਤੋਂ ਜੇ.ਬੀ.ਟੀ. ਦਾ ਕੋਰਸ ਕਰਕੇ ਅਧਿਆਪਕ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਅਧਿਆਪਨ-ਕਾਰਜ ਪੂਰੀ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸਪਿਰਿਟ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਉਸ ਦਾ ਸਥਾਨ ਤੀਸਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਹੋਏ। ਵਿਆਹ ਉਪਰੰਤ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇਕ ਧੀ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਦੰਪਤੀ-ਜੀਵਨ ਬਹੁਤਾ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਸੁਖਾਲਾ ਨਾ ਰਿਹਾ। ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤੀ (1995) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿਚ ਵੀ ਡਟ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਪਰ ਜਿਥੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਵਸਾਇਕ ਜੀਵਨ ਬਹੁਤ ਸਫਲ ਰਿਹਾ, ਉਥੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਫਰੰਟ ਉੱਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਅਨੇਕ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਇੰਜ ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਇਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਭਰੀ ਦਾਸਤਾਨ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ।
ਲੇਖਕ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸਾਨੀ ਜੀਵਨ ਬਹੁਤ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਆਪੋ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਪੱਖਪਾਤ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। 'ਕਮਾਉਣ' ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 'ਖਾਣ ਵਾਲੇ' ਹੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੁੰਡੇ ਤਾਂ ਮੁੰਡੇ, ਕੁੜੀਆਂ ਵਲੋਂ ਵੀ ਸੁਖ ਦਾ ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਵਿਆਹ ਉਪਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੀ ਅੱਖਾਂ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਇਹ ਟੈਕਸਟ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮਾਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸਾਨੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਵਨ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਹੀ ਕਿਸਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਸੁਣਨ ਵਿਚ ਇਹ ਗੱਲ ਅਜੀਬ ਲੱਗੇ ਪਰ ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਜੀਵਨ ਇਸ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਵੈਜੀਵਨੀ ਇਕ ਨਾਵਲ ਵਾਂਗ ਰੌਚਕ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

c c c

ਹਾਰੀਂ ਨਾ ਬਚਨਿਆ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਮੀਤ ਕੜਿਆਲਵੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 173
ਸੰਪਰਕ : 81461-00994.

ਗੁਰਮੀਤ ਕੜਿਆਲਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਚੌਥੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਲਾਜਵਾਬ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਹਥਲੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਪੜ੍ਹੀ ਕਹਾਣੀ 'ਹਾਰ ਗਿਆ ਰਤਨਿਆ' ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। 'ਹਾਰੀਂ ਨਾ ਬਚਨਿਆ' ਦਾ ਨਾਇਕ ਵੀ 'ਹਾਰ ਗਿਆ ਰਤਨਿਆ' ਦੇ ਨਾਇਕ ਵਾਂਗ ਹਾਲਾਤ ਅੱਗੇ ਬੇਵੱਸ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ 'ਬਚਨਾ ਬਾਜ਼ੀਗਰ' ਬਾਜ਼ੀ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਨਾਇਕ ਸੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਵਾਂ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਪਾਸੋਂ ਬੱਲੇ-ਬੱਲੇ ਖੱਟਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਅੱਜ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੋਤਰੀ ਦੀ ਅਸਮਤ ਲੁੱਟੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ ਥਾਣਿਆਂ 'ਚ ਧੱਕੇ ਖਾਂਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। 'ਕੀ ਕਰਾਂ' ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਨਾਇਕਾ ਬਾਬਿਆਂ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਅਕਾਡਮੀ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦੀ, ਸਖ਼ਤ ਜੇਲ੍ਹ ਵਰਗਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਵਿਵਹਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਦਰੋਹੀ ਮਾਰਗ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਬੀ.ਐਡ. ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਉਥੇ ਹੀ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਜਾਣੀ ਸੀ। 'ਛਿਲਤਰਾਂ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਦਲਿਤਾਂ ਲਈ ਸਾਂਝੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਰੂਪਮਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। 'ਤੂੰ ਜਾਹ ਡੈਡੀ' ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਨਾਇਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਸ਼ਈ ਹੈ। ਨਸ਼ਾ ਛੁਡਾਊ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਬਾਪ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦਾ ਪਰਦਾ ਫਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅੰਤ 'ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ ਲੜਕੇ ਦੇ ਸਬਜ਼ੀ ਵੇਚ ਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। 'ਕਮੀਨਾ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵਲੋਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ 'ਤੇ ਆਚਰਨ-ਸ਼ੱਕ, ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ 'ਤੇ ਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 'ਜੰਗ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦ ਦਾ ਬੁੱਤ ਵੀ ਕਥਾਵਾਚਕ ਹੈ। ਸ੍ਰੋਤਾ ਨੈਬ ਸਿੰਘ ਵੀ ਆਪਬੀਤੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਗਮੀਤ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣ ਗਈ। ਨੈਬ ਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਣੀ। ਪਰ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਘਰ ਉੱਜੜ ਗਏ। ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਾ ਮੁੱਲ ਵੀ ਹੋਰ ਖੱਟ ਗਏ। ਦਰਅਸਲ ਜੰਗਾਂ ਲਈ ਰੋਬੋਟ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 'ਅਲਵਿਦਾ' ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਨਾਇਕ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਜੁਟਿਆ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਜੀਵਨ ਭਰ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਭੁਗਤਦਾ, ਸੱਚਾ-ਸੁੱਚਾ ਕਾਮਰੇਡ ਵੀ ਹੈ ਪਰ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਈਰਖਾ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਹਿਤਾਂ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਏਨਾ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮ੍ਰਿਤੂ ਉਪਰੰਤ 'ਲਾਲ ਝੰਡੇ' ਦੇ ਕੱਫ਼ਨ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤਰਸਦੀ ਤੇ ਉਡੀਕਦੀ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ। 'ਵਾਇਰਸ' ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਨਾਇਕ ਦੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਵਲੋਂ ਪੈਨ-ਡਰਾਇਵ ਨਾਲ ਵਾਇਰਸ ਦਾਖ਼ਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਡਾਟਾ ਡਿਲੀਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਖਰੀਆਂ-ਖਰੀਆਂ ਬੌਸ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਮਿਰਚਾਂ ਵਾਂਗ ਲੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਜੁਗਤਾਂ ਵਰਤੀਆਂ ਹਨ। ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿਚੋਂ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਅਟੱਲ ਸਚਾਈਆਂ ਨੋਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਲਪੀ, ਕਲਾਤਮਕ ਛੋਹਾਂ ਕਮਾਲ ਨੇ। ਅਦਾਇਗੀ ਜਟਿਲ ਹੈ।

ਡਾ: ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋ: 88376-79186.
ਛੱਪੜ ਤੇ ਅਸਮਾਨ
ਲੇਖਕ : ਸੁਖਬੀਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਯੁਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 022-26369349.

'ਛੱਪੜ ਤੇ ਅਸਮਾਨ' ਨਾਮਵਰ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸੁਖਬੀਰ ਦੀਆਂ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਬੇਹੱਦ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ 20 ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
'ਸਹੀ ਵੰਡ' ਬਾਲ ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਇਕ ਲੂੰਮੜੀ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਰਿੱਛ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਕਰਦੀ ਹੈ। 'ਉਮਰ ਦਾ ਸਵਾਲ' ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਇਕ ਕਾਂ ਦਾ ਉਮਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਮੈਨਾ ਪ੍ਰਤੀ ਬਦਲਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਬਾਖੂਬੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਤਿੰਨ ਡੰਗ ਦੀ ਰੋਟੀ' ਕਹਾਣੀ 'ਚ 'ਹੱਥੀਂ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਦੀ ਨਸੀਹਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 'ਸਭ ਤੋਂ ਤਗੜੀ ਚਿੜੀ' ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਇਕ ਚਿੜੀ ਦੀ ਸਿਆਣਪ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਸਿਆਣਪ ਦੇ ਬਲਬੂਤੇ ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਮਗਰਮੱਛ ਨੂੰ ਹਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। 'ਛੱਪੜ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ' ਇਕ ਤਿਤਲੀ ਅਤੇ ਡੱਡੂ ਦੀ ਬੜੀ ਹੀ ਰੌਚਿਕ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।
'ਬਾਦਸ਼ਾਹ' ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਨਾਲੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਪੰਗਾ ਮਹਿੰਗਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। 'ਵਿਹਲੜ' ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਲਸ ਤਿਆਗ ਕੇ ਹੱਥੀਂ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਹਲੜ ਬੰਦੇ ਦਾ ਅੰਤ ਮਾੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਫਲ' ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਲਾਲਚ ਬੁਰੀ ਬਲਾ ਹੈ। 'ਚਾਲ ਅਤੇ ਜਾਲ' ਇਕ ਚੁਸਤ ਨੌਜਵਾਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਇਕ ਦੈਂਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 'ਲਾਲ ਕੋਟ ਵਾਲਾ ਚੂਹਾ', 'ਉੱਲੂ ਦਾ ਇਲਾਜ', 'ਵਰ ਦੀ ਭਾਲ', 'ਕੋਰੇ ਹੱਥ', 'ਸੈਹੇ ਦੀ ਸਿਆਣਪ', 'ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਤੇ ਸ਼ਕਲਾਂ', 'ਦੋ ਲੱਤਾਂ ਵਾਲਾ ਟਿੱਡਾ', 'ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਖੋਤਾ', ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਦੋਸਤ', 'ਖੋਟੀ ਕਿਸਮਤ', 'ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣੀ ਆਵਾਜ਼' ਆਦਿ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਬੇਹੱਦ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ ਹਨ।
ਸਮੁੱਚੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਾਲ ਮਨਾਂ ਦੇ ਹਾਣ ਦੀਆਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸੁਆਦਲੀਆਂ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਨਿੱਗਰ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਘੜੈਲੀ
ਮੋ: 98153-91625.

c c c

ਤ੍ਰੇਹ
ਮੂਲ ਲੇਖਕ : ਮੀਰ ਤਨਹਾ ਯੂਸਫੀ
ਲਿਪੀਅੰਤਰ : ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵੱਲਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਸਮਾਣਾ (ਪਟਿਆਲਾ)
ਮੁੱਲ : 125 ਰੁਪਏ, ਰੁਪਏ : 96
ਸੰਪਰਕ : 0183-5094194.

ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਲੇਖਕ ਦੀ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਬਾਰੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਜਿੰਦਰ ਨੇ ਟਾਈਟਲ ਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਕਬਾਇਲੀ ਸੋਚ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਮਰਦ ਵਿਚ ਔਰਤ ਪ੍ਰਤੀ ਕਬਜ਼ੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਬਿੰਬ ਉਸਰਦਾ ਹੈ। ਰਫੀਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਹਨ। ਬਗੋ ਤੇ ਨਗੋ। ਅਸਲ ਨਾਂਅ ਹੋਰ ਹਨ। ਜਵਾਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਰਫੀਕ ਧੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਲ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਬਦੁਲ ਰਹਿਮਾਨ 65 ਸਾਲ ਦਾ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦਾ ਵਿਆਹਿਆ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਗੁਲਜ਼ਾਰੀ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਘਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਜੁਆਨ ਬਗੋ 'ਤੇ ਮਾੜੀ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਬਗੋ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਹੁਸੀਨ ਬਗੋ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਲੈਂਦਾ ਰਹਿਮਾਨ ਉਸ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਵਲ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਭਾਗ ਇਸੇ ਤਲਾਸ਼ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਉਹ ਬਗੋ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ, ਕਸਬੇ, ਜੰਗਲ, ਸਪੇਰਿਆਂ ਦੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਤੁਰਿਆ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਰਫੀਕ ਨੇ ਬਗੋ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਲੁਕਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਣ ਦਿੰਦਾ। ਤਿੰਨ ਕੁ ਸਾਲ ਪਿੱਛੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਰਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਬਗੋ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਕ ਸਪੇਰੇ ਕੋਲ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਸਪੇਰੇ ਦੇ ਕਿਤੇ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਪੇਰਾ ਬਗੋ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਪਤੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਪਤੀ ਮਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਰਹਿਮਾਨ ਸਪੇਰੇ ਤੋਂ ਲੁਕ-ਛਿਪ ਕੇ ਬਗੋ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਬੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਆ ਕੇ ਬਗੋ ਨੂੰ ਬਾਪ ਦੇ ਮਰਨ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਨਗੋ ਬਾਰੇ ਵੀ ਉਹ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ। ਪੰਚਾਇਤ ਤੇ ਬਗੋ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਨਿਕਾਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਤਿੰਨ ਕੁ ਮਹੀਨਿਆਂ ਪਿੱਛੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ ਘਰੋਂ ਭੱਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਰਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਮਖੌਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਚਾਚਾ! ਐਤਕੀਂ ਬਗੋ ਕਿ ਨਸੀ ਏ? ਨਾਵਲ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਮਰਦ ਦੀ ਕਾਮ ਲਾਲਸਾ (ਤ੍ਰੇਹ) ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਹੈ। ਲਹਿੰਦੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਆਮ ਹਨ। ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਨਾਵਲ ਦਾ ਲਿਪੀਅੰਤਰ ਮਿਆਰੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਿੰ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋ: 09814856160

ਸਤਰੰਗੀ ਪੀਂਘ
ਲੇਖਿਕਾ : ਰਾਜਵੰਤ ਕੌਰ ਬਾਜਵਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਜ਼ਾਦ ਬੁੱਕ ਡੀਪੂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 98148-16976.

ਸ਼ਾਇਰ ਰਾਜਵੰਤ ਕੌਰ ਬਾਜਵਾ ਹਥਲੀ ਕਿਤਾਬ 'ਸਤਰੰਗੀ ਪੀਂਘ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਫੇਅਰ ਐਂਡ ਲਵਲੀ' ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਕਿਤਾਬ ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ ਵਿਚ ਨਵੀਂ ਆਈ ਕਾਵਿ-ਸਿਨਫ਼ ਹਾਇਕੂ 'ਤੇ ਹੱਥ ਅਜ਼ਮਾਈ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਪਲੇਠੀ ਪੁਲਾਂਘ ਪੁੱਟੀ ਹੈ। ਹਾਇਕੂ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਾਵਿ ਸਿਨਫ਼ ਹੈ ਜੋ ਤਿੰਨ ਸਤਰੀ ਸਤਰਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਾਪਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਪ੍ਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ ਵਲੋਂ ਜਾਪਾਨੀ ਕਾਵਿ-ਸਿਨਫ਼ ਨੂੰ ਤਰਜਮਾ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ ਦੇ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ, ਸੁਣ ਅਤੇ ਗੁੜ੍ਹ ਕੇ ਕੁਝ ਉਂਗਲਾਂ 'ਤੇ ਗਿਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸਿਨਫ਼ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਡਮ ਰਾਜਵੰਤ ਕੌਰ ਬਾਜਵਾ ਇਸ ਨਵੀਂ ਸਿਨਫ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੇ ਬਣਨ ਜਾ ਰਹੇ ਕਾਫ਼ਲੇ ਦਾ ਹਾਇਕੂ ਕਾਰਕੁੰਨ ਹੈ। ਯਾਦ ਰਹੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤਿੰਨ ਸਤਰੀ ਕਾਵਿ-ਸਿਨਫ਼ ਟੱਪੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਤਰੰਨਮੀ ਸੁਰ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਸੁਰੀਲੀ ਸੁਰ ਘੋਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਾਠ 'ਤੇ ਸਰਸਰੀ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਿਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਪਾਠਕ ਉਕਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜਦੋਂ ਖੁਰਦਬੀਨੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਸਕੈਨਿੰਗ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਕਾਵਿ ਤੱਤ ਦਾ ਸੂਤਰ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪਾਠਕ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਇਕੋ ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਨਵੀਂ ਸਿਨਫ਼ ਤੋਂ ਅਭਿੱਜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਸ਼ਾਇਰਾ ਰਾਜਸੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਦੰਭ ਦੇ ਬਖੀਏ ਉਖੇੜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਦਸਤਪੰਜਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਮੀਰੀ ਗੁਣ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਇਸ ਸਿਨਫ਼ ਰਾਹੀਂ ਦੇਸੀ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਬ ਚਿਤਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਡੂੰਘ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਇਹ ਨਿਰਣਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਹਾਇਕੂ ਸਿਨਫ਼ ਦਾ ਬਾਰਾਂਮਾਹ ਹੈ ਤਾਂ ਕੋਈ ਅਤਿਕਥਨੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਸ਼ਾਇਰਾ ਦੇ ਇਸ ਕਲਾਤਮਿਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਤਾਂ ਕਰਨਾ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98143-78254.

25-10-2020

ਸੱਥਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ
ਕਵੀ : ਨਿਮਰਬੀਰ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 95307-01212.


ਕਵੀ ਨਿਮਰਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪੰਜ ਕੁ ਦਰਜਨ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ 136 ਸਫ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਸੁਭਾਇਮਾਨ ਹਨ। ਨਿਮਰਬੀਰ ਲੋਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਲੋਕ ਕਵੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲ ਪਲੇਠੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਪਰ ਇੰਜ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹੰਢਿਆ-ਵਰਤਿਆ ਅਤੇ ਕਾਵਿ ਖੇਤਰ ਦਾ ਸੰਵੇਦਨ ਭਰਪੂਰ ਕਵੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਨੂੰ ਰੰਜ ਹੈ ਕਿ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਮਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਇਕ ਸੂਬੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ :
ਬੇੜਾ ਬੈਠਿਆ ਉਇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦਾ, ਤੋੜ ਸਾਡੇ ਖਾਬ ਦਿੱਤੇ,
ਸਾਡੀ ਪਾਕ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵੰਡ ਪੰਜੇ ਆਬ ਦਿੱਤੇ।
ਕਵੀ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਹੈ ਕਿ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨੌਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਰਸਤੇ ਪਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਭਟਕਾਇਆ ਹੀ ਹੈ :
ਕਦੇ ਖਾੜਕੂ ਕਦੇ ਮੁਖਬਰ, ਕਦੇ ਕਹਿ ਕੇ ਅੱਤਵਾਦੀ,
ਵੇਖ ਮਾਂ ਧਰਤੀਏ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੀ ਕੀ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤੇ।
ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ :
ਉੱਤੋਂ ਹਾਂ ਕੌੜੇ ਤੁੰਮੇ ਵਰਗੇ, ਪਰ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ੱਕਰ ਬੰਦੇ ਨੀ,
ਧਰਤੀ 'ਚੋਂ ਸੋਨਾ ਉਗਾ ਲੈਂਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਜਬ ਹੀ ਧੰਦੇ ਨੀ।
ਕਵੀ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਤਾਂਘ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ : ਤੜਫਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇ ਲੋਕ/ਏਧਰੋਂ ਵੀ ਅਤੇ ਓਧਰੋਂ ਵੀ/ਚਾਹੁੰਦੇ ਨੇ ਸਭ ਆਉਣ ਜਾਣ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਵੇ/ਸਭ ਦਾ ਦਿਲ ਕਰਦੈ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ/ਜੰਮਣ ਭੋਇੰ ਤੱਕਣ ਨੂੰ/.. ਬੱਸ ਰੱਬ ਸੁਣ ਲਵੇ ਅਰਦਾਸਾਂ/ਏਧਰੋਂ ਵੀ ਤੇ ਓਧਰੋਂ ਵੀ...।
ਕਵੀ ਨਿਮਰਬੀਰ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਹਨ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ 'ਗ਼ਜ਼ਲ' ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਇਕ ਸ਼ਿਅਰ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਜੀ ਆਇਆਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ :
ਜਿਹੜਾ ਭਾਂਡਾ ਛੋਟਾ ਹੋਵੇ ਅਕਸਰ ਉਹੀ ਉੱਛਲਦਾ ਏ,
ਸਬਰ ਸੰਤੋਖ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਕਦੇ ਵੀ ਹੰਕਾਰਦੇ ਨਾ।


-ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ
ਮੋ: 94174-84337.


ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ ਦੇ ਤਿੰਨ ਨਾਵਲ
ਦੇਵੀ ਚੌਧਰਾਣੀ, ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਰੁੱਖ, ਦੁਰਗੇਸ਼ ਨੰਦਿਨੀ

ਅਨੁ: ਡਾ: ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੱਦਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਕਸ਼ਯ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 356
ਸੰਪਰਕ : 099588-31357.


ਡਾ: ਬੱਦਨ ਨੇ ਉਪਰੋਕਤ ਤਿੰਨ ਨਾਵਲਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਕੇ ਇਕੋ ਜਿਲਦ ਵਿਚ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਨਾਵਲ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ (ਹਿੰਦੂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ) ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਬੰਗਾਲੀ, ਰਾਜਪੂਤੀ ਅਤੇ ਪਠਾਣੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਜਾਤੀ-ਜਮਾਤੀ, ਊਚ-ਨੀਚ, ਅਮੀਰ-ਗ਼ਰੀਬ (ਦਾਸ-ਪਾਤਰਾਂ) ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਅਤੇ ਟਕਰਾਓ ਦੇ ਝਲਕਾਰੇ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿਚ ਨਾਇਕਾਂ/ਨਾਇਕਾਵਾਂ ਦੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਅਸਤਿੱਤਵ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਸਮੇਂ ਸਹਾਇਕ ਪਾਤਰ ਵੀ ਬਹੁੜਦੇ ਹਨ। ਖਲਨਾਇਕ ਚਲਾਕੀ ਭਰੀਆਂ ਸਾਜਿਸ਼ਾਂ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਫੇਕੁੱਟਣੀਆਂ ਦਾ ਰੋਲ ਵੀ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਨਾਇਕਾਂ/ਨਾਇਕਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਕਟ ਪਰਬਤੋਂ ਭਾਰੀ ਹਨ, ਉਥੇ ਪਰਬਤਾਂ ਤੋਂ ਉਤਰਨ ਲਈ ਸੌਖੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤ ਸਹਿਕਾਮੀ ਪਾਤਰ ਵੀ ਹਨ, ਦੁੱਲੇ-ਭੱਟੀ ਵਰਗੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮੀ ਸੇਵਕ ਵੀ ਹਨ। ਪਿਆਰ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੀ ਹਨ। ਵਿਧਵਾ-ਵਿਆਹਾਂ ਦੀ ਗਾਥਾ ਵੀ ਹੈ। ਬਹੁ-ਵਿਆਹ ਪ੍ਰਥਾ ਵੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਨਾਵਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਆਮਦ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਤਥਾਤਮਿਕਤਾ ਵਿਚੋਂ ਹੋਂਦ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਖਰੀ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਅਤੇ ਪਠਾਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ/ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਸਤਿੱਤਵੀ ਕਿਰਦਾਰਾਂ/ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਤਤਕਾਲਿਕ ਸਮੇਂ ਬਜਰੇ, ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ, ਪਾਲਕੀਆਂ ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਪੱਤਰ-ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕ ਹੀ ਤਾਲਮੇਲ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਚਿਤਰਨ, ਨਜ਼ਮ ਚਿਤਰਨ, ਕਾਵਿਕ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਮਾਲ ਹੈ।
ਸਾਰੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਜੁਗਤ ਸੰਵਾਦਕ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੰਵਾਦ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤਾਂ ਨਾਵਲ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਗੁਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਾਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮਨਬਚਨੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਹੈ। ਡੇ-ਡਰੀਮਿੰਗ ਹੈ। ਬਦਲਾ-ਲਊ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਤੇ ਪਛਤਾਵੇ ਹਨ। ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹਰ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਸਲਨ : ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਹੋਣਗੇ... ਕਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ... ਆਦਿ। ਪਰਾਸਰੀਰਕ ਅੰਸ਼ਾਂ, ਮੌਕਾ ਮੇਲਾਂ, ਅਕਲਪਿਤ ਪਤਾਕੇ ਤੇ ਪ੍ਰਕਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਮੋੜ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਪਾਠਕ ਲਈ ਉਤਸੁਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਹੀ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿਚ ਸੰਕਟਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਖਾਂਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਇਕ-ਨਾਇਕਾ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਸਬੰਧੀ ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਨੁਕਤੇ ਨੋਟ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਹੀ ਨਾਵਲ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ-ਕਰੁਣਾ ਅਤੇ ਭੈਅ ਅਤੇ ਕਾਵਿਕ ਨਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਨੁਵਾਦਕ ਮਿਹਨਤ ਲਈ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ।


-ਡਾ: ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋ: 88376-79186.


ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਂਝ ਦਾ ਸਿਰਨਾਵਾਂ
ਲੇਖਕ : ਤਰਸੇਮ ਸਿੰਘ ਭੰਗੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 94656-56214.


ਜ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਜਿਊਂਦਾ ਮਨੁੱਖ ਮੋਇਆਂ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹਿੰਮਤਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ੂਕਦੇ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਲਾਹਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹੁੰਚੇ ਟੁੰਗਦੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ-ਅਜਿਹੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਾਲਾ ਲੇਖਕ ਤਰਸੇਮ ਸਿੰਘ ਭੰਗੂ ਚੌਥੀ ਪੁਸਤਕ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ ਪਰ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਉਲੀਕੀਆ ਹੈ ਜੋ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਿੰਡਿਆਂ 'ਤੇ ਹੰਢਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਬਿਆਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲਗਪਗ 30 ਲੇਖ ਹਨ ਜੋ 30 ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਬਿਆਨਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਲੇਖ 'ਕਲਮ' ਵਿਚ ਕਲਮ ਦੀ ਚਮਤਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ-
'ਕਲਮਾਂ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਰੂਹਾਂ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ'
ਲੇਖਕ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਲੇਖ ਬੜੀ ਭਾਵਪੂਰਤ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ 'ਮਾਂ ਕਦੇ ਮਰਦੀ ਨਹੀਂ।' ਉਸ ਨੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਕੁਝ ਅਣਗੌਲੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਜੁੱਤੀਆਂ ਗੰਢਣ ਵਾਲਾ ਦੀਪਾ, ਗ਼ਰੀਬ ਸੁਨਿਆਰਾ ਫ਼ਕੀਰ ਚੰਦ, ਸ਼ਰਾਬੀ ਤੇ ਨਸ਼ੇੜੀ ਪਾਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਤੀਰੇ ਨੂੰ ਉਲੀਕਿਆ ਹੈ। ਏਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਲੇਖਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਮਨਫ਼ੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਖੂਬੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਨੂੰਹ-ਸੱਸ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ, ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਆਦਿ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਚਿਤਰਿਆ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਸ਼ੇ ਜੋ ਦੁਖਾਂਤ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਰੁਲ ਰਿਹਾ ਬੁਢਾਪਾ, ਇਹ ਤਾਂ ਹੋਣਾ ਹੀ ਸੀ, ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਅਵੇਸਲਾਪਣ ਆਦਿ। ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਥਾਂ ਜ਼ਮੀਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਨੀ, ਨੂੰਹਾਂ ਵਰਗਾ ਸਾਕ ਨਾ ਕੋਈ, ਰੱਬ ਦੀਆਂ ਨਿਆਮਤਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ, ਆਦਿ ਅਜਿਹੇ ਲੇਖ ਹਨ ਜੋ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਲੇਖਕ ਨੇ ਫ਼ੌਜੀ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਲੇਖ ਵੀ ਲਿਖੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ 'ਸੁਰੱਖਿਆ ਫੋਰਸਾਂ ਵਿਚ ਬੇਚੈਨੀ', '1984 ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਯੂਨਿਟਾਂ 'ਚ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦੇ ਕਾਰਨ' ਆਦਿ। ਅਰੁਣਾਚਲ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਮੇਲੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿਚ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਦੇ ਸਬੱਬ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਹ ਪੁਸਤਕ 'ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਂਝ ਦਾ ਸਿਰਨਾਵਾਂ' ਹੋ ਨਿੱਬੜੀ ਹੈ।


-ਡਾ: ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ ਵਾਡੀਆ
ਮੋ: 98555-84298.


ਮਨ ਕਾ ਮੀਤ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਸਾਗੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 100
ਸੰਪਰਕ : 94635-95957.


ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਅਣਜੋੜ ਵਿਆਹ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਲੇਵਰ ਵਿਚ ਸਮੇਟਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਸਰਲ ਜਿਹੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਨਾਇਕਾ ਜਗਦੀਪ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਇਕ ਆਦਰਸ਼ ਧੀ, ਨੂੰਹ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਗਦੀਪ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇਕ ਜੱਜ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ
ਅੱਤ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸ਼ਰਾਬੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਲਾਡਲੀ ਧੀ ਜਗਦੀਪ ਸ਼ਰਾਬੀ ਜੱਜ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਇਕ ਜ਼ਿੰਦਾ ਲਾਸ਼ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵਨ ਜਿਊਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਪਾ ਜਿਵੇਂ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਗੁਰਮੁਖ ਨਾਂਅ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼, ਉਸ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਿਆਰ, ਜਗਦੀਪ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਣਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜੱਜ ਕੋਲੋਂ ਤਲਾਕ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਗੁਰਮੁਖ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਆਦਿ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਨਾਵਲ ਆਪਣੇ ਸਿਖ਼ਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੱਜ ਦੇ ਘਰ ਵਾਲੀ ਦਾ ਕਿਸੇ ਅਣਜਾਣ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵਿਚ ਘੁਲਮਿਲ ਜਾਣਾ, ਉਸ ਨਾਲ ਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਬੈਠਣਾ, ਜੱਜ ਦੇ ਘਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਰਦਲੀ ਦਾ ਨਾ ਹੋਣਾ ਆਦਿ ਨਾਵਲ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਮਨੋਇੱਛਤ ਯਥਾਰਥ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਨਾਇਕਾ ਨੂੰ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਸਹੀ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਨ ਦਿਖਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਅੱਖਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਦਾ ਪਲੜਾ ਕਾਫੀ ਭਾਰੂ ਹੈ।


-ਡਾ: ਸੁਖਪਾਲ ਕੌਰ ਸਮਰਾਲਾ
ਮੋ: 83606-83823.


ਚਾਨਣ ਦੀ ਉਡੀਕ
ਲੇਖਕ : ਡਾ: ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਗਰਗ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 99152-64598.


ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਲਪ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿਚ ਲਗਪਗ 25 ਪੁਸਤਕਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਗਰਗ ਦਾ ਨਵਾਂ ਨਾਵਲ 'ਚਾਨਣ ਦੀ ਉਡੀਕ' ਉਸ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਨਾਵਲ ਹੋ ਨਿੱਬੜਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਾਲੇ ਅਜਿਹੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਚਿੱਤਰਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਵੱਲ ਧੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਆਰਥਿਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ, ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਹੋ ਰਹੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੈਂਕਾਂ ਤੋਂ ਲਏ ਕਰਜ਼ੇ ਅਤੇ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਠੱਗੀ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਵਿਚ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤੋਰਨ ਦਾ ਗੁਣ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਠਕ ਨਾਵਲ ਵਿਚਲੇ ਪਾਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਪਾਤਰ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ, ਦਰਸ਼ਨ ਕੌਰ, ਜਸਬੀਰ ਕੌਰ, ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ, ਕਿਰਨਦੀਪ ਕੌਰ ਤੇ ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਏਨੀ ਪ੍ਰਬੀਨਤਾ ਨਾਲ ਘੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਕਿ ਸੱਚੇ ਤੇ ਜਿਊਂਦੇ ਜਾਗਦੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਸਰਲ ਪੰਜਾਬੀ ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਇਲਾਕਾਈ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਮਲਵਈ ਦਾ ਅਸਰ ਹੈ, ਵਰਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਸਰਲ ਬਿਆਨੀਆ ਵਰਨਣਾਤਮਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਰਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਵਾਕ ਬਣਤਰਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਕਮੀਆਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਾਵਲਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਨਾਵਲ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਣਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਉੱਤਮ ਵਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਇਸ ਕਮੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।


-ਡਾ: ਸੰਦੀਪ ਰਾਣਾ
ਮੋ: 98728-87551.


ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਨਾਟਕ ਦਾ ਰੰਗਮੰਚੀ ਪਰਿਪੇਖ :
ਸਿਧਾਂਤ, ਸਰੂਪ ਤੇ ਮੰਚ-ਪਰੰਪਰਾ

ਲੇਖਕ : ਡਾ: ਕੁਲਪਿੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 191
ਸੰਪਰਕ : 98153-02505.


ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਜਨਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋਕ-ਧਾਰਾਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਦੁਖਦ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਸਕੂਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭੁੱਖਾਂ ਨੰਗਾਂ ਨੂੰ ਕੱਜ ਕੇ ਭਾਵੇਂ ਘੜੀ ਪਲ ਲਈ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਰੰਗਤ ਦੇ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਤੇ ਜੀਵਨਜੋਤੀ ਨੂੰ ਅਗਾਂਹ ਪ੍ਰਵਾਹਮਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਦਾ ਸਾਦਗੀ ਦੀ ਲੋਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਭਾਵਾਂ, ਵਿਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਡਾ: ਕੁਲਪਿੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸੰਸਾਯੋਗ ਕਾਰਜ ਕਰ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ।
ਪਹਿਲੇ ਖੰਡ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜਨਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹਾਸੇ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗ ਨਾਟਕ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਆਦਿਕਾਲ ਤੋਂ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਤੱਕ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹਾਸਾ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮਦਾ ਹੈ, ਵਿਅੰਗ ਕਦੋਂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਹੜੀਆਂ-ਕਹਿੜੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਸਹਿਤ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹਾਸਾ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੋਣਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੰਭੀ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਜੀਵਨ ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਮੱਧ ਕਾਲੀਨ ਕਾਲ-ਖੰਡ ਵਿਚ ਜੋ ਭੰਡਾਂ ਅਤੇ ਮਰਾਸੀਆਂ ਨੇ ਰਜਵਾੜਿਆਂ ਅਤੇ ਗ਼ਰੀਬੀ ਦੀ ਦਲਦਲ ਵਿਚ ਖੁੱਭੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਰਸਕਤਾ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਤੱਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਨਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨਕਲਾਂ, ਪਟੜੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਆਦਿ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਵਿਹਾਰਕ ਰੂਪ 'ਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਂਡ ਅਜੋਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਵਿਚ ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਬਾਰੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਵਿਵਹਾਰਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇਤਰ ਲਿਖਤ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੁਢਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ, 1960 ਤੋਂ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਰਚੇ ਗਏ ਰੰਗਮੰਚੀ ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਚੇ ਗਏ ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਾਟ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਿਭਿੰਨ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਖੋਜ ਪਰਕ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਕੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕੀਤਾ ਹੈ।


-ਡਾ: ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋ: 98142-09732


ਮੈਂ ਜਿਊਣਾ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹਾਂ

ਲੇਖਕ : ਅਜੈ ਪਰਾਸ਼ਰ
ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ : ਡਾ: ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜ ਆਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ (ਪੇਪਰ ਬੈਕ), ਸਫ਼ੇ : 160
ਸੰਪਰਕ : 094182-52777.


ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਸੋਲਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਏਡਜ਼ ਦੀ ਜਾਨਲੇਵਾ ਬਿਮਾਰੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਡਾ: ਸੁਸ਼ੀਲ ਕੁਮਾਰ ਫੁਲ ਪਾਲਮਪੁਰ (ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਨੇ ਲਿਖੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਦੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਆਧਾਰਿਤ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਅਣਗਹਿਲੀ ਜਾਂ ਵਿਭਚਾਰੀ ਜੀਵਨ ਜਿਊਂਦੇ ਹੋਏ ਵਿਆਹ ਬਾਹਰੇ ਸਬੰਧਾਂ ਤੋਂ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਸ਼ੇ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਬਾਜ਼ਾਰੂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆਉਣ ਨਾਲ ਜਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਸਰਿੰਜ ਦੀ ਗ਼ਲਤ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਏਡਜ਼ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਇਸ ਲਾਗ ਨਾਲ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਏਡਜ਼ ਪੀੜਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਦੁਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਗ਼ਰੀਬੀ ਹੈ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿਆਹ ਕੇ ਸੁਰਖਰੂ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿਚ ਡਰਾਈਵਰ, ਨਸ਼ਈ ਜਾਂ ਅਨੈਤਿਕ ਵਰ ਭਾਲ ਕੇ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਨਰਕ ਵਿਚ ਧੱਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਸਮਾਜਿਕ ਅਨੈਤਿਕਤਾ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਹੈ । ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤ ਪਾਤਰਾਂ ਵਧੇਰੇ ਦੁਖੀ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਕਥਾ ਵਿਚ ਸ਼ੰਨੋ ਗ਼ਰੀਬੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਏਡਜ਼ ਪੀੜਤ ਪਤੀ ਦੇ ਮਰਨ ਨਾਲ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਆਪ ਵੀ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਚੱਕੀ ਵਿਚ ਪਿਸਦੀ ਮਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਰੋਸਾ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਸੋਨੀਆ ਦਾ ਪਤੀ ਏਡਜ਼ ਕਾਰਨ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੋਨੀਆ ਦੇ ਦਿਉਰ ਨਾਲ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਸਬੰਧ ਹਨ। ਹਵਸ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਮਰਦ ਪਾਤਰ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਇਸ ਦਾ ਯਥਾਰਥਕ ਵਰਨਣ ਹੈ। ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਦੇ ਕਰੁਣਾਮਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਏਡਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇਕ ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਖੀ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿਊਣ ਜੋਗਾ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਪ੍ਰਤੀ ਆਭਾਰੀ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ ਪੁਸਤਕ ਵੀ ਇਸੇ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਛਪੀ ਹੈ। ਕਈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਅਨੁਵਾਦਕ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ 'ਤੇ ਪਕੜ ਚੰਗੀ ਹੈ। ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਹੈ ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪ੍ਰਤੀ ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਹੈ।


-ਪ੍ਰਿੰ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋ: 098148-56160

24-10-2020

 ਬਾਂਦਰ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਕੌਣ ਕਰੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਸੰਵਾਦ
ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ: ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤ ਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 100 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 152
ਸੰਪਰਕ : 094682-93682.

ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਖਰੇ ਜਿਹੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੋਰ ਪਾਠਕ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋਣਗੇ। ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮੂਲ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਤੀਬਰ ਇੱਛਾ ਹੋਈ। ਅਜਿਹਾ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਬਾਕੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੂਲ ਕਿਤਾਬ ਸੱਤਾ ਉੱਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਬਿਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤਿੱਖੇ ਕਾਵਿ ਕਟਾਖਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦਲੀਲ ਤੇ ਤਰਕ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਇਹ ਲੋਕ ਗਾਲੀ ਗਲੋਚ ਅਤੇ ਪੁਲਸੀਏ/ਕਾਨੂੰਨੀ (ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ) ਦਮਨ ਤੇ ਗੁੰਡਾਗਰਦੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਧਰਮ/ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੇ ਮੁਖੌਟੇ ਹੇਠ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਬਿਰਤੀ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤਾ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਨਵੀਆਂ ਜੁਗਤਾਂ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਬੇਲ/ਰਖੇਲ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੁੱਖ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਰੋਧੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਖੇਰੂੰ-ਖੇਰੂੰ ਹਨ। ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਡਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਮੀਡੀਆ ਬੇਸ਼ਰਮੀ ਨਾਲ ਵਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਸਹਿਮੇ ਹੋਏ ਇਹ ਖੇਡ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਨ। 1975 ਵਿਚ ਇੰਦਰਾ ਦੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵੇਲੇ ਅਕਾਲੀਆਂ/ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਮੋਰਚਾ ਲਾ ਕੇ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਹਨੇਰਿਆਂ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਬਾਂਦਰ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਕੌਣ ਕਰੇ ਵਰਗੀ ਕਿਤਾਬ ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸੰਵਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਆਸ ਦੀ ਇਕ ਕਿਰਨ ਹੈ, ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਇਕ ਚਿੰਗਾੜੀ ਹੈ ਜੋ ਸੂਰਜ ਤੇ ਭਾਂਬੜ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਨਿਆਂ, ਦਮਨ, ਸੰਪਰਦਾਇਕਤਾ, ਵਿਕਾਊ ਮੀਡੀਆ ਵਲੋਂ ਫੈਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਝੰਡਾ ਮੁੜ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੀ ਚੁੱਕਣਗੇ। ਕਵੀ ਸੁਖਿੰਦਰ ਨੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨਾਲ ਇਹ ਕਦਮ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਹੈ। ਡਾ: ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਾਂ ਮਿਲਾਈ ਹੈ। ਡਾ: ਭੀਮ ਇੰਦਰ, ਡਾ: ਦੀਪਤੀ, ਡਾ: ਅਮਰਜੀਤ ਟਾਂਡਾ, ਲਖਵਿੰਦਰ ਜੌਹਲ, ਦਵਿੰਦਰ ਬੋਹਾ, ਡਾ: ਗੁਰਜੰਟ, ਅਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਕਾਕੜਾ, ਡਾ: ਸੋਨੀਆ, ਡਾ: ਜਸਪਾਲ ਕੌਰ, ਡਾ: ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਹਿਰਦੇਪਾਲ, ਰਮਨਦੀਪ, ਬਲਬੀਰ ਕੌਰ, ਗੁਰਬਿੰਦਰ, ਡਾ: ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਡਾ: ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਤਿਆਗੀ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਉਸਾਰੂ ਵਿਚਾਰ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਇਕ ਨਵੀਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਆਗਾਜ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਆਮੀਨ!

ਡਾ: ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧੀਰ

c c c

ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਯੋਧੇ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਜ਼ਿਲੇਦਾਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਉਡਾਨ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਮਾਨਸਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 174
ਸੰਪਰਕ : 85588-50143.

ਸ: ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਜ਼ਿਲੇਦਾਰ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਗੰਭੀਰ ਪਾਠਕ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਬੀਰ-ਨਾਇਕਾਂ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ-ਵੇਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਨਿਰੰਤਰ ਵਾਚਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਲੋਕ ਨਾਵਾਂ-ਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸੰਨ-ਸੰਮਤਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਮਤ-ਏਕਾ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਰਾਇ ਨੂੰ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਕੋਈ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਹੀ ਉਹ ਬਹੁਤਾ ਜਾਗਰੂਕ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੇਰਵੇ ਬਾਰੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਪਾਠਕ ਉਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਨਾ ਹੋਣ ਪਰ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਪ੍ਰਤੀ ਲੇਖਕ ਦੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਉੱਪਰ ਸ਼ੰਕਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। 'ਸੂਰਮਿਆਂ' ਬਾਰੇ ਲੇਖਕ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਾਲਾ ਹੀ ਹੈ : ਸੂਰਾ ਸੋ ਪਹਿਚਾਨੀਐ ਜੁ ਲਰੈ ਦੀਨ ਕੇ ਹੇਤ॥ ਪੁਰਜਾ ਪੁਰਜਾ ਕਟਿ ਮਰੈ ਕਬਹੂ ਨ ਛਾਡੈ ਖੇਤੁ॥ ਆਪਣੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਕਥਨ ਉੱਪਰ ਪੂਰੇ ਉਤਰਨ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਮਹਾਂ-ਯੋਧਿਆਂ ਦਾ ਜੀਵਨ-ਬਿਰਤਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਰਤਾਂਤ ਲਗਪਗ 90 ਪੰਨਿਆਂ ਵਿਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਜੀਵਨ-ਵੇਰਵੇ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਦੂਜਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਇਕ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ, ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਬੰਧਕ, ਸਰਵ-ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਅਤੇ ਇਕ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਇਨਸਾਨ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। (ਪੰਨਾ 102) ਤੀਜਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ (ਭਾਈ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ) ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਜੀਵਨ ਉੱਪਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ: ਜ਼ਿਲੇਦਾਰ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਸਾਹਿਤ ਵਾਲੀ ਰੰਗਣ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦਾ ਵਿਵਰਣ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਉਸ ਸਥਾਨ ਉੱਪਰ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ। ਇੰਜ ਵਿਵਰਣ ਵਸਤੂਮੁਖ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਪਰ ਸਾਡੇ ਇਧਰ ਬਹੁਤਾ ਇਤਿਹਾਸ ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭੋਲੇ-ਭਾਅ ਲੇਖਕ ਪਾਸੋਂ ਨਾਵਾਂ-ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਕਈ ਵੇਰਵੇ ਵੀ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਕਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਅਤੇ ਹਾਸ਼ੀਆਗਤ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਪਸੰਦ ਆਏਗੀ।

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

c c c

ਪੜਤਾਲ
ਨਾਵਲਕਾਰ : ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੱਜ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 132
ਸੰਪਰਕ : 94170-07828.

ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਉੱਚ ਵਿੱਦਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇਕ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ੱਗਤਾ ਹੈ ਪਰ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਨਾਵਲ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੌਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਨਾਵਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਤਰਕਾਲਾਂ', 'ਅਰਥ', 'ਬਦਲੇ ਦੀ ਪਤਝੜ', 'ਪਛਾਣ ਬਦਲ ਗਈ' ਅਤੇ 'ਪੀਤੂ' ਨਾਵਲ ਉਹ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਮੁੱਲ ਤਾਂ ਹੀ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ।
ਉਲਝੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਦੇ ਅੰਤਰ-ਵਿਰੋਧਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਰਚਨਾ ਹੀ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਤੋਰਦੀ ਹੈ। ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੱਜ ਦਾ ਨਵਾਂ ਨਾਵਲ 'ਪੜਤਾਲ' ਵੀ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਜਾਂ ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿਚ ਪਏ ਹੋਏ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਨਾਵਲੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਦੇ ਰੂ-ਬਰੂ ਕਰਦਿਆਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਚਲੇ ਵਾਪਰਨਯੋਗ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਦੀ ਅਗਾਊਂ ਸੂਚਨਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਧੀ ਘਟਨਾ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਤਲ ਹੋਣ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਤਫਤੀਸ਼ੀ ਅਫਸਰ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਠਾਕੁਰ ਨੂੰ ਲਗਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਪੜ੍ਹਿਆ-ਲਿਖਿਆ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੇਸ ਹੱਲ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵੀ ਹਾਂ-ਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਸੂਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਨਾਲ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਪਾਠਕ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸ਼ੱਕ ਅਮਰੀਕ ਦੇ ਲੜਕੇ ਦੀਪੇ 'ਤੇ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੇ ਵਾਪਰਨ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਨ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਲਾਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੀ ਸੂਝ ਕੇਸ ਹੱਲ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਮਾੜਾ ਹੈ ਪਰ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਨ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹਨ। ਜਿਥੇ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਵੀ ਸਹੀ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਰਹੱਸਾਤਮਕ ਗੁੰਝਲ ਅਖ਼ੀਰ ਤੱਕ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਵਲੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ।

ਡਾ: ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋ: 98141-68611.

ਖਿੱਲਰੇ ਹੋਏ ਪੱਤਰੇ
ਲੇਖਿਕਾ : ਬਚਿੰਤ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 147
ਸੰਪਰਕ : 098725-72060.

ਬਹੁ-ਵਿਧਾਈ ਲੇਖਿਕਾ ਬਚਿੰਤ ਕੌਰ ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਹਰੇਕ ਰੂਪ 'ਤੇ ਹੱਥ ਅਜ਼ਮਾਈ ਕਰਕੇ ਲਗਪਗ 66 ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਉਲਥਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਲੇਖਿਕਾ ਦਾ ਇਹ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਖਿੱਲਰੇ ਹੋਏ ਪੱਤਰੇ' ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ 'ਤੇ ਲਿਖੇ ਟੱਪੇ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਚ ਉਮਰ ਦੀ ਤਿੱਖੜ ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਤਿਰਕਾਲਾਂ ਦੀ ਅਉਧ ਹੰਢਾਅ ਰਹੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਤਰਜ਼ਮਾਨੀ ਕਰਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਔਝੜ ਰਾਹਾਂ ਵਿਚ ਰੋਹੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਦੀ ਅਉਧ ਹੰਢਾਅ ਰਹੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲਿਲ੍ਹਕ, ਵਫ਼ਾ, ਬੇਵਫ਼ਾ, ਮੁਹੱਬਤੀ ਤਾਅਨੇ-ਮਿਹਣੇ, ਰੋਸਿਆਂ ਅਤੇ ਮੰਨਣ ਮਨਾਉਣ ਦੀ, ਟੁਕੜੇ ਟੁਕੜੇ ਜਿਊਂ ਰਹੇ ਦਵੰਦਾਤਮਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਕ ਸਰੋਦੀ ਬੁਣਤੀ ਵਿਚ ਬੁਣਨ ਦੀ ਜੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਕਿਰਿਆ ਦੇਖਣੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਤੇ ਗੁੜ੍ਹਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੁੱਲੇ ਵਿਸਰੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸਿਨਫ਼ ਟੱਪਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨਾ ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ ਵਿਰਸੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਜੀਵੰਤ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਅਨੇਕਾਂ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੁਰਸਕ੍ਰਿਤ ਇਸ ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਖਿੱਲਰੇ ਵਰਕਿਆਂ ਵਾਂਗ ਜੇ ਇਕ ਮਾਲਾ ਵਿਚ ਪਰੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਲੇਖਿਕਾ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਤੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅਹਿਸਾਨ ਹੋਵੇਗਾ।

ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98143-78254.

18-10-2020

ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਰਸ਼ਨ
ਲੇਖਕ ਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰ : ਠਾਕੁਰ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਅਸਥੈਟਿਕਸ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 500 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 56


'ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਰਸ਼ਨ' ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਠਾਕੁਰ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਨਾਮਧਾਰੀ ਪੰਥ ਦੇ ਮੁਖੀ ਤੇ ਇਕ ਵਿਲੱਖਣ, ਅਲੌਕਿਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ (ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ) ਬਾਰੇ ਤਿੰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿਚ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਿਆ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਰਾਹੀਂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਪੁੱਜਦੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਟਾਈਟਲ ਪੰਨੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੀ ਕਾਦਰ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਦੀਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਤੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਘਾਲਣਾ ਅੱਗੇ ਸਿਰ ਝੁਕਦਾ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਾਇਆ ਜੀ ਸਤਿਗੁਰ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਸਦਕਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ, ਗੁਰਬਾਣੀ, ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਆਦਿ ਵਿਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦਰਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਤੇ ਫੋਟੋਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਥਾਹ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ ਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਅਦਭੁੱਤ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਢੁਕਵੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ-
'ਸੂਰਤਿ ਮੂਰਤਿ ਆਦਿ ਅਨੂਪੁ'
'ਚੰਦੁ ਨ ਹੋਤਾ ਸੂਰੁ ਨ ਹੋਤਾ ਪਾਨੀ ਪਵਨੁ ਮਿਲਾਇਆ'
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੁਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਖੂਬਸੂਰਤ ਚਿੱਤਰ ਹਨ। ਇਕ ਚਿੱਤਰ ਹੈ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਕਾਇਨਾਤ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਹੋਈ ਹੈ-'ਪਾਣੀ ਪਿਤਾ ਹੈ ਜਗਤ ਦਾ' ਇਕ ਪਾਸੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਬਰਫ਼ ਜੰਮੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਮੌਲ ਰਹੀ ਹੈ-ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਅਲੌਕਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਚਿਤਰਣ ਕੋਈ ਕਲਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਤਾਂ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪਾਸਾਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਮਾਨ ਹੈ। ਕਮਲ ਫੁੱਲ ਤੇ ਮੁਰਗਾਬੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਉੱਪਰ ਤੈਰਨਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਨਿਰਲੇਪਤਾ ਨੂੰ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਚਿੱਤਰ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੀ ਤੁਕ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ-
'ਸਰਪਰ ਮੈਥੈ ਆਵਣਾ ਮਰਣਹੁ ਨਾ ਡਰਿਆਹੁ'
ਇਹ ਚਿੱਤਰ ਤੇ ਤੁਕਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਡੂੰਘੀਆਂ ਰਮਜ਼ਾਂ ਸਮਝਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਇਕਸੁਰ ਹੋਣ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਠਾਕੁਰ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਿਦਵਤਾ ਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਸਦਕਾ ਅਨੇਕਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲਿਖਤਾਂ ਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਹੈ, 'ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਜੋੜਨਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਤੋੜਨਾ ਅਧਰਮ ਹੈ।' ਉਹ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਬੁਰਾਈਆਂ ਜਿਵੇਂ ਜਾਤ-ਪਾਤ, ਬਾਲ-ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹਨ ਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਭਰਪੂਰ ਉਪਰਾਲੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੋੜਵੰਦ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿਵਾ ਕੇ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਬਣਾਉਣਾ ਨਰੋਏ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਕਦਮ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਪਰਲਿਆਂ ਲਈ ਤੇ ਵਧੀਆ ਪੁਸਤਕ 'ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਰਸ਼ਨ' ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਪੁੱਜਦੀ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ।


-ਡਾ: ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ ਵਾਡੀਆ
ਮੋ: 98555-84298.


ਸ਼ਰਤ ਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ ਦੇ ਦੋ ਨਾਵਲ
ਅਨੁ: ਡਾ: ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੱਦਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਕਸ਼ਯ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਦਿੱਲੀ-32
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 181
ਸੰਪਰਕ : 099588-31357.


ਸ਼ਰਤ ਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ ਬੰਗਲਾ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਉੱਚਕੋਟੀ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਲ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਵੀ ਵੱਡੀ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਨਾਵਲ 'ਪਰਿਣੀਤਾ' ਅਤੇ 'ਦੇਵਦਾਸ' ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਨਾਵਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ ਸੀ ਕਿ ਹਰ ਪਾਠਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਸੀ। ਦੋਵਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। 'ਦੇਵਦਾਸ' 'ਤੇ ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।
'ਪਰਿਣੀਤਾ' ਇਕ ਲਘੂ ਨਾਵਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਾਲਤੀ ਨਾਂਅ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਜੀਅ ਜਾਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਮਾਲਤੀ ਸ਼ੇਖਰ ਨਾਂਅ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵੱਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਝੁਕਾਉ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਸਥਿਤੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣੀ ਕਿ ਮਾਲਤੀ ਦੇ ਮਾਮਾ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਔਕੜ ਕਾਰਨ ਦੂਸਰੇ ਨੌਜਵਾਨ ਗਰੀਨ ਬਾਬੂ ਕੋਲੋਂ ਮਦਦ ਲੈਣੀ ਪਈ ਜਿਸ ਦੇ ਭਾਰ ਕਾਰਨ ਉਹ ਮਾਲਤੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਉਸ ਨਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਮੋੜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਟਵਿਸਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅਸਲ ਗੱਲ ਪਤਾ ਲੱਗਣ 'ਤੇ ਗਰੀਨ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੇਖਰ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾਵਲ ਦੁਖਾਂਤ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ-ਜਾਂਦਾ ਸੁਖਾਂਤ ਵਿਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
'ਦੇਵਦਾਸ' ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਕੁਝ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਹੈ। ਦੇਵਦਾਸ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਗੁਆਂਢੀ ਹਨ ਤੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਹਾਲਾਤ ਇਹ ਬਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਦੇਵਦਾਸ ਨਾਲ ਹੋ ਕੇ ਇਕ ਦਹਾਜੂ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੈਸੇ-ਧੇਲੇ ਵਲੋਂ ਰੱਜਿਆ-ਪੁੱਜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਦਾਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪਲਟਾ ਖਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਲਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚੰਦਰਮੁਖੀ ਨਾਂਅ ਦੀ ਵੇਸ਼ਿਆ ਕੋਲ ਜਾਣ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਆਖ਼ਰ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਉਹ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨਾਲ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਜੋ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸ਼ਰਤ ਚੰਦਰ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਏਨੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਰੌਚਿਕਤਾ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਨਸ਼ੀਲਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਡਾ: ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੱਦਨ ਨੂੰ ਅਨੁਵਾਦ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਕੀਤਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਵਧੀਆ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਕੋਈ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।


-ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋ: 94635-37050.


ਸਰਘੀ ਦੀ ਲੋਅ
ਕਵੀ : ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਅਖਾੜਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੋਰਕੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 119
ਸੰਪਰਕ : 98555-15937.


ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਅਖਾੜਾ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣ ਫੰਨ ਦਾ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਖਾੜਾ ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਲਿਖਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਨਾਵਲ, ਇਕ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਆਤਮ ਕਥਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਕੱਟੀ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਪਰ ਦਰਅਸਲ ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਪਿਛਲੇ 6 ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਸਿਰਜਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਹਿਤਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਏ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬਕੌਲ ਅਖਾੜਾ ਮੈਂ 1957-58 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਰਿਸ਼ਵਤ, ਆਰਥਿਕ ਨਾਬਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕੋਪ ਨੂੰ ਸੇਧਿਤ ਹਨ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵੀ ਕਾਵਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਥਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ : ਉੱਠ ਕਿਸਾਨਾ ਸੁੱਤਿਆ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰਾਂ ਦਾ ਦੁਸਹਿਰਾ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵੀਰਾ, ਮਰਦੇ ਲੋਕ, ਚਰਖਾ ਚੰਨਣ ਦਾ, ਬਾਗਾਂ ਵਿਚ ਅੰਬ ਪੱਕ ਗਏ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੇ ਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਆਦਿ। ਕਵੀ ਅਖਾੜਾ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਵਿਧਾਨ ਵਿਚ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਕਾਵਿਕ ਸ਼ੁਗਲ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਮਾਜਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਨਿਘਾਰਾਂ 'ਤੇ ਉਂਗਲ ਸਿੱਧੀ ਚੁੱਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਧ ਬਾਬੇ, ਕਾਲੇ ਧੰਦਿਆਂ ਦੇ ਵਪਾਰੀ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਪਾਰੀ, ਅਫਸਰ ਗੁੰਡੇ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰ ਗੱਠਜੋੜ ਨੌਜਵਾਨੀ ਦਾ ਨਿਘਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ:
-ਬ੍ਰਹਮਭੋਜ ਭਾਗੋ ਦਾ ਖਾ ਕੇ, ਖੱਲ ਲਾਲੋ ਦੀ ਲਾਹ ਗਏ ਚੋਰ,
-ਕਿਰਤ ਛੱਡ ਕਰਜ਼ਾਈ ਹੋ ਗਏ ਜੋ ਸਨ ਸਰਦੇ ਪੁਜਦੇ ਲੋਕ
-ਕੀਹਨੂੰ ਹਾਲ ਸੁਣਾਵਾਂ ਹੁਣ ਤੇ ਡਰ ਲਗਦੈ
ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਹੀ ਬਣੇ ਲੁਟੇਰੇ ਕਿੰਜ ਵਾੜ ਤੋਂ ਖੇਤ ਬਚਾਵਾਂ
ਆਪੇ ਕਾਤਿਲ ਆਪੇ ਮੁਨਸਿਫ ਸੱਚ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਸਜ਼ਾਵਾਂ
ਹੁਣ ਤੇ ਡਰ ਲਗਦੈ...।


-ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ
ਮੋ: 94174-84337


ਪੋਸਟ ਮਾਰਟਮ
ਲੇਖਕ : ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਏ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਮਰਾਟ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਮੋਗਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 98143-65265.


ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰ ਹੈ। ਓਪਰੀ ਨਜ਼ਰੇ ਦੇਖਿਆਂ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਸਿਰਫ ਕਰਜ਼ੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਬੜੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਮਾਨਸਿਕ ਕਾਰਨ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਕਿਸਾਨ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦੇ ਰਾਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਪਰੋਕਤ ਨਾਵਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕਈ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੋ ਅਜਿਹੇ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਮੁੜ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਦੇ ਰਾਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਦੂਸਰਾ ਫੋਕੀ ਸ਼ੁਹਰਤ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦੇ ਰਾਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਜਾਚ, ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਠੇਕਿਆਂ ਦੀ ਰੌਣਕ, ਚੁੰਝ ਚਰਚਾ, ਆੜ੍ਹਤ ਅਤੇ ਮੰਡੀਆਂ ਦੇ ਰੌਲੇ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਚਲਦੇ ਘਪਲੇ ਨੂੰ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ, ਆਪਸੀ ਧੜੇਬਾਜ਼ੀ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਪਾਤਰ ਜੱਗਾ ਖੇਤੀ ਤੋਂ ਉਪਰਾਮ ਜਿਹਾ ਹੋ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦੇ ਰਾਹ ਪੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਮੋਹਣ ਅਤੇ ਬਾਬੂ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਹੌਸਲੇ ਸਦਕਾ ਫਿਰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰਾਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਸਦਕਾ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਬਿਹਤਰ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਕਰਮ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਬੱਗਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਫੋਕੀ ਸ਼ੁਹਰਤ ਕਾਰਨ ਨਾ ਸਿਰਫ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਵੇਚਦਾ ਹੈ ਬਲਕਿ ਕਰਜ਼ੇ ਵਿਚ ਵੀ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਈ ਜਗ੍ਹਾ ਨਾਵਲ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਭਟਕਦਾ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਬੇਲੋੜਾ ਵਿਸਥਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵੱਲ ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।


-ਡਾ: ਸੁਖਪਾਲ ਕੌਰ ਸਮਰਾਲਾ
ਮੋ: 83606-83823


ਰੂਹਦਾਰੀ
ਸ਼ਾਇਰਾ : ਗੁਰਲੀਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 88
ਸੰਪਰਕ : 87278-15340.


'ਰੂਹਦਾਰੀ' ਸ਼ਾਇਰਾ ਗੁਰਲੀਨ ਦੀ ਨਵੀਂ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਗੁਰਲੀਨ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਪਲੇਠੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੋਈ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਕੋਲ ਸਟੇਜ ਸੰਚਾਲਕ ਹੋਣ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਕਹਿਣ ਦਾ ਢੰਗ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚਲਾ ਰਿਦਮ ਅਤੇ ਲੈਅ ਚਾਲ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰਲੀਨ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਵਾਹ-ਵਾਸਤਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਸਾਧਾਰਨ ਪਾਠਕ ਵੀ ਮਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸੂਝ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਪਾਠਕ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਸੁਹਜ-ਸਵਾਦ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਲੀਨ ਕੋਲ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਬੋਲਣ ਦਾ ਚੰਗਾ ਅਭਿਆਸ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੋਏ ਸ਼ਿਅਰ ਉਸ ਦੀ ਸਟੇਜ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਆਧਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦਰਜ ਸ਼ਿਅਰ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਤੱਥ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਅਟੱਲ ਸਚਾਈਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਤਰ-ਵਿਰੋਧਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਜੋਕਾ ਮਨੁੱਖ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਧਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ, ਗ਼ਮੀਆਂ, ਹਾਸੇ ਰੋਸੇ, ਲੋੜਾਂ ਥੁੜ੍ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਤੱਥਾਂ ਵਿਚ ਕਾਵਿਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਬਣੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਲੋਕ ਤੱਥਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬੌਧਿਕ ਗਹਿਰਾਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। 'ਰੂਹਦਾਰੀ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਗੁਰਲੀਨ ਨੇ ਕੁਝ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ, ਨਜ਼ਮਾਂ ਅਤੇ ਗੀਤ ਦਰਜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਡਮੁੱਲਾ ਸਰਮਾਇਆ ਬੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਟੱਪੇ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਅਜਿਹੀ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਔਰਤ ਮਨ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਪਰਵਰਦਗਾਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਵੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਪਰਵਰਦਗਾਰ ਨੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਜੱਗ ਜਣਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ। ਗੁਰਲੀਨ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਚਾਈਆਂ ਵੱਲ ਵੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਜੋਕਾ ਮਨੁੱਖ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਰਿਹਾ ਹੈ।


-ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋ: 98141-68611.


ਗੰਧਰਵ ਸੈਨ ਕੋਛੜ
ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨ : ਅਮੋਲਕ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 206
ਸੰਪਰਕ : 94170-76735.


ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਕਾਮਰੇਡ ਗੰਧਰਵ ਸੈਨ ਕੋਛੜ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀ ਇਨਕਲਾਬਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਿਛਲੀ ਇਕ ਸਦੀ ਤੋਂ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅਸੂਲਾਂ ਉੱਪਰ ਚਲਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕਿਰਤੀ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਨਕਸਲਵਾੜੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਪ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਜਲੰਧਰ ਵਿਖੇ 'ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ' ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਈ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅਸੂਲਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਕਰਨਾ, 1992 ਈ: ਤੋਂ ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਦਾ ਮੇਲਾ ਆਰੰਭ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ ਜੋ ਅੱਜ ਤੱਕ ਲਗਦਾ ਹੈ।
ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਹੈ। ਆਪ ਦਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀਨਾਮਾ, ਜਨਮ, ਖਾਨਦਾਨ, ਜਵਾਨੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਾਚਾਰ, ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜਨ ਦੇ ਆਪ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲੈਣਾ, ਜਿਵੇਂ ਨਮਕ ਬਣਾਉਣਾ, ਮੁਢਲੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣਾ, ਕਲਕੱਤਾ ਫੇਰੀ, ਨਿੱਕੇ-ਮੋਟੇ ਧੰਦੇ ਕਰਨੇ, ਕਿਰਤੀ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਅੰਦੋਲਨ ਕਰਨੇ, ਕਿਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ, ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ. ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਮਤਭੇਦ ਕਾਰਨ ਲਾਲ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ, ਮੁੜ ਏਕਤਾ, ਆਦਿ ਆਪ ਨੇ ਮੁਢਲੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਜੋ ਵੀ ਲੋਕ ਹੇਤੂ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਆਪ ਦੀਆਂ ਘਰੇਲੂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਸੰਚਾਰਦੀਦੀਆਂ ਸਭ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਅਸੀਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਆਪ ਭਾਵੇਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ. ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਸਨ ਪਰ ਚੀਨ ਭਾਰਤ ਸਮੇਂ ਆਪ ਦੇ ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਾਲ ਮਤਭੇਦ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਆਪ ਸੀ.ਪੀ.ਐਮ. ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਲੋਕ ਲਹਿਰ ਦੈਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਰਹੇ। ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। 'ਲੋਕ ਯੁੱਧ' ਪਰਚਾ ਵੀ ਛਾਪਿਆ। ਗੁਪਤਵਾਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਪ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਰਹੇ। ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ ਨੂੰ ਹਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸੰਪੂਰਨ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਸੇ ਹਾਲ ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਵੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਦੇ ਮੇਲੇ ਸੰਚਾਲਦੇ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਗ਼ਦਰੀ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਅਜਿਹੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਵੱਡੇ ਸਮਾਚਾਰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵਿਸਥਾਰ ਸਹਿਤ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਆਪ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ 14 ਮਾਰਚ, 2018 ਈ: ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਬਾਬਾ ਗੰਧਰਵ ਸੈਨ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਹੈ। ਰਚਨਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੇ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਇਸ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ, ਲੋਕ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਜੋ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਟਾਈਟਲ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਪਰ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਜੋ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਅਮੁੱਲ ਯਾਦਗਾਰੀ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਬਿਆਂ ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਮ!!


-ਡਾ: ਅਮਰ ਕੋਮਲ
ਮੋ: 084378-73565.


ਨਾਈਨ ਵੰਨ ਵੰਨ

ਲੇਖਿਕਾ : ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਿਨਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 86
ਸੰਪਰਕ : 0172-5027427.


ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਵੀਹ ਕਹਾਣੀਨੁਮਾ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਵਸਦੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮਸਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕਈ ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਤਰਜ਼ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤੇ ਇਧਰਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਤਣਾਅ ਦੀ ਝਲਕ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਬੁਆਏ ਫਰੈਂਡਜ਼ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨਸਲੀ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਇਧਰੋਂ ਗਏ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਾਪੇ ਦਿਲ ਮਸੋਸ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਲਗ ਹੋ ਰਹੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਲਾਚਾਰ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਭੁਗਤਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਇਹ ਤਣਾਅ ਵਧ ਜਾਣ ਤਾਂ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਤੱਕ ਵੀ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਫੋਨ ਨੰਬਰ ਨਾਈਨ ਵੰਨ ਵੰਨ ਘੁਮਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਿੰਟਾਂ 'ਚ ਪੁਲਿਸ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੰਮਕਾਜੀ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਗੋਰੇ ਤੇ ਹਰੇਕ ਨਸਲ ਦੇ ਲੋਕ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ 'ਤਲਾਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ' ਵਿਚ ਅਜੀਬ ਕਿਸਮ ਦਾ ਮਸਲਾ ਹੈ। ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਤੀ ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਮਝਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਮਸਲਾ ਉਲਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੌੜ ਵਿਚ ਗਾਇਕ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠੇ ਜੋੜੇ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਤੁਕ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੁੜੀ ਤੈਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਦੇ ਨੱਕ ਵਿਚ ਦਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਬੁਲਾ ਕੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਤੋਂ ਗਾਇਕ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਦੀ ਹੈ। ਚੁਗਲੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਬਜ਼ੁਰਗ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਛੋਟਾ ਗੋਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾ ਕੇ ਪਾਸੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਡਾ ਮੁੰਡਾ ਇੱਧਰੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਹੁਰਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਤਣਾਅ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਸ ਵਿਚਾਰੀ ਇਕੱਲੀ ਪੋਤੇ ਨੂੰ ਖਿਡਾਉਂਦੀ ਗੁਆਂਢ ਗੋਰੇ ਨਾਲ ਹੱਸ ਕੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਗੱਲ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਨੂੰਹ ਪੁੱਤ ਤੂਫਾਨ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਤਣਾਅ ਵਿਚ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸੱਸ ਮਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪਲੇ ਬੁਆਏ, ਮੰਦੇ ਕੰਮੀ ਨਾਨਕਾ, ਟੌਪਲੈਸ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਬੀਚ, ਬਾਬਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ, ਬੀਰੂ ਦੀ ਵਹੁਟੀ, ਜਿਊਣ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਸੰਖੇਪ ਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਕਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।


-ਪ੍ਰਿੰ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋ: 098148-56160

17-10-2020

 ਚੌਕ ਨਾਟਕ ਤੇ ਸਿਫਰ ਨਾਟਕ
ਲੇਖਕ : ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 550 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 255
ਸੰਪਰਕ : 011-45555610.

ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਇਕ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਨਾਟ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਜ਼ਰੀਏ ਇਸ ਲੇਖਕ ਨੇ ਜੋ ਰਚਨਾਵਾਂ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੀਰਘ ਅਧਿਐਨ-ਕਰਤਾ ਹੀ ਸਹੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਕੇ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕ 'ਚੌਕ ਨਾਟਕ' ਅਤੇ 'ਸਿਫਰ ਨਾਟਕ' ਇਸੇ ਕਥਨ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਵਜੋਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਗੋਚਰ ਹਨ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕ ਜਿਥੇ ਅਜੋਕੇ ਸੰਕਟਮਈ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰੀ ਰੁਚੀਆਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਵਿਸ਼ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਸੋਚ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਵੀਆਂ ਮਾਰੂ ਮਾਨਵੀ ਸੋਚਾਂ ਦੇ ਨਿਘਾਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਚਿਤਰਨ ਹਨ, ਉਥੇ ਮੰਚਣ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੇ ਨਵੀਨ ਪਰਿਪੇਖਾਂ 'ਚੋਂ ਉੱਭਰੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਮੰਚੀ ਦਰਪਣ ਵੀ ਹਨ।
'ਚੌਕ ਨਾਟਕ' ਦਾ ਘਟਨਾ ਸਥਲ ਸਮੁੱਚਾ ਵਿਸ਼ਵ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ 14 ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ 'ਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ, ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਪਾਤਰਾਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਸੂਤਰਧਾਰ, ਪਾਗਲ ਲੋਕ, ਕਵੀ, ਵਿਭਿੰਨ ਲੋਕ-ਨਾਇਕ, ਨੱਟ, ਨੱਟੀ ਅਤੇ ਮੁਜਰਮ ਆਦਿ ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਿਕ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਸਿਫਰ ਨਾਟਕ' ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਚਾਹੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਾਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮੰਚਣ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪਰਿਪੇਖਾਂ 'ਚੋਂ ਉਦੈਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਸਰੋਕਾਰ ਅਜੋਕੇ ਮਾਨਵ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਮਨੋ-ਵਿਗਿਆਨਕ, ਅਧਿਆਤਮਕ ਅਤੇ ਨਿੱਜ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਨਾਟਕ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿਚ ਚਾਹੇ ਇਹ 'ਆਵਾਜ਼ ' ਹੈ ਜਾਂ 'ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ' ਹੈ ਜਾਂ ਊੜਾ-1 ਜਾਂ ਊੜਾ-2 ਹਨ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ 'ਚ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਇਕ ਸਾਕਾਰਾਤਮਕ ਬਿੰਬ ਉਭਾਰਦੇ ਹਨ। ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਦੀ ਖੂਬੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦੋਵਾਂ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਮੰਚਣ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੀ ਦਰਸਾਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਆਲੋਚਕਾਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਵੀ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।

ਡਾ: ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋ: 98142-09732

ਹਿੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ
ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ
ਸੰਪਾਦਕ : ਕੇਵਲ ਧਾਲੀਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 595 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 504
ਸੰਪਰਕ : 98142-99422.

\ਨੌਂ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ 400 ਸਾਲਾ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। 1975 ਈ: ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ 300 ਸਾਲਾ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਵਸਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸੁਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਟਕਕਾਰ ਡਾ: ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 'ਹਿੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ' ਨਾਟਕ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਡਾ: ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਢਲੇ ਨਾਟਕ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਟੀਮ ਨਾਲ ਖੇਡੇ ਸਨ ਪਰ 1970 ਈ: ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਮੰਚਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸ੍ਰੀ ਹਰਪਾਲ ਟਿਵਾਣਾ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। 'ਹਿੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ' ਵੀ ਉਸੇ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਧੀਨ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੱਕ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੀ ਸੈੱਟ-ਡਿਜ਼ਾਈਨਿੰਗ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੰਗਕਰਮੀ ਸ੍ਰੀ ਏਬਰਾਹੀਮ ਅਲਕਾਜ਼ੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਟਕ ਵੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਡਾ: ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸ: ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ (ਗੁਰੂ ਲਾਧੋ ਰੇ), ਦਵਿੰਦਰ ਦਮਨ (ਸੂਰਜ ਦਾ ਕਤਲ), ਸੁਪ੍ਰਭਾ ਆਰੀਆ (ਬਲ ਹੋਆ ਬੰਧਨ ਛੁਟੈ), ਚਰਨਜੀਤ ਡਰੋਲੀ (ਬਾਂਹਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਕੜੀਐ), ਸ਼ਹਰਯਾਰ (ਸੀਸ ਦੀਆ ਪਰ ਸਿਰਰੁ ਨਾ ਦੀਆ), ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ (ਹਿੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ), ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ (ਪੰਜਵਾਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ) ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਧਾਲੀਵਾਲ (ਸੀਸ) ਵਰਗੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਟਕ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਇਹ ਬੜੀ ਮੁਬਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਸਤਿਗੁਰੂ, ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਜਾਂ ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਜਾਂ ਅਰਧ-ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਥਾਵਾਚਕ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ, ਜੀਵਨੀਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਅਜਿਹੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਵਸਰ 'ਤੇ 'ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਫੁੱਲ' ਭੇਟ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕਦਮ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਵਲੋਂ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂਅ ਵੀ ਦਰਜ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਹਥਲੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਸੰਕਲਿਤ ਕਈ ਨਾਟਕ ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਕਾਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਸੰਭਵ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ ਨੇ ਮੰਚਨ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੌਲਿਕ ਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਅਵਿਸ਼ਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਵੀ ਸੁੰਦਰ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਕਾਲਪਨਿਕ ਕਿਰਦਾਰ ਵੀ ਘੜਨੇ ਪਏ ਹਨ। ਸੰਵਾਦ, ਸੰਭਾਸ਼ਣਮਈ ਅਤੇ ਫਾਰਮਲ ਹਨ। ਏਪਿਕ ਥੀਏਟਰ (ਬਰੈਖਤ) ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਹ ਨਾਟਕ 'ਸ਼ਤਾਬਦੀ-ਨਾਟਕਾਂ' ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਰਧਾਮੂਲਕ ਭਾਵਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

c c c

ਛੇੜ ਕੋਈ ਰਾਗ
ਸ਼ਾਇਰਾ : ਰਾਜਵੰਤ ਕੌਰ ਬਾਜਵਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 295 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 152
ਸੰਪਰਕ : 95923-24453.

ਰਾਜਵੰਤ ਕੌਰ ਬਾਜਵਾ ਆਪਣਾ ਪਲੇਠਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਛੇੜ ਕੋਈ ਰਾਗ' ਲੈ ਕੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਹੋਈ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਹਾਇਕੂ ਅਤੇ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪੈੜ-ਚਾਲ ਬਣਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਰਾਜਵੰਤ ਕੌਰ ਬਾਜਵਾ ਦੇ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਉਸ ਚੌਖਟੇ ਵਿਚ ਫਿੱਟ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਰੀ-ਕਾਵਿ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦਾ ਬਣਿਆ-ਬਣਾਇਆ ਰਸਤਾ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਚੌਖਟਾ ਹੈ ਨਾਰੀ ਦੇ ਰੁਦਨ ਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦਾ। ਪਰ ਬਾਜਵਾ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਕੰਡਿਆਂ ਉੱਤੇ ਤੁਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸੂਝ ਭਰੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਖਦੀ ਹੈ :
ਉੱਚੀ ਉਡਾਰੀ ਭਰਨੀ ਅਸਾਂ/ਲਾਹ ਦੇਣੀ ਏ ਕੁੰਜ ਗੁਲਾਮੀ
ਚੁੱਕ ਲੈਣੀ ਏ ਮਸ਼ਾਲ ਅਸੀਂ/ਆਪਣਾ ਆਪ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਨਾ
ਜਗਮਗਾ ਦੇਣੀ ਏ ਧਰਤ ਅਸਾਂ!
ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸੌੜੀ ਸੋਚ ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਪਿੰਜਰੇ ਬਣਾਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿਚ ਪੈਣੋਂ ਵੀ ਇਨਕਾਰੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਿੰਜਰਾ ਵੀ ਮੁਹੱਬਤੀ-ਸਾਜਿਸ਼ ਰਚਦਾ ਹੈ ਪਰ ਮੁਹੱਬਤ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਰਾਜਵੰਤ ਕੌਰ ਬਾਜਵਾ ਦੀ ਤਕਰੀਬਨ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦਰਜ ਕਵਿਤਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਔਰਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਾਕਤਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਅਸਮਤ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਕੇ ਮੰਡਰਾਉਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਣੀ ਵੰਡ 'ਤੇ ਵੀ ਉਂਗਲ ਧਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਹੱਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਇਕ ਨਾ ਇਕ ਦਿਨ ਜ਼ਰੂਰ ਨਵਾਂ ਚਾਨਣ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਨਿੱਘ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਬੇਪਨਾਹ ਮੁਹੱਬਤ ਵੀ ਹੈ। 'ਮੈਂ ਨਾਨੀ' ਵਰਗੀ ਕਵਿਤਾ ਇਸ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸ਼ਾਇਰਾ ਆਪਣੇ ਅਤੀਤ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਦੇ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨਾਲ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਹਾਕਮਾਂ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਬਰ ਨਾ ਅਜ਼ਮਾਵੇ, ਵਕਤ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਦੋਂ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਵੰਤ ਕੌਰ ਬਾਜਵਾ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਮੌਲਿਕ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਨਿਵੇਕਲੀ ਨੁਹਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋ: 98141-68611.

ਤਰਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ
ਲੇਖਕ : ਮਾਸਟਰ ਪਰਮ ਵੇਦ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਅਰਪਿਤਾ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 100 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 94174-22349.

'ਤਰਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ' ਮਾਸਟਰ ਪਰਮ ਵੇਦ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਨਿਬੰਧ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਤਰਕ ਵਿਗਿਆਨ ਸਬੰਧੀ ਆਪਣੇ ਭਾਵ ਅਤੇ ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕੇਸ ਹਿਸਟਰੀਆਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।
ਮਾਸਟਰ ਪਰਮ ਵੇਦ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਕ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ, ਪਰੰਪਰਕ, ਅਨਪੜ੍ਹ ਅਤੇ ਪਿਛਾਂਹ-ਖਿੱਚੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਕੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਾਰਨ ਚੋਟੀ ਦਾ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਹੀ ਸਨ ਪਰ ਮਾਸਟਰ ਰਾਜਿੰਦਰ ਭਦੌੜ ਦੇ ਸੰਪਰਕ 'ਚ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਅਤੇ ਰਹਿਣੀ-ਬਹਿਣੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਵੀ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਰੰਗ ਵਿਚ ਰੰਗਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਜਾਂ ਹਰ ਸੋਚ ਬਾਰੇ ਕਿਉਂ, ਕਿੱਥੇ, ਕੀ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਵੇ ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਉਹ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਅਤੇ ਤਰਕ-ਵਿਤਰਕ ਦੇ ਰਾਹ ਤੁਰ ਪਿਆ ਹੈ। ਮਾਸਟਰ ਪਰਮ ਵੇਦ ਦਾ ਜੀਵਨ ਪੈਂਡਾ ਵੀ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਆਮ ਲੋਕ ਲਾਈਲੱਗ ਅਤੇ ਅਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤ 'ਚੋਂ ਮਿਲੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਲੀਕ ਦੇ ਫ਼ਕੀਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਪਾਖੰਡੀਆਂ, ਸਿਆਣਿਆਂ ਅਤੇ ਤਾਂਤਰਿਕਾਂ ਦੇ ਉਹ ਸੌਖੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਤਰਕ ਦੀ ਸਾਣ 'ਤੇ ਇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀਆਂ। ਆਮ ਅਵਿਗਿਆਨਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੁੰਡਾ ਨਾ ਜੰਮਣਾ, ਕੁੜੀਆਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਜਾਣੀਆਂ, ਘਰ 'ਚ ਪੱਥਰ ਡਿਗਣੇ, ਗੰਦ ਡਿਗਣਾ, ਅੱਗ ਲੱਗਣੀ, ਗਹਿਣੇ-ਕੱਪੜੇ ਗ਼ਾਇਬ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਖੇਡਣ ਲੱਗਣਾ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਰੂਹ ਬੰਦੇ 'ਚ ਆਉਣੀ ਆਦਿ। ਪਾਖੰਡੀ ਲੋਕ ਅਜਿਹੇ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਖੰਡ ਦੱਸ ਕੇ ਖੂਬ ਲੁੱਟਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਰਕ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਾ ਕੇ ਰਾਹੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਆਪਣੀ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੋਚ ਰਾਹੀਂ ਹੱਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਰਕ ਰਾਹੀਂ ਕਈ ਪਾਖੰਡੀਆਂ ਅਤੇ 'ਸਿਆਣਿਆਂ' ਨੂੰ ਪੈਰੋਂ ਕੱਢਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਸਵੈ-ਬਿਰਤਾਂਤ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ। ਸੰਗਰੂਰ ਅਤੇ ਲਹਿਰਾਗਾਗਾ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਮਾਸਟਰ ਪਰਮ ਵੇਦ ਦੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਕਾਰਜ ਦੀ ਕਾਫੀ ਸਰਾਹਨਾ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਅਧਿਆਪਕ ਹੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦੀ ਗਾਰ 'ਚੋਂ ਕੱਢ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਰਲ ਵਾਰਤਕ ਵਿਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋ: 94635-37050

ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਰਚਿਤ ਨਾਵਲ
ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਗਲਪੀ ਰੂਪਾਂਤਰਣ
ਲੇਖਕ : ਡਾ: ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੁੜ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 192
ਸੰਪਰਕ : 81465-42810.

ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਲਾਲਬੱਤੀ/ਸੜਕਨਾਮਾ/ ਮੋਗਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਪਨਾਮ ਨਾਲ ਚੇਤੇ ਕਰ ਲਓ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਬਹੁਚਰਚਿਤ ਤੇ ਮੋਹਰੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪੰਜ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਡਾ: ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ, ਫੁੱਟ ਨੋਟ, ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ ਇਸ ਦੇ ਡਿਗਰੀ ਸਾਪੇਖ ਕਾਰਜ ਹੋਣ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਹੋਵੇ ਭਾਵੇਂ ਨਾ, ਏਨਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਕਿ ਡਾ: ਤੁੜ ਨੇ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੰਜ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲਾਂ ਦਾ ਗੰਭੀਰ ਨਿਕਟ ਅਧਿਐਨ ਖਾਸੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਅੱਗੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਪੰਜ ਨਾਵਲ ਚੁਣੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਨ : ਪੰਜਵਾਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ, ਮਹਾਂਬਲੀ ਸੂਰਾ, ਸਤਲੁਜ ਵਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ, ਢਾਹਵਾਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕਿੰਗਰੇ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਅੱਖ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕ ਇਸੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿਚ ਭਾਈ ਜੈਤਾ, ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ, ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹਨ। ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਅਣਗੌਲਿਆ ਨਾਇਕ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਿਰਤਾਂਤ ਬਾਰੇ ਡੂੰਘੀ ਖੋਜ ਭਾਲ ਮਗਰੋਂ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਤਰ ਕਰ ਕੇ ਨਾਵਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ੍ਰੋਤ ਵਜੋਂ ਵੱਖਰਾ ਮਹੱਤਵ ਹੋਣ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਡਾ: ਤੁੜ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਲਿਖੇ ਗਏ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਨਾਵਲਕਾਰ ਦੇ ਫੋਕਸ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਢਾਹਵਾਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕਿੰਗਰੇ ਨਾਵਲ ਸੱਤਾ ਵਿਰੁੱਧ ਨਾਬਰੀ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਅਜੋਕੀ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੇ ਸੰਕੀਰਨ ਭਗਵੀਂ ਸੋਚ ਅੱਗੇ ਲੇਲ੍ਹੜੀਆਂ ਕੱਢ ਰਹੇ ਵਿਕਾਊ ਪੰਜਾਬੀ/ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ/ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦਾ ਮਖੌਟਾ ਚੀਰਨ ਦੀ ਅਚੇਤ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਨਾਵਲ। ਮਹਾਂਬਲੀ ਸੂਰਾ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ ਨੂੰ ਦਗ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ, ਬਿਨੋਦ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਅੱਖ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਗੌਰਵਮਈ ਚਿਤਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।
ਆਲੋਚਕ/ਖੋਜਕਾਰ ਡਾ: ਤੁੜ ਵਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਧਿਐਨ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਗਤ/ਰੂਪਗਤ ਜਗਤਾਂ ਬਾਰੇ ਚੁੱਪ ਹੈ।

ਡਾ: ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧੀਰ
ਮੋ: 98722-60550

ਗਹਿਰਾਈਆਂ
ਲੇਖਕ : ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਜੀਦਕੇ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਾਲਿਫ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 98144-24875

ਹਥਲੀ ਵਾਰਤਕ ਪੁਸਤਕ 'ਗਹਿਰਾਈਆਂ' 'ਚ ਲੇਖਕ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਜੀਦਕੇੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੇ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਗਹਿਰ-ਗੰਭੀਰ ਸਚਾਈਆਂ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰਤਾ ਅਤੇ ਡੂੰਘਾਈ 'ਚ ਲਹਿ ਕੇ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਵੱਖਰਾ ਹੀ ਅਨੰਦ ਅਤੇ ਸਕੂਨ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਵੰਨਗੀ ਜਿੱਥੇ ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਨਿਵੇਕਲੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਇਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪਾਠਕ ਜਿੱਥੋਂ ਜੀਅ ਕਰੇ, ਪੜ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਤਾ ਵੀ ਅਕੇਵਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜਿਕ ਢਾਂਚੇ 'ਚ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਜਾਂ ਖ਼ੁਦ ਹੱਡੀਂ ਹੰਢਾਈਆਂ ਸਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਮੌਲਿਕਤਾ ਦੀ ਰੰਗਤ ਚਾੜ੍ਹ ਕੇ ਕਵਿਤਾ ਵਰਗੀ ਲੈਅ ਅਤੇ ਰਵਾਨਗੀ ਨਾਲ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਪਾਠਕ 'ਤੇ ਗਹਿਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਛੱਡਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦੇ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਅਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਕੁ ਵੰਨਗੀਆਂ ਵੇਖੋ:
.. ਹਾਲਾਤ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਣ ਸੋਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਾਂ-ਪੱਖੀ ਰੱਖੋ ਕਿਉਂਕਿ ਗਿੱਲਾ ਬਾਲਣ ਵੀ ਅੱਗ ਦੇ ਸੇਕ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਕੇ ਬਲਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
.. ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਆਲ੍ਹਣਿਆਂ 'ਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
.. ਨਫ਼ਰਤ ਜੇਕਰ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਲੈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪਿਆਰ ਦੇ ਪੱਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਝੜ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਪੱਤਝੜ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਨੇ।
.. ਪਾਣੀ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਦੇਖਣ ਲਈ ਉਸ ਵਿਚ ਡੁੱਬਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਲੇਖਕ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਜੀਦਕੇ ਦੀ ਇਸ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਕੱਢੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਕਾਬਲੇ-ਤਾਰੀਫ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਇਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਆਮਦੀਦ ਕਹਿਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਘੜੈਲੀ
ਮੋ: 98153-91625

11-10-2020

ਬੇਸਿਕ ਮੈਥ
ਸੰਪਾਦਕ : ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਜਗਰਾਓਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 99151-03490.


ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਕਾਲਜ ਜਾਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਹਰ ਨੌਜਵਾਨ ਲੜਕੇ ਲੜਕੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਸੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਰਧ-ਸਰਕਾਰੀ ਜਾਂ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਅਦਾਰੇ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿੱਦਿਅਕ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿਚ ਹਾਸਲ ਅੰਕਾਂ/ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਉਮੀਦਵਾਰ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲਿਖਤੀ ਟੈਸਟ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਟੈਸਟ ਦੇ ਆਸਰੇ ਹੀ ਮੈਰਿਟ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਲਿਖਤੀ ਟੈਸਟਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂਟਲ ਏਬਿਲਟੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੇ ਮੁਢਲੇ ਗਣਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੀ ਮਹਾਰਤ ਪਰਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਟੈਸਟ ਮਿਹਨਤ, ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਅਗਵਾਈ ਜਾਂ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਨਾਲ ਪਾਸ ਕਰਨੇ ਔਖੇ ਨਹੀਂ। ਥਾਂ-ਥਾਂ ਇਸ ਲਈ ਮੋਟੀਆਂ ਫੀਸਾਂ ਲੈ ਕੇ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸੈਂਟਰ ਹਨ। ਸੀਮਤ ਸਾਧਨਾਂ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ। ਅਜਿਹੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਆਸ ਆਸਰਾ ਬੇਸਿਕ ਮੈਥ ਵਰਗੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨ। ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਜਗਰਾਓਂ ਸਾਧਾਰਨ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚੋਂ ਉੱਠ ਕੇ (ਡਬਲ) ਐਮ.ਏ. ਤੇ ਯੂ.ਜੀ.ਸੀ. ਦਾ ਨੈੱਟ ਟੈਸਟ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਪਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਿੰਮਤੀ ਨੌਜਵਾਨ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਹਰ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਲਜ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਕੋਚਿੰਗ ਦੇ ਆਪ ਹੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹ-ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਧਾਰਨ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਆਸਰੇ ਆਪ ਪੜ੍ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਬੇਸਿਕ ਮੈਥ ਦੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਮੁਢਲੇ ਗਣਿਤ ਦੇ ਹਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰੇਗੀ। ਅੰਕ ਸਿਧਾਂਤ, ਸਰਲੀਕਰਨ, ਲਘੂਤਮ ਮਹਤਮ, ਅਨੁਪਾਤ ਸਮਾਨ-ਅਨੁਪਾਤ, ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ, ਲਾਭ ਹਾਨੀ, ਔਸਤ, ਵਿਆਜ, ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਵਿਆਜ, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਕੰਮ, ਭਾਈਵਾਲੀ (ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ), ਲੜੀਆਂ, ਗਤੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਮਾਂ, ਰੇਖਾਵਾਂ, ਕੋਣ, ਤਿਕੋਣਾਂ, ਚਕਰ, ਬਹੁਭੁਜ, ਉਚਾਈ ਤੇ ਦੂਰੀ, ਟੈਂਕੀ ਭਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਉਮਰ ਪਤਾ ਕਰਨ ਜਿਹੇ 28 ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਮਾਡਲ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਕੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦਾ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਲੇਖਕ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਉੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਕਾਫੀ ਟੈਸਟ ਹਰ ਟਾਈਪ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਮਿਹਨਤੀ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਤੋਹਫ਼ਾ ਹੈ।


-ਡਾ: ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧੀਰ
ਮੋ: 98722-60550


ਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਫੁੱਲ
ਲੇਖਕ : ਸੁਖਬੀਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਯੁਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 275 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 138
ਸੰਪਰਕ : 022-26369349.


'ਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਫੁੱਲ' ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਨਾਮਵਰ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸੁਖਬੀਰ ਦੀਆਂ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ 27 ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। 'ਚੁਗਲਖੋਰ ਦਾ ਚਮਤਕਾਰ' ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਚੁਗਲੀ ਦੇ ਭੈੜੇ ਸਿੱਟਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਦੱਬੇ ਹੋਏ ਗਹਿਣੇ' ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਆਲਸ ਤਿਆਗ ਕੇ ਹੱਡ-ਭੰਨਵੀਂ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਦੀ ਨਸੀਹਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 'ਤਿੰਨ ਪੈਸੇ' ਚੀਨੀ ਲੋਕ ਕਥਾ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਲਾਲਚੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾੜੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਬਿਆਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਸ਼ਰਤ' ਯੁਕਰੇਨੀ ਲੋਕ ਕਥਾ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਦਿਲਚਸਪ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਕ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਕਿਸਾਨ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਨੂੰ ਬੁੱਧੂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। 'ਲਾਲਚ ਤੇ ਸਿਆਣਪ' ਕਹਾਣੀ ਲਾਲਚੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਨੰਗਿਆਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। 'ਅਕਲ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ' ਬੁਰਿਆਤੀ ਲੋਕ ਕਥਾ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਅਤੇ ਸਿਆਣਪ ਸਾਡੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। 'ਹੱਥਾਂ ਦਾ ਕੰਮ' ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਹੱਥੀਂ ਕੰਮ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਦੀ ਨਸੀਹਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 'ਅਕਲ ਦੀ ਦੌਲਤ' ਉਜ਼ਬੇਕ ਲੋਕ ਕਥਾ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਅਕਲ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਹੈ। 'ਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਫੁੱਲ' ਇਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਅਤੇ ਜਾਦੂਗਰਨੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਲਚਸਪ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 'ਖੀਰ ਦਾ ਨੁਸਖਾ', 'ਚਾਕੂਆਂ ਵਾਲਾ ਮੁੰਡਾ', 'ਪਰਖ਼', 'ਕੱਚ ਦਾ ਟੋਟਾ', 'ਵਿਆਹ ਦੀ ਸ਼ਰਤ', 'ਦੋ ਸ਼ਰਤਾਂ', 'ਲੋੜ ਇਕ ਸਿਰ ਦੀ', 'ਗੁਆਚੀ ਹੋਈ ਬਿੱਲੀ', 'ਵਰਦਾਨ', 'ਮੂਰਖਤਾ ਨੂੰ ਮਾਤ', 'ਅਕਲ ਦਾ ਤਾਣਾ-ਬਾਣਾ', 'ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਰਿਹਾਈ', 'ਚਾਰ ਮੂਰਖ ਦੋਸਤਾਂ ਦਾ ਸਫਰ', 'ਇਕ ਝੁੱਗੀ ਫੁੱਲਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੀ', 'ਰੇਸ਼ਮਾ ਅਤੇ ਹੰਸਾਂ ਵਾਲੀ ਜਾਦੂਗਰਨੀ' ਆਦਿ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਬੇਹੱਦ ਰੌਚਿਕ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਰਲ ਹੈ ਅਤੇ ਕਥਾਰਸ ਭਰਪੂਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਹ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਮੁੱਲਵਾਨ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।


-ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਘੜੈਲੀ
ਮੋ: 98153-91625


ਇਟਲੀ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀ

(ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ)
ਲੇਖਕ : ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ 'ਮਾਧੋ ਝੰਡਾ'
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪ੍ਰੀਤ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਨਾਭਾ
ਸੰਪਰਕ : 98141-01312.


ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਦੂਸਰੀ ਵਾਰ 2019 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਟਲੀ ਵਿਚ 16 ਸਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰਨ ਉਪਰੰਤ ਲੇਖਕ 2016 ਵਿਚ ਬਰਮਿੰਗਮ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਵਸ ਗਿਆ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ (1914-1919) ਵਿਚ ਲਗਪਗ ਦਸ ਲੱਖ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ (1939-45) ਦੌਰਾਨ ਲੱਖਾਂ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੋਰਚਿਆਂ 'ਤੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਅਗਸਤ 2011 ਦੌਰਾਨ ਇਟਲੀ ਵਿਚ ਫੋਰਲੀ ਵਿਖੇ ਬਣੀ ਸਿੱਖ ਯਾਦਗਾਰ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਸਮੇਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਟਲੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਜਾਣਨ ਲਈ ਖੋਜ ਆਧਾਰਿਤ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਮੁਢਲੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਦੋ ਖੰਡਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਛੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਖੰਡ ਵਿਚ ਭੂਮਿਕਾ, ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਾਲੈਂਡ ਵਲੋਂ ਕਿਤਾਬ ਬਾਰੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ, ਦਲ ਸਿੰਘ ਢੇਸੀ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਕ ਯੂਰਪੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਥ ਵਲੋਂ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਦੂਸਰੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਹੋਣ ਦੇ ਕੁਝ ਕਾਰਨ, ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ, ਇਟਲੀ ਦੀ ਜੰਗ, ਭਾਰਤੀਆਂ ਦਾ ਇਟਲੀ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ, ਚੌਥੀ ਇੰਡੀਅਨ ਡਵੀਜ਼ਨ, ਅੱਠਵੀਂ ਭਾਰਤੀ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਡਵੀਜ਼ਨ ਅਤੇ ਦਸਵੀਂ ਭਾਰਤੀ ਡਵੀਜ਼ਨ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਤੱਥ, ਵੇਰਵੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਟਲੀ ਦੀਆਂ ਅਤਿ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਲੜਾਈਆਂ ਜਿਵੇਂ ਅਸੰਭਵ ਪੁਲ ਲੜਾਈ, ਤਰੀਨੀਉ ਦੀ ਸਾਂਗਰੋ, ਤੁਫੀਲੋ, ਅਤੇਸਾ, ਸਾਂਗਰੋ, ਮੋਸਾਗਰੋਨੀਆਂ, ਕਲਦਾਰੀ, ਵਿਲਾ ਗਰਾਂਦੇ, ਮੇੱਤੇਂ ਕਸੀਨੋ, ਗੁਸਤਾਵ ਲਾਈਨ, ਲੀਰੀ ਘਾਟੀ, ਮੇੱਨਤੋਨੇ, ਤਿੱਬਰ, ਮੇੱਨਤੇ, ਫਵਾਲਤੋ, ਗੋਥਿਕ, ਲਾਈਨ, ਮਾਰਾਦੀ, ਫਲੋਰੈਂਸ ਅਤੇ ਬਲੋਨੀਆ ਆਦਿ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦਾ ਗੌਰਵਸ਼ਾਲੀ ਯੋਗਦਾਨ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦੂਸਰੇ ਖੰਡ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਕੇ-ਸਬੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਹਨ। ਦੂਸਰੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਇਟਲੀ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਹਨ। ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਦਾ ਮੰਤਵ ਦੂਸਰੇ ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਧ ਦੇ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੱਡਬੀਤੀ, ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੇ ਕੰਮ, ਬੀਰਤਾ ਅਤੇ ਆਚਰਣ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਦੂਸਰੇ ਖੰਡ ਦੇ ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਨਮਾਨ ਪੱਤਰ, ਮੈਡਲ, ਤਗਮੇ ਅਤੇ ਐਵਾਰਡ ਆਦਿ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ ਯੁੱਧ ਸਮੇਂ 30 ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਟਰੀ ਕਰਾਸ ਸਨਮਾਨ ਇਟਲੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਿਲਟਰੀ ਕਰਾਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀ, ਮੇਜਰ ਹਰਵੰਤ ਸਿੰਘ, ਜਮਾਂਦਾਰ ਕਾਕਾ ਸਿੰਘ, ਜਮਾਂਦਾਰ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ, ਜਮਾਂਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ, ਸੂਬੇਦਾਰ ਸੱਦਾ ਸਿੰਘ, ਸੂਬੇਦਾਰ ਮੇਜਰ ਦੌਲਤ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਸਮੇਤ 30 ਐਵਾਰਡੀਆਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਜੀਵਨ ਬਿਊਰਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ, ਦੂਜੀ ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ, ਗਿਆਰ੍ਹਵੀਂ ਸਿੱਖ ਰੈਜੀਮੈਂਟ, ਬਾਰਵੀਂ ਫਰੰਟੀਅਰ ਫੋਰਸ ਰੈਜੀਮੈਂਟ, ਤੇਰ੍ਹਵੀਂ ਫਰੰਟੀਅਰ ਫੋਰਸ ਰਾਈਫਲਸ, ਪੰਦਰ੍ਹਵੀਂ ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ, ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ, ਨਾਭਾ ਅਕਾਲ ਇਨਫੈਂਟਰੀ, ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਮਡ ਕੋਰਪਸ, ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰਸ, ਰਾਇਲ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਮੀ ਸਰਵਿਸ ਕੋਰਪਸ ਆਦਿ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਅਤੇ ਸੈਨਾ ਸਨਮਾਨਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਹੈ। ਚਾਂਦੀ, ਤਾਂਬੇ, ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਐਮਪਾਇਰ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਿੱਖ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਬਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ੍ਰੋਤਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੰਖੇਪ ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ ਦੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਦੂਸਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦਾ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਲਗਪਗ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਲਗਨ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਨਿਸਚਤਾ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਕ ਸਫ਼ਲ ਯਤਨ ਹੈ।


-ਡਾ: ਮੁਹੰਮਦ ਇਦਰੀਸ
ਮੋ: 98141-71786



ਨਿਯਮੀ ਰਮਜਾਂ

ਲੇਖਕ : ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਸਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੱਕ ਸਤਾਰਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਰਾਜਪੁਰਾ (ਪਟਿਆਲਾ)
ਸਫ਼ੇ : 253
ਸੰਪਰਕ : 98722-41223.


ਸ਼ਾਇਰ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਸਾਲ ਹਥਲੀ ਕਾਵਿ-ਕਿਤਾਬ 'ਨਿਯਮੀ ਰਮਜਾਂ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਕੋਰੇ ਅੱਥਰੂ', 'ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ', 'ਵਿਰਸੇ ਦੇ ਗੀਤ' ਅਤੇ 'ਦੀਜੇ ਬੁੱਧ ਬਿਬੇਕਾ' ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਵਸਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਸਲਾਂ ਅਤੇ ਕੌਮੀਅਤਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਪਰਵਾਸ ਹੰਢਾਅ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਰ ਦਾ ਗਲੋਬਲੀ ਚਿੰਤਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਤੱਖ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਗੁਰਮਤਿ ਫਲਸਫ਼ੇ ਦੇ ਜਨੂੰਨ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਯੂਬਾ ਸਿਟੀ ਵਿਚ ਹਰ ਸਾਲ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰਾਵਾਂ ਦੇ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਗੁਰਮਤਿ ਫਲਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਪਰਨਾਈਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਮੁਫ਼ਤ ਲੰਗਰ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਥਲੀ ਕਿਤਾਬ ਉਸੇ ਕੜੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਨੂੰ ਉਸ ਵਕਤ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮੌਜੂਦਾ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਵਿਚ 'ਨਿਆਰਾ ਖਾਲਸਾ' ਨੂੰ ਤਿਲਾਂਜਲੀ ਦੇ ਕੇ 'ਬਿਪਰਨ ਕੀ ਰੀਤ' ਦਾ ਮੁੜ ਕੇ ਪੱਲਾ ਫੜਨ ਦੀ ਹੋੜ ਲੱਗੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਰਧਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਅਤੇ ਤਰਕ ਦੀ ਕਸਵੱਟੀ 'ਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਫਲਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਸਮਝਾਉਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਤਾਂ 'ਬਚਿੱਤਰ ਨਾਟਕ' ਦੀ ਲਿਖਤ 'ਤੇ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਸਿੱਖ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਕੇ ਜੋ ਫਲਸਫ਼ੇ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਉਤਰਦਾ, ਉਸ 'ਤੇ ਕਾਟਾ ਫੇਰਿਆ ਜਾਵੇ। ਸ਼ਾਇਰ ਜਿਥੇ ਹਿੰਦੂ ਮਿਤਿਹਾਸ, ਚਾਣਕੀਆ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਡੇਰਾਵਾਦ ਦੇ ਬਖੀਏ ਉਖੇੜਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਮੌਜੂਦਾ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੇ ਦੰਭ ਨੂੰ ਵੀ ਆੜੇ ਹੱਥੀਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਹਾਜ਼ਰ ਹੈ :
'ਕਹਿਣ ਨੂੰ ਅਕਾਲੀ ਤਾਂ ਅਕਾਲ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਹੁੰਦੇ
ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਕਾਲ-ਮਹਾਂਕਾਲ ਨੂੰ ਧਿਆਉਂਦੇ ਆ
ਪੰਥ ਨੂੰ ਵਸਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਉਜਾੜਦੇ ਸੀ
ਹੁਣ ਤਾਂ ਇਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਪੰਥ ਮਰਵਾਉਂਦੇ ਆ'।


-ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98143-78254.


ਗੁੰਝਲ
ਲੇਖਕ : ਭਰਤ ਓਲ਼ਾ
ਅਨੁਵਾਦ : ਕੇਸਰਾ ਰਾਮ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਯੁੱਗ ਪਬਲਿਸਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 131
ਸੰਪਰਕ : 094162-35210.


'ਗੁੰਝਲ' ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਜ਼ਿਹਨ ਵਿਚ ਅਟਕੀ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਗੁੰਝਲ ਦੀ ਗਾਥਾ ਬਿਆਨਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਭ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੁੱਦਾ ਜਾਤੀਵਾਦ ਅਤੇ ਰਿਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਨਾਵਲ ਦਾ ਤਾਣਾ ਬਾਣਾ ਬੁਣਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਬਾਕਮਾਲ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਮੁੱਦੇ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਮੌਜੂਦ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਵੀ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਚਾਰ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਇਕ ਲੜਕੀ ਦੀ ਸ਼ਨਾਖਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚਾਰੇ ਦੋਸਤ ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਜਾਤੀ ਵਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਲੜਕੀ ਅਜਿਹੇ ਵਰਗ ਦੀ ਜਿਹੜਾ ਸਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਿਆਂ ਚੇਤੰਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪੂਰੇ ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਇਹੀ ਮਸਲਾ ਅੰਚਭਿਤ ਕਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਚਾਰੇ ਹੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਸਮੂਹਿਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਇਸ ਕਦਰ ਡੂੰਘੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਵੈ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਭਰੀ ਉਸ ਚੇਤੰਨ ਲੜਕੀ ਦੀ ਉਸ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਜਿਹਾ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਹੋਂਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਤੀ ਸਮਾਜ ਲਈ ਕੋਈ ਮਾਅਨੇ ਨਹੀ ਰੱਖਦੀ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਇਕ ਛੋਟਾ ਪਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਹਿਮ ਪਾਤਰ ਜਗਮੀਤ ਸਿੰਘ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਿਆਂ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਕੁਝ ਅਹਿਮ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅੱਗੇ ਰੱਖਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਵੈ-ਪਛਾਣ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿਚ ਮਨੀਸ਼ਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਉੱਪਰ ਜਾਪਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਸਵੀਕਾਰਤਾ ਹੈ, ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਇੰਡੂ ਚੌਧਰੀ ਵਰਗਾ ਬੇਯਕੀਨੀ ਦੇ ਆਲਮ ਵਿਚ ਵਿਚਰਨ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਧਰਮ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਖੂਬੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਪਾਤਰ ਚਿਤਰਨ ਕਮਾਲ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਮਨੋਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਬਿਆਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਮ ਨਾਵਲਾਂ ਤੋਂ ਉਲਟ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਗੁੰਝਲ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਪਾਠਕ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਉਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਅਜੇ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਘੁਣ ਵਾਂਗ ਖਾ ਰਹੀ ਹੈ।


-ਡਾ: ਸੁਖਪਾਲ ਕੌਰ ਸਮਰਾਲਾ
ਮੋ: 83606-83823


ਭਲਾ ਆਦਮੀ
ਲੇਖਕ : ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਢੁੱਡੀਕੇ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : 5 ਆਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 120 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 127
ਸੰਪਰਕ : 94178-55876.


'ਭਲਾ ਆਦਮੀ' ਨਾਇਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਇਕ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਸਰਹਾਲੀ ਹੈ ਜੋ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿਚ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਧਨਾਢ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਕੁਝ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ : ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀਆਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਹਿਤ, ਚੰਗਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ, ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵੇਚ ਕੇ ਕਰਜ਼ੇ ਚੁੱਕ ਕੇ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਕੇ ਔਖੇ-ਸੌਖੇ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਥੋਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੈਨੇਡਾ ਪੁੱਜਣ ਦੀ ਸਹੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨਾ ਕੀਤੀ। ਲੰਮੀ ਉਡੀਕ ਕਾਰਨ ਉਹ ਤੰਗ ਆ ਗਏ। ਇਸ ਹਾਲਤ ਦੀ ਭਿਣਕ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਭਲੇ ਬੰਦੇ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕੰਨੀਂ ਪੈ ਗਈ। ਬਸ ਫਿਰ ਕੀ ਸੀ-ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਦਾਅ 'ਤੇ ਲਾ ਕੇ ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਜਹਾਜ਼ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂਅ ਬਦਲ ਕੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜਹਾਜ਼ ਰੱਖ ਲਿਆ ਪਰ ਕੈਨੇਡਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤਣ-ਪੱਤਣ ਨਾ ਲੱਗਣ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਵਾਪਸੀ ਸਮੇਂ ਕਲਕੱਤੇ ਬਜਬਜ ਘਾਟ 'ਤੇ ਭੁੱਖੇ-ਭਾਣੇ ਤੇ ਨਿਹੱਥੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾ ਕੇ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸਬੱਬ ਨਾਲ ਨਾਇਕ ਬਚ ਗਿਆ ਪਰ ਉਸ ਦੇ 7 ਸਾਲਾ ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਦਾ ਮੁੱਲ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ 7 ਸਾਲ ਅਨੇਕਾਂ ਸੰਕਟਾਂ ਦਾ ਤਨਦੇਹੀ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ ਗੁਪਤਵਾਸ ਵਿਚ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਆ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਗਦਰੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਨਰਮ-ਨੀਤੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਬਜਬਜ ਘਾਟ, ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲੇ ਬਾਗ ਦੀ ਘਟਨਾ ਅਤੇ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਕੇ ਦਾ ਦੁੱਖ ਸੀ। ਅੰਤ ਨੂੰ ਉਹ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਕੇ ਪੁਲਿਸ ਅੱਗੇ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਣ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਕਾਲਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਲੇਖਕ ਪਿੱਛਲਝਾਤ ਵੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਉਪ-ਕਥਾਵਾਂ ਬੜੀਆਂ ਸਜੀਵ ਹਨ। ਅਨੇਕਾਂ ਮੋਟਿਫ਼ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹਨ। ਅਧਿਕਤਰ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਨਾਇਕ ਦੇ ਖਿਆਲੀ ਪੁਲਾਓ (ਡੇ-ਡਰੀਮਿੰਗ) ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿਚ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਤਰਕਪੂਰਨ ਦੁਹਰਾਓ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਇਕੋ ਘਟਨਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਸਮੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੁਲਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਗਤੀ ਮੱਧਮ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਾਂ, ਥਾਵਾਂ, ਹਿਰਦੇਵੇਧਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਯਥਾਰਥਕ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਇਕ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ, ਸੁੱਖਾਂ ਦਾ ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸਾਰੇ ਨਾਵਲ 'ਤੇ ਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਇਕ ਦਾ ਕੀ ਬਣਿਆ? ਉਸ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਪੁੱਤਰ ਕਿੱਥੇ, ਕਿਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਹੈ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਪਾਠਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਚਿੰਨ੍ਹ (?) ਦੀ ਸੂਲੀ 'ਤੇ ਟੰਗਿਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੰਜ ਇਹ ਨਾਵਲ ਓਪਨ-ਟੈਕਸਟ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ।


-ਡਾ: ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋ: 88376-79186.


ਮੇਰੇ ਸਾਹੀਂ ਵਸਿਆ...
ਮੇਰਾ ਪਿੰਡ ਲਧਾਣਾ ਝਿੱਕਾ

ਲੇਖਕ : ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ 'ਮੁਕੱਦਮ'
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਬੀ.ਆਰ.ਐਸ. ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਸੂਨੀ (ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ)
ਸੰਪਰਕ : 99159-82419.


ਲੇਖਕ ਨੇ ਤਿੰਨ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਚੌਥੀ ਪੁਸਤਕ ਸਾਹਿਤ-ਵਿਧਾ ਵਾਰਤਕ ਵਿਚ ਰਚੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਲਧਾਣਾ ਝਿੱਕਾ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ) ਨੇੜੇ ਤਹਿਸੀਲ ਬੰਗਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਜਾਨ-ਤੋੜਵੀਂ ਨੱਠ-ਭੱਜ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਲੰਮੀਆਂ ਬੈਠਕਾਂ ਕਰਕੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ 'ਰਚਨ-ਮਸਲਾ' ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਸ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮਾਲ-ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਨੇਪਰੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਆਰੰਭਤਾ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਹ ਤੱਥ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਵ: ਸ: ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਮੁਕੱਦਮ ਸਪੁੱਤਰ ਸ: ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਬਣਵੈਤ ਨੇ ਸੰਨ 1765 ਵਿਚ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਮਰੂਸੀ/ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਤੋੜਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖ ਕੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮਾਣਮੱਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਾਂਭਦਿਆਂ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ। ਢੁਕਵੇਂ ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਜਿਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਉੱਘੇ ਕਵੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਛਾਪੀ ਹੈ। ਸਾਹਿਤਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਪਰਖੀਏ ਤਾਂ ਲੇਖਕ ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ 'ਮੁਕੱਦਮ' ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਦੋਆਬੀ ਉਪ ਬੋਲੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੇਂਦਰੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਪੁਸਤਕ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਯੂਥ ਕਲੱਬ ਬਾਰੇ ਤੇ ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਖੂਬ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪੁਸਤਕ ਲਈ ਲੇਖਕ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਸੱਚਮੁੱਚ ਪੁਸਤਕ ਸਾਂਭਣਯੋਗ ਹੈ।


-ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਕਰਮ' ਲਧਾਣਾ
ਮੋ: 98146-81444.

10-10-2020

 ਬਾਵਨ ਲੱਠੇ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰਿੰ: ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਫਤਹਿਪੁਰੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 126
ਸੰਪਰਕ : 98146-19342.


ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਰਲ, ਰੌਚਿਕ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣਿਆ ਪਛਾਣਿਆ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਹਸ ਖੇਡ ਕੇ ਜ਼ਿੰਦਾਦਿਲੀ ਨਾਲ ਜੀਣ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਸਮਝ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਨੀਝ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਣਿਆ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ, ਨਾਵਲ, ਨਿਬੰਧ ਤੇ ਭਾਂਤ-ਸੁਭਾਂਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਚਿੱਤਰ ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਕਈ ਨਿਬੰਧਾਂ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਤੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਮੇਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗਹਿਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਫਤਹਿਪੁਰੀ ਨੇ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਪੰਨਿਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ 52 ਜ਼ਿੰਦਾਦਿਲ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਚਿੱਤਰ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅੜ੍ਹਬ, ਮਲੰਗ ਤੇ ਵੈਲੀ ਹਨ। ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹਨ। ਸਿਆਸੀ ਨੇਤਾ ਹਨ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ, ਅਫ਼ਸਰ, ਕਰਮਚਾਰੀ, ਅਧਿਆਪਕ ਹਨ। ਸਾਧਾਰਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਸਾਧਾਰਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ, ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀ, ਬਾਵਾ ਬਲਵੰਤ, ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ, ਅਜੀਤ ਕੌਰ, ਪ੍ਰਮਿੰਦਰਜੀਤ, ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ, ਪ੍ਰੋ: ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ, ਉਸਤਾਦ ਦਾਮਨ, ਮੰਟੋ, ਕੁਲਬੀਰ ਕਾਂਗ ਜਿਹੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ। ਸਿਰਦਾਰ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ, ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ, ਕੈਪਟਨ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੈਰੋਂ, ਗਿਆਨੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜਿਹੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ। ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ, ਰਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਸਿੰਘ ਆਜ਼ਾਦ ਉਰਫ਼ ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਹੀਦ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਫੇਰੂਮਾਨ ਜਿਹੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਇਕ। ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ, ਕਪਿਲ ਸ਼ਰਮਾ, ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ, ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ ਜਿਹੇ ਕਲਾਕਾਰ। ਗਿ: ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਅੜਬੰਗ, ਅਧਿਆਪਕ ਸਿੰਘ, ਸਰਦਾਰ ਬਲਕੌਰ ਸਿੰਘ, ਮਾਸਟਰ ਬੰਸੀ ਲਾਲ, ਮੁਰਲੀਧਰਨ ਜਿਹੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ 'ਤੇ ਜਿਊਣ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿੰਦਾਦਿਲ ਲੋਕ ਹਨ।
ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਪਾਠ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸੁਹਜ ਸੁਆਦ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਕਰੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਿੰਦਾਦਿਲ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਬੜਾ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਦੱਸੇਗਾ। ਇਸ ਗੱਲ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰੇਗਾ ਕਿ ਉਚੇਰੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਲਈ ਮੁੱਲ ਤਾਰਨਾ ਪਵੇ ਤਾਂ ਤਾਰ ਦਿਓ। ਲੋਕ ਦੇਰ-ਸਵੇਰ ਤੁਹਾਡੀ ਕਦਰ ਕਰਨਗੇ। ਮੈਂ ਇਕੋ ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਸਾਰੀ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ।


-ਡਾ: ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧੀਰ
ਮੋ: 98722-60550


ਚੇਤੇ ਵਿਚ ਉਕਰੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ
ਲੇਖਕ : ਡਾ: ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧੀਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 196
ਸੰਪਰਕ : 98722-60550.


ਡਾ: ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਇਕ ਬਹੁਵਿਧਾਈ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਨਵੀਆਂ ਸਿਖਰਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਆਲੋਚਨਾ, ਰੀਵਿਊਕਾਰੀ, ਰੀਵਿਊ-ਨਿਬੰਧ ਅਤੇ ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 1964-65 ਵਿਚ ਥਾਪਰ ਕਾਲਜ ਆਫ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਤੋਂ ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਡਾ: ਧੀਰ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਹੋ ਗਈ। ਡਾ: ਧੀਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਹੀਨ, ਮਿਹਨਤੀ ਅਤੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਨਵਯੁਵਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਐਮ.ਏ. ਅਤੇ ਪੀ.ਐਚ ਡੀ ਵਰਗੀਆਂ ਵਕਾਰੀ ਡਿਗਰੀਆਂ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਇੰਜ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁਖ਼ਤਲਿਫ਼ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਆਉਣਾ-ਜਾਣਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਡਾ: ਧੀਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਹ ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ।
ਇਕ ਸੁਹਿਰਦ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰੀ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਡਾ: ਧੀਰ ਕਿਸੇ 'ਪ੍ਰਤਿਭਾ' ਦੀਆਂ ਟੰਗਾਂ ਖਿੱਚਣ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੰਟੋ ਵਰਗੇ ਬੇਬਾਕ ਅਦੀਬ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ ਵੀ ਅਕਸਰ ਚੁਟਕੀਆਂ ਲੈਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਡਾ: ਧੀਰ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਵਿਪਰੀਤ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਲੋਹਾ ਲੈ ਕੇ ਉੱਪਰ ਉੱਠੇ 22 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ, ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਸੇਵੀਆਂ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਸੰਕਲਿਤ ਹਨ। ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਡਾ: ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ, ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ, ਪ੍ਰੋ: ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ, ਡਾ: ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ, ਡਾ: ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ, ਡਾ: ਧਰਮਪਾਲ ਸਿੰਗਲ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ, ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੱਦਨ ਅਤੇ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ ਵਰਗੀਆਂ ਉੱਚ ਦੁਮਾਲੜੀਆਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਉਲੇਖਯੋਗ ਹਨ। ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਸਿਰਦਾਰ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ, ਦੀਵਨ ਆਨੰਦ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਸ: ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਵੇਰਵੇ ਦਰਜ ਹੋਏ ਹਨ। ਸਮਾਜ ਸੇਵੀਆਂ ਵਿਚ ਭਗਤ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ, ਸੰਤ ਗਿਆਨੀ ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਨਾਂਅ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰੱਬੀ ਸ਼ੇਰਗਿਲ (ਸੂਫ਼ੀ ਗਾਇਕ), ਚਰਨਦਾਸ ਸਿੱਧੂ (ਰੰਗਕਰਮੀ), ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵੰਤਾ (ਸਟੇਜੀ ਕਵੀ), ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਾਲ ਪਾਲ (ਸਟੇਸ਼ਨ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਏ.ਆਈ.ਆਰ.), ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੰਦਾ (ਨਾਟਕਕਾਰ), ਡਾ: ਤ੍ਰੈਲੋਚਨ ਲੋਚੀ (ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ) ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸੰਕਲਿਤ ਕੁਝ ਹੋਰ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਹਨ।
ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਾਰੇ ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਡਾ: ਧੀਰ ਉਸ ਨਾਲ ਕਈ ਮਿਲਣੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਬਾਰੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੇਰਵੇ ਇਕੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੜੀ ਸਰਲ, ਸੁਚੱਜੀ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਿਕ ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸਰ-ਅੰਜਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਹ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕੁਝ ਮਿਆਰੀ ਸ਼ਿਅਰ ਵੀ ਉਧਰਿਤ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੇਖ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬੌਧਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੰਡਲ ਦੀ ਆਭਾ ਨੂੰ ਸਮੇਟਦੇ ਅਤੇ ਬਿਖੇਰਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।


-ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136


ਗੁਲਾਰਾ ਬੇਗਮ
ਮੂਲ ਲੇਖਕ : ਸ਼ਰਦ ਪਗਾਰੇ
ਅਨੁਵਾਦਕ : ਜਗਦੀਸ਼ ਰਾਏ ਕੁਲਰੀਆਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਉਡਾਨ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਮਾਨਸਾ
ਮੁੱਲ : 395 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 296
ਸੰਪਰਕ : 95018-77033.


'ਗੁਲਾਰਾ ਬੇਗਮ' ਸ਼ਰਦ ਪਗਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਜਗਦੀਸ਼ ਰਾਏ ਕੁਲਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਸਹਿਜ਼ਾਦਾ ਖੁੱਰਮ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹਜਹਾਨ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੀ ਬੇਗਮ ਮੁਮਤਾਜ ਮਹੱਲ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਤਾਜ ਮਹੱਲ ਵਰਗੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਅਜੂਬਾ ਇਮਾਰਤ ਤਾਮੀਰ ਕਰਵਾਈ ਸੀ, ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ 'ਗੁਲਾਰਾ ਬੇਗਮ' ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਬਾਰੇ ਪਰਤਾਂ ਫਰੋਲਦਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਸ਼ਾਹਜਹਾਨ ਦੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੱਖਣ ਵਿਚ ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਵਿਖੇ ਉਥੋਂ ਦੇ ਹਾਕਮ ਮਲਿਕ ਅੰਬਰ ਦੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੁਰਹਾਨਪੁਰ ਵਿਖੇ ਮੁਕਾਮ ਦੌਰਾਨ ਗੁਲਾਰਾ ਬੇਗਮ ਉਸ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਗਲਪ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਮੂਲ ਲੇਖਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ 1616 ਈ: ਦੇ ਸੰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਬੁਰਹਾਨਪੁਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਤਾਪਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕਰਾਰਾ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਉਥੋਂ ਦੀਆਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਵਾਦੀਆਂ ਅਤੇ ਤਵਾਇਫ਼ਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। 'ਗੁਲਾਰਾ ਬੇਗਮ' ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਦੀ ਨਸ਼ੇ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਲਤ ਕਰਕੇ ਹੀ ਯਾਕੂਬ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਕ ਕੇ ਕੋਠੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 'ਅਨਵਰੀ' ਤੋਂ ਗੁਲਾਰਾ ਬੇਗਮ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਪਿਛਲਝਾਤ ਦੀ ਜੁਗਤ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਤੋਰ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਹੀ ਲੇਖਕ 'ਛਾਂਗੀ' ਉਰਫ਼ ਪਰਵੀਨ ਜੋ ਕਿ ਘਰੇਲੂ ਹਾਲਤਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਗੁਲਾਰਾ ਬੇਗਮ ਵਾਂਗ ਕੋਠੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਵਰਤਮਾਨ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੀ ਜੁਗਤ ਦੁਆਰਾ ਮੁਗਲੀਆ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਚੜ੍ਹਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬੁਰਹਾਨਪੁਰ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਬਾਰੇ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।


-ਡਾ: ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋ: 98141-68611


ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਨ ਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰਿੰ: ਪਾਖਰ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੁੰਦਰ ਬੁੱਕ ਡਿਪੋ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 125 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 0181-2623184.


ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇਸ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਪੁਲਾਂਘਾਂ ਪੁੱਟ ਲਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਓਨਾ ਹੀ ਪਿਛਾਂਹ ਨੂੰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਅੱਜ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲਾ ਨਿੱਘ ਪ੍ਰਤੀਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪ੍ਰਿੰ: ਪਾਖਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ 20 ਲੇਖ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ 10 ਲੇਖ ਪਾਖਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਲਮ ਤੋਂ ਹਨ ਅਤੇ 10 ਲੇਖ ਡਾ: ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਅਤੇ ਮਾ: ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਲਾਲੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਕੁਝ ਕੁ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ-ਮਨੁੱਖਾ ਜੀਵਨ ਦੀ ਉੱਤਮਤਾ, ਵਿਚ ਦੁਨੀਆ ਸੇਵਕ ਮਾਈਐ, ਨਿਮਰਤਾ ਦਾ ਗੁਣ, ਦਸਾਂ ਨਹੁੰਆਂ ਦੀ ਕਿਰਤ ਤੇ ਦਸਵੰਧ, ਸਫਲਤਾ, ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕਮਤਾਂ, ਪਿਆਰ ਕਰੋ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨਾਲ, ਆਦਿ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਚੋਣਵੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ :
-ਜੇ ਅਕਲ ਦੀ ਰੱਤੀ ਕੋਲ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਭਾਵੇਂ ਕੁਇੰਟਲਾਂ ਵਿਚ ਕਰ ਲਵੋ, ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ।
-ਹਰ ਸਮੇਂ ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ ਮੰਗੋ। ਇਸ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡਾ ਵੀ ਭਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।
-ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਕਰੋ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।
-ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਪੰਛੀ ਹਰ ਸ਼ਖ਼ਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮੰਡਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਆਣਾ ਆਦਮੀ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਆਲ੍ਹਣਾ ਨਹੀਂ ਪਾਉਣ ਦਿੰਦਾ।
-ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਉੱਬਲਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਸਚਾਈ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ।
ਛਪਾਈ ਅਤੇ ਦਿੱਖ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਕਿਤਾਬ ਸੁੰਦਰ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਗ਼ਲਤੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਮੀਦ ਹੈ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਵੀ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗੀ।


-ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ
ਮੋ: 93573-24241.


ਦਿਲ ਦਰਿਆ/ਖਿੜਦੇ ਫੁੱਲ

ਸ਼ਾਇਰ : ਪ੍ਰਿੰ. ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200/250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112/136
ਸੰਪਰਕ : 94192-12801


ਪ੍ਰਿੰ: ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਪੁਰਾਣਾ ਕਲਮਕਾਰ ਹੈ ਤੇ ਉਪਰੋਕਤ ਦੋ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੰਦਰਾਂ ਹੋਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਛਾਪ ਛੱਡੀ ਹੈ। 'ਦਿਲ ਦਰਿਆ' ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਤੱਤਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਧਾ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ ਤੇ 'ਖਿੜਦੇ ਫੁੱਲ' ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੈਂਹਠ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। 'ਦਿਲ ਦਰਿਆ' ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ 'ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਗੀਤ' ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਵਿਛੜੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਕੱਲਤਾ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘੜੀਆਂ 'ਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਦਰਦ ਨੂੰ ਉਹ ਦਵਾ ਵਾਂਗ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਦਰਦ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਗੇਰੇ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਕਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਅਗਲੀਆਂ ਦੋ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਇਸੇ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਲੀ ਗੀਤਨੁਮਾ ਕਵਿਤਾ ਵੀ ਇਸੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇੰਝ 'ਦਿਲ ਦਰਿਆ' ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਇਸੇ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕੁਝ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇਸ਼ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ ਤੇ ਕਈ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਬਾਰੇ ਹਨ। 'ਵਿਆਹ ਦੇ ਗੀਤ', 'ਮਾਂ', 'ਕੁੰਡਲੀਆਂ', 'ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ', 'ਸੰਨਿਆਸੀ' ਤੇ 'ਸਵਾਗਤੀ ਗੀਤ' ਥੋੜ੍ਹਾ ਹਟ ਕੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਕਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਅ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਉਤਰ ਕੇ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪੱਖ ਤੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਏ ਤਾਂ ਕਈ ਲਾਪਰਵਾਹੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਰ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਖਿੜਦੇ ਫੁੱਲ' ਵੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਬਹੁਤਾ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਘੱਟ ਹਨ ਤੇ ਲੰਬੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ 'ਕਵਿਤਾ' ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀਆਂ ਹੋਰਨਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਰ ਅੰਬਰ ਵਿਚ ਉਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁਰਲੀ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਬਣਨੀ ਲੋਚਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਉਂਜ ਮੁਹੱਬਤੀ ਦਰਦ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਇਸ ਵਿਚ ਵੀ ਚੋਖੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਪਸਾਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕਮਿਕ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਤੰਦਾਂ ਨੂੰ ਛੋਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਕੁਝ ਗੀਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਪ੍ਰਿੰ. ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਕਿਤਾਬਾਂ 'ਦਿਲ ਦਰਿਆ' ਤੇ 'ਖਿੜਦੇ ਫੁੱਲ' ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਭਾਅ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।


-ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋ: 99884-44002


ਕਾਵਿ ਰਿਸ਼ਮਾਂ
ਸੰਪਾਦਕ : ਕੁੰਦਨ ਲਾਲ ਬੱਧਣ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਆਦਮਪੁਰ ਦੋਆਬਾ (ਰਜਿ:), ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 144
ਸੰਪਰਕ : 94652-29722.


ਕਾਵਿ ਰਿਸ਼ਮਾਂ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੰਪਾਦਕ ਮੰਡਲ ਕੁੰਦਨ ਲਾਲ ਬੱਧਣ, ਰੂਪ ਲਾਲ ਰੂਪ, ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ, ਪ੍ਰੋ: ਹਰਦੀਪ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਾਥੀ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਹੇਠ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਆਦਮਪੁਰ ਦੋਆਬਾ (ਰਜਿ:) ਵਲੋਂ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 550ਵੇਂ ਆਗਮਨ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਸੱਥਾਂ ਵੀ ਆਪੋ-ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਪੁਰਬ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਲਾਂਘਾ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਿੱਕੇ ਚਾਲੂ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਫਲਸਫ਼ੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਭਿੰਨ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ, ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪਿੱਠ ਦਿਖਾਉਣ, ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਵਗਦੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਪਾਉਣ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਦੰਭ ਦੇ ਬਖੀਏ ਉਧੇੜਦੇ 33 ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਸੰਮਿਲਤ ਹਨ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਆਈਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਸ਼ਾਇਰ ਸਰਵਣ ਰਾਹੀ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਅਨੰਦ ਮਾਣੋ :
'ਰੋਜ਼ ਰਾਤ ਨੂੰ ਫੁੱਟਪਾਥਾਂ 'ਤੇ,
ਸੌਂ ਕੇ ਰਾਤ ਲੰਘਾਉਂਦੇ ਲੋਕ।
ਬੇਵੱਸ ਹੋਏ ਜਿਸਮ ਵੇਚ ਕੇ,
ਢਿੱਡ ਦੀ ਭੁੱਖ ਮਿਟਾਉਂਦੇ ਲੋਕ।
ਲੋਕ ਹਿਤ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ,
ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਛੁਪਾਉਂਦੇ ਲੋਕ।


-ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98143-78254.

4-10-2020

 ਨਾਇਕਤਵ : ਇਤਿਹਾਸਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਦ੍ਰਿਸ਼
ਲੇਖਕ : ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ ਉੱਭੀ ਅਜਨੋਹਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਬਸੰਤ ਸੁਹੇਲ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਫਗਵਾੜਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 188
ਸੰਪਰਕ : 98885-56801.

ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜੱਸੀ (ਅਜਨੋਹਾ), ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਅਜਨੋਹੇ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹ-ਲਿਖ ਕੇ ਉਚੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਕਰ ਕੇ ਉਥੇ ਹੀ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਜਥੇਦਾਰ ਰਹੇ ਸ: ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਅਜਨੋਹਾ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰਕ ਨੇੜਤਾ, ਪਿਤਾ ਮਾਸਟਰ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਪਿਛੋਕੜ, ਮਾਤਾ ਜਸਵੰਤ ਕੌਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸੰਸਕਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ, ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ, ਲਿਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਕ ਬਣਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਦੇਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਹ ਪੁਰਾਤਨ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਗੌਰਵਮਈ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਉਪਰੰਤ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਹੋਣੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਣਮੱਤੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤੀ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਵੀ। ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਪੱਤਰ-ਪੱਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਵਿਚ ਛਪੇ ਉਸ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ।
ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸੰਕਲਿਤ 45 ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਪੰਜ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਿਬੰਧਾਂ ਦਾ ਘੇਰਾ ਦੂਰ ਅਤੀਤ ਤੋਂ ਵਰਤਮਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਪਾਤਸ਼ਾਹ, ਖਾਲਸਾ ਸਿਰਜਣਾ, ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ, ਭਾ: ਮਨੀ ਸਿੰਘ, ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ, ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ, ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਦੀਵਾਨ ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ, ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਲਾਲ ਸਿੰਘ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ 'ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ, ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ, ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਹੋਂਦ ਹਸਤੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਸਰੋਕਾਰ, ਜਾਤ ਪਾਤ ਤੇ ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ, ਭਾਰਤੀ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਮ, ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੀਆਂ ਝਾਕੀਆਂ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਸੰਤੁਲਿਤ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ, ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਬਾਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਤੇ ਨਰੋਈ ਧਰਮ-ਨਿਰਪੱਖ ਉਦਾਰ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਪਹੁੰਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਲਵਾਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਅਤੀਤ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਰਸੇ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਵੀਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗੀ। ਆਪਣੇ ਵਰਤਮਾਨ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਸੋਚ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਬਚਾਅ ਕੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਮਿਲੇਗਾ। ਨਵੇਂ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਸੁਨਹਿਰੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਚੋਖੇ ਅਵਸਰ ਹਨ।

ਡਾ: ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧੀਰ
ਮੋ: 98722-60550

c c c

ਨਸ਼ਿਆਂ ਨੇ ਖਾ ਲਈਆਂ
ਜਵਾਨੀਆਂ

ਸੰਪਾਦਕ : ਗੁਰਤੇਜ ਪੱਖੀ ਕਲਾਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ।
ਮੁੱਲ : 100 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 72
ਸੰਪਰਕ : 99152-18748.

'ਨਸ਼ਿਆਂ ਨੇ ਖਾ ਲਈਆਂ ਜਵਾਨੀਆਂ' 41 ਕਲਮਾਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਗੁਰਤੇਜ ਪੱਖੀ ਕਲਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸਾਂਝੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੰਪਾਦਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਨਸ਼ੇੜੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਹਉਕੇ ਹਾਵੇ ਚਿਤਰੇ ਹਨ। ਜਰਨੈਲ ਘੋਲੀਆ ਨੇ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਂਭੇ ਰੱਖ ਸਮਾਜਿਕ ਮਸਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਿਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਤਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ
ਪਿੰਡ ਘੋਲੀਏ ਦਾ ਜਰਨੈਲ ਕਹੇ
ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਰੋ ਲੈਣ ਦੇ...
ਹਰ ਕਵੀ ਨੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਗਰਕ ਰਹੀ ਜਵਾਨੀ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਇਕ ਨਰੋਏ ਸਮਾਜ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਵੇਦਨਾ ਭਰਪੂਰ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਦਲਦਲ ਵਿਚ ਡੁੱਬਣ ਵਾਲੇ ਜਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਾਰੀ ਮਨ ਦੇ ਸੰਤਾਪ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਮਰਜੀਤ ਅਣਜਾਣ ਦੀ ਰਚਨਾ 'ਸਾਡੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ', ਗੁਰਦਾਸ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਦੀ 'ਛੱਡਦੇ ਚੰਦਰੀ ਦਾਰੂ', ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਲਾਲੀ ਦਾ ਗੀਤ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਮੂਹਰੇ, ਜੱਸਾ ਸਾਦਿਕ ਦਾ ਨਸ਼ਿਆਂ 'ਚ ਗੁੱਟ, ਗੁਰਤੇਜ ਪੱਖੀ ਕਲਾਂ ਦਾ ਮੈਥੋਂ ਜ਼ਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ, ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਭੱਟੀ 'ਰਾਂਝਾ ਚਾਕ ਨਹੀਂ ਮੁੜਿਆ', ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਨਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਮਿੱਤਰਾ, ਸਰਬਜੀਤ ਜੱਸ ਦੀ 'ਕਮਲਿਆ ਪੁੱਤਾ' ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਵਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕੁਝ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਸਤਨਾਮ ਬੁਰਜ ਹਰੀਕਾ ਦਾ ਗੀਤ 'ਚਿੱਟੇ ਨੇ ਜਵਾਨੀ ਰੋਲਤੀ' ਵੀ ਅਸਲੀ ਤਸਵੀਰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀ ਹੋਈ ਤਬਾਹੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕੁਲਵੀਰ ਝੋਟੀਵਾਲਾ ਦਾ ਗੀਤ 'ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਿਆਂ ਨੇ' ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਸਵੰਤ ਕੈਲਵੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ 'ਮੈਂ ਕੋਈ ਝੂਠ ਬੋਲਿਆ' ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਸੱਚ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰਤੇਜ ਪੱਖੀ ਕਲਾਂ ਨੇ ਉਹ ਗੀਤ ਵੀ ਚੁਣੇ ਹਨ ਜੋ ਨਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਲਈ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬੂਟਾ ਗੁਲਾਮੀ ਵਾਲਾ ਦਾ ਇਹ ਗੀਤ ਵੇਖੋ : ਦੇਸ਼ ਮੇਰੇ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨੋ ਸਾਰੇ ਰਲ ਕੇ ਕਰੋ ਤਿਆਰੀ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਾਂ ਦੂਰ ਹੈ ਕਰਨਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ। ਸ਼ੇਰੂ ਤੀਨਾ ਅਬੋਹਰ, ਕਮਲ ਸਰਾਵਾਂ, ਸਤਨਾਮ ਸੰਧੂ, ਗੁਰਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਬੀੜ, ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ, ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਲੂੰਬਾ, ਜਗਦੀਪ ਘੋਲੀਆ, ਡਾ: ਦਵਿੰਦਰ ਸੈਫੀ, ਡਾ: ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਦਰਦ, ਸ਼ਾਮ ਸੁੰਦਰ ਕਾਲੜਾ, ਗੁਰਜੰਟ ਪਟਿਆਲਾ, ਜਗਦੀਪ ਹਸਰਤ ਦੇ ਗੀਤ ਵੀ ਨਸ਼ੇ ਛੱਡਣ ਅਤੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਸੇਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਕਟ ਬਾਰੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਤੇਜ ਪੱਖੀ ਕਲਾਂ ਨੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਕੈਦ ਤੋਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਆਸ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਹੈ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵੰਗਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। 'ਜਾਗੋ' ਪੰਨਾ 52 'ਤੇ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ :
ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤ ਬਣਾਉਣਾ
ਹਰ ਅਮਲੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਾਉਣਾ
ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੈ ਬਈ ਪਿੰਡ ਬਣਾਉਣਾ
ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ ਚਲਾਈ ਐ ਬਈ
ਹੁਣ ਜਾਗੋ ਆਈ ਐ।

ਪ੍ਰੋ: ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ ਅਠਵਾਲ।

c c c

ਚਮਚੇ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਬੀੜ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਸਾਦਿਕ (ਮੁਕਤਸਰ)
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 124
ਸੰਪਰਕ : 98763-15927.

'ਚਮਚੇ' ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਲਿਖਾਰੀ ਗੁਰਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਬੀੜ ਦੀ ਨਵੀਂ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਹਾਸਰਸ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗ ਨੂੰ ਇਕ ਜੁਗਤ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਹੈ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਦੇ ਤਣਾਅ ਭਰਪੂਰ ਸਮਿਆਂ 'ਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹਸਾਉਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਕਾਰਜ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਫਿੱਟੇ-ਮੂੰਹ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਰਾਹੇ-ਰਾਸਤ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਵਿਅੰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਥਿਆਰ ਹੈ।
ਗੁਰਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਬੀੜ ਨੇ ਕਈ ਕਾਵਿ-ਵੰਨਗੀਆਂ ਹਾਸਰਸ ਤੇ ਵਿਅੰਗ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵਰਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਮਦਾਰੀ ਦੇ ਝੋਲੇ ਵਾਂਗ ਕਈ ਝੁਰਲੂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲੇਖਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਹਾਸਰਸੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਮਹਿਜ਼ ਤੇ ਮਹਿਜ਼ ਹੀ ਹਲਕਾ-ਫੁਲਕਾ ਹਾਸਾ ਉਪਜਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਚੌਕੇ ਹਨ, ਛਿੱਕੇ ਹਨ। ਬੋਲੀਆਂ ਹਨ, ਗੀਤ ਹਨ, ਰੁਬਾਈਆਂ ਹਨ, ਟੱਪੇ ਹਨ ਤੇ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਕਿਤੇ 'ਸੇਵਕ' ਤਖੱਲਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਿਤੇ ਗੁਰਸੇਵਕ ਬੀੜ ਦੀ।
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਵਿ-ਵੰਨਗੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬੀੜ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਸ਼ੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਉਹ ਹੱਸਦਾ ਹੈ, ਦੂਸਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਦੂਸਰਿਆਂ 'ਤੇ ਵਿਅੰਗ ਕੱਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਿਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਅੰਗ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣੋਂ ਬਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਨਸ਼ੇ, ਦਾਜ, ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ, ਲੀਡਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਲਬਾਜ਼ੀਆਂ, ਥੋਥੇ ਲੇਖਕ ਅੱਤ ਹੋਛੇ ਲੇਖਕ, ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਔਰਤ-ਮਰਦ ਦੇ ਫੋਕੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਅੰਗ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਰਵਾਨੀ ਹੈ, ਲੈਅ ਹੈ, ਸੁਰ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸੂਝ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੰਗੀਤਕ ਲੁਤਫ਼ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਵਾਂਗ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜ ਦੀ ਵਿਗੜੀ ਤਾਣੀ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾ ਕੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸਮਾਜ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਰਾਹ ਤੁਰਿਆ ਹੈ। ਬੀੜ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ, ਫ਼ਿਕਰ ਹੈ ਤੇ ਇਹੋ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਫ਼ਿਕਰ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਲੇਖਕ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋ: 94635-37050

c c c

ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ
ਸ਼ਾਇਰ : ਆਦਲ ਦਿਆਲਪੁਰੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਂਝ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 99146-27035

ਆਦਲ ਦਿਆਲਪੁਰੀ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਕਾਵਿ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ 'ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਹੋਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵੀ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਤੇਜ਼ ਤਰਾਰ ਵਿਅੰਗ ਬਾਣਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਸਟੇਜਾਂ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਧਾਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਗੁਰਦਾਸ ਰਾਮ ਆਲਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਅੰਗ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰ ਆਦਲ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਫ਼ਰਕ ਏਨਾ ਕੁ ਹੈ ਕਿ ਆਲਮ ਨੇ ਸੱਤਾ 'ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲਪੇਟੇ ਵਿਚ ਲਿਆ ਪਰ ਆਦਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿਚ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਜੋੜੀਆਂ ਹਨ। 'ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ' ਵਿਚ 134 ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਰਜ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਦੋਹਰੇ, ਗੀਤ ਤੇ ਸਟੇਜੀ ਲਹਿਜ਼ੇ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਆਦਲ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਿੰਗਲਈ ਛੰਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਛੰਦ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਾਫ਼ੀ ਸੰਤੋਸ਼ਜਨਕ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਬਲੀ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਵਿਚ ਹੈ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਮੰਜ਼ਰੀ ਚਿਤਰਣ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਹੈ। ਆਦਲ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬੜੀਆਂ ਸਫ਼ਲ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਹੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ 'ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ' ਤੇ 'ਦੇਸ਼ ਸਾਡਾ' ਵਰਗੀਆਂ ਅਪ੍ਰਸੰਗਕ ਤੇ ਤਰਕਹੀਣ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਅਫ਼ਸੋਸ ਵੀ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਅੱਥਰੇ ਵੇਗ ਵਾਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਆਦਲ ਨੇ ਕੁਝ ਰੁਬਾਈਆਂ ਵੀ ਛਾਪੀਆਂ ਹਨ। ਰੁਬਾਈ ਦਾ ਸ਼ਿਲਪ ਬੜਾ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹੈ ਪਰ ਆਦਲ ਨੇ ਠੇਠ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਦਲ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸੇ ਲੋਕ ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ ਵਰਗੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਹੇਠਲੀ ਪਰਤ ਤੱਕ ਤਰਜ਼ਮਾਨੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਸਟੇਜੀ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਇਹ ਵੰਨਗੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। 'ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ' ਨੂੰ ਸੁਰਜੀਤ ਸਾਜਨ ਨੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸੱਚਮੁੱਚ ਆਪਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਮਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋ: 99884-44002

c c c

ਤਿਤਲੀਆਂ
ਕਵੀ : ਗੁਰਸੇਵਕ ਲੰਬੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕੈਲੀਬਰ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 130 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 99141-50353.

'ਤਿਤਲੀਆਂ' ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚ ਕਵੀ ਗੁਰਸੇਵਕ ਲੰਬੀ ਦੀਆਂ 45 ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚ ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਛੋਹਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚ ਲੇਖਕ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਨਕਾਰਦਾ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਸੋਚ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਅਜੋਕੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਰਤਾਰੇ 'ਤੇ ਟਕੋਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਮੁਲਕ 'ਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜੇਕਰ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦਾ ਤਾਂ ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦਾ। ਅਜੋਕੇ ਸਮਾਜ 'ਚ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ, ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਅਤੇ ਪਲੀਤ ਹੋ ਰਹੇ ਪਾਣੀਆਂ, ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀਆਂ-ਤੁਰਸ਼ੀਆਂ ਕਾਰਨ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਉਹ ਡਾਢਾ ਚਿੰਤਾਵਨ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਨਦਾਤੇ ਕਿਸਾਨ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਦਰਦ ਬਿਆਨਦਾ ਗੁਰਸੇਵਕ ਲਿਖਦਾ ਹੈ :
ਸਾਡੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਉੱਗਣ ਕਰਜ਼ਈ ਕਣਕਾਂ।
ਕਾਹਤੋਂ ਪੱਕਦੀਆਂ ਨੲ੍ਹੀਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਕਣਕਾਂ।
ਕਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦਲੀਲ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਦਲੀਲ ਯੁਕਤ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਡਾਲਰਾਂ, ਪੌਂਡਾਂ ਦੀ ਚਮਕ-ਦਮਕ 'ਚ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲੋਂ ਟੁੱਟ ਰਹੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਉਹ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਲੋਕ ਨਾਚ, ਸਾਜ, ਗੀਤ ਸੰਗੀਤ, ਲੋਕ ਨਾਟਿ ਆਦਿ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਦਰ ਨੂੰ ਸਿਜਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਿਸਟਮ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦਾ ਪੱਖ ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਦਾ ਹੋਰ ਕਚੂੰਮਰ ਕੱਢੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਅਸਲੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਤਲਾਸ਼ਦਾ ਕਵੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ :
ਚੁੱਲ੍ਹਿਆਂ 'ਚ ਅੱਗ ਹੈ ਨੀ,
ਸਿਰਾਂ ਉਤੇ ਪੱਗ ਹੈ ਨੀ।
ਵੇਖਿਆ ਨੀ ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਹੱਸ ਉਏ ਤਰੰਗਿਆ।
ਕਿੱਥੇ ਆ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ ਉਤੇ ਤਰੰਗਿਆ।
ਇਸ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਅਤੇ ਪੂਰਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਰਵਾਨਗੀ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਕੁਝ ਸ਼ਿਅਰ ਕਾਬਲੇ ਜ਼ਿਕਰ ਹਨ :
ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਠਿਲ੍ਹਦੇ ਸਹਾਰਾ ਹੋਰ ਜੇ ਹੁੰਦਾ।
ਦਿਸ਼ਾ ਤਾਂ ਬਦਲ ਲੈਣੀ ਸੀ, ਕਿਨਾਰਾ ਹੋਰ ਜੇ ਹੁੰਦਾ।

ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਘੜੈਲੀ
ਮੋ: 98153-91625.

c c c

ਪੇਮੀ ਦੇ ਨਿਆਣੇ ਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਲੇਖਕ : ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ
ਸੰਪਾਦਕ : ਤੇਜਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 144
ਸੰਪਰਕ : 98152-98459.

ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਬਾਬਾ ਬੋਹੜ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਕਹਾਣੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੰਦਰਾਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸੰਪਾਦਿਤ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਨਵੇਂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਛਪੀ ਹੈ। ਕਲਾਸੀਕਲ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੰਪਾਦਿਤ ਹੋਣਾ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਕਾਰਜ ਹੈ। ਸੇਖੋਂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਮਾਚਾਰ ਵਿਚੋਂ ਚਾਰ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਕਾਮੇ ਤੇ ਯੋਧੇ ਚੋਂ ਚਾਰ, ਅੱਧੀ ਵਾਟ 'ਚੋਂ ਦੋ, ਤੀਜਾ ਪਹਿਰ ਚੋਂ ਦੋ ਤੇ ਕੇਸੂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਥਵਾ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਭਾਵਪੂਰਤ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸੇਖੋਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਲਾ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ ਪੇਮੀ ਦੇ ਨਿਆਣੇ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਪਾਠਕ ਪਿਛਲੀ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਭੈਣ ਭਰਾ ਖੇਤ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਸਤੇ 'ਚ ਸੜਕ ਤੇ ਰਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਡਰਦੇ ਹਨ। ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਨਿੱਕੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਰਾਣੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਰਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰਦਾ ਹੈ। ਭਰਾ ਡਰਦਾ ਰੋਣ ਲਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਭੈਣ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਬੀਰ ਰੋਨਾ ਕਿਉਂ ਐਂ---ਹੁਣੇ ਕੋਈ ਪਿੰਡੋਂ ਆ ਜਾਊ ---ਆਪਾਂ ਕਹਾਂਗੇ ਅਸੀਂ ਪੇਮੀ ਦੇ ਨਿਆਣੇ ਆਂ, ਸਾਨੂੰ ਨਾ ਫੜ। ਮਾਂ 'ਤੇ ਕਿੰਨਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ! ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮਨ ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਮਾਰਮਿਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਮੰਝਧਾਰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਦਿਲਚਸਪ, ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਭਾਸ਼ਾ ਬੌਧਿਕ ਪੱਧਰ ਦੀ ਹੈ। ਅੰਤਿਮ ਵਿਦਾਇਗੀ ਦੀ ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤ ਪੋਤੇ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿਚ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਤੁਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। 'ਮੁੜ ਵਿਧਵਾ' ਵਿਚ ਵਿਧਵਾ ਨੂੰਹ ਸੱਸ ਤੇ ਇਕ ਬੱਚਾ ਰੇਲ ਸਫ਼ਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਡੱਬੇ ਵਿਚ ਉਹ ਪਾਤਰ ਆ ਕੇ ਗੱਲੀਂ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਨੁੰ ਲਾਡ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਜਵਾਨ ਨੂੰਹ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਜਦ ਉਤਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮੁੜ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਸੇਖੋਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਨਾਟਕੀ ਜੁਗਤਾਂ ਹਨ। ਮੀਂਹ ਜਾਵੇ ਅਨ੍ਹੇਰੀ ਜਾਵੇ ਫ਼ੌਜੀ ਜਵਾਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਇਕੱਲਤਾ ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਕਿਸਾਨੀ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਪੀੜਾ ਵੀ ਕੁਝ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਹੈ।

ਪ੍ਰਿੰ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋ: 098148-56160

c c c

ਬਿਰਹਾ ਰੋਈ ਰਾਤ
ਲੇਖਕ : ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਚੇੜਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 98777-55681.

ਸ਼ਾਇਰ ਤੇਰਾ ਸਿੰਘ ਚੇੜਾ ਬਿਰਹਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲਾ ਨਿਵੇਕਲਾ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਹਥਲੀ ਕਾਵਿ-ਕਿਤਾਬ 'ਬਿਰਹਾ ਰੋਈ ਰਾਤ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਤੂ ੰਬਿਰਹਾ ਰੰਗ ਰੱਤੜਾ', 'ਬਿਰਹਾ ਲੰਬੀ ਰਾਤ', 'ਬਿਰਹਾ ਦੀ ਰੜਕ', 'ਬਿਰਹਾ ਹੰਝੂ ਕੇਰੇ', 'ਬਿਰਹਾ ਹੰਝੂ ਕੋਸੇ', 'ਬਿਰਹਾ ਦੀ ਚੀਸ' ਅਤੇ 'ਬਿਰਹਾ ਦੀ ਪੀੜ' ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਕੋ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬੜਾ ਕਠਿਨ ਕਾਰਜ ਪਰ ਇਹ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਡੂੰਘੀ ਪਕੜ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪਰੰਪਰਕ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਦੇ ਮੁਲੰਮੇ ਹੇਠ ਮੁਹੱਬਤੀ ਰੋਸੇ, ਮੰਨਣ ਮਨਾਉਣ ਅਤੇ ਬਿਰਹੋਂ ਕੁੰਠੇ ਬੰਦੇ ਦਾ ਚਿਤਰਨ ਹੈ। ਇਕੋ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਸਮੇਂ ਦੁਹਰਾਓ ਦਾ ਹੋ ਜਾਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਬਿਰਹੋਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮਾਪਦੰਡ ਦੀ ਤੰਦ ਨਹੀਂ ਫੜਾਉਂਦਾ। ਡਾ: ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਪੀਠੇ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪੀਸਣਾ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਰੇਹ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਗਰਦਾਨਦਾ ਹੈ। ਲਗਾਤਾਰ ਬਿਰਹਾ ਬਿਰਹਾ ਦਾ ਰਾਗ ਅਲਾਪਣਾ ਤਾਂ ਕੀਰਨਿਆਂ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਚਲੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਨਿੱਜ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਜੱਗ ਦਾ ਦਰਦ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਿਰਹਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ਾਗਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਪਰ ਦੁਹਰਾਓ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਬਿਰਹਾ ਨੂੰ ਸੁਲਤਾਨ ਆਖਦਾ ਹੈ, ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਾਲਿਬ 'ਦਰਦ ਕਾ ਹੱਦ ਸੇ ਬੜ ਜਾਨਾ ਹੈ ਦਰਦ ਕੀ ਦਵਾ ਹੋ ਜਾਨਾ' ਦੀ ਸੰਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਨਿਖੇੜਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ 'ਕਾਲੀ ਕੋਇਲ ਤੂੰ ਕਿਸ ਗੁਨ ਕਾਲੀ, ਆਪਨੇ ਪਿਆ ਕੀ ਬਿਰਹੋ ਜਾਲੀ'। ਸਮਕਾਲ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਜਿਸ ਗੰਭੀਰ ਸੰਕਟ ਵਿਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਗਵਾਂ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਕਿਵੇਂ ਅਖੌਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦੇ ਭੈਅ ਨਾਲ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਭੈਭੀਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਵੱਲ ਵੀ ਸ਼ਾਇਰ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਕੋ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਫੈਵੀਕੋਲ ਲਗਾਉਣਾ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਕੋਲ ਕਾਵਿਕ ਮੁਹਾਵਰਾ ਹੈ, ਕਾਵਿਕ ਸ਼ਿਲਪ ਹੈ ਪਰ ਕਾਵਿਕ ਚਿੰਤਨ ਝੋਲ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਰ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਹਦਾਇਤ ਨਹੀਂ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਨਸੀਹਤ, ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਤਾਂ Poet }s next to prophet ਅਰਥਾਤ ਸ਼ਾਇਰ ਪੈਗ਼ੰਬਰ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਆਪਾਂ ਇਸ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚੱਲਾਂਗੇ?

ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98143-78254.

c c c

3-10-2020

 ਪੰਜਾਬ : ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ
ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ: ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 270
ਸੰਪਰਕ : 98155-74144.

ਪੰਜਾਬ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਮੁੱਚਾ ਦੇਸ਼ ਇਸ ਵਕਤ ਜਿਸ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਸਿਆਸੀ ਦੌਰ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਕੁਝ ਵੀ ਆਸ਼ਾਜਨਕ ਨਹੀਂ ਦਿਸ ਰਿਹਾ। ਸੱਤਾ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਲੋਕ ਪੂਰੀ ਚਤੁਰਾਈ, ਢੀਠਤਾਈ ਤੇ ਬੇਹਯਾਈ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਪੁੱਠਾ ਗੇੜ ਦੇ ਕੇ ਮਨੂੰਵਾਦੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਵਰਣ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਲੇ ਭਗਵੇਂ ਰੰਗ ਵਿਚ ਰੰਗਣ ਲਈ ਬਜ਼ਿਦ ਹਨ। ਵਿਰੋਧੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਝੂਠੇ ਸੱਚੇ ਕੇਸਾਂ, ਛਾਪਿਆਂ, ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਵਿਚ ਅੜਾ ਕੇ ਚੁੱਪ ਕਰਾਉਣ, ਖ਼ਰੀਦਣ, ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬੰਦ ਕਰਨ ਜਾਂ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਧੰਦਾ ਜ਼ੋਰ-ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਮੀਡੀਆ ਵਿਕ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਨਿਆਂ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿਚ ਘੁਸਪੈਠ ਹੋਰ ਮਾੜੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਸੰਕੇਤਕ ਹੈ। ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨਾਂ ਲਈ ਤਰਲੇ ਲੈਣ ਜੋਗੇ ਹਨ। ਨੌਜਵਾਨ ਨਸ਼ੇ ਅਤੇ ਪਲਾਇਨ ਜੋਗੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ। ਕਿਸਾਨ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਿਰਤੀ ਭੁੱਖਾ ਹੈ। ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਸਿਖ਼ਰਾਂ 'ਤੇ ਹੈ। ਆਰਥਿਕਤਾ ਨਸ਼ਟ ਹੈ। ਬੈਂਕਾਂ ਦਾ ਪੈਸਾ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਅਰਬਪਤੀ ਲੁੱਟ-ਲੁੱਟ ਭੱਜ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਮਹਾਨ ਹੈ ਮੇਰਾ ਫਿਰ ਵੀ।
ਬੌਧਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਸਿਆਸੀ, ਨੈਤਿਕ ਪੱਖੋਂ ਉੱਜੜੇ ਤੇ ਨਿੱਘਰੇ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਦੂਰ ਅਤੀਤ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਨੇੜ ਅਤੀਤ ਵਿਚ ਇੰਜ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਇਸੇ ਸੋਚ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੁਝ ਉਸਾਰੂ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਉਤੇਜਕ ਖੋਜ ਪੱਤਰਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਹ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸਭਾ ਵਲੋਂ 15, 16, 17 ਫਰਵਰੀ, 2019 ਵਿਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਚ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਦੂਜੀ ਆਲਮੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹੇ ਗਏ। ਭਾਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪਛਾਣ, ਔਰਤ, ਪਰਵਾਸ, ਸਿੱਖਿਆ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਸਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਬੌਧਿਕ, ਸਿਆਸੀ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਕੱਦ ਅਤੇ ਸੋਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿਚ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਲੀਹਾਂ ਪਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਖੇਤਰ ਭਾਵੇਂ ਹਰ ਇਕ ਦਾ ਆਪੋ-ਆਪਣਾ ਹੈ। ਅਪੂਰਵਾ ਨੰਦ, ਕਨ੍ਹੱਈਆ ਕੁਮਾਰ, ਡਾ: ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ, ਤਰਸੇਮ ਬਾਹੀਆ, ਕਨੁਪ੍ਰਿਆ, ਇੰਦਰਾ ਜੈ ਸਿੰਘ, ਡਾ: ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ, ਡਾ: ਸੁਖਪਾਲ, ਡਾ: ਘੁੰਮਣ, ਡਾ: ਸਰਬਜੀਤ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਨਾਂਅ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨੀ-ਪੜ੍ਹਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਡਾ: ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧੀਰ
ਮੋ: 98722-60550

c c c

ਕਾਲ ਕਥਾ
ਨਾਵਲਕਾਰ : ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 500 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 412
ਸੰਪਰਕ : 081307-82551.

ਸ੍ਰੀ ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ ਇਕ ਬਹੁਆਯਾਮੀ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਸਤਿੱਤਵ ਨੂੰ ਕਈ ਰੂਪਾਂ-ਰੰਗਾਂ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਇਕ ਮਾਧਿਅਮ ਸਾਹਿਤ-ਸਿਰਜਣਾ ਹੈ। ਇਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ (ਐਡਵੈਂਚਰਸ) ਵਿਅਕਤੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗਲਪ ਅਤੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮਿਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਗਲਪਕਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਭਾਗ ਇਕ ਹਿੰਦੂਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜੇ ਆਨੰਦਪਾਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਨੰਦਪਾਲ ਦੇ ਪਿਤਾ ਰਾਜੇ ਜੈਪਾਲ ਦਾ ਰਾਜ ਕਾਬੁਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੰਚਨਦ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰ ਸੁਬਕਤਗੀਨ ਵਰਗੇ ਤੁਰਕੀ ਸੁਲਤਾਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਪੰਚਨਦ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜੈਪਾਲ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਆਨੰਦਪਾਲ ਇਕ ਰੌਸ਼ਨ ਦਿਮਾਗ ਨਵਯੁਵਕ ਸੀ। ਉਹ ਤੁਰਕਾਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਸੁਪਰਿਚਿਤ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਅੰਦੇਸ਼ਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਤੁਰਕ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲੈਣਗੇ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤੁਰਕੀ ਸੁਲਤਾਨਾਂ ਦੇ ਮਨਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇੰਜ ਇਹ ਨਾਵਲ ਮਹਿਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਆਨੰਦਪਾਲ ਦੀਆਂ ਜਿੱਤਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਇਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਇਕ ਨਵੀਂ ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਾ ਧਨੀ ਹੈ। ਮਹਿਮੂਦ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਮੁਹੰਮਦ ਹਬੀਬ, ਇਰਫ਼ਾਨ ਹਬੀਬ, ਯੋਗੇਂਦਰ ਮਿਸ਼ਰ, ਮੁਹੰਮਦ ਨਾਜ਼ਿਮ ਅਤੇ ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੇ ਗਲਪੀ ਵੇਰਵੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਦੇਵਦਾਸੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਹਿਤ ਉਸ ਨੇ ਸੁਰਾਪ੍ਰਭਾ ਨਾਂਅ ਦੀ ਇਕ ਦੇਵਦਾਸੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਘੜਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਆਦਿ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਭਟਿਕਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਿਜੈ ਰਾਇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ ਇਕ ਸਮਰਪਿਤ ਅਤੇ ਜਨੂੰਨੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਜੈਨੁਇਨ ਦਬਾਵਾਂ ਅਧੀਨ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਕਿ ਅਕਾਦਮਿਕ ਮਹੰਤਸ਼ਾਹੀ ਉਸ ਬਾਰੇ ਕੀ ਸੋਚਦੀ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

c c c

ਲੇਡੀ ਚੈਟਰਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ
(ਡੀ.ਐਚ. ਲਾਰੰਸ)

ਅਨੁ: ਡਾ: ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ 'ਬੱਦਨ'
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਕਸ਼ਯ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 134
ਸੰਪਰਕ : 099588-31357.

ਡਾ: ਬੱਦਨ ਨੇ ਇਸ ਰਚਨਾ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਅਜਿਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਕਿ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਇਸ ਦੇ ਮੂਲ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਪੈਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਆਊਟ-ਲਾਈਨ ਇੰਜ ਹੈ : ਨਾਇਕਾ (ਕੋਨੀ) ਆਪਣੇ ਪਤੀ (ਚੈਟਰਲੀ)'ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ 'ਚ ਅਪਾਹਜ ਵਿਅਕਤੀ'ਨਾਲ ਰੈਗਬੀ (ਚੈਟਰਲੀ) ਵਿਖੇ ਵੱਡੀ ਐਸਟੇਟ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ, ਰਹਿ ਰਹੀ ਸੀ। ਜੰਗਲ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ 'ਮੈਲਰਸ' ਸੀ। ਅਪਾਹਜ ਪਤੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਤਾਂ ਕਰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਬੱਚਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਸੀ। ਨਾਇਕਾ ਇੰਜ ਤੜਪਦੀ ਹੈ, 'ਕਾਸ਼! ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਇਕ ਬਾਲ ਹੁੰਦਾ, ਪੰ: 56, ਦਰਅਸਲ ਬੱਚੇ ਦੀ ਚਾਹਤ ਹੀ 'ਗਾਲਪਨਿਕ ਕੋਡ' ਹੈ। ਅਸ਼ਲੀਲ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਤਾਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਅਮਲ ਹੈ। ਜੰਗਲ 'ਚ ਸੈਰ ਕਰਨ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਰਖਵਾਲੇ (ਮੈਲਰਸ) ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪਤੀ ਤੋਂ ਛੁਪਾ ਕੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਲਫਰਡ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਰਈਸ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਵਾਰਿਸ ਭਾਲਦਾ ਸੀ, ਨੌਕਰਾਂ-ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਰਖਵਾਲੇ ਦਾ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਾਰਥਾ ਨਾਲ ਤਲਾਕ ਦਾ ਕੇਸ ਚਲਦਾ ਸੀ। ਅਨੇਕਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਉਪਜਦੀਆਂ ਤੇ ਬਿਨਸਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਮੈਰਲਸ' ਵਲੋਂ 'ਕੋਨੀ' ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਖ਼ਤ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਨਾਵਲ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਪਾਠ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਇਹ ਨਾਵਲ ਲਾਰੈਂਸ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਸਿਧਾਂਤ 'ਮਾਇ ਗਰੇਟ ਰਿਲੀਜਨ ਇਜ਼ ਬਲੱਡ, ਦਿ ਫੈਲੱਸ਼ ਐਜ਼ ਬੀਇੰਗ ਵਾਈਜ਼ਰ ਦੈਨ ਦਿ ਇੰਫਲੈਕਟ' 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਡੂੰਘ-ਸੰਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦਿਆਂ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਾਰੈਂਸ ਜਜ਼ਬਾਤ, ਤੀਬਰ ਲਾਲਸਾ ਅਤੇ ਫ਼ਿਤਰਤ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵੱਲ ਰੁਚਿਤ ਹੈ। ਅਚੇਤ ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਆਦਿਕਾਲੀਨ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਆਵੇਗ ਉਸ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੇਰਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਆਧੁਨਿਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਅਤੇ ਮਖੌਟਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਆਲੋਚਕ ਹੈ। ਜੜਿਤ ਕਥਾਨਕ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਸਗੋਂ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਆਵੇਸ਼ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕੀ ਜੁਗਤਾਂ ਤੋਂ ਅਵੇਸਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਵੀ ਨਾਵਲੀ ਸਕੋਪ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਕਿਸੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਹਰ ਵਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਅ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਅਧਿਕ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਕਾਰਨ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਬੈਨ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਅਨੇਕਾਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿਚ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦਾ ਭਾਗ ਹੈ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਟੀ.ਐਸ. ਇਲੀਅਟ ਨੇ ਨਿੰਦਿਆ ਅਤੇ ਐਫ.ਆਰ. ਲੀਵਿਸ ਨੇ ਵਡਿਆਇਆ ਹੈ।

ਡਾ: ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋ: 88376-79186.

c c c

ਬਿਬੇਕ ਵਿਗਾਸ
ਲੇਖਕ : ਗਿਆਨੀ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਆਜ਼ਾਦ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਿਰੰਕਾਰਿ ਅਕਾਰੁ ਉਪਾਇਆ ਟ੍ਰਸਟ (ਰਜਿ:) ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 290
ਸੰਪਰਕ : 98720-24667.

ਬਿਬੇਕ ਵਿਗਾਸ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੁਰਮਤਿ ਬੋਧ ਵਾਲੇ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਸੋਲਾਂ ਲੇਖਾਂ ਵਾਲੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਆਜ਼ਾਦ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਤੇ ਚੰਗੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ, ਲੇਖਕ ਹਨ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਜੁਗਤਿ ਅਨੁਸਾਰ ਕਲਮਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਿਬੇਕ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਪੁਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਇਕ ਸਿਰਾ ਸ਼ਰਧਾ ਦੀ ਸਿਲ੍ਹ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸਿਰਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਬੁਰਜ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਬਖਸ਼ੀ ਸੁਰਤ-ਬਿਰਤੀ ਦੋਵਾਂ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਬੇਕ ਦੇ ਪੁਲ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਸਾਂਝ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਸੇ ਹੀ ਬਿਬੇਕੀ ਸਾਂਝ 'ਚੋਂ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਘੜਿਆ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਮੁੱਦਈ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਆਜ਼ਾਦ ਨੇ 11 ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਦਸ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਸਬੰਧੀ ਜੋ ਤਰਕ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਰਨਯੋਗ ਹੈ। ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਪਹਿਲੀ, ਸ਼ਬਦ ਆਧਾਰ ਸਿਲ੍ਹਾ (ਖ਼ੁਦ ਬਾਣੀ ਸਰੂਪ)। ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦੂਜੀ, ਸ਼ਬਦ ਸੰਭਾਲ ਤੇ ਸਮਰਪਣ। ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਤੀਜੀ, ਸੇਵਾ ਤੇ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ। ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਚੌਥੀ, ਸਾਦਗੀ, ਸਿਰਜਣਾ ਤੇ ਸਥਾਪਤੀ (ਉਸਾਰੀ)। ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਪੰਜਵੀਂ, ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਸੰਪਾਦਨਾ। ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਛੇਵੀਂ, ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤਰ(ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ)। ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਸੱਤਵੀਂ, ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ। ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਅੱਠਵੀਂ, ਸ੍ਵੈਮਾਣ, ਸੰਜੀਦਗੀ (ਬਾਣੀ ਅਮਲ)। ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਨੌਵੀਂ, ਸ਼ਰਨਾਗਤ ਨੂੰ ਅਭੈਦਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਦਤ। ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਸਵੀਂ, ਸਾਜਣਾ (ਖਾਲਸਾ) ਅਤੇ ਸਰਬੰਸ ਦਾਨ (ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਗੁਰਤਾ)। ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਗਿਆਰ੍ਹਵੀਂ, ਸਰਵਕਾਲ ਸ਼ਬਦ ਸਥਾਪਤੀ (ਬਾਣੀ ਸੋਮਾ) ਅਤੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ।
ਬਿਬੇਕ ਵਿਗਾਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਗਿ: ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦੀ ਰੂਪ ਦੇ ਕੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਬਿਬੇਕ ਵਿਗਾਸ ਲੇਖ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਮੁਖ ਧੁਰਾ ਹੈ। ਡਾ: ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦਾ ਲੇਖ ਚਓਗਿਰਦ ਹਮਾਰੇ ਰਾਮਕਾਰ, ਡਾ: ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਕੰਗ ਦਾ ਲੇਖ ਸੇਵਾ ਸੁਰਤਿ ਸ਼ਬਦ ਵੀਚਾਰਿ, ਸ: ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਿੱਲੀ, ਜੀਵਨ-ਔਕੜਾਂ ਅਤੇ ਜੁਗਤਿ, ਗਿਆਨੀ ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਰਦੀ ਦਾ, ਸੁਖੁ ਦੁਖੁ ਦੋਇ ਦਰਿ ਕਪੜੇ, ਗਿਆਨੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨਿਮਾਣਾ, ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ, ਗਿ: ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਮਸਕੀਨ ਸਾਹਿਬ-ਏ-ਗੁਰਮੁਖਿ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੇਖਕ ਗਿ: ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਜ਼ਾਦ ਦੇ ਸੱਤ ਲੇਖ ਹਨ।
ਆਜ਼ਾਦ ਦੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਗੁਰਮਤਿ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਗੁਲਦਸਤਾ ਹੈ।

ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ
ਮੋ: 98148-98570

c c c

ਚਾਣਕਯ ਸੂਤਰ
ਸੰਪਾਦਨ ਅਨੁਵਾਦਨ : ਡਾ: ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ ਵਾਡੀਆ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 164
ਸੰਪਰਕ : 98555-84298.

ਇਹ ਰਚਨਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਚਾਣਕਯ ਦੇ ਸਲੋਕ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ, ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਵੀ ਕਈ ਅਨੁਵਾਦ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਵਲੋਂ ਛਪ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਚਾਣਕਯ ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰ, ਕੂਟਨੀਤੀ ਦੇ ਹੀ ਵਿਦਮਾਨ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿਚ ਵੀ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ। ਆਪ ਦਾ ਖੇਤਰ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਹਰੇਕ ਆਮ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਜਿਊਣ ਸਮੇਂ, ਉੱਚੀਆਂ ਸੁੱਚੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾ ਕੇ ਇਕ ਨਵੀਂ-ਨਰੋਈ ਸੇਧ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਰਾਜ, ਇੰਦਰੀਆਂ, ਨਿਮਰਤਾ, ਸੇਵਾ, ਗਿਆਨ, ਪਰਜਾ, ਰਾਜ, ਏਕਤਾ ਸਮੱਸਿਆ, ਚਿੰਤਨ, ਗੁਪਤ-ਰਹੱਸ, ਚੰਗੇ-ਵਿਚਾਰਾਂ ਸਬੰਧੀ ਤਾਂ ਸੂਤਰ ਹਨ ਹੀ, ਸਗੋਂ ਰਾਜ ਲਈ ਸੰਧੀ ਕਰਨ, ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ, ਕੰਮ ਸਬੰਧੀ, ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਚਰਣ ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਵੀ ਸੂਤਰ ਹਨ।
ਆਚਾਰਯ ਚਾਣਕਯ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਨੀਤੀਵੇਤਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਕ ਚਤੁਰ ਵਿਦਵਾਨ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਨੰਦ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ, ਚੰਦਰ ਗੁਪਤ ਮੋਰੀਆ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਆਪ ਉਸ ਦਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬਣਿਆ। ਚਾਣਕਯ ਨੀਤੀਵਾਨ, ਇਮਾਨਦਾਰ, ਸੱਚੀ-ਸੁੱਚੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀਣ ਵਾਲਾ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ ਸੀ। ਜਿਸ ਅੰਦਰ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪੈਂਤੜਿਆਂ ਦੀ ਸਿਆਣਪ ਦੇ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀ ਲਈ ਗਿਆਨਮਈ ਸੰਦੇਸ਼ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅੱਜ ਵੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਧਰਮ ਦੇ 24, ਅਰਥ ਦੇ 15, ਰਾਜ ਦੇ 7, ਇੰਦਰੀਆਂ ਸਬੰਧੀ-15, ਨਿਮਰਤਾ ਲਈ 14, ਸੇਵਾ ਦੇ 12, ਗਿਆਨ ਦੇ 96, ਪਰਜਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ 10, ਰਾਜ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦੇ 6, ਏਕਤਾ ਦੇ 4, ਸਮੱਸਿਆ ਸਬੰਧੀ 2, ਚਿੰਤਨ ਲਈ 35, ਗੁਪਤ ਰਹੱਸ ਦੇ 19, ਚੰਗੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ 67, ਰਾਜਾ ਸਬੰਧੀ 23, ਮਿੱਤਰਤਾ ਦੇ 7, ਰਾਜ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਈ 2, ਸੰਧੀ-ਸਬੰਧੀ 4, ਸਜ਼ਾ ਲਈ 11, ਕੰਮ ਸਬੰਧੀ 28, ਸਫਲਤਾ ਸਬੰਧੀ 23, ਆਚਰਣ ਦੇ 61 ਸੂਤਰ ਹਨ। ਹਰ ਸੂਤਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਪੇਸ਼ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਬਹੁਤ ਉਪਯੋਗੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿਦਵਾਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ, ਸਿਆਣਪ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਸਮਝਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਹਰ ਸਲੋਕ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਅਰਥ ਸੁਖੈਨ, ਸਰਲ ਅਤੇ ਸਾਰਥਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਡਾ: ਅਮਰ ਕੋਮਲ
ਮੋ: 084378-73565.

c c c

ਸਾਮਵਾਦ ਹੀ ਕਿਉਂ?
ਲੇਖਕ : ਰਾਹੁਲ ਸੰਕਰਾਤਾਇਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 125 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 95
ਸੰਪਰਕ : 94636-28811.

ਰਾਹੁਲ ਸੰਕਰਾਤਾਇਨ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਭਾਰਤੀ ਚਿੰਤਕ ਅਤੇ ਖੋਜੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਹਿਮ ਸਿੱਟੇ ਕੱਢੇ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। 'ਸਾਮਵਾਦ ਹੀ ਕਿਉਂ? ਪੁਸਤਕ ਭਾਵੇਂ 1934 ਵਿਚ ਛਪੀ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਅੱਜ ਵੀ ਓਨਾ ਹੀ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੈ ਜਿੰਨਾ 70-80 ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ। ਪ੍ਰੋ: ਸੁਮੀਤ ਸ਼ੰਮੀ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਉਲੱਥਾ ਕਰਕੇ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਲਾਹੇਵੰਦ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਸਾਮਵਾਦ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਅੱਠ-ਅੱਠ ਕਾਂਡਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੜਾਵਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੇ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਵਿਚ ਲੁਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਸ਼ੋਸ਼ਣ, ਗ਼ਰੀਬੀ, ਭੁੱਖਮਰੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਨਾਬਰਾਬਰੀ, ਯੁੱਧ, ਗ਼ਰੀਬੀ-ਅਮੀਰੀ ਦਾ ਪਾੜਾ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ, ਮਹਾਂਮਾਰੀਆਂ ਆਦਿ ਦਾ ਕਾਰਨ ਲੇਖਕ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਨੂੰ ਹੀ ਗਰਦਾਨਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਲੇਖਕ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਇਕੋ-ਇਕ ਦਵਾਈ ਕੇਵਲ ਸਾਮਵਾਦ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਬਣਾ ਕੇ, ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸਮਾਜ ਸਿਰਜਣ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦਾ ਮੁੱਖ ਆਕਰਸ਼ਨ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖੇ ਮਾਰ ਕੇ, ਕੁਝ ਕੁ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਐਸ਼ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਵੀ ਸਾਮਵਾਜ ਦੇ ਰਾਖੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਕੇਵਲ ਕਾਮਾ ਜਮਾਤ ਹੀ ਸਾਮਵਾਦ ਦੀ ਰਾਖੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਏਨੇ ਸੌਖੇ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਜਿਹੇ ਗੂੜ੍ਹ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਵੀ ਲੇਖਕ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਓਨਾ ਹੀ ਸਰਲ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੈ।

ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋ: 94635-37050

c c c

27-09-2020

ਬੇਨਾਮ ਰਿਸ਼ਤੇ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੋਹਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਯੁੱਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 600 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 305
ਸੰਪਰਕ : 011-26802488.


ਆਮ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਵਲੀ-ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਾਨੂੰ, ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ-ਆਪ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਆਪਣੇ ਗਾਲਪਨਿਕ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਕਲਾਤਮਿਕ ਨਸ਼ਤਰ ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦੇ ਬਖ਼ੀਏ ਉਧੇੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਕੁਝ ਯੂ.ਕੇ. ਨਿਵਾਸੀ ਲੇਖਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੋਹਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ 'ਬੇਨਾਮ ਰਿਸ਼ਤੇ' ਵਿਚ ਕਰ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਵਲੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਹੈ 'ਬੇਨਾਮ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਉਮਰ, ਉਮਰ ਜਿੰਨੀ ਲੰਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।' ਇਹ ਨਾਵਲ ਚਾਰ ਮੁਲਕਾਂ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ, ਇਟਲੀ, ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿਚ ਲੈਂਦਾ ਹੋਇਆ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਮੁਆਸ਼ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਘੜੀ-ਮੁੜੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਮੁਆਸ਼ਰੇ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੱਚਾ ਪਿਆਰ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਹੈ ਪਰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਵੀਜ਼ੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤਾ ਧਨ ਕਮਾਉਣ ਹਿਤ ਨਾਇਕ ਇੰਗਲੈੈਂਡ ਤੋਂ ਆਈ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਲੜਕੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿਦ ਕਾਰਨ, ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੰਡਨ ਜਾ ਕੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਅ ਸਕਦਾ। ਉਂਜ ਵੀ ਨਮਰਦ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨਾਇਕਾ ਨੂੰ 'ਬੱਚਾ' ਦੇਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੜਕੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਬੋਲਚਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਲਸਰੂਪ ਤਲਾਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੰਡਨ ਵਾਲੀ ਲੜਕੀ ਇਟਲੀ 'ਚ ਜਾ ਕੇ ਟੂਰਿਸਟ ਗਾਈਡ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਉਸ ਦਾ ਮੇਲ (ਐਮ.ਬੀ.ਏ.) ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਆਏ ਯੁਵਕ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਦਿਲ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਨੌਜਵਾਨ ਹੈ ਜੋ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਲੁਧਿਆਣਾ ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪੇ ਆਪਣੇ ਬਿਜ਼ਨਸ ਦੇ ਵਾਧੇ ਹਿਤ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਜਲੰਧਰ ਦੀ ਲੜਕੀ ਨਾਲ, ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਇਕ 'ਤੇ ਇਟਲੀ-ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਂਜ ਦਾ ਉਂਜ ਹੈ। ਮਿਲਾਪ ਵਾਲੀ ਲੜਕੀ ਆਪਣੇ ਪਿਛੋਕੜ 'ਤੇ ਪਰਦਾ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਸਤਿੱਤਵ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਲੰਡਨ ਵਿਖੇ ਫਰੀਲਾਂਸ ਲੇਖਿਕਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਾਇਕ ਬਿਜ਼ਨਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਲੰਡਨ ਪੁੱਜਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਉਸ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਲੇਖਿਕਾ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਸੱਚ ਨੂੰ ਲੁਕੋ ਕੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੰਕਾ ਨਿਰੰਤਰ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਨਮੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਾਂਅ 'ਸਮੀਰ' ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਂਅ ਨੂੰ ਨਾਇਕਾ ਹਿੰਦ-ਪਾਕਿ/ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਿਮ ਦੀ ਸਾਂਝ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਜਲੰਧਰ ਵਾਲੀ ਲੜਕੀ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਇਕ ਉਸ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸਦਾ ਹੈ। ਇੰਜ ਨਾਇਕ ਨਾ ਇਸ ਪਾਰ ਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਉਸ ਪਾਰ ਦਾ। ਅਨੇਕਾਂ ਨਾਵਲੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਉਪਜਦੀਆਂ ਅਤੇ ਬਿਨਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਇਕ/ਨਾਇਕਾ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਚੋਣ ਦੀ ਥਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਵਲੋਂ ਗਲਨੈੜ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਦੁਖਾਂਤ ਭੁਗਤਦੇ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਅਨੇਕਾਂ ਗਾਲਪਨਿਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਖਿਆਲੀ ਪੁਲਾਓ (ਡੇ-ਡਰੀਮਜ਼) ਜੋ ਇਸ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿਚ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।


-ਡਾ: ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋ: 88376-79186.



ਉਂਗਲ ਦਾ ਇਕਤਾਰਾ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੀਪਲ ਫੋਰਮ ਬਰਗਾੜੀ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 160
ਸੰਪਰਕ : 011-42502364.


ਪਿਆਰ, ਦੋਸਤੀ, ਸਾਹਿਤਕਾਰੀ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸੰਗਮ 'ਚੋਂ ਉਪਜੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ-ਵਸਤੂ, ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਲਈ ਪਾਕ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰ-ਭੁੱਲਰ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਦੋ ਮੂਰਤਾਂ-ਸੂਰਤਾਂ ਦਾ ਇਕ ਸੰਗਮ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਭੁੱਲਰ ਕਰਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧੀਰ ਕਰਤਾਰ ਹੈ। ਕਰਤਾ ਆਪਣੇ ਕਰਤਾਰ ਦੀ ਜੁਸਤਜੂ ਕਰਦਾ ਉਸ ਦੇ ਆਤਮ, ਅਨਾਤਮ ਜਗਤ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਦਰ ਪਰਤਾਂ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ, ਰਹੱਸਾਂ, ਆਦਤਾਂ, ਸ਼ਿਕਵਿਆਂ, ਨਿਹੋਰਿਆਂ ਅਤੇ ਗੁੱਝੀਆਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਾਠਕ ਇਸ ਨੂੰ ਅਕੱਥ ਕਹਾਣੀ ਸਮਝ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੋਰ-ਹੋਰ ਜਾਣਨ ਅਤੇ ਸਮਝਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਭਾਵੇਂ ਅੱਠ ਅਧਿਆਏ ਹਨ ਪਰ ਹਰ ਅਧਿਆਇ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਬਾਹਰਲੇ ਸਰੂਪ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਹੈ। ਜੁਗਰਾਫ਼ੀਆ ਵੀ ਹੈ। ਨਿੱਕੀਆਂ-ਨਿੱਕੀਆਂ ਧੀਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ, ਗੁੱਝੀਆਂ ਅਣਕਹੀਆਂ ਬਾਤਾਂ, ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਅਣਕਹੀਆਂ ਯਾਦਾਂ, ਸੁਣਾਉਂਦਾ-ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਲੇਖਕ ਭੁੱਲਰ ਆਪਣੇ ਮਹਿਬੂਬ ਲੇਖਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾ ਕੇ ਚਿਤਰਣ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਧੀਰ ਦੇ ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਸਮਝਣ ਲਈ ਉਂਗਲ ਹੀ ਧੀਰ ਸੀ, ਸਾਹਿਤਕ ਨਖਰਾ, ਕਥਾ ਸੰਜੀਵਨੀ ਦੀ, ਧੀਰ ਜੀ ਤੇ ਮੈਂ, ਧੀਰ ਜੀ ਦਾ ਸੁਹਜਵਾਦ, ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦਾ ਰੋਗ, ਧੀਰ ਜੀ ਦਾ ਰਚਨਾ-ਸੰਸਾਰ, ਭਵਿੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਲੇਖਕ, ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਧੀਰ ਜੀ, ਅਤੇ ਅਸਲ ਸ਼ਕਤੀ : ਬੀਬੀ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਏ ਦੇ ਵਸਤੂ ਵੇਰਵੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪਾਠਕ ਧੀਰ ਜੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਨ ਸਮਝਣ ਦੀ ਤੌਫ਼ੀਕ ਰੱਖਣ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦ ਕੋਈ ਪਾਠਕ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੱਠ ਅਧਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਸੰਪੂਰਨ ਕਰੇਗਾ, ਧੀਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਭੂਗੋਲ ਵੀ ਜਾਣ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਤਮ-ਅਨਾਤਮ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣਨ ਸਮਝਣ ਲੱਗੇਗਾ।
ਲੇਖਕ ਧੀਰ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਭੁੱਲ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਹੀ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਥੀਆਂ, ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ, ਦੋਸਤਾਂ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਵੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧੀਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਏ, ਪੁਆੜੇ ਵੀ ਪਾਏ, ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਿਭਾਏ ਸਨ।
ਪੁਸਤਕ ਧੀਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਪਰ ਜਿਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਧੀਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਕੌੜੀਆਂ-ਮਿੱਠੀਆਂ, ਵਿਕੋਲਿਤਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ, ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਦਭੁੱਤ ਵੀ ਹੈ, ਜਾਣਨ ਸਮਝਣ ਤੇ ਮਾਣਨ ਯੋਗ ਵੀ ਹੈ। ਭੁੱਲਰ ਵਧਾਈ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ।


-ਡਾ: ਅਮਰ ਕੋਮਲ
ਮੋ: 084378-73565.


ਜਦੋਂ ਪੈੜਾਂ ਬਿਖਰਦੀਆਂ ਨੇ...

ਲੇਖਕ : ਡਾ: ਅਸ਼ਵਨੀ ਭੱਲਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 158
ਸੰਪਰਕ : 98152-98459.


ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਮੂੰਹ ਅੱਡੀ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਸੋਚਸ਼ੀਲ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਵਿਗੜ ਰਹੇ ਢਾਂਚੇ ਪ੍ਰਤੀ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਖ਼ਾਤਮੇ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜੇਕਰ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲਿਆ ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਆਸ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਡਾ: ਅਸ਼ਵਨੀ ਭੱਲਾ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਸੁਚੱਜਾ ਕਾਰਜ ਕਰ ਸਕਣ, ਕਰਦੇ ਹਨ। ਡਾ: ਅਸ਼ਵਨੀ ਭੱਲਾ ਕਿੱਤੇ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਧਿਆਪਕ ਹੈ। ਉਹ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਫੈਲੇ ਕੁਹਜ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲੇਖਣੀ ਦੁਆਰਾ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਇਸੇ ਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਜਦੋਂ ਪੈੜਾਂ ਬਿਖਰਦੀਆਂ ਨੇ...' ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਕ, ਸਮਾਜ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਦੇਸ਼, ਸਿਆਸਤ, ਧਰਮ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਪਰਿਵਾਰ, ਸਿੱਖਿਆ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਆਦਿ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅੰਤਰ-ਵਿਰੋਧਾਂ ਵਿਚਲੇ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਾਤਾਵਰਨ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਅਜੀਬ ਕਿਸਮ ਦੀ ਹਲਚਲ ਮਚੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਸਵਾਰਥ ਲਈ ਲੜ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ 'ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ' ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਕਿਨਾਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੁੱਖ ਭੋਗ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਕੁਦਰਤ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਮੋੜਦੀ ਹੋਈ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। 'ਸੱਚ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ' ਉੱਤੇ ਰਹਿ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਆਪੋ-ਧਾਪੀ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਵਰਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਇਸ ਗੰਧਲੇਪਣ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਝੰਡਾ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਹਾਮੀ ਭਰਦਾ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਡਾ: ਅਸ਼ਵਨੀ ਭੱਲਾ ਦੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੇ ਲੇਖ ਸੰਖੇਪ ਹਨ ਪਰ ਹਰ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਮਾਜ ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਝ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਦਿਲ 'ਚ ਪਾਲਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਖੇਪਤਾ ਸਦਕਾ ਹੀ ਪਾਠਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਅੱਕਦਾ-ਥੱਕਦਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।


-ਡਾ: ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋ: 98141-68611.



ਬਨੇਰੇ ਦੇ ਚਿਰਾਗ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਰਸੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 475 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 240
ਸੰਪਰਕ : 011-42502364.


ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਉਂਗਲੀਆਂ ਉੱਤੇ ਗਿਣੇ ਜਾਣ ਜੋਗੇ ਵਧੀਆ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਤੇ ਵਾਰਤਕਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਧ, ਸਰਲ, ਰਸੀਲੀ, ਠੇਠ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਬੰਦੇ ਹੁਣ ਬਹੁਤੇ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਹਰ ਕਿਤਾਬ ਪਾਠਕ ਉਚੇਚ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਉਹ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਿੱਕੇ-ਵੱਡੇ ਸ਼ਬਦ ਚਿਤਰ ਲਿਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਹੁਸੀਨ ਪਲਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਲਿਖਣ ਵੱਲ ਰੁਚਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਇਸੇ ਲੜੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਬਾਨ ਦੇ ਮਹਿਲ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ 14 ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿਚ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕਾਂਗ ਅਤੇ ਗੁਰਬਚਨ ਭੁੱਲਰ ਨੇ ਹੀ ਏਨੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਿੱਕੜੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਮਾਣਯੋਗ ਹੈ। ਗੱਲ ਭੁੱਲਰ ਦੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਈਰਖਾ, ਦਵੈਖ ਜਾਂ ਉਪਹਾਸ ਨਹੀਂ। ਨਿੱਜੀ, ਜਜ਼ਬਾਤੀ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਈ ਸਾਂਝ ਉੱਤੇ ਖਲੋਤੇ ਹਨ ਇਹ ਵਿਅਕਤੀ ਚਿਤਰ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼, ਸਿਰੜ, ਸੁਹਿਰਦਤਾ, ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਅਤੇ ਘਾਲ ਕਮਾਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਚਮੁੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਬਾਨ ਦੇ ਮਹਿਲ ਦੇ ਬਨੇਰਿਆਂ ਦਾ ਚਰਾਗ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲੱਗਾ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼, ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦਾ ਕਦਰਦਾਨ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦਾ ਸਿਖਰਲਾ ਮੋਤੀ ਭਾਪਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦਿੱਲੀ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨੀ ਹਰੀ ਸਿੰਘ, ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਕਵੀਸ਼ਰ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਪਾਰਸ, ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦਾ ਮੁੱਦਈ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ, ਜਨਤਕ ਪ੍ਰੈੱਸ ਵਾਲਾ ਦਰਵੇਸ਼ ਗਿਆਨੀ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਪੱਤਰਕਾਰ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਨੰਦ, ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਤਪੱਸਵੀ ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ, ਅਮਨ ਲਹਿਰ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰੋ: ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਮਾਨ, ਲੋਕ ਹਿਤੂ ਨਾਟਕਕਾਰ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ, ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਦਿੱਲੀ ਬੈਠਾ ਹਮਦਰਦ ਐਨ.ਆਰ. ਗੋਇਲ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਬੰਦਾ ਰੂਪ ਸਿੰਘ ਰੂਪਾ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਜਮੇਰ ਔਲਖ ਬਾਰੇ ਪਿਆਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ ਇਹ ਸੁਹਿਰਦ ਵਿਅਕਤੀ ਚਿੱਤਰ।


-ਡਾ: ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧੀਰ
ਮੋ: 98722-60550


ਪਹਿਲੀ ਬਾਰਿਸ਼
ਲੇਖਕ : ਸ਼ਮੀ ਜਲੰਧਰੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕੇਫ਼ ਵਰਲਡ, ਜਲੰਧਰ, ਕਪੂਰਥਲਾ, ਬਠਿੰਡਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 108
ਸੰਪਰਕ : 99140-22845.


ਹਥਲੀ ਕਾਵਿ ਕਿਤਾਬ 'ਪਹਿਲੀ ਬਾਰਿਸ਼' ਦਾ ਸ਼ਾਇਰ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਐਡੀਲੇਡ ਦਾ ਪੱਕਾ ਬਸ਼ਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਦੋ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਗ਼ਮਾਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ' ਅਤੇ 'ਵਤਨੋਂ ਦੂਰ' ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਸ਼ਾਇਰ ਪਰਵਾਸ ਹੰਢਾਅ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਸਲਾਂ, ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਕੌਮੀਅਤਾਂ ਦੇ ਬਸ਼ਿੰਦੇ ਪਰਵਾਸ ਹੰਢਾਅ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸ਼ਾਇਰ ਅੰਦਰ ਗਲੋਬਲੀ ਚੇਤਨਾ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨੂੰ ਸੂਫ਼ੀਆਨਾ ਰੰਗ ਕਿਉਂ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਤ ਦੀ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਣੀ ਨਾਲ ਤਪੀ ਧਰਤੀ ਠਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋ ਪੁਰਵਾਈ ਸਰੋਦੀ ਰਸ ਘੋਲਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਅਨੰਦ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਤਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੀ ਹੈ ਨਾਲ ਹੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤਲੇ ਜੀਵ ਜੰਤੂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਕਾਦਰ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਾ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਸਰਸ਼ਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਵੀ ਸਮਕਾਲ ਵਿਚ ਵਿਭਿੰਨ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਮਨੁੱਖ ਜਦ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਠਾਹਰ ਭਾਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਣੀ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਅਨੰਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਸਰੋਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਵਹਿਣ ਪਹਾੜੀ ਨਦੀ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਮੁਹੱਬਤ ਨਾਲ ਤਾਂ ਤਰੰਗਤ ਹਨ ਹੀ, ਉਹ ਨਜ਼ਮਾਂ ਇਸ਼ਕ ਮਜਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਇਸ਼ਕ ਹਕੀਕੀ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਇਰ ਵਜਦ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਦੇ ਹੁਜਰੇ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਵਗ ਰਹੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਦਰਿਆ 'ਤੇ ਹੰਝੂ ਕੇਰਦਾ ਹੈ ਤੇ 47 ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਹਿੰਦੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਢਾਈ ਢਾਈ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਪੰਜਾਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋਇਆ ਪੰਜਾਬ ਦੇਖਣ ਦੀ ਤਾਂਘ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਲੰਧਰ, ਕਸੂਰ ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿੰਨੀ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬਾਂ ਦੀ ਖੈਰ ਸੁਖ ਲਈ ਦੁਆ ਲਈ ਹੱਥ ਉਠਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਅੰਦਰ ਹੁੰਦੇ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਫ਼ਸਾਦਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਆੜੇ ਹੱਥੀਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਜ਼ਰਾ ਨਮੂਨਾ ਤਾਂ ਦੇਖੋ :
'ਮਸਜਿਦ ਵਿਚ ਅੱਲਾ
ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਭਗਵਾਨ
ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ ਲੋਕੀ
ਹੋ ਗਏ ਲਹੂ ਲੁਹਾਨ।'


-ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98143-78254.




ਜੈ ਦੇਵ ਦਿਲਬਰ ਰਚਨਾਵਲੀ

ਸੰਪਾਦਕ : ਮਲਕੀਤ ਜੌੜਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਸ਼ਨਾ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 352
ਸੰਪਰਕ : 98725-34278.


ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਪਾਦਕ ਮਲਕੀਤ ਜੌੜੇ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਜੈ ਦੇਵ ਦਿਲਬਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਦੁਰਲੱਭ ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਤੇ ਅਣਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬੜੇ ਹੀਲੇ-ਵਸੀਲੇ ਵਰਤ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਮਲਕੀਤ ਜੌੜਾ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਦਿਲਬਰ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਦੇ ਸੰਗੀਆਂ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲਣਾ ਪਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਵਿਧੀਵਤ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੈ ਦੇਵ ਦਿਲਬਰ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਕਾਵਿ-ਮੁਲਾਂਕਣ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਦਿਲਬਰ ਦੁਆਰਾ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਗਾਥਾ ਇਕ ਸਫ਼ਰ ਦੀ' ਅਤੇ 'ਚਾਨਣ ਦੀ ਲਿਸ਼ਕੋਰ' ਵਿਚਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲ, ਗੀਤ, ਬਾਰਾਮਾਂਹ ਆਦਿ ਰੂਪਾਂ 'ਚ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਦਿਲਬਰ ਦੀਆਂ ਅਣਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ' ਖਿੱਲਰੇ ਵਰਕੇ ' ਸਿਰਲੇਖ ਤਹਿਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ, ਗੀਤ, ਰੁਬਾਈਆਂ, ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਦਿਲਬਰ ਰਚਿਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜੈ ਦੇਵ ਦਿਲਬਰ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਰਚਨਾਵਲੀ ਮਾਨਵ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਲੋਕ ਦਰਦ ਹੈ, ਅਮੀਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨਾਂ ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਵਰਤਾਰੇ ਦਾ ਵਰਨਣ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਆਮ ਜਨਜੀਵਨ ਦਾ ਦਰਪਣ ਵੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭਾਗ ਉਹ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਰਮਜੀਤ ਦੇਹਲ ਵਲੋਂ ਦਿਲਬਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਅੰਕਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਿਲਬਰ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਜੀਵਨ, ਘਰ ਪਰਿਵਾਰ, ਉਸ ਦਾ ਸਮਾਜ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਅਰਥਚਾਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਭਾਗ ਵਿਚ ਜੈ ਦੇਵ ਦਿਲਬਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾਵਲੀ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਦੋਸਤਾਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪਾਰਖੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਚਿੱਠੀ ਪੱਤਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਮਲਕੀਤ ਜੌੜੇ ਦਾ ਇਹ ਕਾਰਜ ਵਡਿਆਉਣ ਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਮੂਲਕ ਕੀਤੀ ਸੇਵਾ ਸਦਕਾ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਸਰਮਾਇਆ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰਮਾਇਆ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।


-ਡਾ: ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋ: 98142-09732



ਸੂਰਜ, ਤੇਰਾ ਮੁੱਖੜਾ
ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ : ਭਜਨ ਆਦੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਅਲਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 98722-93321.


'ਸੂਰਜ, ਤੇਰਾ ਮੁੱਖੜਾ' ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਭਜਨ ਆਦੀ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਠੱਨਵੇਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਆਦੀ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਦਾ ਰੰਗ ਉਦੇ ਹੋਇਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਉਸ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਵੀ ਸ਼ਿਅਰ ਕਹੇ ਹਨ। ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਚ ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਬਲਾ, ਅਵੱਲਾ ਰੋਗ ਤੇ ਦਰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਆਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਮੈਨੂੰ ਚੈਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਦੂਸਰੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਚ ਉਹ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤਲੀ 'ਤੇ ਸਿਰ ਧਰਨ ਦੀ ਨਸੀਹਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪੜਤਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਮੁਹੱਬਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਦਾ ਬਹੁਤ ਢੁੱਕਵਾਂ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਕਈ ਵਾਰ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਰਾਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। 'ਸੂਰਜ, ਤੇਰਾ ਮੁੱਖੜਾ' ਵਿਚ ਕਈ ਸ਼ਿਅਰ ਸਮਾਜਿਕ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਨਸੀਹਤਾਂ ਹਨ। ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਮੁਤਾਬਿਕ ਬੰਦਾ ਕਦੇ ਵੀ ਮਾੜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਐਪਰ ਜੇ ਉਹ ਕੋਈ ਮਾੜਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮਾੜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। 'ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ 'ਕੱਲਾ' ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਹਾਸਲ ਗ਼ਜ਼ਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਅਭਿਮਾਨ ਵਿਚ ਚੂਰ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀ 'ਤੇ ਤਿੱਖੀ ਚੋਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮੂਰਖ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਕਲਮੰਦ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਜਦ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਰਜ਼ਾਂ ਨੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਪਾਕੀਜ਼ਗੀ ਖੋਹ ਲਈ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਸਕੇ ਸਬੰਧੀ ਮਹਿਜ਼ ਸਵਾਰਥ ਨਾਲ ਹੀ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਹਨ। 'ਸੂਰਜ, ਤੇਰਾ ਮੁੱਖੜਾ' ਵਿਚ ਮਹਿਬੂਬ ਦੇ ਹੁਸਨ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਵਿਚ ਕਹੇ ਗਏ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਹਿਬੂਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦੀ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਜੇ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਮਨੁੱਖ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਏਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਰਾਹੀਂ ਵਧੇਰੇ ਜ਼ਬਾਨ ਦਿੰਦਾ। ਇਹ ਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਫ਼ਰਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਡਾ: ਰਾਮ ਮੂਰਤੀ ਮੁਤਾਬਿਕ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਨੂੰ ਬਹਿਰ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਅਹੁੜਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਕਈ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਇਸ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ ਜੀ ਬੇਮੇਲ ਕਾਫ਼ੀਏ, ਬਹਿਰ ਦੀ ਭਟਕਣ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਗ਼ਲਤ ਉਚਾਰਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੈਂਦੇ ਸਨ ਜਦ ਕਿ 'ਸੂਰਜ, ਤੇਰਾ ਮੁੱਖੜਾ' ਦੇ ਸ਼ਿਅਰ ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਕੁਝ ਅਵੇਸਲੇ ਹਨ।


-ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋ: 99884-44002

26-09-2020

 ਫਰਸ਼ ਤੋਂ ਅਰਸ਼ ਵੱਲ
ਲੇਖਕ : ਗੱਜਣ ਸਿੰਘ ਮੂਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਾਲਿਫ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 90410-89009.

ਲੇਖਕ ਗੱਜਣ ਸਿੰਘ ਮੂਨ ਦੀਆਂ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਹੈ।
ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਚੰਗੇ-ਮਾੜੇ ਦਿਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਕ ਲੇਖਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਸਮਾਂ ਆਉਣ 'ਤੇ ਪੁਸਤਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਾਠਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਗੱਜਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਤੰਗੀਆਂ-ਤੁਰਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਔਖੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਪਾਰ ਕੀਤੀਆਂ, ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀਆਂ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ ਜੋ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੱਚੇ-ਪਿੱਲੇ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਬਰ, ਧੀਰਜ ਤੇ ਸੰਤੋਖ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਵੱਲ ਕਦਮ ਵਧਾਏ ਅਤੇ ਡੁਬਈ ਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕਦਮ ਜਾ ਟਿਕਾਏ। ਫਰਸ਼ ਤੋਂ ਅਰਸ਼ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਕਰਨੀ ਪਈ ਪਰ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਵਿਦਵਾਨ ਤੇ ਸੁਘੜ ਦੋਸਤਾਂ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਸਦਕਾ ਰਾਹ ਕੁਝ ਸੁਖਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ। ਅੰਤ ਉਹ ਇਕ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਹੋ ਨਿਬੜਿਆ।
ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਮੁਢਲਾ ਕਾਂਡ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ 1959 ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ, ਖਰਮਸਤੀਆਂ ਤੇ ਮੌਜ ਮਸਤੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਬੜਾ ਦਿਲਚਸਪ ਵਰਨਣ ਹੈ। ਫਿਰ ਕਾਲਜ ਦਾ ਜੀਵਨ, 1971 ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੇ ਬੀ.ਐੱਡ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਹੈ; ਉਪਰੰਤ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਲਈ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਧੱਕੇ ਖਾਣੇ ਪਏ, ਕੱਚੀ ਨੌਕਰੀ ਲਈ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ, ਵਧੇਰੇ ਨੌਕਰੀ ਬਠਿੰਡੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵੱਲ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਲੁਧਿਆਣੇ ਜਾ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਦੀ, ਘਰ ਬਣਾਉਣਾ ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਅਭੁੱਲ ਯਾਦਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਗੋਆ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਡੁਬਈ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਬੜੇ ਦਿਲਚਸਪ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਨਣ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਲੇਖਕ ਜਿਵੇਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਉਂਗਲੀ ਲਾ ਕੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬੜੀ ਸਹਿਜ, ਸਰਲ ਤੇ ਸਾਦਾ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਹੈ ਇਹ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ। ਅੰਤ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਜੀਵਨ ਬਿਊਰਾ ਤੇ ਸੇਵਾ ਦੇ ਸਾਲ ਤੇ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕੁ ਯਾਦਗਾਰੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ ਵੀ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਬਸ ਲੋੜ ਹੈ ਯਤਨ ਕਰਨ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਇਰਾਦੇ ਦੀ।

ਡਾ: ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ ਵਾਡੀਆ
ਮੋ: 98555-84298.

c c c

ਚੁੱਪ
ਲੇਖਕ : ਨਦੀਮ ਪਰਮਾਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 225 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 148
ਸੰਪਰਕ : 98152-98459.

ਨਦੀਮ ਪਰਮਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ 'ਕਨਿਸ਼ਕ' ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਹੋਰ ਨਾਵਲਾਂ 'ਇੰਦਰ ਜਾਲ' ਅਤੇ 'ਰੇਪ' ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇੰਜ ਇਹ ਨਾਵਲ ਨਦੀਮ ਪਰਮਾਰ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰੈਲੜੀ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਭਾਗ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ, 'ਚੁੱਪ, ਇੰਦਰ ਜਾਲ ਅਤੇ ਰੇਪ ਦਾ ਛੇਕੜਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਨਿਸ਼ਕ ਬੰਬ ਕਾਂਡ ਅਰਥਾਤ ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਫਲਾਈਟ 182 ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਤੁਰੀ।' (ਪੰਨਾ 146) ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਹਰਕਿਰਨ ਕੌਰ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ 1984 ਈ: ਵਿਚ ਦਿੱਲੀ ਕਤਲੇਆਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਆ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਇਕਲੌਤਾ ਭਰਾ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਦੰਗਾਈਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵੀ ਕਤਲੇਆਮ ਅਤੇ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਦੇ ਸਦਮੇ ਕਾਰਨ ਮਰ ਗਏ ਸਨ।
ਹਰਕਿਰਨ ਨੂੰ ਇਸ ਘਟਨਾ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸਾ ਚੜ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਦੰਗਈਆਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਬਕ ਸਿਖਾਉਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਕੈਨੇਡਾ ਵਸਦੇ ਸਿੱਖ-ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਰੱਖਣ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਪਰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਣਦੀ ਕਿ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦ ਲੋਕ ਡਬਲ-ਕਰਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਦੀਨ-ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਤ-ਪਨਾਹੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਭੋਲੇਪਣ ਵਿਚ ਉਹ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦਾਂ ਦੀ ਉਕਸਾਈ ਕੋਈ ਐਕਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਭਾਰਤ ਪਹੁੰਚੀ ਤਾਂ ਉਥੇ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦਾਂ ਦੇ ਇਕ ਟੋਲੇ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਰੇਪ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ ਕਰਕੇ ਉਹ ਤਿੱਤਰ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦਾਂ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈਣ 'ਤੇ ਉਤਾਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਭਾਰਤ ਆਈ ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਰੇਪ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਉਸ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚੱਲ ਰਹੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਿਚ ਗਵਾਹੀ ਦੇਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਈ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਵਾਪਸ ਆਈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਬੇਟੀ 'ਰਾਸ਼ੀ' ਨੂੰ ਕਿਡਨੈਪ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਇਹ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਕਿ ਜੇ ਹਰਕਿਰਨ ਨੇ ਕੋਈ ਹੁਸ਼ਿਆਰੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਹਨ। ਨਦੀਮ ਪਰਮਾਰ ਦਾ ਇਹ ਨਾਵਲ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਵਿਰੁੱਧ ਭੁਗਤਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦ ਲੋਕ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਏਜੰਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਇਕ ਦੇਸ਼ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਗੋਂ ਹਰ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਚਾਹੇ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਮੁਕੱਦਮੇ ਚੱਲੀ ਜਾਣ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਫ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹਰਕਿਰਨ ਵਾਂਗ ਗੁਆਹਾਂ ਉੱਪਰ ਦਬਾਅ ਬਣਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਮਾਰ-ਮੁਕਾ ਛੱਡਦੇ ਹਨ। ਕੈਨੇਡਾ ਵਰਗਾ ਕਥਿਤ ਸੱਭਿਅਕ ਦੇਸ਼ ਵੀ ਕੋਈ ਅਪਵਾਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਥੇ ਵੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਨੂੰ ਖ਼ਰੀਦਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਨਦੀਮ ਪਰਮਾਰ ਦੀ ਜੁਰਅਤਮੰਦਾਨਾ ਲੇਖਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

c c c

ਆਤਮ ਮੰਥਨ
ਲੇਖਕ : ਮੋਹਨ ਗਿੱਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 111
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039.

ਅੱਜ ਹਰ ਕੋਈ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਉਲਝਣਾਂ ਵਿਚ ਉਲਝਿਆ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਪਦਾਰਥਕ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਕੋਲ ਅੰਤਰਮੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਤਮ ਮੰਥਨ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਵਿਹਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਨੌਜਵਾਨ ਲੇਖਕ ਮੋਹਨ ਗਿੱਲ ਵਲੋਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਵਾਰਤਕ ਤੇ ਕਵਿਤਾ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਸੋਚ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜੋ ਚੰਗੇ ਵਿਚਾਰ ਉਸ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਡਾਇਰੀ ਵਿਚ ਨੋਟ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁੱਭ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਮਹਿਕਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਗੁਲਦਸਤੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਮੂਨੇ ਵਜੋਂ ਕੁਝ ਵਿਚਾਰ ਇਥੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ :
-ਜਦ ਇਕ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਧੀਰਜ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸੈਂਕੜੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੁੱਲ੍ਹਦੇ ਹਨ।
-ਆਪਣੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿਓ। ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੁਸਕਾਨ 'ਤੇ ਭਾਰੂ ਨਾ ਹੋਣ ਦਿਓ।
-ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਬਣਾਓ, ਰਸਤੇ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ।
-ਇਕ ਪੂਰਾ ਦਿਨ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਾ ਕਰੋ, ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਰਖ ਦੀ ਕਸਵੱਟੀ 'ਤੇ ਨਾ ਚੜ੍ਹਾਓ, ਦੇਖੋ ਜੀਵਨ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲਦਾ ਹੈ।
-ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਲੋਕ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣ। ਇਕ ਵਾਰ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਆਪ ਮਿਲੋ।
-ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰੋ। ਰੱਬ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਬਣ ਜਾਵੋਗੇ।
-ਰੂਹ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਤਾਰੀ ਲਗਾ ਕੇ ਦੇਖੋ। ਗੁੱਸਾ, ਦਰਦ ਤੇ ਘੁਮੰਡ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਸਵੱਛ ਆਤਮਾ ਭਰ ਕੇ ਪਾਣੀ ਉੱਪਰ ਆ ਜਾਵੇਗੀ। ਜਿੰਨੀ ਆਤਮਾ ਹੌਲੀ, ਓਨੀ ਹੀ ਤਾਰੀ ਅਨੰਦਮਈ ਤੇ ਸੰਗੀਤਮਈ।
-ਪਾਣੀ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵਹਾਅ ਨਾਲ ਪੱਥਰ ਵੀ ਰਸਤਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
-ਸਵਰਗ ਤੇ ਨਰਕ ਕਿਤੇ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ, ਸਾਡੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਵਸਦੇ ਹਨ।
-ਵਿਦਵਤਾ ਬੋਲਦੀ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਸੁਣਦਾ ਹੈ।
ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਵਿਚਾਰ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਸੋਚ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੋਣਗੇ।

ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ
ਮੋ: 93573-24241.

c c c

ਪੂਰਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਲਿਆ
ਲੇਖਕ : ਲੈਫ: ਕਰਨਲ ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ ਬੁੱਘੀਪੁਰਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 82549-00005.

'ਪੂਰਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਲਿਆ' ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਵੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 550ਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਤਸਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਸਿਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਕਵੀ ਨੇ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟਾਏ ਹਨ, ਉਥੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ:
ਲੇਖਕ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਸਮਾਜਿਕ ਬਰਾਬਰੀ ਦੇ ਹੋਕੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਸੰਗਤ ਪੰਗਤ ਵੰਡ ਛਕਣਾ ਇਹ ਮਿਸਾਲ ਬਰਾਬਰ ਦੀ...।
ਆਪ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਇਕ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਕ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਤੇਰਾਂ ਤੇਰਾਂ ਤੋਲਣ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।
ਲੇਖਕ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਬਾਰੇ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਅਟੱਲ ਸਚਾਈਆਂ ਦਾ ਵੀ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀ ਲਈ ਨਿਸਚਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਨੁਸਾਰ :
ਐਵੇਂ ਮੇਰੀ ਮੇਰੀ ਲਾਈ ਹੈ, ਵਾਧੂ ਦੀ ਤਮ੍ਹਾ ਵਧਾਈ ਹੈ।
ਜਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਿਧਾਂਤ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਕ ਉੱਤਮ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਕਵੀ ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸਭ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਵੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਇਲਾਹੀ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦਰਸ਼ਨ ਸਬੰਧੀ ਸ਼ਰਧਾ, ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਸਿਖਿਆਵਾਂ ਉੱਪਰ ਚੱਲਣ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਲਾਹੁਣਯੋਗ ਹਨ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਖੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਫ਼ਕੀਰੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਬੇਪਰਵਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲਦਿਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ।

ਪ੍ਰੋ: ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ ਅਠਵਾਲ।

c c c

ਮੇਰੀ ਯੂਰਪ ਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਯਾਤਰਾ
ਲੇਖਕ : ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬੜਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਐਸਥੈਟਿਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 92177-90689.

'ਮੇਰੀ ਯੂਰਪ ਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਯਾਤਰਾ' ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬੜਾ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 'ਪਿਆਰ ਦੀ ਰਬਾਬ' ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਲੇਖਕ ਕਿੱਤੇ ਵਜੋਂ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੁੱਟੀਆਂ ਆਦਿ ਵਿਚ ਘੁੰਮਣ ਫਿਰਨ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਵਰਗ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਕੰਮ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 'ਤੇ ਮਿਥਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਵਸੀਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਯਾਰ ਮਿੱਤਰ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਤੇ ਸਕੇ-ਸਬੰਧੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਉਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਵੀ ਬੈਲਜੀਅਮ ਰਹਿੰਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਰਹਿੰਦੇ ਸ: ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।
ਲੇਖਕ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਫਰਾਂਸ, ਬ੍ਰਸਰਜ਼, ਨੀਦਰਲੈਂਡ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ, ਲਗਜ਼ਮਬਰਗ, ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀਆਂ ਦੇਖਣਯੋਗ ਥਾਵਾਂ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਨਜ਼ਾਰਿਆਂ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਉਹ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਜ਼ੋਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੈੜਾਂ ਲੱਭਣ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਅਰਥਚਾਰੇ ਵਿਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਵਡਿਆਉਂਦਾ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਕੌੜੀ ਅੱਖ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨੋਂ ਉੱਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਸੰਜਮੀ ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ ਹੈ। ਉਹ ਵੇਰਵੇ ਦੇਣ ਲੱਗਿਆਂ ਬਹੁਤੇ ਬੇਲੋੜੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਓਨੇ ਕੁ ਵੇਰਵੇ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿੰਨੀ ਨਾਲ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸਹੀ ਅਤੇ ਲੋੜੀਂਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲ ਸਕੇ। ਅਨੇਕਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਸੁਹਜ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋ: 94635-37050

c c c

ਲੋਚਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ
(ਸੰਦਰਭ ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ ਰਚਨਾਵਲੀ)
ਲੇਖਕ :ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੱਦਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਕਸ਼ਯ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 176
ਸੰਪਰਕ : 099588-31357.

ਬਲਦੇਵ ਬੱਦਨ ਬਹੁ-ਵਿਧਾਈ ਲੇਖਕ, ਅਨੁਵਾਦਕ ਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਇਕ ਮਿਹਨਤੀ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ 16 ਲੇਖਕਾਂ, ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੇ ਨਿਬੰਧ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਅਭਿਨੰਦਨੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਸਕੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਕਾਰਜ ਹੈ ਇਹ। ਸਰਹੱਦੀ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ, ਉਸ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸਮਾਜਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਰੋਕਾਰ, ਭਾਸ਼ਾ, ਸੁਹਜ-ਕਲਾ, ਨਾਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਿੰਗਲ ਤੇ ਅਰੂਜ਼ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਕੜ ਜਿਹੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਛੋਹ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਰਹੱਦੀ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪੱਖ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਿਤਾਬ ਸੰਪੂਰਨ ਪਿੰਗਲ ਤੇ ਅਰੂਜ਼ ਦੀ ਚਰਚਾ ਵੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਸਰਹੱਦੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸੰਪਾਦਕ ਬੱਦਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਡਾ: ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ, ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਯੋਗੀ, ਬ੍ਰਹਮ ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ, ਡਾ: ਨਰੇਸ਼, ਡਾ: ਪਰਮਜੀਤ ਢੀਂਗਰਾ, ਡਾ: ਅਮਰ ਕੋਮਲ, ਜਗਵਿੰਦਰ ਜੋਧਾ, ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ, ਡਾ: ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਜੱਸਲ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੌਹਰ, ਡਾ: ਸਤਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਜੱਸਲ, ਡਾ: ਸ.ਸ. ਛੀਨਾ, ਲੇਖਰਾਜ, ਮੱਖਣ ਕੋਹਾੜ ਤੇ ਜਸ ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਸੰਪਾਦਕ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਸਰਹੱਦੀ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਤਕਨੀਕੀ ਪੱਖੋਂ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸਵੱਛਤਾ ਨੂੰ ਸਲਾਹਿਆ ਹੈ। ਪਿੰਗਲ ਤੇ ਅਰੂਜ਼ ਬਾਰੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਕੀਮਤ ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

ਡਾ: ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧੀਰ
ਮੋ: 98722-60550



Website & Contents Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 2002-2021.
Ajit Newspapers & Broadcasts are Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust.
The Ajit logo is Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 1984.
All rights reserved. Copyright materials belonging to the Trust may not in whole or in part be produced, reproduced, published, rebroadcast, modified, translated, converted, performed, adapted,communicated by electromagnetic or optical means or exhibited without the prior written consent of the Trust. Powered by REFLEX